౮. వాసేట్ఠసుత్తం

౪౫౪. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా ఇచ్ఛానఙ్గలే [ఇచ్ఛానఙ్కలే (సీ. పీ.)] విహరతి ఇచ్ఛానఙ్గలవనసణ్డే. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా బ్రాహ్మణమహాసాలా ఇచ్ఛానఙ్గలే పటివసన్తి, సేయ్యథిదం – చఙ్కీ బ్రాహ్మణో, తారుక్ఖో బ్రాహ్మణో, పోక్ఖరసాతి బ్రాహ్మణో, జాణుస్సోణి [జాణుస్సోణీ (పీ.), జాణుసోణీ (క.)] బ్రాహ్మణో, తోదేయ్యో బ్రాహ్మణో, అఞ్ఞే చ అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా బ్రాహ్మణమహాసాలా. అథ ఖో వాసేట్ఠభారద్వాజానం మాణవానం జఙ్ఘావిహారం అనుచఙ్కమన్తానం అనువిచరన్తానం [అనుచఙ్కమమానానం అనువిచరమానానం (సీ. పీ.)] అయమన్తరాకథా ఉదపాది – ‘‘కథం, భో, బ్రాహ్మణో హోతీ’’తి? భారద్వాజో మాణవో ఏవమాహ – ‘‘యతో ఖో, భో, ఉభతో సుజాతో మాతితో చ పితితో చ సంసుద్ధగహణికో యావ సత్తమా పితామహయుగా అక్ఖిత్తో అనుపక్కుట్ఠో జాతివాదేన – ఏత్తావతా ఖో, భో, బ్రాహ్మణో హోతీ’’తి. వాసేట్ఠో మాణవో ఏవమాహ – ‘‘యతో ఖో, భో, సీలవా చ హోతి వత్తసమ్పన్నో [వతసమ్పన్నో (పీ.)] చ – ఏత్తావతా ఖో, భో, బ్రాహ్మణో హోతీ’’తి. నేవ ఖో అసక్ఖి భారద్వాజో మాణవో వాసేట్ఠం మాణవం సఞ్ఞాపేతుం, న పన అసక్ఖి వాసేట్ఠో మాణవో భారద్వాజం మాణవం సఞ్ఞాపేతుం. అథ ఖో వాసేట్ఠో మాణవో భారద్వాజం మాణవం ఆమన్తేసి – ‘‘అయం ఖో, భో భారద్వాజ, సమణో గోతమో సక్యపుత్తో సక్యకులా పబ్బజితో ఇచ్ఛానఙ్గలే విహరతి ఇచ్ఛానఙ్గలవనసణ్డే. తం ఖో పన భవన్తం గోతమం ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి. ఆయామ, భో భారద్వాజ, యేన సమణో గోతమో తేనుపసఙ్కమిస్సామ; ఉపసఙ్కమిత్వా సమణం గోతమం ఏతమత్థం పుచ్ఛిస్సామ. యథా నో సమణో గోతమో బ్యాకరిస్సతి తథా నం ధారేస్సామా’’తి. ‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో భారద్వాజో మాణవో వాసేట్ఠస్స మాణవస్స పచ్చస్సోసి.

౪౫౫. అథ ఖో వాసేట్ఠభారద్వాజా మాణవా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోదింసు. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో వాసేట్ఠో మాణవో భగవన్తం గాథాహి అజ్ఝభాసి –

‘‘అనుఞ్ఞాతపటిఞ్ఞాతా, తేవిజ్జా మయమస్ముభో;

అహం పోక్ఖరసాతిస్స, తారుక్ఖస్సాయం మాణవో.

‘‘తేవిజ్జానం యదక్ఖాతం, తత్ర కేవలినోస్మసే;

పదకస్మా వేయ్యాకరణా [నో బ్యాకరణా (స్యా. కం. క.)], జప్పే ఆచరియసాదిసా;

తేసం నో జాతివాదస్మిం, వివాదో అత్థి గోతమ.

‘‘జాతియా బ్రాహ్మణో హోతి, భారద్వాజో ఇతి భాసతి;

అహఞ్చ కమ్మునా [కమ్మనా (సీ. పీ.)] బ్రూమి, ఏవం జానాహి చక్ఖుమ.

