౭. ధనఞ్జానిసుత్తం

౪౪౫. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా సారిపుత్తో దక్ఖిణాగిరిస్మిం చారికం చరతి మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు రాజగహే వస్సంవుట్ఠో [వస్సంవుత్థో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] యేన దక్ఖిణాగిరి యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా సారిపుత్తేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో తం భిక్ఖుం ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ – ‘‘కచ్చావుసో, భగవా అరోగో చ బలవా చా’’తి? ‘‘అరోగో చావుసో, భగవా బలవా చా’’తి. ‘‘కచ్చి పనావుసో, భిక్ఖుసఙ్ఘో అరోగో చ బలవా చా’’తి? ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘోపి ఖో, ఆవుసో, అరోగో చ బలవా చా’’తి. ‘‘ఏత్థ, ఆవుసో, తణ్డులపాలిద్వారాయ ధనఞ్జాని [ధానఞ్జాని (సీ. పీ.)] నామ బ్రాహ్మణో అత్థి. కచ్చావుసో, ధనఞ్జాని బ్రాహ్మణో అరోగో చ బలవా చా’’తి? ‘‘ధనఞ్జానిపి ఖో, ఆవుసో, బ్రాహ్మణో అరోగో చ బలవా చా’’తి. ‘‘కచ్చి పనావుసో, ధనఞ్జాని బ్రాహ్మణో అప్పమత్తో’’తి? ‘‘కుతో పనావుసో, ధనఞ్జానిస్స బ్రాహ్మణస్స అప్పమాదో? ధనఞ్జాని, ఆవుసో, బ్రాహ్మణో రాజానం నిస్సాయ బ్రాహ్మణగహపతికే విలుమ్పతి, బ్రాహ్మణగహపతికే నిస్సాయ రాజానం విలుమ్పతి. యాపిస్స భరియా సద్ధా సద్ధకులా ఆనీతా సాపి కాలఙ్కతా; అఞ్ఞాస్స భరియా అస్సద్ధా అస్సద్ధకులా ఆనీతా’’. ‘‘దుస్సుతం వతావుసో, అస్సుమ్హ, దుస్సుతం వతావుసో, అస్సుమ్హ; యే మయం ధనఞ్జానిం బ్రాహ్మణం పమత్తం అస్సుమ్హ. అప్పేవ చ నామ మయం కదాచి కరహచి ధనఞ్జానినా బ్రాహ్మణేన సద్ధిం సమాగచ్ఛేయ్యామ, అప్పేవ నామ సియా కోచిదేవ కథాసల్లాపో’’తి?

౪౪౬. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో దక్ఖిణాగిరిస్మిం యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన రాజగహం తేన చారికం పక్కామి. అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన రాజగహం తదవసరి. తత్ర సుదం ఆయస్మా సారిపుత్తో రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ రాజగహం పిణ్డాయ పావిసి. తేన ఖో పన సమయేన ధనఞ్జాని బ్రాహ్మణో బహినగరే గావో గోట్ఠే దుహాపేతి. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో రాజగహే పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో యేన ధనఞ్జాని బ్రాహ్మణో తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో ధనఞ్జాని బ్రాహ్మణో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇతో, భో సారిపుత్త, పయో, పీయతం తావ భత్తస్స కాలో భవిస్సతీ’’తి. ‘‘అలం, బ్రాహ్మణ. కతం మే అజ్జ భత్తకిచ్చం. అముకస్మిం మే రుక్ఖమూలే దివావిహారో భవిస్సతి. తత్థ ఆగచ్ఛేయ్యాసీ’’తి. ‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో ధనఞ్జాని బ్రాహ్మణో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పచ్చస్సోసి. అథ ఖో ధనఞ్జాని బ్రాహ్మణో పచ్ఛాభత్తం భుత్తపాతరాసో యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా సారిపుత్తేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ధనఞ్జానిం బ్రాహ్మణం ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ – ‘‘కచ్చాసి, ధనఞ్జాని, అప్పమత్తో’’తి? ‘‘కుతో, భో సారిపుత్త, అమ్హాకం అప్పమాదో యేసం నో మాతాపితరో పోసేతబ్బా, పుత్తదారో పోసేతబ్బో, దాసకమ్మకరా పోసేతబ్బా, మిత్తామచ్చానం మిత్తామచ్చకరణీయం కాతబ్బం, ఞాతిసాలోహితానం ఞాతిసాలోహితకరణీయం కాతబ్బం, అతిథీనం అతిథికరణీయం కాతబ్బం, పుబ్బపేతానం పుబ్బపేతకరణీయం కాతబ్బం, దేవతానం దేవతాకరణీయం కాతబ్బం, రఞ్ఞో రాజకరణీయం కాతబ్బం, అయమ్పి కాయో పీణేతబ్బో బ్రూహేతబ్బో’’తి?

