౭. మహాసకులుదాయిసుత్తం
౨౩౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా పరిబ్బాజకా మోరనివాపే పరిబ్బాజకారామే పటివసన్తి, సేయ్యథిదం – అన్నభారో వరధరో సకులుదాయీ చ పరిబ్బాజకో అఞ్ఞే చ అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా పరిబ్బాజకా. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ రాజగహం పిణ్డాయ పావిసి. అథ ఖో భగవతో ఏతదహోసి – ‘‘అతిప్పగో ఖో తావ రాజగహే పిణ్డాయ చరితుం. యంనూనాహం యేన మోరనివాపో పరిబ్బాజకారామో యేన సకులుదాయీ పరిబ్బాజకో తేనుపసఙ్కమేయ్య’’న్తి. అథ ఖో భగవా యేన మోరనివాపో పరిబ్బాజకారామో తేనుపసఙ్కమి. తేన ఖో పన సమయేన సకులుదాయీ పరిబ్బాజకో మహతియా పరిబ్బాజకపరిసాయ సద్ధిం నిసిన్నో హోతి ఉన్నాదినియా ఉచ్చాసద్దమహాసద్దాయ అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం కథేన్తియా, సేయ్యథిదం – రాజకథం చోరకథం మహామత్తకథం సేనాకథం భయకథం యుద్ధకథం అన్నకథం పానకథం వత్థకథం సయనకథం మాలాకథం గన్ధకథం ఞాతికథం యానకథం గామకథం నిగమకథం నగరకథం జనపదకథం ఇత్థికథం సూరకథం విసిఖాకథం కుమ్భట్ఠానకథం పుబ్బపేతకథం నానత్తకథం లోకక్ఖాయికం సముద్దక్ఖాయికం ఇతిభవాభవకథం ఇతి వా. అద్దసా ఖో సకులుదాయీ పరిబ్బాజకో భగవన్తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన సకం పరిసం సణ్ఠాపేతి – ‘‘అప్పసద్దా భోన్తో హోన్తు; మా భోన్తో సద్దమకత్థ. అయం సమణో గోతమో ఆగచ్ఛతి; అప్పసద్దకామో ఖో పన సో ఆయస్మా అప్పసద్దస్స వణ్ణవాదీ. అప్పేవ నామ అప్పసద్దం పరిసం విదిత్వా ఉపసఙ్కమితబ్బం మఞ్ఞేయ్యా’’తి. అథ ఖో తే పరిబ్బాజకా తుణ్హీ అహేసుం. అథ ఖో భగవా యేన సకులుదాయీ పరిబ్బాజకో తేనుపసఙ్కమి. అథ ఖో సకులుదాయీ పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏతు ఖో, భన్తే, భగవా. స్వాగతం, భన్తే, భగవతో. చిరస్సం ఖో, భన్తే, భగవా ఇమం పరియాయమకాసి యదిదం ఇధాగమనాయ. నిసీదతు, భన్తే, భగవా; ఇదమాసనం పఞ్ఞత్త’’న్తి. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే. సకులుదాయీపి ఖో పరిబ్బాజకో అఞ్ఞతరం నీచం ఆసనం గహేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో సకులుదాయిం పరిబ్బాజకం భగవా ఏతదవోచ –
౨౩౮. ‘‘కాయనుత్థ, ఉదాయి, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా, కా చ పన వో అన్తరాకథా విప్పకతా’’తి? ‘‘తిట్ఠతేసా, భన్తే, కథా యాయ మయం ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా. నేసా, భన్తే, కథా భగవతో దుల్లభా భవిస్సతి పచ్ఛాపి సవనాయ. పురిమాని, భన్తే, దివసాని పురిమతరాని నానాతిత్థియానం సమణబ్రాహ్మణానం కుతూహలసాలాయం సన్నిసిన్నానం సన్నిపతితానం అయమన్తరాకథా ఉదపాది – ‘లాభా వత, భో, అఙ్గమగధానం, సులద్ధలాభా వత, భో, అఙ్గమగధానం! తత్రిమే [యత్థిమే (సీ.)] సమణబ్రాహ్మణా సఙ్ఘినో గణినో గణాచరియా ఞాతా యసస్సినో తిత్థకరా సాధుసమ్మతా బహుజనస్స రాజగహం వస్సావాసం ఓసటా. అయమ్పి ఖో పూరణో కస్సపో సఙ్ఘీ చేవ గణీ చ గణాచరియో చ ఞాతో యసస్సీ తిత్థకరో సాధుసమ్మతో బహుజనస్స; సోపి రాజగహం వస్సావాసం ఓసటో. అయమ్పి ఖో మక్ఖలి గోసాలో…పే… అజితో కేసకమ్బలో… పకుధో కచ్చాయనో… సఞ్జయో బేలట్ఠపుత్తో… నిగణ్ఠో నాటపుత్తో సఙ్ఘీ చేవ గణీ చ గణాచరియో చ ఞాతో యసస్సీ తిత్థకరో సాధుసమ్మతో బహుజనస్స; సోపి రాజగహం వస్సావాసం ఓసటో. అయమ్పి ఖో సమణో గోతమో సఙ్ఘీ చేవ గణీ చ గణాచరియో చ ఞాతో యసస్సీ తిత్థకరో సాధుసమ్మతో బహుజనస్స; సోపి రాజగహం వస్సావాసం ఓసటో. కో ను ఖో ఇమేసం భవతం సమణబ్రాహ్మణానం సఙ్ఘీనం గణీనం గణాచరియానం ఞాతానం యసస్సీనం తిత్థకరానం సాధుసమ్మతానం బహుజనస్స సావకానం సక్కతో గరుకతో మానితో పూజితో, కఞ్చ పన సావకా సక్కత్వా గరుం కత్వా [గరుకత్వా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఉపనిస్సాయ విహరన్తీ’’’తి?
౨౩౯. ‘‘తత్రేకచ్చే ఏవమాహంసు – ‘అయం ఖో పూరణో కస్సపో సఙ్ఘీ చేవ గణీ చ గణాచరియో చ ఞాతో యసస్సీ తిత్థకరో సాధుసమ్మతో బహుజనస్స; సో చ ఖో సావకానం న సక్కతో న గరుకతో న మానితో న పూజితో, న చ పన పూరణం కస్సపం సావకా సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తి. భూతపుబ్బం పూరణో కస్సపో అనేకసతాయ పరిసాయ ధమ్మం దేసేతి. తత్రఞ్ఞతరో పూరణస్స కస్సపస్స సావకో సద్దమకాసి – ‘‘మా భోన్తో పూరణం కస్సపం ఏతమత్థం పుచ్ఛిత్థ; నేసో ఏతం జానాతి; మయమేతం జానామ, అమ్హే ఏతమత్థం పుచ్ఛథ; మయమేతం భవన్తానం బ్యాకరిస్సామా’’తి. భూతపుబ్బం పూరణో కస్సపో బాహా పగ్గయ్హ కన్దన్తో న లభతి – ‘‘అప్పసద్దా భోన్తో హోన్తు, మా భోన్తో సద్దమకత్థ. నేతే, భవన్తే, పుచ్ఛన్తి, అమ్హే ఏతే పుచ్ఛన్తి; మయమేతేసం బ్యాకరిస్సామా’’తి. బహూ ఖో పన పూరణస్స కస్సపస్స సావకా వాదం ఆరోపేత్వా అపక్కన్తా – ‘‘న త్వం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానాసి, అహం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానామి, కిం త్వం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానిస్ససి? మిచ్ఛాపటిపన్నో త్వమసి, అహమస్మి సమ్మాపటిపన్నో, సహితం మే, అసహితం తే, పురేవచనీయం పచ్ఛా అవచ, పచ్ఛావచనీయం పురే అవచ, అధిచిణ్ణం తే విపరావత్తం, ఆరోపితో తే వాదో, నిగ్గహితోసి, చర వాదప్పమోక్ఖాయ, నిబ్బేఠేహి వా సచే పహోసీ’’తి. ఇతి పూరణో కస్సపో సావకానం న సక్కతో న గరుకతో న మానితో న పూజితో, న చ పన పూరణం కస్సపం సావకా సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తి. అక్కుట్ఠో చ పన పూరణో కస్సపో ధమ్మక్కోసేనా’’’తి.
