౧. చూళసుఞ్ఞతసుత్తం

౧౭౬. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏకమిదం, భన్తే, సమయం భగవా సక్కేసు విహరతి నగరకం నామ సక్యానం నిగమో. తత్థ మే, భన్తే, భగవతో సమ్ముఖా సుతం, సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – ‘సుఞ్ఞతావిహారేనాహం, ఆనన్ద, ఏతరహి బహులం విహరామీ’తి. కచ్చి మేతం, భన్తే, సుస్సుతం సుగ్గహితం సుమనసికతం సూపధారిత’’న్తి? ‘‘తగ్ఘ తే ఏతం, ఆనన్ద, సుస్సుతం సుగ్గహితం సుమనసికతం సూపధారితం. పుబ్బేపాహం [పుబ్బేచాహం (సీ. స్యా. కం. పీ.)], ఆనన్ద, ఏతరహిపి [ఏతరహి చ (సబ్బత్థ)] సుఞ్ఞతావిహారేన బహులం విహరామి. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, అయం మిగారమాతుపాసాదో సుఞ్ఞో హత్థిగవస్సవళవేన, సుఞ్ఞో జాతరూపరజతేన, సుఞ్ఞో ఇత్థిపురిససన్నిపాతేన అత్థి చేవిదం అసుఞ్ఞతం యదిదం – భిక్ఖుసఙ్ఘం పటిచ్చ ఏకత్తం; ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, భిక్ఖు అమనసికరిత్వా గామసఞ్ఞం, అమనసికరిత్వా మనుస్ససఞ్ఞం, అరఞ్ఞసఞ్ఞం పటిచ్చ మనసి కరోతి ఏకత్తం. తస్స అరఞ్ఞసఞ్ఞాయ చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి అధిముచ్చతి. సో ఏవం పజానాతి – ‘యే అస్సు దరథా గామసఞ్ఞం పటిచ్చ తేధ న సన్తి, యే అస్సు దరథా మనుస్ససఞ్ఞం పటిచ్చ తేధ న సన్తి, అత్థి చేవాయం దరథమత్తా యదిదం – అరఞ్ఞసఞ్ఞం పటిచ్చ ఏకత్త’న్తి. సో ‘సుఞ్ఞమిదం సఞ్ఞాగతం గామసఞ్ఞాయా’తి పజానాతి, ‘సుఞ్ఞమిదం సఞ్ఞాగతం మనుస్ససఞ్ఞాయా’తి పజానాతి, ‘అత్థి చేవిదం అసుఞ్ఞతం యదిదం – అరఞ్ఞసఞ్ఞం పటిచ్చ ఏకత్త’న్తి. ఇతి యఞ్హి ఖో తత్థ న హోతి తేన తం సుఞ్ఞం సమనుపస్సతి, యం పన తత్థ అవసిట్ఠం హోతి తం ‘సన్తమిదం అత్థీ’’’తి పజానాతి. ఏవమ్పిస్స ఏసా, ఆనన్ద, యథాభుచ్చా అవిపల్లత్థా పరిసుద్ధా సుఞ్ఞతావక్కన్తి భవతి.

౧౭౭. ‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, భిక్ఖు అమనసికరిత్వా మనుస్ససఞ్ఞం, అమనసికరిత్వా అరఞ్ఞసఞ్ఞం, పథవీసఞ్ఞం పటిచ్చ మనసి కరోతి ఏకత్తం. తస్స పథవీసఞ్ఞాయ చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి అధిముచ్చతి. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, ఆసభచమ్మం సఙ్కుసతేన సువిహతం విగతవలికం; ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, భిక్ఖు యం ఇమిస్సా పథవియా ఉక్కూలవిక్కూలం నదీవిదుగ్గం ఖాణుకణ్టకట్ఠానం పబ్బతవిసమం తం సబ్బం [సబ్బం (క.)] అమనసికరిత్వా పథవీసఞ్ఞం పటిచ్చ మనసి కరోతి ఏకత్తం. తస్స పథవీసఞ్ఞాయ చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి అధిముచ్చతి. సో ఏవం పజానాతి – ‘యే అస్సు దరథా మనుస్ససఞ్ఞం పటిచ్చ తేధ న సన్తి, యే అస్సు దరథా అరఞ్ఞసఞ్ఞం పటిచ్చ తేధ న సన్తి, అత్థి చేవాయం దరథమత్తా యదిదం – పథవీసఞ్ఞం పటిచ్చ ఏకత్త’న్తి. సో ‘సుఞ్ఞమిదం సఞ్ఞాగతం మనుస్ససఞ్ఞాయా’తి పజానాతి, ‘సుఞ్ఞమిదం సఞ్ఞాగతం అరఞ్ఞసఞ్ఞాయా’తి పజానాతి, ‘అత్థి చేవిదం అసుఞ్ఞతం యదిదం – పథవీసఞ్ఞం పటిచ్చ ఏకత్త’న్తి. ఇతి యఞ్హి ఖో తత్థ న హోతి తేన తం సుఞ్ఞం సమనుపస్సతి, యం పన తత్థ అవసిట్ఠం హోతి తం ‘సన్తమిదం అత్థీ’తి పజానాతి. ఏవమ్పిస్స ఏసా, ఆనన్ద, యథాభుచ్చా అవిపల్లత్థా పరిసుద్ధా సుఞ్ఞతావక్కన్తి భవతి.

