౫. మాగణ్డియసుత్తం
౨౦౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కురూసు విహరతి కమ్మాసధమ్మం నామ కురూనం నిగమో, భారద్వాజగోత్తస్స బ్రాహ్మణస్స అగ్యాగారే తిణసన్థారకే [తిణసన్థరకే (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ కమ్మాసధమ్మం పిణ్డాయ పావిసి. కమ్మాసధమ్మం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో యేన అఞ్ఞతరో వనసణ్డో తేనుపసఙ్కమి దివావిహారాయ. తం వనసణ్డం అజ్ఝోగాహేత్వా అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే దివావిహారం నిసీది. అథ ఖో మాగణ్డియో [మాగన్దియో (సీ. పీ.)] పరిబ్బాజకో జఙ్ఘావిహారం అనుచఙ్కమమానో అనువిచరమానో యేన భారద్వాజగోత్తస్స బ్రాహ్మణస్స అగ్యాగారం తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో మాగణ్డియో పరిబ్బాజకో భారద్వాజగోత్తస్స బ్రాహ్మణస్స అగ్యాగారే తిణసన్థారకం పఞ్ఞత్తం. దిస్వాన భారద్వాజగోత్తం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచ – ‘‘కస్స న్వయం భోతో భారద్వాజస్స అగ్యాగారే తిణసన్థారకో పఞ్ఞత్తో, సమణసేయ్యానురూపం [సమణసేయ్యారూపం (సీ. పీ.)] మఞ్ఞే’’తి? ‘‘అత్థి, భో మాగణ్డియ, సమణో గోతమో సక్యపుత్తో సక్యకులా పబ్బజితో. తం ఖో పన భవన్తం గోతమం ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి. తస్సేసా భోతో గోతమస్స సేయ్యా పఞ్ఞత్తా’’తి. ‘‘దుద్దిట్ఠం వత, భో భారద్వాజ, అద్దసామ; దుద్దిట్ఠం వత, భో భారద్వాజ, అద్దసామ! యే మయం తస్స భోతో గోతమస్స భూనహునో [భూనహనస్స (స్యా. కం.)] సేయ్యం అద్దసామా’’తి. ‘‘రక్ఖస్సేతం, మాగణ్డియ, వాచం; రక్ఖస్సేతం, మాగణ్డియ, వాచం. బహూ హి తస్స భోతో గోతమస్స ఖత్తియపణ్డితాపి బ్రాహ్మణపణ్డితాపి గహపతిపణ్డితాపి సమణపణ్డితాపి అభిప్పసన్నా వినీతా అరియే ఞాయే ధమ్మే కుసలే’’తి. ‘‘సమ్ముఖా చేపి మయం, భో భారద్వాజ, తం భవన్తం గోతమం పస్సేయ్యామ, సమ్ముఖాపి నం వదేయ్యామ – ‘భూనహు [భూనహనో (స్యా. కం.)] సమణో గోతమో’తి. తం కిస్స హేతు? ఏవఞ్హి నో సుత్తే ఓచరతీ’’తి. ‘‘సచే తం భోతో మాగణ్డియస్స అగరు ఆరోచేయ్యామి తం [ఆరోచేయ్యమేతం (సీ. పీ.), ఆరోచేస్సామి తస్స (స్యా. కం.)] సమణస్స గోతమస్సా’’తి. ‘‘అప్పోస్సుక్కో భవం భారద్వాజో వుత్తోవ నం వదేయ్యా’’తి.