‘‘ఏకచ్చే ఏవమాహంసు – ‘అయమ్పి ఖో మక్ఖలి గోసాలో…పే… అజితో కేసకమ్బలో… పకుధో కచ్చాయనో… సఞ్జయో బేలట్ఠపుత్తో… నిగణ్ఠో నాటపుత్తో సఙ్ఘీ చేవ గణీ చ గణాచరియో చ ఞాతో యసస్సీ తిత్థకరో సాధుసమ్మతో బహుజనస్స; సో చ ఖో సావకానం న సక్కతో న గరుకతో న మానితో న పూజితో, న చ పన నిగణ్ఠం నాటపుత్తం సావకా సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తి. భూతపుబ్బం నిగణ్ఠో నాటపుత్తో అనేకసతాయ పరిసాయ ధమ్మం దేసేతి. తత్రఞ్ఞతరో నిగణ్ఠస్స నాటపుత్తస్స సావకో సద్దమకాసి – మా భోన్తో నిగణ్ఠం నాటపుత్తం ఏతమత్థం పుచ్ఛిత్థ; నేసో ఏతం జానాతి; మయమేతం జానామ, అమ్హే ఏతమత్థం పుచ్ఛథ; మయమేతం భవన్తానం బ్యాకరిస్సామాతి. భూతపుబ్బం నిగణ్ఠో నాటపుత్తో బాహా పగ్గయ్హ కన్దన్తో న లభతి – ‘‘అప్పసద్దా భోన్తో హోన్తు, మా భోన్తో సద్దమకత్థ. నేతే భవన్తే పుచ్ఛన్తి, అమ్హే ఏతే పుచ్ఛన్తి; మయమేతేసం బ్యాకరిస్సామా’’తి. బహూ ఖో పన నిగణ్ఠస్స నాటపుత్తస్స సావకా వాదం ఆరోపేత్వా అపక్కన్తా – ‘‘న త్వం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానాసి, అహం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానామి. కిం త్వం ఇమం ధమ్మవినయం ఆజానిస్ససి? మిచ్ఛాపటిపన్నో త్వమసి. అహమస్మి సమ్మాపటిపన్నో. సహితం మే అసహితం తే, పురేవచనీయం పచ్ఛా అవచ, పచ్ఛావచనీయం పురే అవచ, అధిచిణ్ణం తే విపరావత్తం, ఆరోపితో తే వాదో, నిగ్గహితోసి, చర వాదప్పమోక్ఖాయ, నిబ్బేఠేహి వా సచే పహోసీ’’తి. ఇతి నిగణ్ఠో నాటపుత్తో సావకానం న సక్కతో న గరుకతో న మానితో న పూజితో, న చ పన నిగణ్ఠం నాటపుత్తం సావకా సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తి. అక్కుట్ఠో చ పన నిగణ్ఠో నాటపుత్తో ధమ్మక్కోసేనా’’’తి.
౨౪౦. ‘‘ఏకచ్చే ఏవమాహంసు – ‘అయమ్పి ఖో సమణో గోతమో సఙ్ఘీ చేవ గణీ చ గణాచరియో చ ఞాతో యసస్సీ తిత్థకరో సాధుసమ్మతో బహుజనస్స; సో చ ఖో సావకానం సక్కతో గరుకతో మానితో పూజితో, సమణఞ్చ పన గోతమం సావకా సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తి. భూతపుబ్బం సమణో గోతమో అనేకసతాయ పరిసాయ ధమ్మం దేసేసి. తత్రఞ్ఞతరో సమణస్స గోతమస్స సావకో ఉక్కాసి. తమేనాఞ్ఞతరో సబ్రహ్మచారీ జణ్ణుకేన [జణ్ణుకే (సీ.)] ఘట్టేసి – ‘‘అప్పసద్దో ఆయస్మా హోతు, మాయస్మా సద్దమకాసి, సత్థా నో భగవా ధమ్మం దేసేసీ’’తి. యస్మిం సమయే సమణో గోతమో అనేకసతాయ పరిసాయ ధమ్మం దేసేతి, నేవ తస్మిం సమయే సమణస్స గోతమస్స సావకానం ఖిపితసద్దో వా హోతి ఉక్కాసితసద్దో వా. తమేనం మహాజనకాయో పచ్చాసీసమానరూపో [పచ్చాసిం సమానరూపో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] పచ్చుపట్ఠితో హోతి – ‘‘యం నో భగవా ధమ్మం భాసిస్సతి తం నో సోస్సామా’’తి. సేయ్యథాపి నామ పురిసో చాతుమ్మహాపథే ఖుద్దమధుం [ఖుద్దం మధుం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అనేలకం పీళేయ్య [ఉప్పీళేయ్య (సీ.)]. తమేనం మహాజనకాయో పచ్చాసీసమానరూపో పచ్చుపట్ఠితో అస్స. ఏవమేవ యస్మిం సమయే సమణో గోతమో అనేకసతాయ పరిసాయ ధమ్మం దేసేతి, నేవ తస్మిం సమయే సమణస్స గోతమస్స సావకానం ఖిపితసద్దో వా హోతి ఉక్కాసితసద్దో వా. తమేనం మహాజనకాయో పచ్చాసీసమానరూపో పచ్చుపట్ఠితో హోతి – ‘‘యం నో భగవా ధమ్మం భాసిస్సతి తం నో సోస్సామా’’తి. యేపి సమణస్స గోతమస్స సావకా సబ్రహ్మచారీహి సమ్పయోజేత్వా సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తన్తి తేపి సత్థు చేవ వణ్ణవాదినో హోన్తి, ధమ్మస్స చ వణ్ణవాదినో హోన్తి, సఙ్ఘస్స చ వణ్ణవాదినో హోన్తి, అత్తగరహినోయేవ హోన్తి అనఞ్ఞగరహినో, ‘‘మయమేవమ్హా అలక్ఖికా మయం అప్పపుఞ్ఞా తే మయం ఏవం స్వాక్ఖాతే ధమ్మవినయే పబ్బజిత్వా నాసక్ఖిమ్హా యావజీవం పరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం చరితు’’న్తి. తే ఆరామికభూతా వా ఉపాసకభూతా వా పఞ్చసిక్ఖాపదే సమాదాయ వత్తన్తి. ఇతి సమణో గోతమో సావకానం సక్కతో గరుకతో మానితో పూజితో, సమణఞ్చ పన గోతమం సావకా సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తీ’’’తి.
౨౪౧. ‘‘కతి పన త్వం, ఉదాయి, మయి ధమ్మే సమనుపస్ససి, యేహి మమం [మమ (సబ్బత్థ)] సావకా సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి [గరుకరోన్తి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] మానేన్తి పూజేన్తి, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తీ’’తి? ‘‘పఞ్చ ఖో అహం, భన్తే, భగవతి ధమ్మే సమనుపస్సామి యేహి భగవన్తం సావకా సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తి. కతమే పఞ్చ? భగవా హి, భన్తే, అప్పాహారో, అప్పాహారతాయ చ వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భన్తే, భగవా అప్పాహారో, అప్పాహారతాయ చ వణ్ణవాదీ ఇమం ఖో అహం, భన్తే, భగవతి పఠమం ధమ్మం సమనుపస్సామి యేన భగవన్తం సావకా సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తి.
