౯. కాయగతాసతిసుత్తం
౧౫౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో సమ్బహులానం భిక్ఖూనం పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తానం ఉపట్ఠానసాలాయం సన్నిసిన్నానం సన్నిపతితానం అయమన్తరాకథా ఉదపాది – ‘‘అచ్ఛరియం, ఆవుసో, అబ్భుతం, ఆవుసో! యావఞ్చిదం తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన కాయగతాసతి [కాయగతా సతి (స్యా. కం. పీ.)] భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా వుత్తా మహానిసంసా’’తి. అయఞ్చ హిదం తేసం భిక్ఖూనం అన్తరాకథా విప్పకతా హోతి, అథ ఖో భగవా సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన ఉపట్ఠానసాలా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా, కా చ పన వో అన్తరాకథా విప్పకతా’’తి? ‘‘ఇధ, భన్తే, అమ్హాకం పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తానం ఉపట్ఠానసాలాయం సన్నిసిన్నానం సన్నిపతితానం అయమన్తరాకథా ఉదపాది – ‘అచ్ఛరియం, ఆవుసో, అబ్భుతం, ఆవుసో! యావఞ్చిదం తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన కాయగతాసతి భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా వుత్తా మహానిసంసా’తి. అయం ఖో నో, భన్తే, అన్తరాకథా విప్పకతా, అథ భగవా అనుప్పత్తో’’తి.
౧౫౪. ‘‘కథం భావితా చ, భిక్ఖవే, కాయగతాసతి కథం బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అరఞ్ఞగతో వా రుక్ఖమూలగతో వా సుఞ్ఞాగారగతో వా నిసీదతి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా. సో సతోవ అస్ససతి సతోవ పస్ససతి; దీఘం వా అస్ససన్తో ‘దీఘం అస్ససామీ’తి పజానాతి, దీఘం వా పస్ససన్తో ‘దీఘం పస్ససామీ’తి పజానాతి; రస్సం వా అస్ససన్తో ‘రస్సం అస్ససామీ’తి పజానాతి, రస్సం వా పస్ససన్తో ‘రస్సం పస్ససామీ’తి పజానాతి; ‘సబ్బకాయపటిసంవేదీ అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి, ‘సబ్బకాయపటిసంవేదీ పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘పస్సమ్భయం కాయసఙ్ఖారం అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి, ‘పస్సమ్భయం కాయసఙ్ఖారం పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి. తస్స ఏవం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో యే గేహసితా [గేహస్సితా (టీకా)] సరసఙ్కప్పా తే పహీయన్తి. తేసం పహానా అజ్ఝత్తమేవ చిత్తం సన్తిట్ఠతి సన్నిసీదతి ఏకోది హోతి [ఏకోదీ హోతి (సీ.), ఏకోదిభోతి (స్యా. కం.)] సమాధియతి. ఏవం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయగతాసతిం [కాయగతం సతిం (స్యా. కం. పీ.)] భావేతి.
‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు గచ్ఛన్తో వా ‘గచ్ఛామీ’తి పజానాతి, ఠితో వా ‘ఠితోమ్హీ’తి పజానాతి, నిసిన్నో వా ‘నిసిన్నోమ్హీ’తి పజానాతి, సయానో వా ‘సయానోమ్హీ’తి పజానాతి. యథా యథా వా పనస్స కాయో పణిహితో హోతి, తథా తథా నం పజానాతి. తస్స ఏవం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో యే గేహసితా సరసఙ్కప్పా తే పహీయన్తి. తేసం పహానా అజ్ఝత్తమేవ చిత్తం సన్తిట్ఠతి సన్నిసీదతి ఏకోది హోతి సమాధియతి. ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయగతాసతిం భావేతి.
‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అభిక్కన్తే పటిక్కన్తే సమ్పజానకారీ హోతి, ఆలోకితే విలోకితే సమ్పజానకారీ హోతి, సమిఞ్జితే పసారితే సమ్పజానకారీ హోతి, సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణే సమ్పజానకారీ హోతి, అసితే పీతే ఖాయితే సాయితే సమ్పజానకారీ హోతి, ఉచ్చారపస్సావకమ్మే సమ్పజానకారీ హోతి, గతే ఠితే నిసిన్నే సుత్తే జాగరితే భాసితే తుణ్హీభావే సమ్పజానకారీ హోతి. తస్స ఏవం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో యే గేహసితా సరసఙ్కప్పా తే పహీయన్తి. తేసం పహానా అజ్ఝత్తమేవ చిత్తం సన్తిట్ఠతి సన్నిసీదతి ఏకోది హోతి సమాధియతి. ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయగతాసతిం భావేతి.
‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం ఉద్ధం పాదతలా అధో కేసమత్థకా తచపరియన్తం పూరం నానప్పకారస్స అసుచినో పచ్చవేక్ఖతి – ‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే కేసా లోమా నఖా దన్తా తచో మంసం న్హారు [నహారు (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అట్ఠి అట్ఠిమిఞ్జం వక్కం హదయం యకనం కిలోమకం పిహకం పప్ఫాసం అన్తం అన్తగుణం ఉదరియం కరీసం పిత్తం సేమ్హం పుబ్బో లోహితం సేదో మేదో అస్సు వసా ఖేళో సిఙ్ఘాణికా లసికా ముత్త’న్తి.
‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఉభతోముఖా పుతోళి [మూతోళీ (సీ. స్యా. కం. పీ.)] పూరా నానావిహితస్స ధఞ్ఞస్స, సేయ్యథిదం – సాలీనం వీహీనం ముగ్గానం మాసానం తిలానం తణ్డులానం, తమేనం చక్ఖుమా పురిసో ముఞ్చిత్వా పచ్చవేక్ఖేయ్య – ‘ఇమే సాలీ ఇమే వీహీ ఇమే ముగ్గా ఇమే మాసా ఇమే తిలా ఇమే తణ్డులా’తి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం ఉద్ధం పాదతలా అధో కేసమత్థకా తచపరియన్తం పూరం నానప్పకారస్స అసుచినో పచ్చవేక్ఖతి – ‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే కేసా లోమా నఖా దన్తా తచో మంసం న్హారు అట్ఠి అట్ఠిమిఞ్జం వక్కం హదయం యకనం కిలోమకం పిహకం పప్ఫాసం అన్తం అన్తగుణం ఉదరియం కరీసం పిత్తం సేమ్హం పుబ్బో లోహితం సేదో మేదో అస్సు వసా ఖేళో సిఙ్ఘాణికా లసికా ముత్త’న్తి. తస్స ఏవం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో యే గేహసితా సరసఙ్కప్పా తే పహీయన్తి. తేసం పహానా అజ్ఝత్తమేవ చిత్తం సన్తిట్ఠతి సన్నిసీదతి ఏకోది హోతి సమాధియతి. ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయగతాసతిం భావేతి.
‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం యథాఠితం యథాపణిహితం ధాతుసో పచ్చవేక్ఖతి – ‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే పథవీధాతు ఆపోధాతు తేజోధాతు వాయోధాతూ’తి.
‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, దక్ఖో గోఘాతకో వా గోఘాతకన్తేవాసీ వా గావిం వధిత్వా చతుమహాపథే [చాతుమ్మహాపథే (సీ. స్యా. కం. పీ.)] బిలసో విభజిత్వా [పటివిభజిత్వా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] నిసిన్నో అస్స; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం యథాఠితం యథాపణిహితం ధాతుసో పచ్చవేక్ఖతి – ‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే పథవీధాతు ఆపోధాతు తేజోధాతు వాయోధాతూ’తి. తస్స ఏవం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో యే గేహసితా సరసఙ్కప్పా తే పహీయన్తి. తేసం పహానా అజ్ఝత్తమేవ చిత్తం సన్తిట్ఠతి సన్నిసీదతి ఏకోది హోతి సమాధియతి. ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయగతాసతిం భావేతి.
‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సేయ్యథాపి పస్సేయ్య సరీరం సివథికాయ [సీవథికాయ (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఛడ్డితం ఏకాహమతం వా ద్వీహమతం వా తీహమతం వా ఉద్ధుమాతకం వినీలకం విపుబ్బకజాతం. సో ఇమమేవ కాయం ఉపసంహరతి – ‘అయమ్పి ఖో కాయో ఏవంధమ్మో ఏవంభావీ ఏవంఅనతీతో’తి [ఏతం అనతీతోతి (సీ.)]. తస్స ఏవం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో యే గేహసితా సరసఙ్కప్పా తే పహీయన్తి. తేసం పహానా అజ్ఝత్తమేవ చిత్తం సన్తిట్ఠతి సన్నిసీదతి ఏకోది హోతి సమాధియతి. ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయగతాసతిం భావేతి.
‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సేయ్యథాపి పస్సేయ్య సరీరం సివథికాయ ఛడ్డితం కాకేహి వా ఖజ్జమానం కులలేహి వా ఖజ్జమానం గిజ్ఝేహి వా ఖజ్జమానం కఙ్కేహి వా ఖజ్జమానం సునఖేహి వా ఖజ్జమానం బ్యగ్ఘేహి వా ఖజ్జమానం దీపీహి వా ఖజ్జమానం సిఙ్గాలేహి వా [గిజ్ఝేహి వా ఖజ్జమానం సువానేహి వా ఖజ్జమానం సిగాలేహి వా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఖజ్జమానం వివిధేహి వా పాణకజాతేహి ఖజ్జమానం. సో ఇమమేవ కాయం ఉపసంహరతి – ‘అయమ్పి ఖో కాయో ఏవంధమ్మో ఏవంభావీ ఏవంఅనతీతో’తి. తస్స ఏవం అప్పమత్తస్స…పే… ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయగతాసతిం భావేతి.
‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సేయ్యథాపి పస్సేయ్య సరీరం సివథికాయ ఛడ్డితం అట్ఠికసఙ్ఖలికం సమంసలోహితం న్హారుసమ్బన్ధం…పే… అట్ఠికసఙ్ఖలికం నిమ్మంసలోహితమక్ఖితం న్హారుసమ్బన్ధం…పే… అట్ఠికసఙ్ఖలికం అపగతమంసలోహితం న్హారుసమ్బన్ధం…పే… అట్ఠికాని అపగతసమ్బన్ధాని [అపగతనహారూసమ్బన్ధాని (స్యా. కం.)] దిసావిదిసావిక్ఖిత్తాని [దిసావిదిసాసు విక్ఖితాని (సీ. పీ.)] అఞ్ఞేన హత్థట్ఠికం అఞ్ఞేన పాదట్ఠికం అఞ్ఞేన గోప్ఫకట్ఠికం [అఞ్ఞేన గోప్ఫకట్ఠికన్తి ఇదం సీ. స్యా. కం. పీ. పోత్థకేసు నత్థి] అఞ్ఞేన జఙ్ఘట్ఠికం అఞ్ఞేన ఊరుట్ఠికం అఞ్ఞేన కటిట్ఠికం [అఞ్ఞేన కటట్ఠికం అఞ్ఞేన పిట్ఠికణ్డకం అఞ్ఞేన సీసకటాహం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అఞ్ఞేన ఫాసుకట్ఠికం అఞ్ఞేన పిట్ఠిట్ఠికం అఞ్ఞేన ఖన్ధట్ఠికం అఞ్ఞేన గీవట్ఠికం అఞ్ఞేన హనుకట్ఠికం అఞ్ఞేన దన్తట్ఠికం అఞ్ఞేన సీసకటాహం [అఞ్ఞేన కటట్ఠికం అఞ్ఞేన పిట్ఠికణ్డకం అఞ్ఞేన సీసకటాహం (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. సో ఇమమేవ కాయం ఉపసంహరతి – ‘అయమ్పి ఖో కాయో ఏవంధమ్మో ఏవంభావీ ఏవంఅనతీతో’తి. తస్స ఏవం అప్పమత్తస్స…పే… ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయగతాసతిం భావేతి.
‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సేయ్యథాపి పస్సేయ్య సరీరం సివథికాయ ఛడ్డితం – అట్ఠికాని సేతాని సఙ్ఖవణ్ణపటిభాగాని [సఙ్ఖవణ్ణూపనిభాని (సీ. స్యా. కం. పీ.)] …పే… అట్ఠికాని పుఞ్జకితాని తేరోవస్సికాని…పే… అట్ఠికాని పూతీని చుణ్ణకజాతాని. సో ఇమమేవ కాయం ఉపసంహరతి – ‘అయమ్పి ఖో కాయో ఏవంధమ్మో ఏవంభావీ ఏవంఅనతీతో’తి. తస్స ఏవం అప్పమత్తస్స…పే… ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయగతాసతిం భావేతి.
