౩. అస్సలాయనసుత్తం

౪౦౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన నానావేరజ్జకానం బ్రాహ్మణానం పఞ్చమత్తాని బ్రాహ్మణసతాని సావత్థియం పటివసన్తి కేనచిదేవ కరణీయేన. అథ ఖో తేసం బ్రాహ్మణానం ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో సమణో గోతమో చాతువణ్ణిం సుద్ధిం పఞ్ఞపేతి. కో ను ఖో పహోతి సమణేన గోతమేన సద్ధిం అస్మిం వచనే పటిమన్తేతు’’న్తి? తేన ఖో పన సమయేన అస్సలాయనో నామ మాణవో సావత్థియం పటివసతి దహరో, వుత్తసిరో, సోళసవస్సుద్దేసికో జాతియా, తిణ్ణం వేదానం పారగూ సనిఘణ్డుకేటుభానం సాక్ఖరప్పభేదానం ఇతిహాసపఞ్చమానం, పదకో, వేయ్యాకరణో, లోకాయతమహాపురిసలక్ఖణేసు అనవయో. అథ ఖో తేసం బ్రాహ్మణానం ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో అస్సలాయనో మాణవో సావత్థియం పటివసతి దహరో, వుత్తసిరో, సోళసవస్సుద్దేసికో జాతియా, తిణ్ణం వేదానం పారగూ…పే… అనవయో. సో ఖో పహోతి సమణేన గోతమేన సద్ధిం అస్మిం వచనే పటిమన్తేతు’’న్తి.

అథ ఖో తే బ్రాహ్మణా యేన అస్సలాయనో మాణవో తేనుపఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా అస్సలాయనం మాణవం ఏతదవోచుం – ‘‘అయం, భో అస్సలాయన, సమణో గోతమో చాతువణ్ణిం సుద్ధిం పఞ్ఞపేతి. ఏతు భవం అస్సలాయనో సమణేన గోతమేన సద్ధిం అస్మిం వచనే పటిమన్తేతూ’’తి [పటిమన్తేతున్తి (పీ. క.)].

ఏవం వుత్తే, అస్సలాయనో మాణవో తే బ్రాహ్మణే ఏతదవోచ – ‘‘సమణో ఖలు, భో, గోతమో ధమ్మవాదీ; ధమ్మవాదినో చ పన దుప్పటిమన్తియా భవన్తి. నాహం సక్కోమి సమణేన గోతమేన సద్ధిం అస్మిం వచనే పటిమన్తేతు’’న్తి. దుతియమ్పి ఖో తే బ్రాహ్మణా అస్సలాయనం మాణవం ఏతదవోచుం – ‘‘అయం, భో అస్సలాయన, సమణో గోతమో చాతువణ్ణిం సుద్ధిం పఞ్ఞపేతి. ఏతు భవం అస్సలాయనో సమణేన గోతమేన సద్ధిం అస్మిం వచనే పటిమన్తేతు [పటిమన్తేతుం (సీ. పీ. క.)]. చరితం ఖో పన భోతా అస్సలాయనేన పరిబ్బాజక’’న్తి. దుతియమ్పి ఖో అస్సలాయనో మాణవో తే బ్రాహ్మణే ఏతదవోచ – ‘‘సమణో ఖలు, భో, గోతమో ధమ్మవాదీ; ధమ్మవాదినో చ పన దుప్పటిమన్తియా భవన్తి. నాహం సక్కోమి సమణేన గోతమేన సద్ధిం అస్మిం వచనే పటిమన్తేతు’’న్తి. తతియమ్పి ఖో తే బ్రాహ్మణా అస్సలాయనం మాణవం ఏతదవోచుం – ‘‘అయం, భో అస్సలాయన, సమణో గోతమో చాతువణ్ణిం సుద్ధిం పఞ్ఞపేతి. ఏతు భవం అస్సలాయనో సమణేన గోతమేన సద్ధిం అస్మిం వచనే పటిమన్తేతు [పటిమన్తేతుం (సీ. పీ. క.)]. చరితం ఖో పన భోతా అస్సలాయనేన పరిబ్బాజకం. మా భవం అస్సలాయనో అయుద్ధపరాజితం పరాజయీ’’తి.