‘‘పున చపరం, భన్తే, భగవా సన్తుట్ఠో ఇతరీతరేన చీవరేన, ఇతరీతరచీవరసన్తుట్ఠియా చ వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భన్తే, భగవా సన్తుట్ఠో ఇతరీతరేన చీవరేన, ఇతరీతరచీవరసన్తుట్ఠియా చ వణ్ణవాదీ, ఇమం ఖో అహం, భన్తే, భగవతి దుతియం ధమ్మం సమనుపస్సామి యేన భగవన్తం సావకా సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తి.
‘‘పున చపరం, భన్తే, భగవా సన్తుట్ఠో ఇతరీతరేన పిణ్డపాతేన, ఇతరీతరపిణ్డపాతసన్తుట్ఠియా చ వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భన్తే, భగవా సన్తుట్ఠో ఇతరీతరేన పిణ్డపాతేన, ఇతరీతరపిణ్డపాతసన్తుట్ఠియా చ వణ్ణవాదీ, ఇమం ఖో అహం, భన్తే, భగవతి తతియం ధమ్మం సమనుపస్సామి యేన భగవన్తం సావకా సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తి.
‘‘పున చపరం, భన్తే, భగవా సన్తుట్ఠో ఇతరీతరేన సేనాసనేన, ఇతరీతరసేనాసనసన్తుట్ఠియా చ వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భన్తే, భగవా సన్తుట్ఠో ఇతరీతరేన సేనాసనేన, ఇతరీతరసేనాసనసన్తుట్ఠియా చ వణ్ణవాదీ, ఇమం ఖో అహం, భన్తే, భగవతి చతుత్థం ధమ్మం సమనుపస్సామి యేన భగవన్తం సావకా సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తి.
‘‘పున చపరం, భన్తే, భగవా పవివిత్తో, పవివేకస్స చ వణ్ణవాదీ. యమ్పి, భన్తే, భగవా పవివిత్తో, పవివేకస్స చ వణ్ణవాదీ, ఇమం ఖో అహం, భన్తే, భగవతి పఞ్చమం ధమ్మం సమనుపస్సామి యేన భగవన్తం సావకా సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తి.
‘‘ఇమే ఖో అహం, భన్తే, భగవతి పఞ్చ ధమ్మే సమనుపస్సామి యేహి భగవన్తం సావకా సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తీ’’తి.
౨౪౨. ‘‘‘అప్పాహారో సమణో గోతమో, అప్పాహారతాయ చ వణ్ణవాదీ’తి, ఇతి చే మం, ఉదాయి, సావకా సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యుం, సన్తి ఖో పన మే, ఉదాయి, సావకా కోసకాహారాపి అడ్ఢకోసకాహారాపి బేలువాహారాపి అడ్ఢబేలువాహారాపి. అహం ఖో పన, ఉదాయి, అప్పేకదా ఇమినా పత్తేన సమతిత్తికమ్పి భుఞ్జామి భియ్యోపి భుఞ్జామి. ‘అప్పాహారో సమణో గోతమో, అప్పాహారతాయ చ వణ్ణవాదీ’తి, ఇతి చే మం, ఉదాయి, సావకా సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యుం, యే తే, ఉదాయి, మమ సావకా కోసకాహారాపి అడ్ఢకోసకాహారాపి బేలువాహారాపి అడ్ఢబేలువాహారాపి న మం తే ఇమినా ధమ్మేన సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యుం.
‘‘‘సన్తుట్ఠో సమణో గోతమో ఇతరీతరేన చీవరేన, ఇతరీతరచీవరసన్తుట్ఠియా చ వణ్ణవాదీ’తి, ఇతి చే మం, ఉదాయి, సావకా సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యుం, సన్తి ఖో పన మే, ఉదాయి, సావకా పంసుకూలికా లూఖచీవరధరా తే సుసానా వా సఙ్కారకూటా వా పాపణికా వా నన్తకాని [పాపణికాని వా నన్తకాని వా (సీ.)] ఉచ్చినిత్వా [ఉచ్ఛిన్దిత్వా (క.)] సఙ్ఘాటిం కరిత్వా ధారేన్తి. అహం ఖో పనుదాయి, అప్పేకదా గహపతిచీవరాని ధారేమి దళ్హాని సత్థలూఖాని అలాబులోమసాని. ‘సన్తుట్ఠో సమణో గోతమో ఇతరీతరేన చీవరేన, ఇతరీతరచీవరసన్తుట్ఠియా చ వణ్ణవాదీ’తి, ఇతి చే మం, ఉదాయి, సావకా సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యుం, యే తే, ఉదాయి, మమ సావకా పంసుకూలికా లూఖచీవరధరా తే సుసానా వా సఙ్కారకూటా వా పాపణికా వా నన్తకాని ఉచ్చినిత్వా సఙ్ఘాటిం కరిత్వా ధారేన్తి, న మం తే ఇమినా ధమ్మేన సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యుం.
‘‘‘సన్తుట్ఠో సమణో గోతమో ఇతరీతరేన పిణ్డపాతేన, ఇతరీతరపిణ్డపాతసన్తుట్ఠియా చ వణ్ణవాదీ’తి, ఇతి చే మం, ఉదాయి, సావకా సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యుం, సన్తి ఖో పన మే, ఉదాయి, సావకా పిణ్డపాతికా సపదానచారినో ఉఞ్ఛాసకే వతే రతా, తే అన్తరఘరం పవిట్ఠా సమానా ఆసనేనపి నిమన్తియమానా న సాదియన్తి. అహం ఖో పనుదాయి, అప్పేకదా నిమన్తనేపి [నిమన్తనస్సాపి (క.)] భుఞ్జామి సాలీనం ఓదనం విచితకాళకం అనేకసూపం అనేకబ్యఞ్జనం. ‘సన్తుట్ఠో సమణో గోతమో ఇతరీతరేన పిణ్డపాతేన, ఇతరీతరపిణ్డపాతసన్తుట్ఠియా చ వణ్ణవాదీ’తి, ఇతి చే మం, ఉదాయి, సావకా సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యుం, యే తే, ఉదాయి, మమ సావకా పిణ్డపాతికా సపదానచారినో ఉఞ్ఛాసకే వతే రతా తే అన్తరఘరం పవిట్ఠా సమానా ఆసనేనపి నిమన్తియమానా న సాదియన్తి, న మం తే ఇమినా ధమ్మేన సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యుం.
‘‘‘సన్తుట్ఠో సమణో గోతమో ఇతరీతరేన సేనాసనేన, ఇతరీతరసేనాసనసన్తుట్ఠియా చ వణ్ణవాదీ’తి, ఇతి చే మం, ఉదాయి, సావకా సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యుం, సన్తి ఖో పన మే, ఉదాయి, సావకా రుక్ఖమూలికా అబ్భోకాసికా, తే అట్ఠమాసే ఛన్నం న ఉపేన్తి. అహం ఖో పనుదాయి, అప్పేకదా కూటాగారేసుపి విహరామి ఉల్లిత్తావలిత్తేసు నివాతేసు ఫుసితగ్గళేసు [ఫుస్సితగ్గళేసు (సీ. పీ.)] పిహితవాతపానేసు. ‘సన్తుట్ఠో సమణో గోతమో ఇతరీతరేన సేనాసనేన, ఇతరీతరసేనాసనసన్తుట్ఠియా చ వణ్ణవాదీ’తి, ఇతి చే మం, ఉదాయి, సావకా సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యుం, యే తే, ఉదాయి, మమ సావకా రుక్ఖమూలికా అబ్భోకాసికా తే అట్ఠమాసే ఛన్నం న ఉపేన్తి, న మం తే ఇమినా ధమ్మేన సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యుం.