౪౪౭. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, ఇధేకచ్చో మాతాపితూనం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, తమేనం అధమ్మచరియావిసమచరియాహేతు నిరయం నిరయపాలా ఉపకడ్ఢేయ్యుం. లభేయ్య ను ఖో సో ‘అహం ఖో మాతాపితూనం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసిం, మా మం నిరయం నిరయపాలా’తి, మాతాపితరో వా పనస్స లభేయ్యుం ‘ఏసో ఖో అమ్హాకం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసి, మా నం నిరయం నిరయపాలా’’’తి? ‘‘నో హిదం, భో సారిపుత్త. అథ ఖో నం విక్కన్దన్తంయేవ నిరయే నిరయపాలా పక్ఖిపేయ్యుం’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, ఇధేకచ్చో పుత్తదారస్స హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, తమేనం అధమ్మచరియావిసమచరియాహేతు నిరయం నిరయపాలా ఉపకడ్ఢేయ్యుం. లభేయ్య ను ఖో సో ‘అహం ఖో పుత్తదారస్స హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసిం, మా మం నిరయం నిరయపాలా’తి, పుత్తదారో వా పనస్స లభేయ్య ‘ఏసో ఖో అమ్హాకం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసి మా నం నిరయం నిరయపాలా’’’తి? ‘‘నో హిదం, భో సారిపుత్త. అథ ఖో నం విక్కన్దన్తంయేవ నిరయే నిరయపాలా పక్ఖిపేయ్యుం’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, ఇధేకచ్చో దాసకమ్మకరపోరిసస్స హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, తమేనం అధమ్మచరియావిసమచరియాహేతు నిరయం నిరయపాలా ఉపకడ్ఢేయ్యుం. లభేయ్య ను ఖో సో ‘అహం ఖో దాసకమ్మకరపోరిసస్స హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసిం, మా మం నిరయం నిరయపాలా’తి, దాసకమ్మకరపోరిసా వా పనస్స లభేయ్యుం ‘ఏసో ఖో అమ్హాకం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసి, మా నం నిరయం నిరయపాలా’’’తి? ‘‘నో హిదం, భో సారిపుత్త. అథ ఖో నం విక్కన్దన్తంయేవ నిరయే నిరయపాలా పక్ఖిపేయ్యుం’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, ఇధేకచ్చో మిత్తామచ్చానం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, తమేనం అధమ్మచరియావిసమచరియాహేతు నిరయం నిరయపాలా ఉపకడ్ఢేయ్యుం. లభేయ్య ను ఖో సో ‘అహం ఖో మిత్తామచ్చానం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసిం, మా మం నిరయం నిరయపాలా’తి, మిత్తామచ్చా వా పనస్స లభేయ్యుం ‘ఏసో ఖో అమ్హాకం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసి, మా నం నిరయం నిరయపాలా’’’తి? ‘‘నో హిదం, భో సారిపుత్త. అథ ఖో నం విక్కన్దన్తంయేవ నిరయే నిరయపాలా పక్ఖిపేయ్యుం’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, ఇధేకచ్చో ఞాతిసాలోహితానం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, తమేనం అధమ్మచరియావిసమచరియాహేతు నిరయం నిరయపాలా ఉపకడ్ఢేయ్యుం. లభేయ్య ను ఖో సో ‘అహం ఖో ఞాతిసాలోహితానం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసిం, మా మం నిరయం నిరయపాలా’తి, ఞాతిసాలోహితా వా పనస్స లభేయ్యుం ‘ఏసో ఖో అమ్హాకం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసి, మా నం నిరయం నిరయపాలా’’’తి? ‘‘నో హిదం, భో సారిపుత్త. అథ ఖో నం విక్కన్దన్తంయేవ నిరయే నిరయపాలా