ఏవం వుత్తే, అస్సలాయనో మాణవో తే బ్రాహ్మణే ఏతదవోచ – ‘‘అద్ధా ఖో అహం భవన్తో న లభామి. సమణో ఖలు, భో, గోతమో ధమ్మవాదీ; ధమ్మవాదినో చ పన దుప్పటిమన్తియా భవన్తి. నాహం సక్కోమి సమణేన గోతమేన సద్ధిం అస్మిం వచనే పటిమన్తేతున్తి. అపి చాహం భవన్తానం వచనేన గమిస్సామీ’’తి.

౪౦౨. అథ ఖో అస్సలాయనో మాణవో మహతా బ్రాహ్మణగణేన సద్ధిం యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో అస్సలాయనో మాణవో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘బ్రాహ్మణా, భో గోతమ, ఏవమాహంసు – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో; బ్రాహ్మణోవ సుక్కో వణ్ణో, కణ్హో అఞ్ఞో వణ్ణో; బ్రాహ్మణోవ సుజ్ఝన్తి, నో అబ్రాహ్మణా; బ్రాహ్మణావ బ్రహ్మునో పుత్తా ఓరసా ముఖతో జాతా బ్రహ్మజా బ్రహ్మనిమ్మితా బ్రహ్మదాయాదా’తి. ఇధ భవం గోతమో కిమాహా’’తి? ‘‘దిస్సన్తి [దిస్సన్తే (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఖో పన, అస్సలాయన, బ్రాహ్మణానం బ్రాహ్మణియో ఉతునియోపి గబ్భినియోపి విజాయమానాపి పాయమానాపి. తే చ బ్రాహ్మణియోనిజావ సమానా ఏవమాహంసు – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో; బ్రాహ్మణోవ సుక్కో వణ్ణో, కణ్హో అఞ్ఞో వణ్ణో; బ్రాహ్మణావ సుజ్ఝన్తి, నో అబ్రాహ్మణా; బ్రాహ్మణావ బ్రహ్మునో పుత్తా ఓరసా ముఖతో జాతా బ్రహ్మజా బ్రహ్మనిమ్మితా బ్రహ్మదాయాదా’’’తి. ‘‘కిఞ్చాపి భవం గోతమో ఏవమాహ, అథ ఖ్వేత్థ బ్రాహ్మణా ఏవమేతం మఞ్ఞన్తి – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో…పే… బ్రహ్మదాయాదా’’’తి.

౪౦౩. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, అస్సలాయన, సుతం తే – ‘యోనకమ్బోజేసు అఞ్ఞేసు చ పచ్చన్తిమేసు జనపదేసు ద్వేవ వణ్ణా – అయ్యో చేవ దాసో చ; అయ్యో హుత్వా దాసో హోతి, దాసో హుత్వా అయ్యో హోతీ’’’తి? ‘‘ఏవం, భో, సుతం తం మే – ‘యోనకమ్బోజేసు అఞ్ఞేసు చ పచ్చన్తిమేసు జనపదేసు ద్వేవ వణ్ణా – అయ్యో చేవ దాసో చ; అయ్యో హుత్వా దాసో హోతి, దాసో హుత్వా అయ్యో హోతీ’’’తి. ‘‘ఏత్థ, అస్సలాయన, బ్రాహ్మణానం కిం బలం, కో అస్సాసో యదేత్థ బ్రాహ్మణా ఏవమాహంసు – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో…పే… బ్రహ్మదాయాదా’’’తి? ‘‘కిఞ్చాపి భవం గోతమో ఏవమాహ, అథ ఖ్వేత్థ బ్రాహ్మణా ఏవమేతం మఞ్ఞన్తి – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో…పే… బ్రహ్మదాయాదా’’’తి.