‘‘‘పవివిత్తో సమణో గోతమో, పవివేకస్స చ వణ్ణవాదీ’తి, ఇతి చే మం, ఉదాయి, సావకా సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యుం, సన్తి ఖో పన మే, ఉదాయి, సావకా ఆరఞ్ఞికా పన్తసేనాసనా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని అజ్ఝోగాహేత్వా విహరన్తి, తే అన్వద్ధమాసం సఙ్ఘమజ్ఝే ఓసరన్తి పాతిమోక్ఖుద్దేసాయ. అహం ఖో పనుదాయి, అప్పేకదా ఆకిణ్ణో విహరామి భిక్ఖూహి భిక్ఖునీహి ఉపాసకేహి ఉపాసికాహి రఞ్ఞా రాజమహామత్తేహి తిత్థియేహి తిత్థియసావకేహి. ‘పవివిత్తో సమణో గోతమో, పవివేకస్స చ వణ్ణవాదీ’తి, ఇతి చే మం, ఉదాయి, సావకా సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యుం, యే తే, ఉదాయి, మమ సావకా ఆరఞ్ఞకా పన్తసేనాసనా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని అజ్ఝోగాహేత్వా విహరన్తి తే అన్వద్ధమాసం సఙ్ఘమజ్ఝే ఓసరన్తి పాతిమోక్ఖుద్దేసాయ, న మం తే ఇమినా ధమ్మేన సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరేయ్యుం.
‘‘ఇతి ఖో, ఉదాయి, న మమం సావకా ఇమేహి పఞ్చహి ధమ్మేహి సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తి.
౨౪౩. ‘‘అత్థి ఖో, ఉదాయి, అఞ్ఞే చ పఞ్చ ధమ్మా యేహి పఞ్చహి ధమ్మేహి మమం సావకా సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తి. కతమే పఞ్చ? ఇధుదాయి, మమం సావకా అధిసీలే సమ్భావేన్తి – ‘సీలవా సమణో గోతమో పరమేన సీలక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో’తి. యమ్పుదాయి [యముదాయి (స్యా. క.)], మమం సావకా అధిసీలే సమ్భావేన్తి – ‘సీలవా సమణో గోతమో పరమేన సీలక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో’తి, అయం ఖో, ఉదాయి, పఠమో ధమ్మో యేన మమం సావకా సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తి.
౨౪౪. ‘‘పున చపరం, ఉదాయి, మమం సావకా అభిక్కన్తే ఞాణదస్సనే సమ్భావేన్తి – ‘జానంయేవాహ సమణో గోతమో – జానామీతి, పస్సంయేవాహ సమణో గోతమో – పస్సామీతి; అభిఞ్ఞాయ సమణో గోతమో ధమ్మం దేసేతి నో అనభిఞ్ఞాయ; సనిదానం సమణో గోతమో ధమ్మం దేసేతి నో అనిదానం; సప్పాటిహారియం సమణో గోతమో ధమ్మం దేసేతి నో అప్పాటిహారియ’న్తి. యమ్పుదాయి, మమం సావకా అభిక్కన్తే ఞాణదస్సనే సమ్భావేన్తి – ‘జానంయేవాహ సమణో గోతమో – జానామీతి, పస్సంయేవాహ సమణో గోతమో – పస్సామీతి; అభిఞ్ఞాయ సమణో గోతమో ధమ్మం దేసేతి నో అనభిఞ్ఞాయ; సనిదానం సమణో గోతమో ధమ్మం దేసేతి నో అనిదానం; సప్పాటిహారియం సమణో గోతమో ధమ్మం దేసేతి నో అప్పాటిహారియ’న్తి, అయం ఖో, ఉదాయి, దుతియో ధమ్మో యేన మమం సావకా సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తి.
౨౪౫. ‘‘పున చపరం, ఉదాయి, మమం సావకా అధిపఞ్ఞాయ సమ్భావేన్తి – ‘పఞ్ఞవా సమణో గోతమో పరమేన పఞ్ఞాక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో; తం వత అనాగతం వాదపథం న దక్ఖతి, ఉప్పన్నం వా పరప్పవాదం న సహధమ్మేన సునిగ్గహితం నిగ్గణ్హిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి’. తం కిం మఞ్ఞసి, ఉదాయి, అపి ను మే సావకా ఏవం జానన్తా ఏవం పస్సన్తా అన్తరన్తరా కథం ఓపాతేయ్యు’’న్తి?
‘‘నో హేతం, భన్తే’’.
‘‘న ఖో పనాహం, ఉదాయి, సావకేసు అనుసాసనిం పచ్చాసీసామి [పచ్చాసింసామి (సీ. స్యా. కం. పీ.)]; అఞ్ఞదత్థు మమయేవ సావకా అనుసాసనిం పచ్చాసీసన్తి.
‘‘యమ్పుదాయి, మమం సావకా అధిపఞ్ఞాయ సమ్భావేన్తి – ‘పఞ్ఞవా సమణో గోతమో పరమేన పఞ్ఞాక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో; తం వత అనాగతం వాదపథం న దక్ఖతి, ఉప్పన్నం వా పరప్పవాదం న సహధమ్మేన నిగ్గహితం నిగ్గణ్హిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి’. అయం ఖో, ఉదాయి, తతియో ధమ్మో యేన మమం సావకా సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తి.
౨౪౬. ‘‘పున చపరం, ఉదాయి, మమ సావకా యేన దుక్ఖేన దుక్ఖోతిణ్ణా దుక్ఖపరేతా తే మం ఉపసఙ్కమిత్వా దుక్ఖం అరియసచ్చం పుచ్ఛన్తి, తేసాహం దుక్ఖం అరియసచ్చం పుట్ఠో బ్యాకరోమి, తేసాహం చిత్తం ఆరాధేమి పఞ్హస్స వేయ్యాకరణేన; తే మం దుక్ఖసముదయం… దుక్ఖనిరోధం… దుక్ఖనిరోధగామినిం పటిపదం అరియసచ్చం పుచ్ఛన్తి, తేసాహం దుక్ఖనిరోధగామినిం పటిపదం అరియసచ్చం పుట్ఠో బ్యాకరోమి, తేసాహం చిత్తం ఆరాధేమి పఞ్హస్స వేయ్యాకరణేన. యమ్పుదాయి, మమ సావకా యేన దుక్ఖేన దుక్ఖోతిణ్ణా దుక్ఖపరేతా తే మం ఉపసఙ్కమిత్వా దుక్ఖం అరియసచ్చం పుచ్ఛన్తి, తేసాహం దుక్ఖం అరియసచ్చం పుట్ఠో బ్యాకరోమి, తేసాహం చిత్తం ఆరాధేమి పఞ్హస్స వేయ్యాకరణేన. తే మం దుక్ఖసముదయం … దుక్ఖనిరోధం… దుక్ఖనిరోధగామినిం పటిపదం అరియసచ్చం పుచ్ఛన్తి. తేసాహం దుక్ఖనిరోధగామినిం పటిపదం అరియసచ్చం పుట్ఠో బ్యాకరోమి. తేసాహం చిత్తం ఆరాధేమి పఞ్హస్స వేయ్యాకరణేన. అయం ఖో, ఉదాయి, చతుత్థో ధమ్మో యేన మమం సావకా సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తి.
౨౪౭. ‘‘పున చపరం, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా చత్తారో సతిపట్ఠానే భావేన్తి. ఇధుదాయి, భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం; వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరతి… చిత్తే చిత్తానుపస్సీ విహరతి… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. తత్ర చ పన మే సావకా బహూ అభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా విహరన్తి.