౧౭౮. ‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, భిక్ఖు అమనసికరిత్వా అరఞ్ఞసఞ్ఞం, అమనసికరిత్వా పథవీసఞ్ఞం, ఆకాసానఞ్చాయతనసఞ్ఞం పటిచ్చ మనసి కరోతి ఏకత్తం. తస్స ఆకాసానఞ్చాయతనసఞ్ఞాయ చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి అధిముచ్చతి. సో ఏవం పజానాతి – ‘యే అస్సు దరథా అరఞ్ఞసఞ్ఞం పటిచ్చ తేధ న సన్తి, యే అస్సు దరథా పథవీసఞ్ఞం పటిచ్చ తేధ న సన్తి, అత్థి చేవాయం దరథమత్తా యదిదం – ఆకాసానఞ్చాయతనసఞ్ఞం పటిచ్చ ఏకత్త’న్తి. సో ‘సుఞ్ఞమిదం సఞ్ఞాగతం అరఞ్ఞసఞ్ఞాయా’తి పజానాతి, ‘సుఞ్ఞమిదం సఞ్ఞాగతం పథవీసఞ్ఞాయా’తి పజానాతి, ‘అత్థి చేవిదం అసుఞ్ఞతం యదిదం – ఆకాసానఞ్చాయతనసఞ్ఞం పటిచ్చ ఏకత్త’న్తి. ఇతి యఞ్హి ఖో తత్థ న హోతి తేన తం సుఞ్ఞం సమనుపస్సతి, యం పన తత్థ అవసిట్ఠం హోతి తం ‘సన్తమిదం అత్థీ’తి పజానాతి. ఏవమ్పిస్స ఏసా, ఆనన్ద, యథాభుచ్చా అవిపల్లత్థా పరిసుద్ధా సుఞ్ఞతావక్కన్తి భవతి.

౧౭౯. ‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, భిక్ఖు అమనసికరిత్వా పథవీసఞ్ఞం, అమనసికరిత్వా ఆకాసానఞ్చాయతనసఞ్ఞం, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసఞ్ఞం పటిచ్చ మనసి కరోతి ఏకత్తం. తస్స విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసఞ్ఞాయ చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి అధిముచ్చతి. సో ఏవం పజానాతి – ‘యే అస్సు దరథా పథవీసఞ్ఞం పటిచ్చ తేధ న సన్తి, యే అస్సు దరథా ఆకాసానఞ్చాయతనసఞ్ఞం పటిచ్చ తేధ న సన్తి, అత్థి చేవాయం దరథమత్తా యదిదం – విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసఞ్ఞం పటిచ్చ ఏకత్త’న్తి. సో ‘సుఞ్ఞమిదం సఞ్ఞాగతం పథవీసఞ్ఞాయా’తి పజానాతి, ‘సుఞ్ఞమిదం సఞ్ఞాగతం ఆకాసానఞ్చాయతనసఞ్ఞాయా’తి పజానాతి, ‘అత్థి చేవిదం అసుఞ్ఞతం యదిదం – విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసఞ్ఞం పటిచ్చ ఏకత్త’న్తి. ఇతి యఞ్హి ఖో తత్థ న హోతి తేన తం సుఞ్ఞం సమనుపస్సతి, యం పన తత్థ అవసిట్ఠం హోతి తం ‘సన్తమిదం అత్థీ’తి పజానాతి. ఏవమ్పిస్స ఏసా, ఆనన్ద, యథాభుచ్చా అవిపల్లత్థా పరిసుద్ధా సుఞ్ఞతావక్కన్తి భవతి.