౧౫౫. ‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో ఇమమేవ కాయం వివేకజేన పీతిసుఖేన అభిసన్దేతి పరిసన్దేతి పరిపూరేతి పరిప్ఫరతి, నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతో కాయస్స వివేకజేన పీతిసుఖేన అప్ఫుటం హోతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, దక్ఖో న్హాపకో [నహాపకో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వా న్హాపకన్తేవాసీ వా కంసథాలే న్హానీయచుణ్ణాని [నహానీయచుణ్ణాని (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఆకిరిత్వా ఉదకేన పరిప్ఫోసకం పరిప్ఫోసకం సన్నేయ్య, సాయం న్హానీయపిణ్డి [సాస్స నహానీయపిణ్డీ (సీ. స్యా. కం. పీ.)] స్నేహానుగతా స్నేహపరేతా సన్తరబాహిరా ఫుటా స్నేహేన న చ పగ్ఘరిణీ; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం వివేకజేన పీతిసుఖేన అభిసన్దేతి పరిసన్దేతి పరిపూరేతి పరిప్ఫరతి; నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతో కాయస్స వివేకజేన పీతిసుఖేన అప్ఫుటం హోతి. తస్స ఏవం అప్పమత్తస్స…పే… ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయగతాసతిం భావేతి.
‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు వితక్కవిచారానం వూపసమా…పే… దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో ఇమమేవ కాయం సమాధిజేన పీతిసుఖేన అభిసన్దేతి పరిసన్దేతి పరిపూరేతి పరిప్ఫరతి; నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతో కాయస్స సమాధిజేన పీతిసుఖేన అప్ఫుటం హోతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఉదకరహదో గమ్భీరో ఉబ్భిదోదకో [ఉబ్భితోదకో (స్యా. కం. క.)]. తస్స నేవస్స పురత్థిమాయ దిసాయ ఉదకస్స ఆయముఖం న పచ్ఛిమాయ దిసాయ ఉదకస్స ఆయముఖం న ఉత్తరాయ దిసాయ ఉదకస్స ఆయముఖం న దక్ఖిణాయ దిసాయ ఉదకస్స ఆయముఖం; దేవో చ న కాలేన కాలం సమ్మా ధారం అనుప్పవేచ్ఛేయ్య; అథ ఖో తమ్హావ ఉదకరహదా సీతా వారిధారా ఉబ్భిజ్జిత్వా తమేవ ఉదకరహదం సీతేన వారినా అభిసన్దేయ్య పరిసన్దేయ్య పరిపూరేయ్య పరిప్ఫరేయ్య, నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతో ఉదకరహదస్స సీతేన వారినా అప్ఫుటం అస్స; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం సమాధిజేన పీతిసుఖేన అభిసన్దేతి పరిసన్దేతి పరిపూరేతి పరిప్ఫరతి, నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతో కాయస్స సమాధిజేన పీతిసుఖేన అప్ఫుటం హోతి. తస్స ఏవం అప్పమత్తస్స…పే… ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయగతాసతిం భావేతి.
‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పీతియా చ విరాగా…పే… తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో ఇమమేవ కాయం నిప్పీతికేన సుఖేన అభిసన్దేతి పరిసన్దేతి పరిపూరేతి పరిప్ఫరతి, నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతో కాయస్స నిప్పీతికేన సుఖేన అప్ఫుటం హోతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఉప్పలినియం వా పదుమినియం వా పుణ్డరీకినియం వా అప్పేకచ్చాని ఉప్పలాని వా పదుమాని వా పుణ్డరీకాని వా ఉదకే జాతాని ఉదకే సంవడ్ఢాని ఉదకానుగ్గతాని అన్తోనిముగ్గపోసీని, తాని యావ చగ్గా యావ చ మూలా సీతేన వారినా అభిసన్నాని పరిసన్నాని [అభిసన్దాని పరిసన్దాని (క.)] పరిపూరాని పరిప్ఫుటాని, నాస్స [న నేసం (?)] కిఞ్చి సబ్బావతం ఉప్పలానం వా పదుమానం వా పుణ్డరీకానం వా సీతేన వారినా అప్ఫుటం అస్స; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం నిప్పీతికేన సుఖేన అభిసన్దేతి పరిసన్దేతి పరిపూరేతి పరిప్ఫరతి, నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతో కాయస్స నిప్పీతికేన సుఖేన అప్ఫుటం హోతి. తస్స ఏవం అప్పమత్తస్స…పే… ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయగతాసతిం భావేతి.
‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సుఖస్స చ పహానా…పే… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో ఇమమేవ కాయం పరిసుద్ధేన చేతసా పరియోదాతేన ఫరిత్వా నిసిన్నో హోతి; నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతో కాయస్స పరిసుద్ధేన చేతసా పరియోదాతేన అప్ఫుటం హోతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పురిసో ఓదాతేన వత్థేన ససీసం పారుపిత్వా నిసిన్నో అస్స, నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతో కాయస్స ఓదాతేన వత్థేన అప్ఫుటం అస్స; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం పరిసుద్ధేన చేతసా పరియోదాతేన ఫరిత్వా నిసిన్నో హోతి, నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతో కాయస్స పరిసుద్ధేన చేతసా పరియోదాతేన అప్ఫుటం హోతి. తస్స ఏవం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో యే గేహసితా సరసఙ్కప్పా తే పహీయన్తి. తేసం పహానా అజ్ఝత్తమేవ చిత్తం సన్తిట్ఠతి, సన్నిసీదతి ఏకోది హోతి సమాధియతి. ఏవమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కాయగతాసతిం భావేతి.
౧౫౬. ‘‘యస్స కస్సచి, భిక్ఖవే, కాయగతాసతి భావితా బహులీకతా, అన్తోగధావాస్స [అన్తోగధా తస్స (సీ. పీ.)] కుసలా ధమ్మా యే కేచి విజ్జాభాగియా. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యస్స కస్సచి మహాసముద్దో చేతసా ఫుటో, అన్తోగధావాస్స కున్నదియో యా కాచి సముద్దఙ్గమా; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యస్స కస్సచి కాయగతాసతి భావితా బహులీకతా, అన్తోగధావాస్స కుసలా ధమ్మా యే కేచి విజ్జాభాగియా.
‘‘యస్స కస్సచి, భిక్ఖవే, కాయగతాసతి అభావితా అబహులీకతా, లభతి తస్స మారో ఓతారం, లభతి తస్స మారో ఆరమ్మణం [ఆరమణం (?)]. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పురిసో గరుకం సిలాగుళం అల్లమత్తికాపుఞ్జే పక్ఖిపేయ్య. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, అపి ను తం గరుకం సిలాగుళం అల్లమత్తికాపుఞ్జే లభేథ ఓతార’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యస్స కస్సచి కాయగతాసతి అభావితా అబహులీకతా, లభతి తస్స మారో ఓతారం, లభతి తస్స మారో ఆరమ్మణం. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, సుక్ఖం కట్ఠం కోళాపం [కోళాపం ఆరకా ఉదకా థలే నిక్ఖిత్తం (క.)]; అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య ఉత్తరారణిం ఆదాయ – ‘అగ్గిం అభినిబ్బత్తేస్సామి, తేజో పాతుకరిస్సామీ’తి. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, అపి ను సో పురిసో అముం సుక్ఖం కట్ఠం కోళాపం ఉత్తరారణిం ఆదాయ అభిమన్థేన్తో [అభిమన్థేన్తో (స్యా. కం. పీ. క.)] అగ్గిం అభినిబ్బత్తేయ్య, తేజో పాతుకరేయ్యా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యస్స కస్సచి కాయగతాసతి అభావితా అబహులీకతా, లభతి తస్స మారో ఓతారం, లభతి తస్స మారో ఆరమ్మణం. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఉదకమణికో రిత్తో తుచ్ఛో ఆధారే ఠపితో; అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య ఉదకభారం ఆదాయ. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, అపి ను సో పురిసో లభేథ ఉదకస్స నిక్ఖేపన’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యస్స కస్సచి కాయగతాసతి అభావితా అబహులీకతా, లభతి తస్స మారో ఓతారం, లభతి తస్స మారో ఆరమ్మణం’’.