౪౦౪. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, అస్సలాయన, ఖత్తియోవ ను ఖో పాణాతిపాతీ అదిన్నాదాయీ కామేసుమిచ్ఛాచారీ ముసావాదీ పిసుణవాచో ఫరుసవాచో సమ్ఫప్పలాపీ అభిజ్ఝాలు బ్యాపన్నచిత్తో మిచ్ఛాదిట్ఠి కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య, నో బ్రాహ్మణో? వేస్సోవ ను ఖో…పే… సుద్దోవ ను ఖో పాణాతిపాతీ అదిన్నాదాయీ కామేసుమిచ్ఛాచారీ ముసావాదీ పిసుణవాచో ఫరుసవాచో సమ్ఫప్పలాపీ అభిజ్ఝాలు బ్యాపన్నచిత్తో మిచ్ఛాదిట్ఠి కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య, నో బ్రాహ్మణో’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ. ఖత్తియోపి హి, భో గోతమ, పాణాతిపాతీ అదిన్నాదాయీ కామేసుమిచ్ఛాచారీ ముసావాదీ పిసుణవాచో ఫరుసవాచో సమ్ఫప్పలాపీ అభిజ్ఝాలు బ్యాపన్నచిత్తో మిచ్ఛాదిట్ఠి కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య. బ్రాహ్మణోపి హి, భో గోతమ…పే… వేస్సోపి హి, భో గోతమ…పే… సుద్దోపి హి, భో గోతమ…పే… సబ్బేపి హి, భో గోతమ, చత్తారో వణ్ణా పాణాతిపాతినో అదిన్నాదాయినో కామేసుమిచ్ఛాచారినో ముసావాదినో పిసుణవాచా ఫరుసవాచా సమ్ఫప్పలాపినో అభిజ్ఝాలూ బ్యాపన్నచిత్తా మిచ్ఛాదిట్ఠీ కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్యు’’న్తి. ‘‘ఏత్థ, అస్సలాయన, బ్రాహ్మణానం కిం బలం, కో అస్సాసో యదేత్థ బ్రాహ్మణా ఏవమాహంసు – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో…పే… బ్రహ్మదాయాదా’’’తి? ‘‘కిఞ్చాపి భవం గోతమో ఏవమాహ, అథ ఖ్వేత్థ బ్రాహ్మణా ఏవమేతం మఞ్ఞన్తి – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో…పే… బ్రహ్మదాయాదా’’’తి.

౪౦౫. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, అస్సలాయన, బ్రాహ్మణోవ ను ఖో పాణాతిపాతా పటివిరతో అదిన్నాదానా పటివిరతో కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో ముసావాదా పటివిరతో పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతో ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతో సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతో అనభిజ్ఝాలు అబ్యాపన్నచిత్తో సమ్మాదిట్ఠి కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జేయ్య, నో [నో చ (క.)] ఖత్తియో నో వేస్సో, నో సుద్దో’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ! ఖత్తియోపి హి, భో గోతమ, పాణాతిపాతా పటివిరతో అదిన్నాదానా పటివిరతో కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో ముసావాదా పటివిరతో పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతో ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతో సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతో అనభిజ్ఝాలు అబ్యాపన్నచిత్తో సమ్మాదిట్ఠి కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జేయ్య. బ్రాహ్మణోపి హి, భో గోతమ…పే… వేస్సోపి హి, భో గోతమ…పే… సుద్దోపి హి, భో గోతమ…పే… సబ్బేపి హి, భో గోతమ, చత్తారో వణ్ణా పాణాతిపాతా పటివిరతా అదిన్నాదానా పటివిరతా కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతా ముసావాదా పటివిరతా పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతా ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతా సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతా అనభిజ్ఝాలూ అబ్యాపన్నచిత్తా సమ్మాదిట్ఠీ కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జేయ్యు’’న్తి. ‘‘ఏత్థ, అస్సలాయన, బ్రాహ్మణానం కిం బలం, కో అస్సాసో యదేత్థ బ్రాహ్మణా ఏవమాహంసు – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో…పే… బ్రహ్మదాయాదా’’’తి? ‘‘కిఞ్చాపి భవం గోతమో ఏవమాహ, అథ ఖ్వేత్థ బ్రాహ్మణా ఏవమేతం మఞ్ఞన్తి – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో…పే… బ్రహ్మదాయాదా’’’తి.

౪౦౬. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, అస్సలాయన, బ్రాహ్మణోవ ను ఖో పహోతి అస్మిం పదేసే అవేరం అబ్యాబజ్ఝం మేత్తచిత్తం భావేతుం, నో ఖత్తియో, నో వేస్సో నో సుద్దో’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ! ఖత్తియోపి హి, భో గోతమ, పహోతి అస్మిం పదేసే అవేరం అబ్యాబజ్ఝం మేత్తచిత్తం భావేతుం; బ్రాహ్మణోపి హి, భో గోతమ… వేస్సోపి హి, భో గోతమ… సుద్దోపి హి, భో గోతమ… సబ్బేపి హి, భో గోతమ, చత్తారో వణ్ణా పహోన్తి అస్మిం పదేసే అవేరం అబ్యాబజ్ఝం మేత్తచిత్తం భావేతు’’న్తి. ‘‘ఏత్థ, అస్సలాయన, బ్రాహ్మణానం కిం బలం, కో అస్సాసో యదేత్థ బ్రాహ్మణా ఏవమాహంసు – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో…పే… బ్రహ్మదాయాదా’’’తి? ‘‘కిఞ్చాపి భవం గోతమో ఏవమాహ, అథ ఖ్వేత్థ బ్రాహ్మణా ఏవమేతం మఞ్ఞన్తి – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో…పే… బ్రహ్మదాయాదా’’’తి.