౧౮౦. ‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, భిక్ఖు అమనసికరిత్వా ఆకాసానఞ్చాయతనసఞ్ఞం, అమనసికరిత్వా విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసఞ్ఞం, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసఞ్ఞం పటిచ్చ మనసి కరోతి ఏకత్తం. తస్స ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసఞ్ఞాయ చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి అధిముచ్చతి. సో ఏవం పజానాతి – ‘యే అస్సు దరథా ఆకాసానఞ్చాయతనసఞ్ఞం పటిచ్చ తేధ న సన్తి, యే అస్సు దరథా విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసఞ్ఞం పటిచ్చ తేధ న సన్తి, అత్థి చేవాయం దరథమత్తా యదిదం – ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసఞ్ఞం పటిచ్చ ఏకత్త’న్తి. సో ‘సుఞ్ఞమిదం సఞ్ఞాగతం ఆకాసానఞ్చాయతనసఞ్ఞాయా’తి పజానాతి, ‘సుఞ్ఞమిదం సఞ్ఞాగతం విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసఞ్ఞాయా’తి పజానాతి, ‘అత్థి చేవిదం అసుఞ్ఞతం యదిదం – ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసఞ్ఞం పటిచ్చ ఏకత్త’న్తి. ఇతి యఞ్హి ఖో తత్థ న హోతి తేన తం సుఞ్ఞం సమనుపస్సతి, యం పన తత్థ అవసిట్ఠం హోతి తం ‘సన్తమిదం అత్థీ’తి పజానాతి. ఏవమ్పిస్స ఏసా, ఆనన్ద, యథాభుచ్చా అవిపల్లత్థా పరిసుద్ధా సుఞ్ఞతావక్కన్తి భవతి.

౧౮౧. ‘‘పున చపరం, ఆనన్ద భిక్ఖు అమనసికరిత్వా విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసఞ్ఞం, అమనసికరిత్వా ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసఞ్ఞం, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసఞ్ఞం పటిచ్చ మనసి కరోతి ఏకత్తం. తస్స నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసఞ్ఞాయ చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి అధిముచ్చతి. సో ఏవం పజానాతి – ‘యే అస్సు దరథా విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసఞ్ఞం పటిచ్చ తేధ న సన్తి, యే అస్సు దరథా ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసఞ్ఞం పటిచ్చ తేధ న సన్తి, అత్థి చేవాయం దరథమత్తా యదిదం – నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసఞ్ఞం పటిచ్చ ఏకత్త’న్తి. సో ‘సుఞ్ఞమిదం సఞ్ఞాగతం విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసఞ్ఞాయా’తి పజానాతి, ‘సుఞ్ఞమిదం సఞ్ఞాగతం ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసఞ్ఞాయా’తి పజానాతి, ‘అత్థి చేవిదం అసుఞ్ఞతం యదిదం – నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసఞ్ఞం పటిచ్చ ఏకత్త’న్తి. ఇతి యఞ్హి ఖో తత్థ న హోతి తేన తం సుఞ్ఞం సమనుపస్సతి, యం పన తత్థ అవసిట్ఠం హోతి తం ‘సన్తమిదం అత్థీ’తి పజానాతి. ఏవమ్పిస్స ఏసా, ఆనన్ద, యథాభుచ్చా అవిపల్లత్థా పరిసుద్ధా సుఞ్ఞతావక్కన్తి భవతి.

౧౮౨. ‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, భిక్ఖు అమనసికరిత్వా ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసఞ్ఞం, అమనసికరిత్వా నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసఞ్ఞం, అనిమిత్తం చేతోసమాధిం పటిచ్చ మనసి కరోతి ఏకత్తం. తస్స అనిమిత్తే చేతోసమాధిమ్హి చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి అధిముచ్చతి. సో ఏవం పజానాతి – ‘యే అస్సు దరథా ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసఞ్ఞం పటిచ్చ తేధ న సన్తి, యే అస్సు దరథా నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసఞ్ఞం పటిచ్చ తేధ న సన్తి, అత్థి చేవాయం దరథమత్తా యదిదం – ఇమమేవ కాయం పటిచ్చ సళాయతనికం జీవితపచ్చయా’తి. సో ‘సుఞ్ఞమిదం సఞ్ఞాగతం ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసఞ్ఞాయా’తి పజానాతి, ‘సుఞ్ఞమిదం సఞ్ఞాగతం నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసఞ్ఞాయా’తి పజానాతి, ‘అత్థి చేవిదం అసుఞ్ఞతం యదిదం – ఇమమేవ కాయం పటిచ్చ సళాయతనికం జీవితపచ్చయా’తి. ఇతి యఞ్హి ఖో తత్థ న హోతి తేన తం సుఞ్ఞం సమనుపస్సతి, యం పన తత్థ అవసిట్ఠం హోతి తం ‘సన్తమిదం అత్థీ’తి పజానాతి. ఏవమ్పిస్స ఏసా, ఆనన్ద, యథాభుచ్చా అవిపల్లత్థా పరిసుద్ధా సుఞ్ఞతావక్కన్తి భవతి.