‘‘పున చపరం, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా చత్తారో సమ్మప్పధానే భావేన్తి. ఇధుదాయి, భిక్ఖు అనుప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అనుప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి, వాయమతి, వీరియం ఆరభతి, చిత్తం పగ్గణ్హాతి, పదహతి; ఉప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ ఛన్దం జనేతి, వాయమతి, వీరియం ఆరభతి, చిత్తం పగ్గణ్హాతి, పదహతి; అనుప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఉప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి, వాయమతి, వీరియం ఆరభతి, చిత్తం పగ్గణ్హాతి, పదహతి; ఉప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఠితియా అసమ్మోసాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా ఛన్దం జనేతి, వాయమతి, వీరియం ఆరభతి, చిత్తం పగ్గణ్హాతి, పదహతి. తత్ర చ పన మే సావకా బహూ అభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా విహరన్తి.
‘‘పున చపరం, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా చత్తారో ఇద్ధిపాదే భావేన్తి. ఇధుదాయి, భిక్ఖు ఛన్దసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి, వీరియసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి, చిత్తసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి, వీమంసాసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి. తత్ర చ పన మే సావకా బహూ అభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా విహరన్తి.
‘‘పున చపరం, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా పఞ్చిన్ద్రియాని భావేన్తి. ఇధుదాయి, భిక్ఖు సద్ధిన్ద్రియం భావేతి ఉపసమగామిం సమ్బోధగామిం; వీరియిన్ద్రియం భావేతి…పే… సతిన్ద్రియం భావేతి… సమాధిన్ద్రియం భావేతి… పఞ్ఞిన్ద్రియం భావేతి ఉపసమగామిం సమ్బోధగామిం. తత్ర చ పన మే సావకా బహూ అభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా విహరన్తి.
‘‘పున చపరం, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా పఞ్చ బలాని భావేన్తి. ఇధుదాయి, భిక్ఖు సద్ధాబలం భావేతి ఉపసమగామిం సమ్బోధగామిం; వీరియబలం భావేతి…పే… సతిబలం భావేతి… సమాధిబలం భావేతి… పఞ్ఞాబలం భావేతి ఉపసమగామిం సమ్బోధగామిం. తత్ర చ పన మే సావకా బహూ అభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా విహరన్తి.
‘‘పున చపరం, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా సత్తబోజ్ఝఙ్గే భావేన్తి. ఇధుదాయి, భిక్ఖు సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం; ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి…పే… వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. తత్ర చ పన మే సావకా బహూ అభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా విహరన్తి.
‘‘పున చపరం, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం భావేన్తి. ఇధుదాయి, భిక్ఖు సమ్మాదిట్ఠిం భావేతి, సమ్మాసఙ్కప్పం భావేతి, సమ్మావాచం భావేతి, సమ్మాకమ్మన్తం భావేతి, సమ్మాఆజీవం భావేతి, సమ్మావాయామం భావేతి, సమ్మాసతిం భావేతి, సమ్మాసమాధిం భావేతి. తత్ర చ పన మే సావకా బహూ అభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా విహరన్తి.
౨౪౮. ‘‘పున చపరం, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా అట్ఠ విమోక్ఖే భావేన్తి. రూపీ రూపాని పస్సతి, అయం పఠమో విమోక్ఖో; అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ బహిద్ధా రూపాని పస్సతి, అయం దుతియో విమోక్ఖో; సుభన్తేవ అధిముత్తో హోతి, అయం తతియో విమోక్ఖో; సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా ‘అనన్తో ఆకాసో’తి ఆకాసానఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అయం చతుత్థో విమోక్ఖో; సబ్బసో ఆకాసానఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘అనన్తం విఞ్ఞాణ’న్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అయం పఞ్చమో విమోక్ఖో; సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘నత్థి కిఞ్చీ’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అయం ఛట్ఠో విమోక్ఖో; సబ్బసో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అయం సత్తమో విమోక్ఖో; సబ్బసో నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ సఞ్ఞావేదయితనిరోధం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అయం అట్ఠమో విమోక్ఖో. తత్ర చ పన మే సావకా బహూ అభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా విహరన్తి.
౨౪౯. ‘‘పున చపరం, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా అట్ఠ అభిభాయతనాని భావేన్తి. అజ్ఝత్తం రూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి పరిత్తాని సువణ్ణదుబ్బణ్ణాని. ‘తాని అభిభుయ్య జానామి, పస్సామీ’తి ఏవం సఞ్ఞీ హోతి. ఇదం పఠమం అభిభాయతనం.
‘‘అజ్ఝత్తం రూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి అప్పమాణాని సువణ్ణదుబ్బణ్ణాని. ‘తాని అభిభుయ్య జానామి, పస్సామీ’తి ఏవం సఞ్ఞీ హోతి. ఇదం దుతియం అభిభాయతనం.
‘‘అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి పరిత్తాని సువణ్ణదుబ్బణ్ణాని. ‘తాని అభిభుయ్య జానామి, పస్సామీ’తి ఏవం సఞ్ఞీ హోతి. ఇదం తతియం అభిభాయతనం.
‘‘అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి అప్పమాణాని సువణ్ణదుబ్బణ్ణాని. ‘తాని అభిభుయ్య జానామి, పస్సామీ’తి ఏవం సఞ్ఞీ హోతి. ఇదం చతుత్థం అభిభాయతనం.
‘‘అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి నీలాని నీలవణ్ణాని నీలనిదస్సనాని నీలనిభాసాని. సేయ్యథాపి నామ ఉమాపుప్ఫం నీలం నీలవణ్ణం నీలనిదస్సనం నీలనిభాసం, సేయ్యథాపి వా పన తం వత్థం బారాణసేయ్యకం ఉభతోభాగవిమట్ఠం నీలం నీలవణ్ణం నీలనిదస్సనం నీలనిభాసం; ఏవమేవ అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి నీలాని నీలవణ్ణాని నీలనిదస్సనాని నీలనిభాసాని. ‘తాని అభిభుయ్య జానామి, పస్సామీ’తి ఏవం సఞ్ఞీ హోతి. ఇదం పఞ్చమం అభిభాయతనం.
‘‘అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి పీతాని పీతవణ్ణాని పీతనిదస్సనాని పీతనిభాసాని. సేయ్యథాపి నామ కణికారపుప్ఫం పీతం పీతవణ్ణం పీతనిదస్సనం పీతనిభాసం, సేయ్యథాపి వా పన తం వత్థం బారాణసేయ్యకం ఉభతోభాగవిమట్ఠం పీతం పీతవణ్ణం పీతనిదస్సనం పీతనిభాసం; ఏవమేవ అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి పీతాని పీతవణ్ణాని పీతనిదస్సనాని పీతనిభాసాని. ‘తాని అభిభుయ్య జానామి, పస్సామీ’తి ఏవం సఞ్ఞీ హోతి. ఇదం ఛట్ఠం అభిభాయతనం.
‘‘అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి లోహితకాని లోహితకవణ్ణాని లోహితకనిదస్సనాని లోహితకనిభాసాని. సేయ్యథాపి నామ బన్ధుజీవకపుప్ఫం లోహితకం లోహితకవణ్ణం లోహితకనిదస్సనం లోహితకనిభాసం, సేయ్యథాపి వా పన తం వత్థం బారాణసేయ్యకం ఉభతోభాగవిమట్ఠం లోహితకం లోహితకవణ్ణం లోహితకనిదస్సనం లోహితకనిభాసం; ఏవమేవ అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి లోహితకాని లోహితకవణ్ణాని లోహితకనిదస్సనాని లోహితకనిభాసాని. ‘తాని అభిభుయ్య జానామి, పస్సామీ’తి ఏవం సఞ్ఞీ హోతి. ఇదం సత్తమం అభిభాయతనం.
