౪. మధురసుత్తం
౩౧౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం ఆయస్మా మహాకచ్చానో మధురాయం విహరతి గున్దావనే. అస్సోసి ఖో రాజా మాధురో అవన్తిపుత్తో – ‘‘సమణో ఖలు, భో, కచ్చానో మధురాయం [మథురాయం (టీకా)] విహరతి గున్దావనే. తం ఖో పన భవన్తం కచ్చానం ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘పణ్డితో వియత్తో మేధావీ బహుస్సుతో చిత్తకథీ కల్యాణపటిభానో వుద్ధో చేవ అరహా చ’. సాధు ఖో పన తథారూపానం అరహతం దస్సనం హోతీ’’తి. అథ ఖో రాజా మాధురో అవన్తిపుత్తో భద్రాని భద్రాని యానాని యోజాపేత్వా భద్రం యానం అభిరుహిత్వా భద్రేహి భద్రేహి యానేహి మధురాయ నియ్యాసి మహచ్చరాజానుభావేన ఆయస్మన్తం మహాకచ్చానం దస్సనాయ. యావతికా యానస్స భూమి యానేన గన్త్వా యానా పచ్చోరోహిత్వా పత్తికోవ యేనాయస్మా మహాకచ్చానో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా మహాకచ్చానేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా మాధురో అవన్తిపుత్తో ఆయస్మన్తం మహాకచ్చానం ఏతదవోచ – ‘‘బ్రాహ్మణా, భో కచ్చాన, ఏవమాహంసు – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో; బ్రాహ్మణోవ సుక్కో వణ్ణో, కణ్హో అఞ్ఞో వణ్ణో; బ్రాహ్మణావ సుజ్ఝన్తి, నో అబ్రాహ్మణా; బ్రాహ్మణావ బ్రహ్మునో పుత్తా ఓరసా ముఖతో జాతా బ్రహ్మజా బ్రహ్మనిమ్మితా బ్రహ్మదాయాదా’తి. ఇధ భవం కచ్చానో కిమక్ఖాయీ’’తి? ‘‘ఘోసోయేవ ఖో ఏసో, మహారాజ, లోకస్మిం – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో; బ్రాహ్మణోవ సుక్కో వణ్ణో, కణ్హో అఞ్ఞో వణ్ణో; బ్రాహ్మణావ సుజ్ఝన్తి, నో అబ్రాహ్మణా; బ్రాహ్మణావ బ్రహ్మునో పుత్తా ఓరసా ముఖతో జాతా బ్రహ్మజా బ్రహ్మనిమ్మితా బ్రహ్మదాయాదా’తి. తదమినాపేతం, మహారాజ, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా ఘోసోయేవేసో లోకస్మిం – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో…పే… బ్రహ్మదాయాదా’’’తి.
౩౧౮. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, ఖత్తియస్స చేపి ఇజ్ఝేయ్య ధనేన వా ధఞ్ఞేన వా రజతేన వా జాతరూపేన వా ఖత్తియోపిస్సాస్స పుబ్బుట్ఠాయీ పచ్ఛానిపాతీ కింకారపటిస్సావీ మనాపచారీ పియవాదీ… బ్రాహ్మణోపిస్సాస్స… వేస్సోపిస్సాస్స… సుద్దోపిస్సాస్స పుబ్బుట్ఠాయీ పచ్ఛానిపాతీ కింకారపటిస్సావీ మనాపచారీ పియవాదీ’’తి? ‘‘ఖత్తియస్స చేపి, భో కచ్చాన, ఇజ్ఝేయ్య ధనేన వా ధఞ్ఞేన వా రజతేన వా జాతరూపేన వా ఖత్తియోపిస్సాస్స పుబ్బుట్ఠాయీ పచ్ఛానిపాతీ కింకారపటిస్సావీ మనాపచారీ పియవాదీ… బ్రాహ్మణోపిస్సాస్స… వేస్సోపిస్సాస్స… సుద్దోపిస్సాస్స పుబ్బుట్ఠాయీ పచ్ఛానిపాతీ కింకారపటిస్సావీ మనాపచారీ పియవాదీ’’తి.
‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, బ్రాహ్మణస్స చేపి ఇజ్ఝేయ్య ధనేన వా ధఞ్ఞేన వా రజతేన వా జాతరూపేన వా బ్రాహ్మణోపిస్సాస్స పుబ్బుట్ఠాయీ పచ్ఛానిపాతీ కింకారపటిస్సావీ మనాపచారీ పియవాదీ… వేస్సోపిస్సాస్స… సుద్దోపిస్సాస్స … ఖత్తియోపిస్సాస్స పుబ్బుట్ఠాయీ పచ్ఛానిపాతీ కింకారపటిస్సావీ మనాపచారీ పియవాదీ’’తి? ‘‘బ్రాహ్మణస్స చేపి, భో కచ్చాన, ఇజ్ఝేయ్య ధనేన వా ధఞ్ఞేన వా రజతేన వా జాతరూపేన వా బ్రాహ్మణోపిస్సాస్స పుబ్బుట్ఠాయీ పచ్ఛానిపాతీ కింకారపటిస్సావీ మనాపచారీ పియవాదీ… వేస్సోపిస్సాస్స… సుద్దోపిస్సాస్స … ఖత్తియోపిస్సాస్స పుబ్బుట్ఠాయీ పచ్ఛానిపాతీ కింకారపటిస్సావీ మనాపచారీ పియవాదీ’’తి.
‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, వేస్సస్స చేపి ఇజ్ఝేయ్య ధనేన వా ధఞ్ఞేన వా రజతేన వా జాతరూపేన వా వేస్సోపిస్సాస్స పుబ్బుట్ఠాయీ పచ్ఛానిపాతీ కింకారపటిస్సావీ మనాపచారీ పియవాదీ… సుద్దోపిస్సాస్స… ఖత్తియోపిస్సాస్స… బ్రాహ్మణోపిస్సాస్స పుబ్బుట్ఠాయీ పచ్ఛానిపాతీ కింకారపటిస్సావీ మనాపచారీ పియవాదీ’’తి? ‘‘వేస్సస్స చేపి, భో కచ్చాన, ఇజ్ఝేయ్య ధనేన వా ధఞ్ఞేన వా రజతేన వా జాతరూపేన వా వేస్సోపిస్సాస్స పుబ్బుట్ఠాయీ పచ్ఛానిపాతీ కింకారపటిస్సావీ మనాపచారీ పియవాదీ… సుద్దోపిస్సాస్స… ఖత్తియోపిస్సాస్స… బ్రాహ్మణోపిస్సాస్స పుబ్బుట్ఠాయీ పచ్ఛానిపాతీ కింకారపటిస్సావీ మనాపచారీ పియవాదీ’’తి.
‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, సుద్దస్స చేపి ఇజ్ఝేయ్య ధనేన వా ధఞ్ఞేన వా రజతేన వా జాతరూపేన వా సుద్దోపిస్సాస్స పుబ్బుట్ఠాయీ పచ్ఛానిపాతీ కింకారపటిస్సావీ మనాపచారీ పియవాదీ… ఖత్తియోపిస్సాస్స… బ్రాహ్మణోపిస్సాస్స… వేస్సోపిస్సాస్స పుబ్బుట్ఠాయీ పచ్ఛానిపాతీ కింకారపటిస్సావీ మనాపచారీ పియవాదీ’’తి? ‘‘సుద్దస్స చేపి, భో కచ్చాన, ఇజ్ఝేయ్య ధనేన వా ధఞ్ఞేన వా రజతేన వా జాతరూపేన వా సుద్దోపిస్సాస్స పుబ్బుట్ఠాయీ పచ్ఛానిపాతీ కింకారపటిస్సావీ మనాపచారీ పియవాదీతి… ఖత్తియోపిస్సాస్స… బ్రాహ్మణోపిస్సాస్స… వేస్సోపిస్సాస్స పుబ్బుట్ఠాయీ పచ్ఛానిపాతీ కింకారపటిస్సావీ మనాపచారీ పియవాదీ’’తి.
‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, యది ఏవం సన్తే, ఇమే చత్తారో వణ్ణా సమసమా హోన్తి నో వా? కథం వా తే ఏత్థ హోతీ’’తి? ‘‘అద్ధా ఖో, భో కచ్చాన, ఏవం సన్తే, ఇమే చత్తారో వణ్ణా సమసమా హోన్తి. నేసం [నాసం (సీ.), నాహం (స్యా. కం.)] ఏత్థ కిఞ్చి నానాకరణం సమనుపస్సామీ’’తి. ‘‘ఇమినాపి ఖో ఏతం, మహారాజ, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా ఘోసో యేవేసో లోకస్మిం – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో…పే… బ్రహ్మదాయాదా’’’తి.