౧౮౩. ‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, భిక్ఖు అమనసికరిత్వా ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసఞ్ఞం, అమనసికరిత్వా నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసఞ్ఞం, అనిమిత్తం చేతోసమాధిం పటిచ్చ మనసి కరోతి ఏకత్తం. తస్స అనిమిత్తే చేతోసమాధిమ్హి చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి అధిముచ్చతి. సో ఏవం పజానాతి – ‘అయమ్పి ఖో అనిమిత్తో చేతోసమాధి అభిసఙ్ఖతో అభిసఞ్చేతయితో’. ‘యం ఖో పన కిఞ్చి అభిసఙ్ఖతం అభిసఞ్చేతయితం తదనిచ్చం నిరోధధమ్మ’న్తి పజానాతి. తస్స ఏవం జానతో ఏవం పస్సతో కామాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి, భవాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి, అవిజ్జాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి. విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతి. సో ఏవం పజానాతి – ‘యే అస్సు దరథా కామాసవం పటిచ్చ తేధ న సన్తి, యే అస్సు దరథా భవాసవం పటిచ్చ తేధ న సన్తి, యే అస్సు దరథా అవిజ్జాసవం పటిచ్చ తేధ న సన్తి, అత్థి చేవాయం దరథమత్తా యదిదం – ఇమమేవ కాయం పటిచ్చ సళాయతనికం జీవితపచ్చయా’తి. సో ‘సుఞ్ఞమిదం సఞ్ఞాగతం కామాసవేనా’తి పజానాతి, ‘సుఞ్ఞమిదం సఞ్ఞాగతం భవాసవేనా’తి పజానాతి, ‘సుఞ్ఞమిదం సఞ్ఞాగతం అవిజ్జాసవేనా’తి పజానాతి, ‘అత్థి చేవిదం అసుఞ్ఞతం యదిదం – ఇమమేవ కాయం పటిచ్చ సళాయతనికం జీవితపచ్చయా’తి. ఇతి యఞ్హి ఖో తత్థ న హోతి తేన తం సుఞ్ఞం సమనుపస్సతి, యం పన తత్థ అవసిట్ఠం హోతి తం ‘సన్తమిదం అత్థీ’తి పజానాతి. ఏవమ్పిస్స ఏసా, ఆనన్ద, యథాభుచ్చా అవిపల్లత్థా పరిసుద్ధా పరమానుత్తరా సుఞ్ఞతావక్కన్తి భవతి.

౧౮౪. ‘‘యేపి హి కేచి, ఆనన్ద, అతీతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా పరిసుద్ధం పరమానుత్తరం సుఞ్ఞతం ఉపసమ్పజ్జ విహరింసు, సబ్బే తే ఇమంయేవ పరిసుద్ధం పరమానుత్తరం సుఞ్ఞతం ఉపసమ్పజ్జ విహరింసు. యేపి [యే (సీ. పీ.)] హి కేచి, ఆనన్ద, అనాగతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా పరిసుద్ధం పరమానుత్తరం సుఞ్ఞతం ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సన్తి, సబ్బే తే ఇమంయేవ పరిసుద్ధం పరమానుత్తరం సుఞ్ఞతం ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సన్తి. యేపి [యే (సీ. పీ.)] హి కేచి, ఆనన్ద, ఏతరహి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా పరిసుద్ధం పరమానుత్తరం సుఞ్ఞతం ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తి, సబ్బే తే ఇమంయేవ పరిసుద్ధం పరమానుత్తరం సుఞ్ఞతం ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తి. తస్మాతిహ, ఆనన్ద, ‘పరిసుద్ధం పరమానుత్తరం సుఞ్ఞతం ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సామా’తి [విహరిస్సామీతి (పీ. క.)] – ఏవఞ్హి వో [తే (క.)], ఆనన్ద, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో భాసితం అభినన్దీతి.

చూళసుఞ్ఞతసుత్తం నిట్ఠితం పఠమం.