పక్ఖిపేయ్యుం’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, ఇధేకచ్చో అతిథీనం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, తమేనం అధమ్మచరియావిసమచరియాహేతు నిరయం నిరయపాలా ఉపకడ్ఢేయ్యుం. లభేయ్య ను ఖో సో ‘అహం ఖో అతిథీనం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసిం, మా మం నిరయం నిరయపాలా’తి, అతిథీ వా పనస్స లభేయ్యుం ‘ఏసో ఖో అమ్హాకం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసి, మా నం నిరయం నిరయపాలా’’’తి? ‘‘నో హిదం, భో సారిపుత్త. అథ ఖో నం విక్కన్దన్తంయేవ నిరయే నిరయపాలా పక్ఖిపేయ్యుం’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, ఇధేకచ్చో పుబ్బపేతానం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, తమేనం అధమ్మచరియావిసమచరియాహేతు నిరయం నిరయపాలా ఉపకడ్ఢేయ్యుం. లభేయ్య ను ఖో సో ‘అహం ఖో పుబ్బపేతానం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసిం, మా మం నిరయం నిరయపాలా’తి, పుబ్బపేతా వా పనస్స లభేయ్యుం ‘ఏసో ఖో అమ్హాకం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసి, మా నం నిరయం నిరయపాలా’’’తి? ‘‘నో హిదం, భో సారిపుత్త. అథ ఖో నం విక్కన్దన్తంయేవ నిరయే నిరయపాలా పక్ఖిపేయ్యుం’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, ఇధేకచ్చో దేవతానం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, తమేనం అధమ్మచరియావిసమచరియాహేతు నిరయం నిరయపాలా ఉపకడ్ఢేయ్యుం. లభేయ్య ను ఖో సో ‘అహం ఖో దేవతానం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసిం, మా మం నిరయం నిరయపాలా’తి, దేవతా వా పనస్స లభేయ్యుం ‘ఏసో ఖో అమ్హాకం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసి, మా నం నిరయం నిరయపాలా’’’తి? ‘‘నో హిదం, భో సారిపుత్త. అథ ఖో నం విక్కన్దన్తంయేవ నిరయే నిరయపాలా పక్ఖిపేయ్యుం’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, ఇధేకచ్చో రఞ్ఞో హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, తమేనం అధమ్మచరియావిసమచరియాహేతు నిరయం నిరయపాలా ఉపకడ్ఢేయ్యుం. లభేయ్య ను ఖో సో ‘అహం ఖో రఞ్ఞో హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసిం, మా మం నిరయం నిరయపాలా’తి, రాజా వా పనస్స లభేయ్య ‘ఏసో ఖో అమ్హాకం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసి, మా నం నిరయం నిరయపాలా’’’తి? ‘‘నో హిదం, భో సారిపుత్త. అథ ఖో నం విక్కన్దన్తంయేవ నిరయే నిరయపాలా పక్ఖిపేయ్యుం’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, ఇధేకచ్చో కాయస్స పీణనాహేతు బ్రూహనాహేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, తమేనం అధమ్మచరియావిసమచరియాహేతు నిరయం నిరయపాలా ఉపకడ్ఢేయ్యుం. లభేయ్య ను ఖో సో ‘అహం ఖో కాయస్స పీణనాహేతు బ్రూహనాహేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసిం, మా మం నిరయం నిరయపాలా’తి, పరే వా పనస్స లభేయ్యుం ‘ఏసో ఖో కాయస్స పీణనాహేతు బ్రూహనాహేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అహోసి, మా నం నిరయం నిరయపాలా’’’తి? ‘‘నో హిదం, భో సారిపుత్త. అథ ఖో నం విక్కన్దన్తంయేవ నిరయే నిరయపాలా పక్ఖిపేయ్యుం’’.