౧౫౭. ‘‘యస్స కస్సచి, భిక్ఖవే, కాయగతాసతి భావితా బహులీకతా, న తస్స లభతి మారో ఓతారం, న తస్స లభతి మారో ఆరమ్మణం. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పురిసో లహుకం సుత్తగుళం సబ్బసారమయే అగ్గళఫలకే పక్ఖిపేయ్య. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, అపి ను సో పురిసో తం లహుకం సుత్తగుళం సబ్బసారమయే అగ్గళఫలకే లభేథ ఓతార’’న్తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యస్స కస్సచి కాయగతాసతి భావితా బహులీకతా, న తస్స లభతి మారో ఓతారం, న తస్స లభతి మారో ఆరమ్మణం. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, అల్లం కట్ఠం సస్నేహం [సస్నేహం ఆరకా ఉదకా థలే నిక్ఖిత్తం (క.)]; అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య ఉత్తరారణిం ఆదాయ – ‘అగ్గిం అభినిబ్బత్తేస్సామి, తేజో పాతుకరిస్సామీ’తి. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, అపి ను సో పురిసో అముం అల్లం కట్ఠం సస్నేహం ఉత్తరారణిం ఆదాయ అభిమన్థేన్తో అగ్గిం అభినిబ్బత్తేయ్య, తేజో పాతుకరేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యస్స కస్సచి కాయగతాసతి భావితా బహులీకతా, న తస్స లభతి మారో ఓతారం, న తస్స లభతి మారో ఆరమ్మణం. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఉదకమణికో పూరో ఉదకస్స సమతిత్తికో కాకపేయ్యో ఆధారే ఠపితో; అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య ఉదకభారం ఆదాయ. తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవే, అపి ను సో పురిసో లభేథ ఉదకస్స నిక్ఖేపన’’న్తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యస్స కస్సచి కాయగతాసతి భావితా బహులీకతా, న తస్స లభతి మారో ఓతారం, న తస్స లభతి మారో ఆరమ్మణం’’.
౧౫౮. ‘‘యస్స కస్సచి, భిక్ఖవే, కాయగతాసతి భావితా బహులీకతా, సో యస్స యస్స అభిఞ్ఞాసచ్ఛికరణీయస్స ధమ్మస్స చిత్తం అభినిన్నామేతి అభిఞ్ఞాసచ్ఛికిరియాయ, తత్ర తత్రేవ సక్ఖిభబ్బతం పాపుణాతి సతి సతిఆయతనే. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఉదకమణికో పూరో ఉదకస్స సమతిత్తికో కాకపేయ్యో ఆధారే ఠపితో. తమేనం బలవా పురిసో యతో యతో ఆవిఞ్ఛేయ్య, ఆగచ్ఛేయ్య ఉదక’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యస్స కస్సచి కాయగతాసతి భావితా బహులీకతా సో, యస్స యస్స అభిఞ్ఞాసచ్ఛికరణీయస్స ధమ్మస్స చిత్తం అభినిన్నామేతి అభిఞ్ఞాసచ్ఛికిరియాయ, తత్ర తత్రేవ సక్ఖిభబ్బతం పాపుణాతి సతి సతిఆయతనే. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, సమే భూమిభాగే చతురస్సా పోక్ఖరణీ [పోక్ఖరిణీ (సీ.)] అస్స ఆళిబన్ధా పూరా ఉదకస్స సమతిత్తికా కాకపేయ్యా. తమేనం బలవా పురిసో యతో యతో ఆళిం ముఞ్చేయ్య ఆగచ్ఛేయ్య ఉదక’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యస్స కస్సచి కాయగతాసతి భావితా బహులీకతా, సో యస్స యస్స అభిఞ్ఞాసచ్ఛికరణీయస్స ధమ్మస్స చిత్తం అభినిన్నామేతి అభిఞ్ఞాసచ్ఛికిరియాయ, తత్ర తత్రేవ సక్ఖిభబ్బతం పాపుణాతి సతి సతిఆయతనే. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, సుభూమియం చతుమహాపథే ఆజఞ్ఞరథో యుత్తో అస్స ఠితో ఓధస్తపతోదో [ఓభస్తపతోదో (క.), ఉభన్తరపటోదో (స్యా. కం.) అవ + ధంసు + త = ఓధస్త-ఇతిపదవిభాగో]; తమేనం దక్ఖో యోగ్గాచరియో అస్సదమ్మసారథి అభిరుహిత్వా వామేన హత్థేన రస్మియో గహేత్వా దక్ఖిణేన హత్థేన పతోదం గహేత్వా యేనిచ్ఛకం యదిచ్ఛకం సారేయ్యాపి పచ్చాసారేయ్యాపి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యస్స కస్సచి కాయగతాసతి భావితా బహులీకతా, సో యస్స యస్స అభిఞ్ఞాసచ్ఛికరణీయస్స ధమ్మస్స చిత్తం అభినిన్నామేతి అభిఞ్ఞాసచ్ఛికిరియాయ, తత్ర తత్రేవ సక్ఖిభబ్బతం పాపుణాతి సతి సతిఆయతనే’’.