౨౦౮. అస్సోసి ఖో భగవా దిబ్బాయ సోతధాతుయా విసుద్ధాయ అతిక్కన్తమానుసికాయ భారద్వాజగోత్తస్స బ్రాహ్మణస్స మాగణ్డియేన పరిబ్బాజకేన సద్ధిం ఇమం కథాసల్లాపం. అథ ఖో భగవా సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన భారద్వాజగోత్తస్స బ్రాహ్మణస్స అగ్యాగారం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే తిణసన్థారకే. అథ ఖో భారద్వాజగోత్తో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో భారద్వాజగోత్తం బ్రాహ్మణం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘అహు పన తే, భారద్వాజ, మాగణ్డియేన పరిబ్బాజకేన సద్ధిం ఇమంయేవ తిణసన్థారకం ఆరబ్భ కోచిదేవ కథాసల్లాపో’’తి? ఏవం వుత్తే, భారద్వాజగోత్తో బ్రాహ్మణో సంవిగ్గో లోమహట్ఠజాతో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏతదేవ ఖో పన మయం భోతో గోతమస్స ఆరోచేతుకామా. అథ చ పన భవం గోతమో అనక్ఖాతంయేవ అక్ఖాసీ’’తి. అయఞ్చ హి [అయఞ్చ హిదం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] భగవతో భారద్వాజగోత్తేన బ్రాహ్మణేన సద్ధిం అన్తరాకథా విప్పకతా హోతి. అథ ఖో మాగణ్డియో పరిబ్బాజకో జఙ్ఘావిహారం అనుచఙ్కమమానో అనువిచరమానో యేన భారద్వాజగోత్తస్స బ్రాహ్మణస్స అగ్యాగారం యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో మాగణ్డియం పరిబ్బాజకం భగవా ఏతదవోచ –
౨౦౯. ‘‘చక్ఖుం ఖో, మాగణ్డియ, రూపారామం రూపరతం రూపసమ్ముదితం. తం తథాగతస్స దన్తం గుత్తం రక్ఖితం సంవుతం, తస్స చ సంవరాయ ధమ్మం దేసేతి. ఇదం ను తే ఏతం, మాగణ్డియ, సన్ధాయ భాసితం – ‘భూనహు సమణో గోతమో’’’తి? ‘‘ఏతదేవ ఖో పన మే, భో గోతమ, సన్ధాయ భాసితం – ‘భూనహు సమణో గోతమో’తి. తం కిస్స హేతు? ఏవఞ్హి నో సుత్తే ఓచరతీ’’తి. ‘‘సోతం ఖో, మాగణ్డియ, సద్దారామం…పే… ఘానం ఖో, మాగణ్డియ గన్ధారామం… జివ్హా ఖో, మాగణ్డియ, రసారామా రసరతా రససమ్ముదితా. సా తథాగతస్స దన్తా గుత్తా రక్ఖితా సంవుతా, తస్సా చ సంవరాయ ధమ్మం దేసేతి. ఇదం ను తే ఏతం, మాగణ్డియ, సన్ధాయ భాసితం – ‘భూనహు సమణో గోతమో’’’తి? ‘‘ఏతదేవ ఖో పన మే, భో గోతమ, సన్ధాయ భాసితం – ‘భూనహు సమణో గోతమో’తి. తం కిస్స హేతు? ఏవఞ్హి నో సుత్తే ఓచరతీ’’తి. ‘‘కాయో ఖో, మాగణ్డియ, ఫోట్ఠబ్బారామో ఫోట్ఠబ్బరతో…పే… మనో ఖో, మాగణ్డియ, ధమ్మారామో ధమ్మరతో ధమ్మసమ్ముదితో. సో తథాగతస్స దన్తో గుత్తో రక్ఖితో సంవుతో, తస్స చ సంవరాయ ధమ్మం దేసేతి. ఇదం ను తే ఏతం, మాగణ్డియ, సన్ధాయ భాసితం – ‘భూనహు సమణో గోతమో’’’తి? ‘‘ఏతదేవ ఖో పన మే, భో గోతమ, సన్ధాయ భాసితం – ‘భూనహు సమణో గోతమో’తి. తం కిస్స హేతు? ఏవఞ్హి నో సుత్తే ఓచరతీ’’తి.