౪౪౮. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, యో వా మాతాపితూనం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, యో వా మాతాపితూనం హేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స; కతమం సేయ్యో’’తి? ‘‘యో హి, భో సారిపుత్త, మాతాపితూనం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, న తం సేయ్యో; యో చ ఖో, భో సారిపుత్త, మాతాపితూనం హేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స, తదేవేత్థ సేయ్యో. అధమ్మచరియావిసమచరియాహి, భో సారిపుత్త, ధమ్మచరియాసమచరియా సేయ్యో’’తి. ‘‘అత్థి ఖో, ధనఞ్జాని, అఞ్ఞేసం హేతుకా ధమ్మికా కమ్మన్తా, యేహి సక్కా మాతాపితరో చేవ పోసేతుం, న చ పాపకమ్మం కాతుం, పుఞ్ఞఞ్చ పటిపదం పటిపజ్జితుం.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, యో వా పుత్తదారస్స హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, యో వా పుత్తదారస్స హేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స; కతమం సేయ్యో’’తి? ‘‘యో హి, భో సారిపుత్త, పుత్తదారస్స హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, న తం సేయ్యో; యో చ ఖో, భో సారిపుత్త, పుత్తదారస్స హేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స, తదేవేత్థ సేయ్యో. అధమ్మచరియావిసమచరియాహి, భో సారిపుత్త, ధమ్మచరియాసమచరియా సేయ్యో’’తి. ‘‘అత్థి ఖో, ధనఞ్జాని, అఞ్ఞేసం హేతుకా ధమ్మికా కమ్మన్తా యేహి సక్కా పుత్తదారఞ్చేవ పోసేతుం, న చ పాపకమ్మం కాతుం, పుఞ్ఞఞ్చ పటిపదం పటిపజ్జితుం.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, యో వా దాసకమ్మకరపోరిసస్స హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, యో వా దాసకమ్మకరపోరిసస్స హేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స; కతమం సేయ్యో’’తి? ‘‘యో హి, భో సారిపుత్త, దాసకమ్మకరపోరిసస్స హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, న తం సేయ్యో; యో చ ఖో, భో సారిపుత్త, దాసకమ్మకరపోరిసస్స హేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స, తదేవేత్థ సేయ్యో. అధమ్మచరియావిసమచరియాహి, భో సారిపుత్త, ధమ్మచరియాసమచరియా సేయ్యో’’తి. ‘‘అత్థి ఖో, ధనఞ్జాని, అఞ్ఞేసం హేతుకా ధమ్మికా కమ్మన్తా, యేహి సక్కా దాసకమ్మకరపోరిసే చేవ పోసేతుం, న చ పాపకమ్మం కాతుం, పుఞ్ఞఞ్చ పటిపదం పటిపజ్జితుం.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, యో వా మిత్తామచ్చానం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, యో వా మిత్తామచ్చానం హేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స; కతమం సేయ్యో’’తి? ‘‘యో హి, భో సారిపుత్త, మిత్తామచ్చానం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, న తం సేయ్యో; యో చ ఖో, భో సారిపుత్త, మిత్తామచ్చానం హేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స, తదేవేత్థ సేయ్యో. అధమ్మచరియావిసమచరియాహి, భో సారిపుత్త, ధమ్మచరియాసమచరియా సేయ్యో’’తి. ‘‘అత్థి ఖో, ధనఞ్జాని, అఞ్ఞేసం హేతుకా ధమ్మికా కమ్మన్తా, యేహి సక్కా మిత్తామచ్చానఞ్చేవ మిత్తామచ్చకరణీయం కాతుం, న చ పాపకమ్మం కాతుం, పుఞ్ఞఞ్చ పటిపదం పటిపజ్జితుం.