‘‘అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి ఓదాతాని ఓదాతవణ్ణాని ఓదాతనిదస్సనాని ఓదాతనిభాసాని. సేయ్యథాపి నామ ఓసధితారకా ఓదాతా ఓదాతవణ్ణా ఓదాతనిదస్సనా ఓదాతనిభాసా, సేయ్యథాపి వా పన తం వత్థం బారాణసేయ్యకం ఉభతోభాగవిమట్ఠం ఓదాతం ఓదాతవణ్ణం ఓదాతనిదస్సనం ఓదాతనిభాసం; ఏవమేవ అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ ఏకో బహిద్ధా రూపాని పస్సతి ఓదాతాని ఓదాతవణ్ణాని ఓదాతనిదస్సనాని ఓదాతనిభాసాని. ‘తాని అభిభుయ్య జానామి, పస్సామీ’తి ఏవంసఞ్ఞీ హోతి. ఇదం అట్ఠమం అభిభాయతనం. తత్ర చ పన మే సావకా బహూ అభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా విహరన్తి.
౨౫౦. ‘‘పున చపరం, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా దస కసిణాయతనాని భావేన్తి. పథవీకసిణమేకో సఞ్జానాతి ఉద్ధమధో తిరియం అద్వయం అప్పమాణం; ఆపోకసిణమేకో సఞ్జానాతి…పే… తేజోకసిణమేకో సఞ్జానాతి… వాయోకసిణమేకో సఞ్జానాతి… నీలకసిణమేకో సఞ్జానాతి… పీతకసిణమేకో సఞ్జానాతి… లోహితకసిణమేకో సఞ్జానాతి… ఓదాతకసిణమేకో సఞ్జానాతి… ఆకాసకసిణమేకో సఞ్జానాతి … విఞ్ఞాణకసిణమేకో సఞ్జానాతి ఉద్ధమధో తిరియం అద్వయం అప్పమాణం. తత్ర చ పన మే సావకా బహూ అభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా విహరన్తి.
౨౫౧. ‘‘పున చపరం, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా చత్తారి ఝానాని భావేన్తి. ఇధుదాయి, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో ఇమమేవ కాయం వివేకజేన పీతిసుఖేన అభిసన్దేతి పరిసన్దేతి పరిపూరేతి పరిప్ఫరతి, నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతో కాయస్స వివేకజేన పీతిసుఖేన అప్ఫుటం హోతి. సేయ్యథాపి, ఉదాయి, దక్ఖో న్హాపకో [నహాపకో (సీ. పీ.)] వా న్హాపకన్తేవాసీ వా కంసథాలే న్హానీయచుణ్ణాని [నహానీయచుణ్ణాని (సీ. పీ.)] ఆకిరిత్వా ఉదకేన పరిప్ఫోసకం పరిప్ఫోసకం సన్నేయ్య, సాయం న్హానీయపిణ్డి [సాస్స నహానీయపిణ్డీ (సీ. స్యా. కం.)] స్నేహానుగతా స్నేహపరేతో సన్తరబాహిరా ఫుటా స్నేహేన న చ పగ్ఘరిణీ; ఏవమేవ ఖో, ఉదాయి, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం వివేకజేన పీతిసుఖేన అభిసన్దేతి పరిసన్దేతి పరిపూరేతి పరిప్ఫరతి, నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతో కాయస్స వివేకజేన పీతిసుఖేన అప్ఫుటం హోతి.
‘‘పున చపరం, ఉదాయి, భిక్ఖు వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం…పే… దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో ఇమమేవ కాయం సమాధిజేన పీతిసుఖేన అభిసన్దేతి పరిసన్దేతి పరిపూరేతి పరిప్ఫరతి, నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతో కాయస్స సమాధిజేన పీతిసుఖేన అప్ఫుటం హోతి. సేయ్యథాపి, ఉదాయి, ఉదకరహదో గమ్భీరో ఉబ్భిదోదకో [ఉబ్భితోదకో (స్యా. కం. క.)]. తస్స నేవస్స పురత్థిమాయ దిసాయ ఉదకస్స ఆయముఖం, న పచ్ఛిమాయ దిసాయ ఉదకస్స ఆయముఖం, న ఉత్తరాయ దిసాయ ఉదకస్స ఆయముఖం, న దక్ఖిణాయ దిసాయ ఉదకస్స ఆయముఖం, దేవో చ న కాలేన కాలం సమ్మా ధారం అనుప్పవేచ్ఛేయ్య; అథ ఖో తమ్హావ ఉదకరహదా సీతా వారిధారా ఉబ్భిజ్జిత్వా తమేవ ఉదకరహదం సీతేన వారినా అభిసన్దేయ్య పరిసన్దేయ్య పరిపూరేయ్య పరిప్ఫరేయ్య, నాస్స [న నేసం (సీ.)] కిఞ్చి సబ్బావతో ఉదకరహదస్స సీతేన వారినా అప్ఫుటం అస్స. ఏవమేవ ఖో, ఉదాయి, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం సమాధిజేన పీతిసుఖేన అభిసన్దేతి పరిసన్దేతి పరిపూరేతి పరిప్ఫరతి, నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతో కాయస్స సమాధిజేన పీతిసుఖేన అప్ఫుటం హోతి.
‘‘పున చపరం, ఉదాయి, భిక్ఖు పీతియా చ విరాగా…పే… తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో ఇమమేవ కాయం నిప్పీతికేన సుఖేన అభిసన్దేతి పరిసన్దేతి పరిపూరేతి పరిప్ఫరతి, నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతో కాయస్స నిప్పీతికేన సుఖేన అప్ఫుటం హోతి. సేయ్యథాపి, ఉదాయి, ఉప్పలినియం వా పదుమినియం వా పుణ్డరీకినియం వా అప్పేకచ్చాని ఉప్పలాని వా పదుమాని వా పుణ్డరీకాని వా ఉదకే జాతాని ఉదకే సంవడ్ఢాని ఉదకానుగ్గతాని అన్తో నిముగ్గపోసీని, తాని యావ చగ్గా యావ చ మూలా సీతేన వారినా అభిసన్నాని పరిసన్నాని పరిపూరాని పరిప్ఫుటాని, నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతం, ఉప్పలానం వా పదుమానం వా పుణ్డరీకానం వా సీతేన వారినా అప్ఫుటం అస్స; ఏవమేవ ఖో, ఉదాయి, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం నిప్పీతికేన సుఖేన అభిసన్దేతి పరిసన్దేతి పరిపూరేతి పరిప్ఫరతి, నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతో కాయస్స నిప్పీతికేన సుఖేన అప్ఫుటం హోతి.
‘‘పున చపరం, ఉదాయి, భిక్ఖు సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో ఇమమేవ కాయం పరిసుద్ధేన చేతసా పరియోదాతేన ఫరిత్వా నిసిన్నో హోతి, నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతో కాయస్స పరిసుద్ధేన చేతసా పరియోదాతేన అప్ఫుటం హోతి. సేయ్యథాపి, ఉదాయి, పురిసో ఓదాతేన వత్థేన ససీసం పారుపిత్వా నిసిన్నో అస్స, నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతో కాయస్స ఓదాతేన వత్థేన అప్ఫుటం అస్స; ఏవమేవ ఖో, ఉదాయి, భిక్ఖు ఇమమేవ కాయం పరిసుద్ధేన చేతసా పరియోదాతేన ఫరిత్వా నిసిన్నో హోతి, నాస్స కిఞ్చి సబ్బావతో కాయస్స పరిసుద్ధేన చేతసా పరియోదాతేన అప్ఫుటం హోతి. తత్ర చ పన మే సావకా బహూ అభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా విహరన్తి.