౧౫౯. ‘‘కాయగతాయ, భిక్ఖవే, సతియా ఆసేవితాయ భావితాయ బహులీకతాయ యానీకతాయ వత్థుకతాయ అనుట్ఠితాయ పరిచితాయ సుసమారద్ధాయ దసానిసంసా పాటికఙ్ఖా. అరతిరతిసహో హోతి, న చ తం అరతి సహతి, ఉప్పన్నం అరతిం అభిభుయ్య విహరతి.
‘‘భయభేరవసహో హోతి, న చ తం భయభేరవం సహతి, ఉప్పన్నం భయభేరవం అభిభుయ్య విహరతి.
‘‘ఖమో హోతి సీతస్స ఉణ్హస్స జిఘచ్ఛాయ పిపాసాయ డంసమకసవాతాతపసరీసపసమ్ఫస్సానం దురుత్తానం దురాగతానం వచనపథానం, ఉప్పన్నానం సారీరికానం వేదనానం దుక్ఖానం తిబ్బానం ఖరానం కటుకానం అసాతానం అమనాపానం పాణహరానం అధివాసకజాతికో హోతి.
‘‘చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ.
‘‘సో అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చానుభోతి. ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోతి, బహుధాపి హుత్వా ఏకో హోతి, ఆవిభావం…పే… యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేతి.
‘‘దిబ్బాయ సోతధాతుయా విసుద్ధాయ అతిక్కన్తమానుసికాయ ఉభో సద్దే సుణాతి దిబ్బే చ మానుసే చ, యే దూరే సన్తికే చ…పే….
‘‘పరసత్తానం పరపుగ్గలానం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానాతి. సరాగం వా చిత్తం ‘సరాగం చిత్త’న్తి పజానాతి, వీతరాగం వా చిత్తం…పే… సదోసం వా చిత్తం… వీతదోసం వా చిత్తం… సమోహం వా చిత్తం… వీతమోహం వా చిత్తం… సంఖిత్తం వా చిత్తం… విక్ఖిత్తం వా చిత్తం… మహగ్గతం వా చిత్తం… అమహగ్గతం వా చిత్తం… సఉత్తరం వా చిత్తం… అనుత్తరం వా చిత్తం… సమాహితం వా చిత్తం… అసమాహితం వా చిత్తం… విముత్తం వా చిత్తం… అవిముత్తం వా చిత్తం ‘అవిముత్తం చిత్త’న్తి పజానాతి.
‘‘సో అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో…పే… ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి.
‘‘దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సతి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే, సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాతి.
‘‘ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి.
‘‘కాయగతాయ, భిక్ఖవే, సతియా ఆసేవితాయ భావితాయ బహులీకతాయ యానీకతాయ వత్థుకతాయ అనుట్ఠితాయ పరిచితాయ సుసమారద్ధాయ ఇమే దసానిసంసా పాటికఙ్ఖా’’తి.
ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనా తే భిక్ఖూ భగవతో భాసితం అభినన్దున్తి.
కాయగతాసతిసుత్తం నిట్ఠితం నవమం.