‘‘తే న సక్కోమ ఞాపేతుం [సఞ్ఞత్తుం (పీ.), సఞ్ఞాపేతుం (క.)], అఞ్ఞమఞ్ఞం మయం ఉభో;

భవన్తం పుట్ఠుమాగమా, సమ్బుద్ధం ఇతి విస్సుతం.

‘‘చన్దం యథా ఖయాతీతం, పేచ్చ పఞ్జలికా జనా;

వన్దమానా నమస్సన్తి, లోకస్మిం గోతమం.

‘‘చక్ఖుం లోకే సముప్పన్నం, మయం పుచ్ఛామ గోతమం;

జాతియా బ్రాహ్మణో హోతి, ఉదాహు భవతి కమ్మునా [కమ్మనా (సీ. పీ.)];

అజానతం నో పబ్రూహి, యథా జానేము బ్రాహ్మణ’’న్తి.

౪౫౬. ‘‘తేసం వో అహం బ్యక్ఖిస్సం, (వాసేట్ఠాతి భగవా)

అనుపుబ్బం యథాతథం;

జాతివిభఙ్గం పాణానం, అఞ్ఞమఞ్ఞాహి జాతియో.

‘‘తిణరుక్ఖేపి జానాథ, న చాపి పటిజానరే;

లిఙ్గం జాతిమయం తేసం, అఞ్ఞమఞ్ఞా హి జాతియో.

‘‘తతో కీటే పటఙ్గే చ, యావ కున్థకిపిల్లికే;

లిఙ్గం జాతిమయం తేసం, అఞ్ఞమఞ్ఞా హి జాతియో.

‘‘చతుప్పదేపి జానాథ, ఖుద్దకే చ మహల్లకే;

లిఙ్గం జాతిమయం తేసం, అఞ్ఞమఞ్ఞా హి జాతియో.

‘‘పాదుదరేపి జానాథ, ఉరగే దీఘపిట్ఠికే;

లిఙ్గం జాతిమయం తేసం, అఞ్ఞమఞ్ఞా హి జాతియో.

‘‘తతో మచ్ఛేపి జానాథ, ఉదకే వారిగోచరే;

లిఙ్గం జాతిమయం తేసం, అఞ్ఞమఞ్ఞా హి జాతియో.

‘‘తతో పక్ఖీపి జానాథ, పత్తయానే విహఙ్గమే;

లిఙ్గం జాతిమయం తేసం, అఞ్ఞమఞ్ఞా హి జాతియో.

‘‘యథా ఏతాసు జాతీసు, లిఙ్గం జాతిమయం పుథు;

ఏవం నత్థి మనుస్సేసు, లిఙ్గం జాతిమయం పుథు.

‘‘న కేసేహి న సీసేహి, న కణ్ణేహి న అక్ఖీహి;

న ముఖేన న నాసాయ, న ఓట్ఠేహి భమూహి వా.

‘‘న గీవాయ న అంసేహి, న ఉదరేన న పిట్ఠియా;

న సోణియా న ఉరసా, న సమ్బాధే న మేథునే [న సమ్బాధా న మేథునా (క.)].

‘‘న హత్థేహి న పాదేహి, నఙ్గులీహి నఖేహి వా;

న జఙ్ఘాహి న ఊరూహి, న వణ్ణేన సరేన వా;

లిఙ్గం జాతిమయం నేవ, యథా అఞ్ఞాసు జాతిసు.

౪౫౭. ‘‘పచ్చత్తఞ్చ సరీరేసు [పచ్చత్తం ససరీరేసు (సీ. పీ.)], మనుస్సేస్వేతం న విజ్జతి;

వోకారఞ్చ మనుస్సేసు, సమఞ్ఞాయ పవుచ్చతి.

‘‘యో హి కోచి మనుస్సేసు, గోరక్ఖం ఉపజీవతి;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, కస్సకో సో న బ్రాహ్మణో.

‘‘యో హి కోచి మనుస్సేసు, పుథుసిప్పేన జీవతి;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, సిప్పికో సో న బ్రాహ్మణో.