౨౧౦. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మాగణ్డియ – ‘ఇధేకచ్చో చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యేహి రూపేహి పరిచారితపుబ్బో అస్స ఇట్ఠేహి కన్తేహి మనాపేహి పియరూపేహి కామూపసంహితేహి రజనీయేహి, సో అపరేన సమయేన రూపానంయేవ సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా రూపతణ్హం పహాయ రూపపరిళాహం పటివినోదేత్వా విగతపిపాసో అజ్ఝత్తం వూపసన్తచిత్తో విహరేయ్య. ఇమస్స పన తే, మాగణ్డియ, కిమస్స వచనీయ’’’న్తి? ‘‘న కిఞ్చి, భో గోతమ’’. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మాగణ్డియ – ‘ఇధేకచ్చో సోతవిఞ్ఞేయ్యేహి సద్దేహి…పే… ఘానవిఞ్ఞేయ్యేహి గన్ధేహి… జివ్హావిఞ్ఞేయ్యేహి రసేహి… కాయవిఞ్ఞేయ్యేహి ఫోట్ఠబ్బేహి పరిచారితపుబ్బో అస్స ఇట్ఠేహి కన్తేహి మనాపేహి పియరూపేహి కామూపసంహితేహి రజనీయేహి, సో అపరేన సమయేన ఫోట్ఠబ్బానంయేవ సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా ఫోట్ఠబ్బతణ్హం పహాయ ఫోట్ఠబ్బపరిళాహం పటివినోదేత్వా విగతపిపాసో అజ్ఝత్తం వూపసన్తచిత్తో విహరేయ్య. ఇమస్స పన తే, మాగణ్డియ, కిమస్స వచనీయ’’’న్తి? ‘‘న కిఞ్చి, భో గోతమ’’.
౨౧౧. ‘‘అహం ఖో పన, మాగణ్డియ, పుబ్బే అగారియభూతో సమానో పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితో సమఙ్గీభూతో పరిచారేసిం చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యేహి రూపేహి ఇట్ఠేహి కన్తేహి మనాపేహి పియరూపేహి కామూపసంహితేహి రజనీయేహి, సోతవిఞ్ఞేయ్యేహి సద్దేహి…పే… ఘానవిఞ్ఞేయ్యేహి గన్ధేహి… జివ్హావిఞ్ఞేయ్యేహి రసేహి… కాయవిఞ్ఞేయ్యేహి ఫోట్ఠబ్బేహి ఇట్ఠేహి కన్తేహి మనాపేహి పియరూపేహి కామూపసంహితేహి రజనీయేహి. తస్స మయ్హం, మాగణ్డియ, తయో పాసాదా అహేసుం – ఏకో వస్సికో, ఏకో హేమన్తికో, ఏకో గిమ్హికో. సో ఖో అహం, మాగణ్డియ, వస్సికే పాసాదే వస్సికే చత్తారో [వస్సికే పాసాదే చత్తారో (స్యా. కం.)] మాసే నిప్పురిసేహి తూరియేహి [తురియేహి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] పరిచారయమానో [పరిచారియమానో (సబ్బత్థ)] న హేట్ఠాపాసాదం ఓరోహామి. సో అపరేన సమయేన కామానంయేవ సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా కామతణ్హం పహాయ కామపరిళాహం పటివినోదేత్వా విగతపిపాసో అజ్ఝత్తం వూపసన్తచిత్తో విహరామి. సో అఞ్ఞే సత్తే పస్సామి కామేసు అవీతరాగే కామతణ్హాహి ఖజ్జమానే కామపరిళాహేన పరిడయ్హమానే కామే పటిసేవన్తే. సో తేసం న పిహేమి, న తత్థ అభిరమామి. తం కిస్స హేతు? యాహయం, మాగణ్డియ, రతి, అఞ్ఞత్రేవ కామేహి అఞ్ఞత్ర అకుసలేహి ధమ్మేహి – అపి దిబ్బం సుఖం సమధిగయ్హ తిట్ఠతి – తాయ రతియా రమమానో హీనస్స న పిహేమి, న తత్థ అభిరమామి.