౪౦౭. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, అస్సలాయన, బ్రాహ్మణోవ ను ఖో పహోతి సోత్తిసినానిం ఆదాయ నదిం గన్త్వా రజోజల్లం పవాహేతుం, నో ఖత్తియో, నో వేస్సో, నో సుద్దో’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ! ఖత్తియోపి హి, భో గోతమ, పహోతి సోత్తిసినానిం ఆదాయ నదిం గన్త్వా రజోజల్లం పవాహేతుం, బ్రాహ్మణోపి హి, భో గోతమ… వేస్సోపి హి, భో గోతమ… సుద్దోపి హి, భో గోతమ… సబ్బేపి హి, భో గోతమ, చత్తారో వణ్ణా పహోన్తి సోత్తిసినానిం ఆదాయ నదిం గన్త్వా రజోజల్లం పవాహేతు’’న్తి. ‘‘ఏత్థ, అస్సలాయన, బ్రాహ్మణానం కిం బలం, కో అస్సాసో యదేత్థ బ్రాహ్మణా ఏవమాహంసు – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో…పే… బ్రహ్మదాయాదా’’’తి? ‘‘కిఞ్చాపి భవం గోతమో ఏవమాహ, అథ ఖ్వేత్థ బ్రాహ్మణా ఏవమేతం మఞ్ఞన్తి – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో…పే… బ్రహ్మదాయాదా’’’తి.