‘‘యో హి కోచి మనుస్సేసు, వోహారం ఉపజీవతి;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, వాణిజో సో న బ్రాహ్మణో.

‘‘యో హి కోచి మనుస్సేసు, పరపేస్సేన జీవతి;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, పేస్సకో [పేస్సికో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సో న బ్రాహ్మణో.

‘‘యో హి కోచి మనుస్సేసు, అదిన్నం ఉపజీవతి;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, చోరో ఏసో న బ్రాహ్మణో.

‘‘యో హి కోచి మనుస్సేసు, ఇస్సత్థం ఉపజీవతి;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, యోధాజీవో న బ్రాహ్మణో.

‘‘యో హి కోచి మనుస్సేసు, పోరోహిచ్చేన జీవతి;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, యాజకో సో న బ్రాహ్మణో.

‘‘యో హి కోచి మనుస్సేసు, గామం రట్ఠఞ్చ భుఞ్జతి;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, రాజా ఏసో న బ్రాహ్మణో.

‘‘న చాహం బ్రాహ్మణం బ్రూమి, యోనిజం మత్తిసమ్భవం;

భోవాది [భోవాదీ (స్యా. కం.)] నామ సో హోతి, సచే హోతి సకిఞ్చనో;

అకిఞ్చనం అనాదానం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౪౫౮. ‘‘సబ్బసంయోజనం ఛేత్వా, యో వే న పరితస్సతి;

సఙ్గాతిగం విసంయుత్తం [విసఞ్ఞుత్తం (క.)], తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘ఛేత్వా నద్ధిం [నద్ధిం (సీ. పీ.)] వరత్తఞ్చ, సన్దానం సహనుక్కమం;

ఉక్ఖిత్తపలిఘం బుద్ధం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘అక్కోసం వధబన్ధఞ్చ, అదుట్ఠో యో తితిక్ఖతి;

ఖన్తీబలం బలానీకం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘అక్కోధనం వతవన్తం, సీలవన్తం అనుస్సదం;

దన్తం అన్తిమసారీరం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘వారిపోక్ఖరపత్తేవ, ఆరగ్గేరివ సాసపో;

యో న లిమ్పతి కామేసు, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘యో దుక్ఖస్స పజానాతి, ఇధేవ ఖయమత్తనో;

పన్నభారం విసంయుత్తం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘గమ్భీరపఞ్ఞం మేధావిం, మగ్గామగ్గస్స కోవిదం;

ఉత్తమత్థమనుప్పత్తం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘అసంసట్ఠం గహట్ఠేహి, అనాగారేహి చూభయం;

అనోకసారిమప్పిచ్ఛం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘నిధాయ దణ్డం భూతేసు, తసేసు థావరేసు చ;

యో న హన్తి న ఘాతేతి, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘అవిరుద్ధం విరుద్ధేసు, అత్తదణ్డేసు నిబ్బుతం;

సాదానేసు అనాదానం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘యస్స రాగో చ దోసో చ, మానో మక్ఖో చ ఓహితో;

సాసపోరివ ఆరగ్గా, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౪౫౯. ‘‘అకక్కసం విఞ్ఞాపనిం, గిరం సచ్చం ఉదీరయే;

యాయ నాభిసజ్జే కిఞ్చి, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘యో చ దీఘం వ రస్సం వా, అణుం థూలం సుభాసుభం;

లోకే అదిన్నం నాదేతి [నాదియతి (సీ. పీ.)], తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘ఆసా యస్స న విజ్జన్తి, అస్మిం లోకే పరమ్హి చ;

నిరాసాసం [నిరాసయం (సీ. పీ.)] విసంయుత్తం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘యస్సాలయా న విజ్జన్తి, అఞ్ఞాయ అకథంకథిం;

అమతోగధం అనుప్పత్తం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘యోధపుఞ్ఞఞ్చ పాపఞ్చ, ఉభో సఙ్గం ఉపచ్చగా;

అసోకం విరజం సుద్ధం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘చన్దం వ విమలం సుద్ధం, విప్పసన్నం అనావిలం;

నన్దీభవపరిక్ఖీణం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘యో ఇమం పలిపథం దుగ్గం, సంసారం మోహమచ్చగా;