౨౫౨. ‘‘పున చపరం, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా ఏవం పజానన్తి – ‘అయం ఖో మే కాయో రూపీ చాతుమహాభూతికో మాతాపేత్తికసమ్భవో ఓదనకుమ్మాసూపచయో అనిచ్చుచ్ఛాదనపరిమద్దనభేదనవిద్ధంసనధమ్మో; ఇదఞ్చ పన మే విఞ్ఞాణం ఏత్థ సితం ఏత్థ పటిబద్ధం’. సేయ్యథాపి, ఉదాయి, మణి వేళురియో సుభో జాతిమా అట్ఠంసో సుపరికమ్మకతో అచ్ఛో విప్పసన్నో సబ్బాకారసమ్పన్నో; తత్రిదం సుత్తం ఆవుతం నీలం వా పీతం వా లోహితం వా ఓదాతం వా పణ్డుసుత్తం వా. తమేనం చక్ఖుమా పురిసో హత్థే కరిత్వా పచ్చవేక్ఖేయ్య – ‘అయం ఖో మణి వేళురియో సుభో జాతిమా అట్ఠంసో సుపరికమ్మకతో అచ్ఛో విప్పసన్నో సబ్బాకారసమ్పన్నో; తత్రిదం సుత్తం ఆవుతం నీలం వా పీతం వా లోహితం వా ఓదాతం వా పణ్డుసుత్తం వా’తి. ఏవమేవ ఖో, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా ఏవం పజానన్తి – ‘అయం ఖో మే కాయో రూపీ చాతుమహాభూతికో మాతాపేత్తికసమ్భవో ఓదనకుమ్మాసూపచయో అనిచ్చుచ్ఛాదనపరిమద్దనభేదనవిద్ధంసనధమ్మో; ఇదఞ్చ పన మే విఞ్ఞాణం ఏత్థ సితం ఏత్థ పటిబద్ధ’న్తి. తత్ర చ పన మే సావకా బహూ అభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా విహరన్తి.
౨౫౩. ‘‘పున చపరం, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా ఇమమ్హా కాయా అఞ్ఞం కాయం అభినిమ్మినన్తి రూపిం మనోమయం సబ్బఙ్గపచ్చఙ్గిం అహీనిన్ద్రియం. సేయ్యథాపి, ఉదాయి, పురిసో ముఞ్జమ్హా ఈసికం పబ్బాహేయ్య; తస్స ఏవమస్స – ‘అయం ముఞ్జో, అయం ఈసికా; అఞ్ఞో ముఞ్జో, అఞ్ఞా ఈసికా; ముఞ్జమ్హాత్వేవ ఈసికా పబ్బాళ్హా’తి. సేయ్యథా వా పనుదాయి, పురిసో అసిం కోసియా పబ్బాహేయ్య; తస్స ఏవమస్స – ‘అయం అసి, అయం కోసి; అఞ్ఞో అసి అఞ్ఞా కోసి; కోసియాత్వేవ అసి పబ్బాళ్హో’తి. సేయ్యథా వా, పనుదాయి, పురిసో అహిం కరణ్డా ఉద్ధరేయ్య; తస్స ఏవమస్స – ‘అయం అహి, అయం కరణ్డో; అఞ్ఞో అహి, అఞ్ఞో కరణ్డో; కరణ్డాత్వేవ అహి ఉబ్భతో’తి. ఏవమేవ ఖో, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా ఇమమ్హా కాయా అఞ్ఞం కాయం అభినిమ్మినన్తి రూపిం మనోమయం సబ్బఙ్గపచ్చఙ్గిం అహీనిన్ద్రియం. తత్ర చ పన మే సావకా బహూ అభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా విహరన్తి.
౨౫౪. ‘‘పున చపరం, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోన్తి – ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోన్తి, బహుధాపి హుత్వా ఏకో హోతి; ఆవిభావం, తిరోభావం; తిరోకుట్టం తిరోపాకారం తిరోపబ్బతం అసజ్జమానా గచ్ఛన్తి, సేయ్యథాపి ఆకాసే; పథవియాపి ఉమ్ముజ్జనిముజ్జం కరోన్తి, సేయ్యథాపి ఉదకే; ఉదకేపి అభిజ్జమానే [అభిజ్జమానా (క.)] గచ్ఛన్తి, సేయ్యథాపి పథవియం; ఆకాసేపి పల్లఙ్కేన కమన్తి, సేయ్యథాపి పక్ఖీ సకుణో; ఇమేపి చన్దిమసూరియే ఏవంమహిద్ధికే ఏవంమహానుభావే పాణినా పరిమసన్తి పరిమజ్జన్తి, యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేన్తి. సేయ్యథాపి, ఉదాయి, దక్ఖో కుమ్భకారో వా కుమ్భకారన్తేవాసీ వా సుపరికమ్మకతాయ మత్తికాయ యం యదేవ భాజనవికతిం ఆకఙ్ఖేయ్య తం తదేవ కరేయ్య అభినిప్ఫాదేయ్య; సేయ్యథా వా పనుదాయి, దక్ఖో దన్తకారో వా దన్తకారన్తేవాసీ వా సుపరికమ్మకతస్మిం దన్తస్మిం యం యదేవ దన్తవికతిం ఆకఙ్ఖేయ్య తం తదేవ కరేయ్య అభినిప్ఫాదేయ్య; సేయ్యథా వా పనుదాయి, దక్ఖో సువణ్ణకారో వా సువణ్ణకారన్తేవాసీ వా సుపరికమ్మకతస్మిం సువణ్ణస్మిం యం యదేవ సువణ్ణవికతిం ఆకఙ్ఖేయ్య తం తదేవ కరేయ్య అభినిప్ఫాదేయ్య. ఏవమేవ ఖో, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోన్తి – ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోన్తి, బహుధాపి హుత్వా ఏకో హోతి; ఆవిభావం, తిరోభావం; తిరోకుట్టం తిరోపాకారం తిరోపబ్బతం అసజ్జమానా గచ్ఛన్తి, సేయ్యథాపి ఆకాసే; పథవియాపి ఉమ్ముజ్జనిముజ్జం కరోన్తి, సేయ్యథాపి ఉదకే; ఉదకేపి అభిజ్జమానే గచ్ఛన్తి, సేయ్యథాపి పథవియం; ఆకాసేపి పల్లఙ్కేన కమన్తి, సేయ్యథాపి పక్ఖీ సకుణో; ఇమేపి చన్దిమసూరియే ఏవంమహిద్ధికే ఏవంమహానుభావే పాణినా పరిమసన్తి పరిమజ్జన్తి, యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేన్తి. తత్ర చ పన మే సావకా బహూ అభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా విహరన్తి.
౨౫౫. ‘‘పున చపరం, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా దిబ్బాయ సోతధాతుయా విసుద్ధాయ అతిక్కన్తమానుసికాయ ఉభో సద్దే సుణన్తి – దిబ్బే చ మానుసే చ, యే దూరే సన్తికే చ. సేయ్యథాపి, ఉదాయి, బలవా సఙ్ఖధమో అప్పకసిరేనేవ చాతుద్దిసా విఞ్ఞాపేయ్య; ఏవమేవ ఖో, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా దిబ్బాయ సోతధాతుయా విసుద్ధాయ అతిక్కన్తమానుసికాయ ఉభో సద్దే సుణన్తి – దిబ్బే చ మానుసే చ, యే దూరే సన్తికే చ. తత్ర చ పన మే సావకా బహూ అభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా విహరన్తి.