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, యో వా ఞాతిసాలోహితానం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, యో వా ఞాతిసాలోహితానం హేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స; కతమం సేయ్యో’’తి? ‘‘యో హి, భో సారిపుత్త, ఞాతిసాలోహితానం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, న తం సేయ్యో; యో చ ఖో, భో సారిపుత్త, ఞాతిసాలోహితానం హేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స, తదేవేత్థ సేయ్యో. అధమ్మచరియావిసమచరియాహి, భో సారిపుత్త, ధమ్మచరియాసమచరియా సేయ్యో’’తి. ‘‘అత్థి ఖో, ధనఞ్జాని, అఞ్ఞేసం హేతుకా ధమ్మికా కమ్మన్తా, యేహి సక్కా ఞాతిసాలోహితానఞ్చేవ ఞాతిసాలోహితకరణీయం కాతుం, న చ పాపకమ్మం కాతుం, పుఞ్ఞఞ్చ పటిపదం పటిపజ్జితుం.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, యో వా అతిథీనం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, యో వా అతిథీనం హేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స; కతమం సేయ్యో’’తి? ‘‘యో హి, భో సారిపుత్త, అతిథీనం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, న తం సేయ్యో; యో చ ఖో, భో సారిపుత్త, అతిథీనం హేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స, తదేవేత్థ సేయ్యో. అధమ్మచరియావిసమచరియాహి, భో సారిపుత్త, ధమ్మచరియాసమచరియా సేయ్యో’’తి. ‘‘అత్థి ఖో, ధనఞ్జాని, అఞ్ఞేసం హేతుకా ధమ్మికా కమ్మన్తా, యేహి సక్కా అతిథీనఞ్చేవ అతిథికరణీయం కాతుం, న చ పాపకమ్మం కాతుం, పుఞ్ఞఞ్చ పటిపదం పటిపజ్జితుం.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, యో వా పుబ్బపేతానం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, యో వా పుబ్బపేతానం హేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స; కతమం సేయ్యో’’తి? ‘‘యో హి, భో సారిపుత్త, పుబ్బపేతానం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, న తం సేయ్యో; యో చ ఖో, భో సారిపుత్త, పుబ్బపేతానం హేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స, తదేవేత్థ సేయ్యో. అధమ్మచరియావిసమచరియాహి, భో సారిపుత్త, ధమ్మచరియాసమచరియా సేయ్యో’’తి. ‘‘అత్థి ఖో, ధనఞ్జాని, అఞ్ఞేసం హేతుకా ధమ్మికా కమ్మన్తా, యేహి సక్కా పుబ్బపేతానఞ్చేవ పుబ్బపేతకరణీయం కాతుం, న చ పాపకమ్మం కాతుం, పుఞ్ఞఞ్చ పటిపదం పటిపజ్జితుం.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, యో వా దేవతానం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, యో వా దేవతానం హేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స; కతమం సేయ్యో’’తి? ‘‘యో హి, భో సారిపుత్త, దేవతానం హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, న తం సేయ్యో; యో చ ఖో, భో సారిపుత్త, దేవతానం హేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స, తదేవేత్థ సేయ్యో. అధమ్మచరియావిసమచరియాహి, భో సారిపుత్త, ధమ్మచరియాసమచరియా సేయ్యో’’తి. ‘‘అత్థి ఖో, ధనఞ్జాని, అఞ్ఞేసం హేతుకా ధమ్మికా కమ్మన్తా, యేహి సక్కా దేవతానఞ్చేవ దేవతాకరణీయం కాతుం, న చ పాపకమ్మం కాతుం, పుఞ్ఞఞ్చ పటిపదం పటిపజ్జితుం.