౩౧౯. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, ఇధస్స ఖత్తియో పాణాతిపాతీ అదిన్నాదాయీ కామేసుమిచ్ఛాచారీ ముసావాదీ పిసుణవాచో ఫరుసవాచో సమ్ఫప్పలాపీ అభిజ్ఝాలు బ్యాపన్నచిత్తో మిచ్ఛాదిట్ఠి [మిచ్ఛాదిట్ఠీ (సబ్బత్థ)] కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య నో వా? కథం వా తే ఏత్థ హోతీ’’తి? ‘‘ఖత్తియోపి హి, భో కచ్చాన, పాణాతిపాతీ అదిన్నాదాయీ కామేసుమిచ్ఛాచారీ ముసావాదీ పిసుణవాచో ఫరుసవాచో సమ్ఫప్పలాపీ అభిజ్ఝాలు బ్యాపన్నచిత్తో మిచ్ఛాదిట్ఠి కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య. ఏవం మే ఏత్థ హోతి, ఏవఞ్చ పన మే ఏతం అరహతం సుత’’న్తి.
‘‘సాధు సాధు, మహారాజ! సాధు ఖో తే ఏతం, మహారాజ, ఏవం హోతి, సాధు చ పన తే ఏతం అరహతం సుతం. తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, ఇధస్స బ్రాహ్మణో…పే… ఇధస్స వేస్సో…పే… ఇధస్స సుద్దో పాణాతిపాతీ అదిన్నాదాయీ…పే… మిచ్ఛాదిట్ఠి కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య నో వా? కథం వా తే ఏత్థ హోతీ’’తి? ‘‘సుద్దోపి హి, భో కచ్చాన, పాణాతిపాతీ అదిన్నాదాయీ…పే… మిచ్ఛాదిట్ఠి కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జేయ్య. ఏవం మే ఏత్థ హోతి, ఏవఞ్చ పన మే ఏతం అరహతం సుత’’న్తి.
‘‘సాధు సాధు, మహారాజ! సాధు ఖో తే ఏతం, మహారాజ, ఏవం హోతి, సాధు చ పన తే ఏతం అరహతం సుతం. తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, యది ఏవం సన్తే, ఇమే చత్తారో వణ్ణా సమసమా హోన్తి నో వా? కథం వా తే ఏత్థ హోతీ’’తి? ‘‘అద్ధా ఖో, భో కచ్చాన, ఏవం సన్తే, ఇమే చత్తారో వణ్ణా సమసమా హోన్తి. నేసం ఏత్థ కిఞ్చి నానాకరణం సమనుపస్సామీ’’తి. ‘‘ఇమినాపి ఖో ఏతం, మహారాజ, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా ఘోసో యేవేసో లోకస్మిం – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో…పే… బ్రహ్మదాయాదా’’’తి.
౩౨౦. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, ఇధస్స ఖత్తియో పాణాతిపాతా పటివిరతో, అదిన్నాదానా పటివిరతో, కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో, ముసావాదా పటివిరతో, పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతో, ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతో, సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతో, అనభిజ్ఝాలు అబ్యాపన్నచిత్తో సమ్మాదిట్ఠి [సమ్మాదిట్ఠీ (స్యా. కం. పీ. క.)] కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జేయ్య నో వా? కథం వా తే ఏత్థ హోతీ’’తి? ‘‘ఖత్తియోపి హి, భో కచ్చాన, పాణాతిపాతా పటివిరతో, అదిన్నాదానా పటివిరతో, కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో, ముసావాదా పటివిరతో, పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతో, ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతో, సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతో, అనభిజ్ఝాలు అబ్యాపన్నచిత్తో సమ్మాదిట్ఠి కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జేయ్య. ఏవం మే ఏత్థ హోతి, ఏవఞ్చ పన మే ఏతం అరహతం సుత’’న్తి.
‘‘సాధు సాధు, మహారాజ! సాధు ఖో తే ఏతం, మహారాజ, ఏవం హోతి, సాధు చ పన తే ఏతం అరహతం సుతం. తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, ఇధస్స బ్రాహ్మణో, ఇధస్స వేస్సో, ఇధస్స సుద్దో పాణాతిపాతా పటివిరతో అదిన్నాదానా పటివిరతో…పే… సమ్మాదిట్ఠి కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జేయ్య నో వా? కథం వా తే ఏత్థ హోతీ’’తి? ‘‘సుద్దోపి హి, భో కచ్చాన, పాణాతిపాతా పటివిరతో, అదిన్నాదానా పటివిరతో…పే… సమ్మాదిట్ఠి కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జేయ్య. ఏవం మే ఏత్థ హోతి, ఏవఞ్చ పన మే ఏతం అరహతం సుత’’న్తి.