౪౦౮. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, అస్సలాయన, ఇధ రాజా ఖత్తియో ముద్ధావసిత్తో నానాజచ్చానం పురిసానం పురిససతం సన్నిపాతేయ్య – ‘ఆయన్తు భోన్తో యే తత్థ ఖత్తియకులా బ్రాహ్మణకులా రాజఞ్ఞకులా ఉప్పన్నా, సాకస్స వా సాలస్స వా [ఉప్పన్నా సాలస్స వా (సీ. పీ.)] సలళస్స వా చన్దనస్స వా పదుమకస్స వా ఉత్తరారణిం ఆదాయ, అగ్గిం అభినిబ్బత్తేన్తు, తేజో పాతుకరోన్తు. ఆయన్తు పన భోన్తో యే తత్థ చణ్డాలకులా నేసాదకులా వేనకులా [వేణకులా (సీ. పీ.), వేణుకులా (స్యా. కం.)] రథకారకులా పుక్కుసకులా ఉప్పన్నా, సాపానదోణియా వా సూకరదోణియా వా రజకదోణియా వా ఏరణ్డకట్ఠస్స వా ఉత్తరారణిం ఆదాయ, అగ్గిం అభినిబ్బత్తేన్తు, తేజో పాతుకరోన్తూ’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, అస్సలాయన, యో ఏవం ను ఖో సో [యో చ ను ఖో (స్యా. కం. క.)] ఖత్తియకులా బ్రాహ్మణకులా రాజఞ్ఞకులా ఉప్పన్నేహి సాకస్స వా సాలస్స వా సలళస్స వా చన్దనస్స వా పదుమకస్స వా ఉత్తరారణిం ఆదాయ అగ్గి అభినిబ్బత్తో, తేజో పాతుకతో, సో ఏవ ను ఖ్వాస్స అగ్గి అచ్చిమా చేవ [చ (సీ. పీ.)] వణ్ణవా [వణ్ణిమా (స్యా. కం. పీ. క.)] చ పభస్సరో చ, తేన చ సక్కా అగ్గినా అగ్గికరణీయం కాతుం; యో పన సో చణ్డాలకులా నేసాదకులా వేనకులా రథకారకులా పుక్కుసకులా ఉప్పన్నేహి సాపానదోణియా వా సూకరదోణియా వా రజకదోణియా వా ఏరణ్డకట్ఠస్స వా ఉత్తరారణిం ఆదాయ అగ్గి అభినిబ్బత్తో, తేజో పాతుకతో స్వాస్స అగ్గి న చేవ అచ్చిమా న చ వణ్ణవా న చ పభస్సరో, న చ తేన సక్కా అగ్గినా అగ్గికరణీయం కాతు’’న్తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ! యోపి హి సో [యో సో (సీ. పీ.)], భో గోతమ, ఖత్తియకులా బ్రాహ్మణకులా రాజఞ్ఞకులా ఉప్పన్నేహి సాకస్స వా సాలస్స వా సలళస్స వా చన్దనస్స వా పదుమకస్స వా ఉత్తరారణిం ఆదాయ అగ్గి అభినిబ్బత్తో, తేజో పాతుకతో స్వాస్స [సో చస్స (సీ. పీ.), సోపిస్స (స్యా. కం.)] అగ్గి అచ్చిమా చేవ వణ్ణవా చ పభస్సరో చ, తేన చ సక్కా అగ్గినా అగ్గికరణీయం కాతుం; యోపి సో చణ్డాలకులా నేసాదకులా వేనకులా రథకారకులా పుక్కుసకులా ఉప్పన్నేహి సాపానదోణియా వా సూకరదోణియా వా రజకదోణియా వా ఏరణ్డకట్ఠస్స వా ఉత్తరారణిం ఆదాయ అగ్గి అభినిబ్బత్తో, తేజో పాతుకతో, స్వాస్స అగ్గి అచ్చిమా చేవ వణ్ణవా చ పభస్సరో చ, తేన చ సక్కా అగ్గినా అగ్గికరణీయం కాతుం. సబ్బోపి హి, భో గోతమ, అగ్గి అచ్చిమా చేవ వణ్ణవా చ పభస్సరో చ, సబ్బేనపి సక్కా అగ్గినా అగ్గికరణీయం కాతు’’న్తి. ‘‘ఏత్థ, అస్సలాయన, బ్రాహ్మణానం కిం బలం, కో అస్సాసో యదేత్థ బ్రాహ్మణా ఏవమాహంసు – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో; బ్రాహ్మణోవ సుక్కో వణ్ణో, కణ్హో అఞ్ఞో వణ్ణో; బ్రాహ్మణావ సుజ్ఝన్తి, నో అబ్రాహ్మణా; బ్రాహ్మణావ బ్రహ్మునో పుత్తా ఓరసా ముఖతో జాతా బ్రహ్మజా బ్రహ్మనిమ్మితా బ్రహ్మదాయాదా’’’తి? ‘‘కిఞ్చాపి భవం గోతమో ఏవమాహ, అథ ఖ్వేత్థ బ్రాహ్మణా ఏవమేతం మఞ్ఞన్తి – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో…పే… బ్రహ్మదాయాదా’’’తి.