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, యో వా రఞ్ఞో హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, యో వా రఞ్ఞో హేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స; కతమం సేయ్యో’’తి? ‘‘యో హి, భో సారిపుత్త, రఞ్ఞో హేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, న తం సేయ్యో; యో చ ఖో, భో సారిపుత్త, రఞ్ఞో హేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స, తదేవేత్థ సేయ్యో. అధమ్మచరియావిసమచరియాహి, భో సారిపుత్త, ధమ్మచరియాసమచరియా సేయ్యో’’తి. ‘‘అత్థి ఖో, ధనఞ్జాని, అఞ్ఞేసం హేతుకా ధమ్మికా కమ్మన్తా, యేహి సక్కా రఞ్ఞో చేవ రాజకరణీయం కాతుం, న చ పాపకమ్మం కాతుం, పుఞ్ఞఞ్చ పటిపదం పటిపజ్జితుం.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, యో వా కాయస్స పీణనాహేతు బ్రూహనాహేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, యో వా కాయస్స పీణనాహేతు బ్రూహనాహేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స; కతమం సేయ్యో’’తి? ‘‘యో హి, భో సారిపుత్త, కాయస్స పీణనాహేతు బ్రూహనాహేతు అధమ్మచారీ విసమచారీ అస్స, న తం సేయ్యో; యో చ ఖో, భో సారిపుత్త, కాయస్స పీణనాహేతు బ్రూహనాహేతు ధమ్మచారీ సమచారీ అస్స, తదేవేత్థ సేయ్యో. అధమ్మచరియావిసమచరియాహి, భో సారిపుత్త, ధమ్మచరియాసమచరియా సేయ్యో’’తి. ‘‘అత్థి ఖో, ధనఞ్జాని, అఞ్ఞేసం హేతుకా ధమ్మికా కమ్మన్తా, యేహి సక్కా కాయఞ్చేవ పీణేతుం బ్రూహేతుం, న చ పాపకమ్మం కాతుం, పుఞ్ఞఞ్చ పటిపదం పటిపజ్జితు’’న్తి.

౪౪౯. అథ ఖో ధనఞ్జాని బ్రాహ్మణో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి. అథ ఖో ధనఞ్జాని బ్రాహ్మణో అపరేన సమయేన ఆబాధికో అహోసి దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. అథ ఖో ధనఞ్జాని బ్రాహ్మణో అఞ్ఞతరం పురిసం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, అమ్భో పురిస, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా మమ వచనేన భగవతో పాదే సిరసా వన్దాహి – ‘ధనఞ్జాని, భన్తే, బ్రాహ్మణో ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. సో భగవతో పాదే సిరసా వన్దతీ’తి. యేన చాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా మమ వచనేన ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పాదే సిరసా వన్దాహి – ‘ధనఞ్జాని, భన్తే, బ్రాహ్మణో ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. సో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పాదే సిరసా వన్దతీ’తి. ఏవఞ్చ వదేహి – ‘సాధు కిర, భన్తే, ఆయస్మా సారిపుత్తో యేన ధనఞ్జానిస్స బ్రాహ్మణస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో సో పురిసో ధనఞ్జానిస్స బ్రాహ్మణస్స పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో పురిసో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ధనఞ్జాని, భన్తే, బ్రాహ్మణో ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. సో భగవతో పాదే సిరసా వన్దతీ’’తి. యేన చాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో పురిసో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘ధనఞ్జాని, భన్తే, బ్రాహ్మణో ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. సో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పాదే సిరసా వన్దతి, ఏవఞ్చ వదేతి – ‘సాధు కిర, భన్తే, ఆయస్మా సారిపుత్తో యేన ధనఞ్జానిస్స బ్రాహ్మణస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’’తి. అధివాసేసి ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో తుణ్హీభావేన.