‘‘సాధు సాధు, మహారాజ! సాధు ఖో తే ఏతం, మహారాజ, ఏవం హోతి, సాధు చ పన తే ఏతం అరహతం సుతం. తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, యది ఏవం సన్తే, ఇమే చత్తారో వణ్ణా సమసమా హోన్తి నో వా? కథం వా తే ఏత్థ హోతీ’’తి? ‘‘అద్ధా ఖో, భో కచ్చాన, ఏవం సన్తే, ఇమే చత్తారో వణ్ణా సమసమా హోన్తి. నేసం ఏత్థ కిఞ్చి నానాకరణం సమనుపస్సామీ’’తి. ‘‘ఇమినాపి ఖో ఏతం, మహారాజ, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా ఘోసో యేవేసో లోకస్మిం – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో…పే… బ్రహ్మదాయాదా’’’తి.
౩౨౧. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, ఇధ ఖత్తియో సన్ధిం వా ఛిన్దేయ్య, నిల్లోపం వా హరేయ్య, ఏకాగారికం వా కరేయ్య, పరిపన్థే వా తిట్ఠేయ్య, పరదారం వా గచ్ఛేయ్య, తఞ్చే తే పురిసా గహేత్వా దస్సేయ్యుం – ‘అయం తే, దేవ, చోరో ఆగుచారీ. ఇమస్స యం ఇచ్ఛసి తం దణ్డం పణేహీ’తి. కిన్తి నం కరేయ్యాసీ’’తి? ‘‘ఘాతేయ్యామ వా, భో కచ్చాన, జాపేయ్యామ వా పబ్బాజేయ్యామ వా యథాపచ్చయం వా కరేయ్యామ. తం కిస్స హేతు? యా హిస్స, భో కచ్చాన, పుబ్బే ‘ఖత్తియో’తి సమఞ్ఞా సాస్స అన్తరహితా; చోరోత్వేవ సఙ్ఖ్యం [సఙ్ఖం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] గచ్ఛతీ’’తి.
‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, ఇధ బ్రాహ్మణో, ఇధ వేస్సో, ఇధ సుద్దో సన్ధిం వా ఛిన్దేయ్య, నిల్లోపం వా హరేయ్య, ఏకాగారికం వా కరేయ్య, పరిపన్థే వా తిట్ఠేయ్య, పరదారం వా గచ్ఛేయ్య, తఞ్చే తే పురిసా గహేత్వా దస్సేయ్యుం – ‘అయం తే, దేవ, చోరో ఆగుచారీ. ఇమస్స యం ఇచ్ఛసి తం దణ్డం పణేహీ’తి. కిన్తి నం కరేయ్యాసీ’’తి? ‘‘ఘాతేయ్యామ వా, భో కచ్చాన, జాపేయ్యామ వా పబ్బాజేయ్యామ వా యథాపచ్చయం వా కరేయ్యామ. తం కిస్స హేతు? యా హిస్స, భో కచ్చాన, పుబ్బే ‘సుద్దో’తి సమఞ్ఞా సాస్స అన్తరహితా; చోరోత్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతీ’’తి.
‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, యది ఏవం సన్తే, ఇమే చత్తారో వణ్ణా సమసమా హోన్తి నో వా? కథం వా తే ఏత్థ హోతీ’’తి? ‘‘అద్ధా ఖో, భో కచ్చాన, ఏవం సన్తే, ఇమే చత్తారో వణ్ణా సమసమా హోన్తి. నేసం ఏత్థ కిఞ్చి నానాకరణం సమనుపస్సామీ’’తి. ‘‘ఇమినాపి ఖో ఏతం, మహారాజ, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా ఘోసో యేవేసో లోకస్మిం – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో…పే… బ్రహ్మదాయాదా’’’తి.
౩౨౨. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, ఇధ ఖత్తియో కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో అస్స విరతో పాణాతిపాతా, విరతో అదిన్నాదానా, విరతో ముసావాదా, రత్తూపరతో, ఏకభత్తికో, బ్రహ్మచారీ, సీలవా, కల్యాణధమ్మో? కిన్తి నం కరేయ్యాసీ’’తి? ‘‘అభివాదేయ్యామ వా [పి (దీ. ని. ౧.౧౮౪, ౧౮౭ సామఞ్ఞఫలే)], భో కచ్చాన, పచ్చుట్ఠేయ్యామ వా ఆసనేన వా నిమన్తేయ్యామ అభినిమన్తేయ్యామ వా నం చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేహి ధమ్మికం వా అస్స రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహేయ్యామ. తం కిస్స హేతు? యా హిస్స, భో కచ్చాన, పుబ్బే ‘ఖత్తియో’తి సమఞ్ఞా సాస్స అన్తరహితా; సమణోత్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతీ’’తి.
‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, ఇధ బ్రాహ్మణో, ఇధ వేస్సో, ఇధ సుద్దో కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో అస్స విరతో పాణాతిపాతా, విరతో అదిన్నాదానా విరతో ముసావాదా, రత్తూపరతో, ఏకభత్తికో, బ్రహ్మచారీ, సీలవా, కల్యాణధమ్మో? కిన్తి నం కరేయ్యాసీ’’తి? ‘‘అభివాదేయ్యామ వా, భో కచ్చాన, పచ్చుట్ఠేయ్యామ వా ఆసనేన వా నిమన్తేయ్యామ అభినిమన్తేయ్యామ వా నం చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేహి ధమ్మికం వా అస్స రక్ఖావరణగుత్తిం సంవిదహేయ్యామ. తం కిస్స హేతు? యా హిస్స, భో కచ్చాన, పుబ్బే ‘సుద్దో’తి సమఞ్ఞా సాస్స అన్తరహితా; సమణోత్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతీ’’తి.
‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, యది ఏవం సన్తే, ఇమే చత్తారో వణ్ణా సమసమా హోన్తి నో వా? కథం వా తే ఏత్థ హోతీ’’తి? ‘‘అద్ధా ఖో, భో కచ్చాన, ఏవం సన్తే, ఇమే చత్తారో వణ్ణా సమసమా హోన్తి. నేసం ఏత్థ కిఞ్చి నానాకరణం సమనుపస్సామీ’’తి. ‘‘ఇమినాపి ఖో ఏతం, మహారాజ, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా ఘోసో యేవేసో లోకస్మిం – ‘బ్రాహ్మణోవ సేట్ఠో వణ్ణో, హీనో అఞ్ఞో వణ్ణో; బ్రాహ్మణోవ సుక్కో వణ్ణో, కణ్హో అఞ్ఞో వణ్ణో; బ్రాహ్మణావ సుజ్ఝన్తి, నో అబ్రాహ్మణా; బ్రాహ్మణావ బ్రహ్మునో పుత్తా ఓరసా ముఖతో జాతా బ్రహ్మజా బ్రహ్మనిమ్మితా బ్రహ్మదాయాదా’’’తి.
౩౨౩. ఏవం వుత్తే, రాజా మాధురో అవన్తిపుత్తో ఆయస్మన్తం మహాకచ్చానం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో కచ్చాన, అభిక్కన్తం, భో కచ్చాన! సేయ్యథాపి, భో కచ్చాన, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – ‘చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీ’తి; ఏవమేవం భోతా కచ్చానేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం భవన్తం కచ్చానం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భవం కచ్చానో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. ‘‘మా ఖో మం త్వం, మహారాజ, సరణం అగమాసి. తమేవ త్వం [తమేతం త్వం (స్యా. కం.), తమేతం (క.)] భగవన్తం సరణం గచ్ఛ యమహం సరణం గతో’’తి. ‘‘కహం పన, భో కచ్చాన, ఏతరహి సో భగవా విహరతి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో’’తి? ‘‘పరినిబ్బుతో ఖో, మహారాజ, ఏతరహి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో’’తి. ‘‘సచేపి మయం, భో కచ్చాన, సుణేయ్యామ తం భగవన్తం దససు యోజనేసు, దసపి మయం యోజనాని గచ్ఛేయ్యామ తం భగవన్తం దస్సనాయ అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధం. సచేపి మయం, భో కచ్చాన, సుణేయ్యామ తం భగవన్తం వీసతియా యోజనేసు, తింసాయ యోజనేసు, చత్తారీసాయ యోజనేసు, పఞ్ఞాసాయ యోజనేసు, పఞ్ఞాసమ్పి మయం యోజనాని గచ్ఛేయ్యామ తం భగవన్తం దస్సనాయ అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధం. యోజనసతే చేపి మయం భో కచ్చాన, సుణేయ్యామ తం భగవన్తం, యోజనసతమ్పి మయం గచ్ఛేయ్యామ తం భగవన్తం దస్సనాయ అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధం. యతో చ, భో కచ్చాన, పరినిబ్బుతో సో భగవా, పరినిబ్బుతమ్పి మయం భగవన్తం సరణం గచ్ఛామ ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భవం కచ్చానో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.
మధురసుత్తం నిట్ఠితం చతుత్థం.