౨౧౨. ‘‘సేయ్యథాపి, మాగణ్డియ, గహపతి వా గహపతిపుత్తో వా అడ్ఢో మహద్ధనో మహాభోగో పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితో సమఙ్గీభూతో పరిచారేయ్య చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యేహి రూపేహి…పే… ఫోట్ఠబ్బేహి ఇట్ఠేహి కన్తేహి మనాపేహి పియరూపేహి కామూపసంహితేహి రజనీయేహి. సో కాయేన సుచరితం చరిత్వా వాచాయ సుచరితం చరిత్వా మనసా సుచరితం చరిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జేయ్య దేవానం తావతింసానం సహబ్యతం. సో తత్థ నన్దనే వనే అచ్ఛరాసఙ్ఘపరివుతో దిబ్బేహి పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితో సమఙ్గీభూతో పరిచారేయ్య. సో పస్సేయ్య గహపతిం వా గహపతిపుత్తం వా పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితం సమఙ్గీభూతం పరిచారయమానం.
‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మాగణ్డియ, అపి ను సో దేవపుత్తో నన్దనే వనే అచ్ఛరాసఙ్ఘపరివుతో దిబ్బేహి పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితో సమఙ్గీభూతో పరిచారయమానో అముస్స గహపతిస్స వా గహపతిపుత్తస్స వా పిహేయ్య, మానుసకానం వా పఞ్చన్నం కామగుణానం మానుసకేహి వా కామేహి ఆవట్టేయ్యా’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ’’. తం కిస్స హేతు? మానుసకేహి, భో గోతమ, కామేహి దిబ్బకామా అభిక్కన్తతరా చ పణీతతరా చా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో అహం, మాగణ్డియ, పుబ్బే అగారియభూతో సమానో పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితో సమఙ్గీభూతో పరిచారేసిం చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యేహి రూపేహి ఇట్ఠేహి కన్తేహి మనాపేహి పియరూపేహి కామూపసంహితేహి రజనీయేహి, సోతవిఞ్ఞేయ్యేహి సద్దేహి…పే… ఘానవిఞ్ఞేయ్యేహి గన్ధేహి… జివ్హావిఞ్ఞేయ్యేహి రసేహి… కాయవిఞ్ఞేయ్యేహి ఫోట్ఠబ్బేహి ఇట్ఠేహి కన్తేహి మనాపేహి పియరూపేహి కామూపసంహితేహి రజనీయేహి. సో అపరేన సమయేన కామానంయేవ సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా కామతణ్హం పహాయ కామపరిళాహం పటివినోదేత్వా విగతపిపాసో అజ్ఝత్తం వూపసన్తచిత్తో విహరామి. సో అఞ్ఞే సత్తే పస్సామి కామేసు అవీతరాగే కామతణ్హాహి ఖజ్జమానే కామపరిళాహేన పరిడయ్హమానే కామే పటిసేవన్తే, సో తేసం న పిహేమి, న తత్థ అభిరమామి. తం కిస్స హేతు? యాహయం, మాగణ్డియ, రతి అఞ్ఞత్రేవ కామేహి అఞ్ఞత్ర అకుసలేహి ధమ్మేహి – అపి దిబ్బం సుఖం సమధిగయ్హ తిట్ఠతి – తాయ రతియా రమమానో హీనస్స న పిహేమి, న తత్థ అభిరమామి.