౪౫౦. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన ధనఞ్జానిస్స బ్రాహ్మణస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో ధనఞ్జానిం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచ – ‘‘కచ్చి తే, ధనఞ్జాని, ఖమనీయం, కచ్చి యాపనీయం? కచ్చి దుక్ఖా వేదనా పటిక్కమన్తి, నో అభిక్కమన్తి? పటిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో అభిక్కమో’’తి? ‘‘న మే, భో సారిపుత్త, ఖమనీయం న యాపనీయం. బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి. అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో పటిక్కమో. సేయ్యథాపి, భో సారిపుత్త, బలవా పురిసో తిణ్హేన సిఖరేన ముద్ధని [ముద్ధానం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అభిమత్థేయ్య; ఏవమేవ ఖో, భో సారిపుత్త, అధిమత్తా వాతా ముద్ధని చ ఊహనన్తి. న మే, భో సారిపుత్త, ఖమనీయం, న యాపనీయం. బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి. అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో పటిక్కమో. సేయ్యథాపి, భో సారిపుత్త, బలవా పురిసో దళ్హేన వరత్తక్ఖణ్డేన [వరత్తబన్ధనేన (సీ. పీ.)] సీసే సీసవేఠం దదేయ్య; ఏవమేవ ఖో, భో సారిపుత్త, అధిమత్తా సీసే సీసవేదనా. న మే, భో సారిపుత్త, ఖమనీయం న యాపనీయం. బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి. అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో పటిక్కమో. సేయ్యథాపి, భో సారిపుత్త, దక్ఖో గోఘాతకో వా గోఘాతకన్తేవాసీ వా తిణ్హేన గోవికన్తనేన కుచ్ఛిం పరికన్తేయ్య; ఏవమేవ ఖో, భో సారిపుత్త, అధిమత్తా వాతా కుచ్ఛిం పరికన్తన్తి. న మే, భో సారిపుత్త, ఖమనీయం, న యాపనీయం. బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి. అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో పటిక్కమో. సేయ్యథాపి, భో సారిపుత్త, ద్వే బలవన్తో పురిసా దుబ్బలతరం పురిసం నానాబాహాసు గహేత్వా అఙ్గారకాసుయా సన్తాపేయ్యుం సమ్పరితాపేయ్యుం; ఏవమేవ ఖో, భో సారిపుత్త, అధిమత్తో కాయస్మిం డాహో. న మే, భో సారిపుత్త, ఖమనీయం న యాపనీయం. బాళ్హా మే దుక్ఖా వేదనా అభిక్కమన్తి, నో పటిక్కమన్తి. అభిక్కమోసానం పఞ్ఞాయతి, నో పటిక్కమో’’తి.

౪౫౧. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, కతమం సేయ్యో – నిరయో వా తిరచ్ఛానయోని వా’’తి? ‘‘నిరయా, భో సారిపుత్త, తిరచ్ఛానయోని సేయ్యో’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, కతమం సేయ్యో – తిరచ్ఛానయోని వా పేత్తివిసయో వా’’తి? ‘‘తిరచ్ఛానయోనియా, భో సారిపుత్త, పేత్తివిసయో సేయ్యో’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, కతమం సేయ్యో – పేత్తివిసయో వా మనుస్సా వా’’తి? ‘‘పేత్తివిసయా, భో సారిపుత్త, మనుస్సా సేయ్యో’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, కతమం సేయ్యో – మనుస్సా వా చాతుమహారాజికా [చాతుమ్మహారాజికా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వా దేవా’’తి? ‘‘మనుస్సేహి, భో సారిపుత్త, చాతుమహారాజికా దేవా సేయ్యో’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, కతమం సేయ్యో – చాతుమహారాజికా వా దేవా తావతింసా వా దేవా’’తి? ‘‘చాతుమహారాజికేహి, భో సారిపుత్త, దేవేహి తావతింసా దేవా సేయ్యో’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, కతమం సేయ్యో – తావతింసా వా దేవా యామా వా దేవా’’తి? ‘‘తావతింసేహి, భో సారిపుత్త, దేవేహి యామా దేవా సేయ్యో’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, కతమం సేయ్యో – యామా వా దేవా తుసితా వా దేవా’’తి? ‘‘యామేహి, భో సారిపుత్త, దేవేహి తుసితా దేవా సేయ్యో’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, కతమం సేయ్యో – తుసితా వా దేవా నిమ్మానరతీ వా దేవా’’తి? ‘‘తుసితేహి, భో సారిపుత్త, దేవేహి నిమ్మానరతీ దేవా సేయ్యో’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, కతమం సేయ్యో – నిమ్మానరతీ వా దేవా పరనిమ్మితవసవత్తీ వా దేవా’’తి? ‘‘నిమ్మానరతీహి, భో సారిపుత్త, దేవేహి పరనిమ్మితవసవత్తీ దేవా సేయ్యో’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ధనఞ్జాని, కతమం సేయ్యో పరనిమ్మితవసవత్తీ వా దేవా బ్రహ్మలోకో వా’’తి? ‘‘‘బ్రహ్మలోకో’తి [భవం సారిపుత్తో ఆహాతి, కతమం సారిపుత్తో ఆహ బ్రహ్మలోకోతి. (క.)] – భవం సారిపుత్తో ఆహ; ‘బ్రహ్మలోకో’తి – భవం సారిపుత్తో ఆహా’’తి [భవం సారిపుత్తో ఆహాతి, కతమం సారిపుత్తో ఆహ బ్రహ్మలోకోతి. (క.)].