౪౦౯. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, అస్సలాయన, ఇధ ఖత్తియకుమారో బ్రాహ్మణకఞ్ఞాయ సద్ధిం సంవాసం కప్పేయ్య, తేసం సంవాసమన్వాయ పుత్తో జాయేథ; యో సో ఖత్తియకుమారేన బ్రాహ్మణకఞ్ఞాయ పుత్తో ఉప్పన్నో, సియా సో మాతుపి సదిసో పితుపి సదిసో, ‘ఖత్తియో’తిపి వత్తబ్బో ‘బ్రాహ్మణో’తిపి వత్తబ్బో’’తి? ‘‘యో సో, భో గోతమ, ఖత్తియకుమారేన బ్రాహ్మణకఞ్ఞాయ పుత్తో ఉప్పన్నో, సియా సో మాతుపి సదిసో పితుపి సదిసో, ‘ఖత్తియో’తిపి వత్తబ్బో ‘బ్రాహ్మణో’తిపి వత్తబ్బో’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, అస్సలాయన, ఇధ బ్రాహ్మణకుమారో ఖత్తియకఞ్ఞాయ సద్ధిం సంవాసం కప్పేయ్య, తేసం సంవాసమన్వాయ పుత్తో జాయేథ; యో సో బ్రాహ్మణకుమారేన ఖత్తియకఞ్ఞాయ పుత్తో ఉప్పన్నో, సియా సో మాతుపి సదిసో పితుపి సదిసో, ‘ఖత్తియో’తిపి వత్తబ్బో ‘బ్రాహ్మణో’తిపి వత్తబ్బో’’తి? ‘‘యో సో, భో గోతమ, బ్రాహ్మణకుమారేన ఖత్తియకఞ్ఞాయ పుత్తో ఉప్పన్నో, సియా సో మాతుపి సదిసో పితుపి సదిసో, ‘ఖత్తియో’తిపి వత్తబ్బో ‘బ్రాహ్మణో’తిపి వత్తబ్బో’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, అస్సలాయన ఇధ వళవం గద్రభేన సమ్పయోజేయ్యుం [సంయోజేయ్య (క.)], తేసం సమ్పయోగమన్వాయ కిసోరో జాయేథ; యో సో వళవాయ గద్రభేన కిసోరో ఉప్పన్నో, సియా సో మాతుపి సదిసో పితుపి సదిసో, ‘అస్సో’తిపి వత్తబ్బో ‘గద్రభో’తిపి వత్తబ్బో’’తి? ‘‘కుణ్డఞ్హి సో [వేకురఞ్జాయ హి సో (సీ. పీ.), సో కుమారణ్డుపి సో (స్యా. కం.), వేకులజో హి సో (?)], భో గోతమ, అస్సతరో హోతి. ఇదం హిస్స, భో గోతమ, నానాకరణం పస్సామి; అముత్ర చ పనేసానం న కిఞ్చి నానాకరణం పస్సామీ’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, అస్సలాయన, ఇధాస్సు ద్వే మాణవకా భాతరో సఉదరియా, ఏకో అజ్ఝాయకో ఉపనీతో ఏకో అనజ్ఝాయకో అనుపనీతో. కమేత్థ బ్రాహ్మణా పఠమం భోజేయ్యుం సద్ధే వా థాలిపాకే వా యఞ్ఞే వా పాహునే వా’’తి? ‘‘యో సో, భో గోతమ, మాణవకో అజ్ఝాయకో ఉపనీతో తమేత్థ బ్రాహ్మణా పఠమం భోజేయ్యుం సద్ధే వా థాలిపాకే వా యఞ్ఞే వా పాహునే వా. కిఞ్హి, భో గోతమ, అనజ్ఝాయకే అనుపనీతే దిన్నం మహప్ఫలం భవిస్సతీ’’తి?

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, అస్సలాయన, ఇధాస్సు ద్వే మాణవకా భాతరో సఉదరియా, ఏకో అజ్ఝాయకో ఉపనీతో దుస్సీలో పాపధమ్మో, ఏకో అనజ్ఝాయకో అనుపనీతో సీలవా కల్యాణధమ్మో. కమేత్థ బ్రాహ్మణా పఠమం భోజేయ్యుం సద్ధే వా థాలిపాకే వా యఞ్ఞే వా పాహునే వా’’తి? ‘‘యో సో, భో గోతమ, మాణవకో అనజ్ఝాయకో అనుపనీతో సీలవా కల్యాణధమ్మో తమేత్థ బ్రాహ్మణా పఠమం భోజేయ్యుం సద్ధే వా థాలిపాకే వా యఞ్ఞే వా పాహునే వా. కిఞ్హి, భో గోతమ, దుస్సీలే పాపధమ్మే దిన్నం మహప్ఫలం భవిస్సతీ’’తి?

‘‘పుబ్బే ఖో త్వం, అస్సలాయన, జాతిం అగమాసి; జాతిం గన్త్వా మన్తే అగమాసి; మన్తే గన్త్వా తపే అగమాసి; తపే గన్త్వా [మన్తే గన్త్వా తమేతం త్వం (సీ. పీ.), మన్తే గన్త్వా తమేవ ఠపేత్వా (స్యా. కం.)] చాతువణ్ణిం సుద్ధిం పచ్చాగతో, యమహం పఞ్ఞపేమీ’’తి. ఏవం వుత్తే, అస్సలాయనో మాణవో తుణ్హీభూతో మఙ్కుభూతో పత్తక్ఖన్ధో అధోముఖో పజ్ఝాయన్తో అప్పటిభానో నిసీది.