౨౫౬. ‘‘పున చపరం, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా పరసత్తానం పరపుగ్గలానం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానన్తి – సరాగం వా చిత్తం ‘సరాగం చిత్త’న్తి పజానన్తి, వీతరాగం వా చిత్తం ‘వీతరాగం చిత్త’న్తి పజానన్తి; సదోసం వా చిత్తం ‘సదోసం చిత్త’న్తి పజానన్తి, వీతదోసం వా చిత్తం ‘వీతదోసం చిత్త’న్తి పజానన్తి; సమోహం వా చిత్తం ‘సమోహం చిత్త’న్తి పజానన్తి, వీతమోహం వా చిత్తం ‘వీతమోహం చిత్త’న్తి పజానన్తి; సంఖిత్తం వా చిత్తం ‘సఙ్ఖిత్తం చిత్త’న్తి పజానన్తి, విక్ఖిత్తం వా చిత్తం ‘విక్ఖిత్తం చిత్త’న్తి పజానన్తి; మహగ్గతం వా చిత్తం ‘మహగ్గతం చిత్త’న్తి పజానన్తి, అమహగ్గతం వా చిత్తం ‘అమహగ్గతం చిత్త’న్తి పజానన్తి; సఉత్తరం వా చిత్తం ‘సఉత్తరం చిత్త’న్తి పజానన్తి, అనుత్తరం వా చిత్తం ‘అనుత్తరం చిత్త’న్తి పజానన్తి; సమాహితం వా చిత్తం ‘సమాహితం చిత్త’న్తి పజానన్తి, అసమాహితం వా చిత్తం ‘అసమాహితం చిత్త’న్తి పజానన్తి; విముత్తం వా చిత్తం ‘విముత్తం చిత్త’న్తి పజానన్తి, అవిముత్తం వా చిత్తం ‘అవిముత్తం చిత్త’న్తి పజానన్తి. సేయ్యథాపి, ఉదాయి, ఇత్థీ వా పురిసో వా దహరో యువా మణ్డనకజాతికో ఆదాసే వా పరిసుద్ధే పరియోదాతే అచ్ఛే వా ఉదకపత్తే సకం ముఖనిమిత్తం పచ్చవేక్ఖమానో సకణికం వా ‘సకణిక’న్తి [సకణికఙ్గం వా సకణికఙ్గన్తి (సీ.)] జానేయ్య, అకణికం వా ‘అకణిక’న్తి [అకణికఙ్గం వా అకణికఙ్గన్తి (సీ.)] జానేయ్య; ఏవమేవ ఖో, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా పరసత్తానం పరపుగ్గలానం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానన్తి – సరాగం వా చిత్తం ‘సరాగం చిత్త’న్తి పజానన్తి, వీతరాగం వా చిత్తం…పే… సదోసం వా చిత్తం… వీతదోసం వా చిత్తం… సమోహం వా చిత్తం… వీతమోహం వా చిత్తం… సఙ్ఖిత్తం వా చిత్తం… విక్ఖిత్తం వా చిత్తం… మహగ్గతం వా చిత్తం… అమహగ్గతం వా చిత్తం… సఉత్తరం వా చిత్తం… అనుత్తరం వా చిత్తం… సమాహితం వా చిత్తం… అసమాహితం వా చిత్తం… విముత్తం వా చిత్తం… అవిముత్తం వా చిత్తం ‘అవిముత్తం చిత్త’న్తి పజానన్తి. తత్ర చ పన మే సావకా బహూ అభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా విహరన్తి.
౨౫౭. ‘‘పున చపరం, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరన్తి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో తిస్సోపి జాతియో చతస్సోపి జాతియో పఞ్చపి జాతియో దసపి జాతియో వీసమ్పి జాతియో తింసమ్పి జాతియో చత్తాలీసమ్పి జాతియో పఞ్ఞాసమ్పి జాతియో జాతిసతమ్పి జాతిసహస్సమ్పి జాతిసతసహస్సమ్పి, అనేకేపి సంవట్టకప్పే అనేకేపి వివట్టకప్పే అనేకేపి సంవట్టవివట్టకప్పే – ‘అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నో’తి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. సేయ్యథాపి, ఉదాయి, పురిసో సకమ్హా గామా అఞ్ఞం గామం గచ్ఛేయ్య, తమ్హాపి గామా అఞ్ఞం గామం గచ్ఛేయ్య; సో తమ్హా గామా సకంయేవ గామం పచ్చాగచ్ఛేయ్య; తస్స ఏవమస్స – ‘అహం ఖో సకమ్హా గామా అఞ్ఞం గామం అగచ్ఛిం, తత్ర ఏవం అట్ఠాసిం ఏవం నిసీదిం ఏవం అభాసిం ఏవం తుణ్హీ అహోసిం; తమ్హాపి గామా అముం గామం అగచ్ఛిం, తత్రాపి ఏవం అట్ఠాసిం ఏవం నిసీదిం ఏవం అభాసిం ఏవం తుణ్హీ అహోసిం, సోమ్హి తమ్హా గామా సకంయేవ గామం పచ్చాగతో’తి. ఏవమేవ ఖో, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరన్తి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం…పే… ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరన్తి. తత్ర చ పన మే సావకా బహూ అభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా విహరన్తి.
౨౫౮. ‘‘పున చపరం, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సన్తి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానన్తి – ‘ఇమే వత భోన్తో సత్తా కాయదుచ్చరితేన సమన్నాగతా వచీదుచ్చరితేన సమన్నాగతా మనోదుచ్చరితేన సమన్నాగతా అరియానం ఉపవాదకా మిచ్ఛాదిట్ఠికా మిచ్ఛాదిట్ఠికమ్మసమాదానా, తే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నా; ఇమే వా పన భోన్తో సత్తా కాయసుచరితేన సమన్నాగతా వచీసుచరితేన సమన్నాగతా మనోసుచరితేన సమన్నాగతా అరియానం అనుపవాదకా సమ్మాదిట్ఠికా సమ్మాదిట్ఠికమ్మసమాదానా, తే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నా’తి. ఇతి దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సన్తి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానన్తి. సేయ్యథాపి, ఉదాయి, ద్వే అగారా సద్వారా [సన్నద్వారా (క.)]. తత్ర చక్ఖుమా పురిసో మజ్ఝే ఠితో పస్సేయ్య మనుస్సే గేహం పవిసన్తేపి నిక్ఖమన్తేపి అనుచఙ్కమన్తేపి అనువిచరన్తేపి; ఏవమేవ ఖో, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సన్తి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానన్తి…పే… తత్ర చ ప మే సావకా బహూ అభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా విహరన్తి.
౨౫౯. ‘‘పున చపరం, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తి. సేయ్యథాపి, ఉదాయి, పబ్బతసఙ్ఖేపే ఉదకరహదో అచ్ఛో విప్పసన్నో అనావిలో, తత్థ చక్ఖుమా పురిసో తీరే ఠితో పస్సేయ్య సిప్పిసమ్బుకమ్పి [సిప్పికసమ్బుకమ్పి (స్యా. కం. క.)] సక్ఖరకఠలమ్పి మచ్ఛగుమ్బమ్పి చరన్తమ్పి తిట్ఠన్తమ్పి. తస్స ఏవమస్స – ‘అయం ఖో ఉదకరహదో అచ్ఛో విప్పసన్నో అనావిలో, తత్రిమే సిప్పిసమ్బుకాపి సక్ఖరకఠలాపి మచ్ఛగుమ్బాపి చరన్తిపి తిట్ఠన్తిపీ’తి. ఏవమేవ ఖో, ఉదాయి, అక్ఖాతా మయా సావకానం పటిపదా, యథాపటిపన్నా మే సావకా ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తి. తత్ర చ పన మే సావకా బహూ అభిఞ్ఞావోసానపారమిప్పత్తా విహరన్తి. అయం ఖో, ఉదాయి, పఞ్చమో ధమ్మో యేన మమ సావకా సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తి.
‘‘ఇమే ఖో, ఉదాయి, పఞ్చ ధమ్మా యేహి మమం సావకా సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, సక్కత్వా గరుం కత్వా ఉపనిస్సాయ విహరన్తీ’’తి.
ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనో సకులుదాయీ పరిబ్బాజకో భగవతో భాసితం అభినన్దీతి.
మహాసకులుదాయిసుత్తం నిట్ఠితం సత్తమం.