తిణ్ణో పారఙ్గతో ఝాయీ, అనేజో అకథంకథీ;

అనుపాదాయ నిబ్బుతో, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘యోధకామే పహన్త్వాన [పహత్వాన (సీ.)], అనాగారో పరిబ్బజే;

కామభవపరిక్ఖీణం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘యోధతణ్హం పహన్త్వాన, అనాగారో పరిబ్బజే;

తణ్హాభవపరిక్ఖీణం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘హిత్వా మానుసకం యోగం, దిబ్బం యోగం ఉపచ్చగా;

సబ్బయోగవిసంయుత్తం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘హిత్వా రతిఞ్చ అరతిం, సీతీభూతం నిరూపధిం;

సబ్బలోకాభిభుం వీరం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘చుతిం యో వేది సత్తానం, ఉపపత్తిఞ్చ సబ్బసో;

అసత్తం సుగతం బుద్ధం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘యస్స గతిం న జానన్తి, దేవా గన్ధబ్బమానుసా;

ఖీణాసవం అరహన్తం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘యస్స పురే చ పచ్ఛా చ, మజ్ఝే చ నత్థి కిఞ్చనం;

అకిఞ్చనం అనాదానం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘ఉసభం పవరం వీరం, మహేసిం విజితావినం;

అనేజం న్హాతకం [నహాతకం (సీ. పీ.)] బుద్ధం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

‘‘పుబ్బేనివాసం యో వేది, సగ్గాపాయఞ్చ పస్సతి;

అథో జాతిక్ఖయం పత్తో, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౪౬౦. ‘‘సమఞ్ఞా హేసా లోకస్మిం, నామగోత్తం పకప్పితం;

సమ్ముచ్చా సముదాగతం, తత్థ తత్థ పకప్పితం.

‘‘దీఘరత్తానుసయితం, దిట్ఠిగతమజానతం;

అజానన్తా నో [అజానన్తా నోతి అజానన్తా ఏవ (టీకా)] పబ్రున్తి [పబ్రువన్తి (సీ. పీ.)], జాతియా హోతి బ్రాహ్మణో.

‘‘న జచ్చా బ్రాహ్మణో [వసలో (స్యా. కం. క.)] హోతి, న జచ్చా హోతి అబ్రాహ్మణో [బ్రాహ్మణో (స్యా. కం. క.)];

కమ్మునా బ్రాహ్మణో [వసలో (స్యా. కం. క.)] హోతి, కమ్మునా హోతి అబ్రాహ్మణో [బ్రాహ్మణో (స్యా. కం. క.)].

‘‘కస్సకో కమ్మునా హోతి, సిప్పికో హోతి కమ్మునా;

వాణిజో కమ్మునా హోతి, పేస్సకో హోతి కమ్మునా.

‘‘చోరోపి కమ్మునా హోతి, యోధాజీవోపి కమ్మునా;

యాజకో కమ్మునా హోతి, రాజాపి హోతి కమ్మునా.

‘‘ఏవమేతం యథాభూతం, కమ్మం పస్సన్తి పణ్డితా;

పటిచ్చసముప్పాదదస్సా, కమ్మవిపాకకోవిదా.

‘‘కమ్మునా వత్తతి లోకో, కమ్మునా వత్తతి పజా;

కమ్మనిబన్ధనా సత్తా, రథస్సాణీవ యాయతో.

‘‘తపేన బ్రహ్మచరియేన, సంయమేన దమేన చ;

ఏతేన బ్రాహ్మణో హోతి, ఏతం బ్రాహ్మణముత్తమం.

‘‘తీహి విజ్జాహి సమ్పన్నో, సన్తో ఖీణపునబ్భవో;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, బ్రహ్మా సక్కో విజానత’’న్తి.

౪౬౧. ఏవం వుత్తే, వాసేట్ఠభారద్వాజా మాణవా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ! సేయ్యథాపి, భో గోతమ, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి – ఏవమేవం భోతా గోతమేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏతే మయం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామ ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకే నో భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గతే’’తి.

వాసేట్ఠసుత్తం నిట్ఠితం అట్ఠమం.