౪౧౦. అథ ఖో భగవా అస్సలాయనం మాణవం తుణ్హీభూతం మఙ్కుభూతం పత్తక్ఖన్ధం అధోముఖం పజ్ఝాయన్తం అప్పటిభానం విదిత్వా అస్సలాయనం మాణవం ఏతదవోచ – ‘‘భూతపుబ్బం, అస్సలాయన, సత్తన్నం బ్రాహ్మణిసీనం అరఞ్ఞాయతనే పణ్ణకుటీసు సమ్మన్తానం [వసన్తానం (సీ.)] ఏవరూపం పాపకం దిట్ఠిగతం ఉప్పన్నం హోతి – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో…పే… బ్రహ్మదాయాదా’తి. అస్సోసి ఖో, అస్సలాయన, అసితో దేవలో ఇసి – ‘సత్తన్నం కిర బ్రాహ్మణిసీనం అరఞ్ఞాయతనే పణ్ణకుటీసు సమ్మన్తానం ఏవరూపం పాపకం దిట్ఠిగతం ఉప్పన్నం – బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో…పే… బ్రహ్మదాయాదా’తి. అథ ఖో, అస్సలాయన, అసితో దేవలో ఇసి కేసమస్సుం కప్పేత్వా మఞ్జిట్ఠవణ్ణాని దుస్సాని నివాసేత్వా పటలియో [అటలియో (సీ. పీ.), అగలియో (స్యా. కం.)] ఉపాహనా ఆరుహిత్వా జాతరూపమయం దణ్డం గహేత్వా సత్తన్నం బ్రాహ్మణిసీనం పత్థణ్డిలే పాతురహోసి. అథ ఖో, అస్సలాయన, అసితో దేవలో ఇసి సత్తన్నం బ్రాహ్మణిసీనం పత్థణ్డిలే చఙ్కమమానో ఏవమాహ – ‘హన్ద, కో ను ఖో ఇమే భవన్తో బ్రాహ్మణిసయో గతా [గన్తా (స్యా. కం. క.)]; హన్ద, కో ను ఖో ఇమే భవన్తో బ్రాహ్మణిసయో గతా’తి? అథ ఖో, అస్సలాయన, సత్తన్నం బ్రాహ్మణిసీనం ఏతదహోసి – ‘కో నాయం గామణ్డలరూపో వియ సత్తన్నం బ్రాహ్మణిసీనం పత్థణ్డిలే చఙ్కమమానో ఏవమాహ – ‘హన్ద, కో ను ఖో ఇమే భవన్తో బ్రాహ్మణిసయో గతా; హన్ద, కో ను ఖో ఇమే భవన్తో బ్రాహ్మణిసయో గతాతి? హన్ద, నం అభిసపామా’తి. అథ ఖో, అస్సలాయన, సత్త బ్రాహ్మణిసయో అసితం దేవలం ఇసిం అభిసపింసు – ‘భస్మా, వసల [వసలీ (పీ.), వసలి (క.), చపలీ (స్యా. కం.)], హోహి; భస్మా, వసల, హోహీ’తి [భస్మా వసల హోహీతి అభిసపవచనం సీ. పీ. పోత్థకేసు సకిదేవ ఆగతం]. యథా యథా ఖో, అస్సలాయన, సత్త బ్రాహ్మణిసయో అసితం దేవలం ఇసిం అభిసపింసు తథా తథా అసితో దేవలో ఇసి అభిరూపతరో చేవ హోతి దస్సనీయతరో చ పాసాదికతరో చ. అథ ఖో, అస్సలాయన, సత్తన్నం బ్రాహ్మణిసీనం ఏతదహోసి – ‘మోఘం వత నో తపో, అఫలం బ్రహ్మచరియం. మయఞ్హి పుబ్బే యం అభిసపామ – భస్మా, వసల, హోహి; భస్మా, వసల, హోహీతి భస్మావ భవతి ఏకచ్చో. ఇమం పన మయం యథా యథా అభిసపామ తథా తథా అభిరూపతరో చేవ హోతి దస్సనీయతరో చ పాసాదికతరో చా’తి. ‘న భవన్తానం మోఘం తపో, నాఫలం బ్రహ్మచరియం. ఇఙ్ఘ భవన్తో, యో మయి మనోపదోసో తం పజహథా’తి. ‘యో భవతి మనోపదోసో తం పజహామ. కో ను భవం హోతీ’తి? ‘సుతో ను భవతం – అసితో దేవలో ఇసీ’తి? ‘ఏవం, భో’. ‘సో ఖ్వాహం, భో, హోమీ’తి. అథ ఖో, అస్సలాయన, సత్త బ్రాహ్మణిసయో అసితం దేవలం ఇసిం అభివాదేతుం ఉపక్కమింసు.