అథ ఖో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స ఏతదహోసి – ‘‘ఇమే ఖో బ్రాహ్మణా బ్రహ్మలోకాధిముత్తా. యంనూనాహం ధనఞ్జానిస్స బ్రాహ్మణస్స బ్రహ్మానం సహబ్యతాయ మగ్గం దేసేయ్య’’న్తి. ‘‘బ్రహ్మానం తే, ధనఞ్జాని, సహబ్యతాయ మగ్గం దేసేస్సామి; తం సుణాహి, సాధుకం మనసి కరోహి, భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో ధనఞ్జాని బ్రాహ్మణో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పచ్చస్సోసి. ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ – ‘‘కతమో చ, ధనఞ్జాని, బ్రహ్మానం సహబ్యతాయ మగ్గో? ఇధ, ధనఞ్జాని, భిక్ఖు మేత్తాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం; ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం మేత్తాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాబజ్ఝేన ఫరిత్వా విహరతి. అయం ఖో, ధనఞ్జాని, బ్రహ్మానం సహబ్యతాయ మగ్గో’’.

౪౫౨. ‘‘పున చపరం, ధనఞ్జాని, భిక్ఖు కరుణాసహగతేన చేతసా…పే… ముదితాసహగతేన చేతసా… ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం; ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాబజ్ఝేన ఫరిత్వా విహరతి. అయం ఖో, ధనఞ్జాని, బ్రహ్మానం సహబ్యతాయ మగ్గో’’తి. తేన హి, భో సారిపుత్త, మమ వచనేన భగవతో పాదే సిరసా వన్దాహి – ‘ధనఞ్జాని, భన్తే, బ్రాహ్మణో ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో. సో భగవతో పాదే సిరసా వన్దతీ’తి. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో ధనఞ్జానిం బ్రాహ్మణం సతి ఉత్తరికరణీయే హీనే బ్రహ్మలోకే పతిట్ఠాపేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి. అథ ఖో ధనఞ్జాని బ్రాహ్మణో అచిరపక్కన్తే ఆయస్మన్తే సారిపుత్తే కాలమకాసి, బ్రహ్మలోకఞ్చ ఉపపజ్జి.

౪౫౩. అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఏసో, భిక్ఖవే, సారిపుత్తో ధనఞ్జానిం బ్రాహ్మణం సతి ఉత్తరికరణీయే హీనే బ్రహ్మలోకే పతిట్ఠాపేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కన్తో’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది, ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ధనఞ్జాని, భన్తే, బ్రాహ్మణో ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో, సో భగవతో పాదే సిరసా వన్దతీ’’తి. ‘‘కిం పన త్వం సారిపుత్త ధనఞ్జానిం బ్రాహ్మణం సతి ఉత్తరికరణీయే హీనే బ్రహ్మలోకే పతిట్ఠాపేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కన్తో’’తి? ‘‘మయ్హం ఖో, భన్తే, ఏవం అహోసి – ‘ఇమే ఖో బ్రాహ్మణా బ్రహ్మలోకాధిముత్తా, యంనూనాహం ధనఞ్జానిస్స బ్రాహ్మణస్స బ్రహ్మానం సహబ్యతాయ మగ్గం దేసేయ్య’న్తి. ‘‘కాలఙ్కతోచ [కాలఙ్కతోవ (స్యా. కం. క.)], సారిపుత్త, ధనఞ్జాని బ్రాహ్మణో, బ్రహ్మలోకఞ్చ ఉపపన్నో’’తి.

ధనఞ్జానిసుత్తం నిట్ఠితం సత్తమం.