౪౧౧. ‘‘అథ ఖో, అస్సలాయన, అసితో దేవలో ఇసి సత్త బ్రాహ్మణిసయో ఏతదవోచ – ‘సుతం మేతం, భో, సత్తన్నం కిర బ్రాహ్మణిసీనం అరఞ్ఞాయతనే పణ్ణకుటీసు సమ్మన్తానం ఏవరూపం పాపకం దిట్ఠిగతం ఉప్పన్నం – బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో; బ్రాహ్మణోవ సుక్కో వణ్ణో, కణ్హో అఞ్ఞో వణ్ణో; బ్రాహ్మణావ సుజ్ఝన్తి, నో అబ్రాహ్మణా; బ్రాహ్మణావ బ్రహ్మునో పుత్తా ఓరసా ముఖతో జాతా బ్రహ్మజా బ్రహ్మనిమ్మితా బ్రహ్మదాయాదా’తి. ‘ఏవం, భో’.

‘‘‘జానన్తి పన భోన్తో – యా జనికా మాతా [జనిమాతా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] బ్రాహ్మణంయేవ అగమాసి, నో అబ్రాహ్మణ’న్తి? ‘నో హిదం, భో’.

‘‘‘జానన్తి పన భోన్తో – యా జనికామాతు [జనిమాతు (సీ. స్యా. కం. పీ.)] మాతా యావ సత్తమా మాతుమాతామహయుగా బ్రాహ్మణంయేవ అగమాసి, నో అబ్రాహ్మణ’న్తి? ‘నో హిదం, భో’.

‘‘‘జానన్తి పన భోన్తో – యో జనకో పితా [జనిపితా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] బ్రాహ్మణింయేవ అగమాసి, నో అబ్రాహ్మణి’న్తి? ‘నో హిదం, భో’.

‘‘‘జానన్తి పన భోన్తో – యో జనకపితు [జనిపితు (సీ. స్యా. కం. పీ.)] పితా యావ సత్తమా పితుపితామహయుగా బ్రాహ్మణింయేవ అగమాసి, నో అబ్రాహ్మణి’న్తి? ‘నో హిదం, భో’.

‘‘‘జానన్తి పన భోన్తో – యథా గబ్భస్స అవక్కన్తి హోతీ’తి [న మయం జానామ భో యథా గబ్భస్స అవక్కన్తి హోతీతి. యథా కథం పన భో గబ్భస్స అవక్కన్తి హోతీతి. (క.)]? ‘జానామ మయం, భో – యథా గబ్భస్స అవక్కన్తి హోతి [న మయం జానామ భో యథా గబ్భస్స అవక్కన్తి హోతీతి. యథా కథం పన భో గబ్భస్స అవక్కన్తి హోతీతి. (క.)]. ఇధ మాతాపితరో చ సన్నిపతితా హోన్తి, మాతా చ ఉతునీ హోతి, గన్ధబ్బో చ పచ్చుపట్ఠితో హోతి; ఏవం తిణ్ణం సన్నిపాతా గబ్భస్స అవక్కన్తి హోతీ’తి.

‘‘‘జానన్తి పన భోన్తో – తగ్ఘ [యగ్ఘే (సీ. స్యా. కం. పీ.)], సో గన్ధబ్బో ఖత్తియో వా బ్రాహ్మణో వా వేస్సో వా సుద్దో వా’తి? ‘న మయం, భో, జానామ – తగ్ఘ సో గన్ధబ్బో ఖత్తియో వా బ్రాహ్మణో వా వేస్సో వా సుద్దో వా’తి. ‘ఏవం సన్తే, భో, జానాథ – కే తుమ్హే హోథా’తి? ‘ఏవం సన్తే, భో, న మయం జానామ – కే మయం హోమా’తి. తే హి నామ, అస్సలాయన, సత్త బ్రాహ్మణిసయో అసితేన దేవలేన ఇసినా సకే జాతివాదే సమనుయుఞ్జీయమానా సమనుగ్గాహీయమానా సమనుభాసీయమానా న సమ్పాయిస్సన్తి; కిం పన త్వం ఏతరహి మయా సకస్మిం జాతివాదే సమనుయుఞ్జీయమానో సమనుగ్గాహీయమానో సమనుభాసీయమానో సమ్పాయిస్ససి, యేసం త్వం సాచరియకో న పుణ్ణో దబ్బిగాహో’’తి.

ఏవం వుత్తే, అస్సలాయనో మాణవో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

అస్సలాయనసుత్తం నిట్ఠితం తతియం.