౨౧౩. ‘‘సేయ్యథాపి, మాగణ్డియ, కుట్ఠీ పురిసో అరుగత్తో పక్కగత్తో కిమీహి ఖజ్జమానో నఖేహి వణముఖాని విప్పతచ్ఛమానో అఙ్గారకాసుయా కాయం పరితాపేయ్య. తస్స మిత్తామచ్చా ఞాతిసాలోహితా భిసక్కం సల్లకత్తం ఉపట్ఠాపేయ్యుం. తస్స సో భిసక్కో సల్లకత్తో భేసజ్జం కరేయ్య. సో తం భేసజ్జం ఆగమ్మ కుట్ఠేహి పరిముచ్చేయ్య, అరోగో అస్స సుఖీ సేరీ సయంవసీ యేన కామం గమో. సో అఞ్ఞం కుట్ఠిం పురిసం పస్సేయ్య అరుగత్తం పక్కగత్తం కిమీహి ఖజ్జమానం నఖేహి వణముఖాని విప్పతచ్ఛమానం అఙ్గారకాసుయా కాయం పరితాపేన్తం.
‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మాగణ్డియ, అపి ను సో పురిసో అముస్స కుట్ఠిస్స పురిసస్స పిహేయ్య అఙ్గారకాసుయా వా భేసజ్జం పటిసేవనాయ వా’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ. తం కిస్స హేతు? రోగే హి, భో గోతమ, సతి భేసజ్జేన కరణీయం హోతి, రోగే అసతి న భేసజ్జేన కరణీయం హోతీ’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో అహం, మాగణ్డియ, పుబ్బే అగారియభూతో సమానో పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితో సమఙ్గీభూతో పరిచారేసిం, చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యేహి రూపేహి ఇట్ఠేహి కన్తేహి మనాపేహి పియరూపేహి కామూపసంహితేహి రజనీయేహి, సోతవిఞ్ఞేయ్యేహి సద్దేహి…పే… ఘానవిఞ్ఞేయ్యేహి గన్ధేహి… జివ్హావిఞ్ఞేయ్యేహి రసేహి… కాయవిఞ్ఞేయ్యేహి ఫోట్ఠబ్బేహి ఇట్ఠేహి కన్తేహి మనాపేహి పియరూపేహి కామూపసంహితేహి రజనీయేహి. సో అపరేన సమయేన కామానంయేవ సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా కామతణ్హం పహాయ కామపరిళాహం పటివినోదేత్వా విగతపిపాసో అజ్ఝత్తం వూపసన్తచిత్తో విహరామి. సో అఞ్ఞే సత్తే పస్సామి కామేసు అవీతరాగే కామతణ్హాహి ఖజ్జమానే కామపరిళాహేన పరిడయ్హమానే కామే పటిసేవన్తే. సో తేసం న పిహేమి, న తత్థ అభిరమామి. తం కిస్స హేతు? యాహయం, మాగణ్డియ, రతి, అఞ్ఞత్రేవ కామేహి అఞ్ఞత్ర అకుసలేహి ధమ్మేహి – అపి దిబ్బం సుఖం సమధిగయ్హ తిట్ఠతి – తాయ రతియా రమమానో హీనస్స న పిహేమి, న తత్థ అభిరమామి.
౨౧౪. ‘‘సేయ్యథాపి, మాగణ్డియ, కుట్ఠీ పురిసో అరుగత్తో పక్కగత్తో కిమీహి ఖజ్జమానో నఖేహి వణముఖాని విప్పతచ్ఛమానో అఙ్గారకాసుయా కాయం పరితాపేయ్య. తస్స మిత్తామచ్చా ఞాతిసాలోహితా భిసక్కం సల్లకత్తం ఉపట్ఠాపేయ్యుం. తస్స సో భిసక్కో సల్లకత్తో భేసజ్జం కరేయ్య. సో తం భేసజ్జం ఆగమ్మ కుట్ఠేహి పరిముచ్చేయ్య, అరోగో అస్స సుఖీ సేరీ సయంవసీ యేన కామం గమో. తమేనం ద్వే బలవన్తో పురిసా నానాబాహాసు గహేత్వా అఙ్గారకాసుం ఉపకడ్ఢేయ్యుం.
‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మాగణ్డియ, అపి ను సో పురిసో ఇతి చితిచేవ కాయం సన్నామేయ్యా’’తి? ‘‘ఏవం, భో గోతమ’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘అసు హి, భో గోతమ, అగ్గి దుక్ఖసమ్ఫస్సో చేవ మహాభితాపో చ మహాపరిళాహో చా’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మాగణ్డియ, ఇదానేవ ను ఖో సో అగ్గి దుక్ఖసమ్ఫస్సో చేవ మహాభితాపో చ మహాపరిళాహో చ ఉదాహు పుబ్బేపి సో అగ్గి దుక్ఖసమ్ఫస్సో చేవ మహాభితాపో చ మహాపరిళాహో చా’’తి? ‘‘ఇదాని చేవ, భో గోతమ, సో అగ్గి దుక్ఖసమ్ఫస్సో చేవ మహాభితాపో చ మహాపరిళాహో చ, పుబ్బేపి సో అగ్గి దుక్ఖసమ్ఫస్సో చేవ మహాభితాపో చ మహాపరిళాహో చ. అసు చ [అసు హి చ (సీ. పీ.)], భో గోతమ, కుట్ఠీ పురిసో అరుగత్తో పక్కగత్తో కిమీహి ఖజ్జమానో నఖేహి వణముఖాని విప్పతచ్ఛమానో ఉపహతిన్ద్రియో దుక్ఖసమ్ఫస్సేయేవ అగ్గిస్మిం సుఖమితి విపరీతసఞ్ఞం పచ్చలత్థా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మాగణ్డియ, అతీతమ్పి అద్ధానం కామా దుక్ఖసమ్ఫస్సా చేవ మహాభితాపా చ మహాపరిళాహా చ, అనాగతమ్పి అద్ధానం కామా దుక్ఖసమ్ఫస్సా చేవ మహాభితాపా చ మహాపరిళాహా చ, ఏతరహిపి పచ్చుప్పన్నం అద్ధానం కామా దుక్ఖసమ్ఫస్సా చేవ మహాభితాపా చ మహాపరిళాహా చ. ఇమే చ, మాగణ్డియ, సత్తా కామేసు అవీతరాగా కామతణ్హాహి ఖజ్జమానా కామపరిళాహేన పరిడయ్హమానా ఉపహతిన్ద్రియా దుక్ఖసమ్ఫస్సేసుయేవ కామేసు సుఖమితి విపరీతసఞ్ఞం పచ్చలత్థుం.
౨౧౫. ‘‘సేయ్యథాపి, మాగణ్డియ, కుట్ఠీ పురిసో అరుగత్తో పక్కగత్తో కిమీహి ఖజ్జమానో నఖేహి వణముఖాని విప్పతచ్ఛమానో అఙ్గారకాసుయా కాయం పరితాపేతి. యథా యథా ఖో, మాగణ్డియ, అసు కుట్ఠీ పురిసో అరుగత్తో పక్కగత్తో కిమీహి ఖజ్జమానో నఖేహి వణముఖాని విప్పతచ్ఛమానో అఙ్గారకాసుయా కాయం పరితాపేతి తథా తథా’స్స [తథా తథా తస్సేవ (స్యా. కం. క.)] తాని వణముఖాని అసుచితరాని చేవ హోన్తి దుగ్గన్ధతరాని చ పూతికతరాని చ, హోతి చేవ కాచి సాతమత్తా అస్సాదమత్తా – యదిదం వణముఖానం కణ్డూవనహేతు; ఏవమేవ ఖో, మాగణ్డియ, సత్తా కామేసు అవీతరాగా కామతణ్హాహి ఖజ్జమానా కామపరిళాహేన చ పరిడయ్హమానా కామే పటిసేవన్తి. యథా యథా ఖో, మాగణ్డియ, సత్తా కామేసు అవీతరాగా కామతణ్హాహి ఖజ్జమానా కామపరిళాహేన చ పరిడయ్హమానా కామే పటిసేవన్తి తథా తథా తేసం తేసం సత్తానం కామతణ్హా చేవ పవడ్ఢతి, కామపరిళాహేన చ పరిడయ్హన్తి, హోతి చేవ సాతమత్తా అస్సాదమత్తా – యదిదం పఞ్చకామగుణే పటిచ్చ.
‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మాగణ్డియ, అపి ను తే దిట్ఠో వా సుతో వా రాజా వా రాజమహామత్తో వా పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితో సమఙ్గీభూతో పరిచారయమానో కామతణ్హం అప్పహాయ కామపరిళాహం అప్పటివినోదేత్వా విగతపిపాసో అజ్ఝత్తం వూపసన్తచిత్తో విహాసి వా విహరతి వా విహరిస్సతి వా’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ’’. ‘‘సాధు, మాగణ్డియ! మయాపి ఖో ఏతం, మాగణ్డియ, నేవ దిట్ఠం న సుతం రాజా వా రాజమహామత్తో వా పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితో సమఙ్గీభూతో పరిచారయమానో కామతణ్హం అప్పహాయ కామపరిళాహం అప్పటివినోదేత్వా విగతపిపాసో అజ్ఝత్తం వూపసన్తచిత్తో విహాసి వా విహరతి వా విహరిస్సతి వా. అథ ఖో, మాగణ్డియ, యే హి కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా విగతపిపాసా అజ్ఝత్తం వూపసన్తచిత్తా విహాసుం వా విహరన్తి వా విహరిస్సన్తి వా సబ్బే తే కామానంయేవ సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా కామతణ్హం పహాయ కామపరిళాహం పటివినోదేత్వా విగతపిపాసా అజ్ఝత్తం వూపసన్తచిత్తా విహాసుం వా విహరన్తి వా విహరిస్సన్తి వా’’తి. అథ ఖో భగవా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –
‘‘ఆరోగ్యపరమా లాభా, నిబ్బానం పరమం సుఖం;
అట్ఠఙ్గికో చ మగ్గానం, ఖేమం అమతగామిన’’న్తి.
౨౧౬. ఏవం వుత్తే, మాగణ్డియో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అచ్ఛరియం, భో గోతమ, అబ్భుతం, భో గోతమ! యావ సుభాసితం చిదం భోతా గోతమేన – ‘ఆరోగ్యపరమా లాభా, నిబ్బానం పరమం సుఖ’న్తి. మయాపి ఖో ఏతం, భో గోతమ, సుతం పుబ్బకానం పరిబ్బాజకానం ఆచరియపాచరియానం భాసమానానం – ‘ఆరోగ్యపరమా లాభా, నిబ్బానం పరమం సుఖ’న్తి; తయిదం, భో గోతమ, సమేతీ’’తి. ‘‘యం పన తే ఏతం, మాగణ్డియ, సుతం పుబ్బకానం పరిబ్బాజకానం ఆచరియపాచరియానం భాసమానానం – ‘ఆరోగ్యపరమా లాభా, నిబ్బానం పరమం సుఖ’న్తి, కతమం తం ఆరోగ్యం, కతమం తం నిబ్బాన’’న్తి? ఏవం వుత్తే, మాగణ్డియో పరిబ్బాజకో సకానేవ సుదం గత్తాని పాణినా అనోమజ్జతి – ‘‘ఇదన్తం, భో గోతమ, ఆరోగ్యం, ఇదన్తం నిబ్బానం. అహఞ్హి, భో గోతమ, ఏతరహి అరోగో సుఖీ, న మం కిఞ్చి ఆబాధతీ’’తి.
౨౧౭. ‘‘సేయ్యథాపి, మాగణ్డియ, జచ్చన్ధో పురిసో; సో న పస్సేయ్య కణ్హసుక్కాని రూపాని, న పస్సేయ్య నీలకాని రూపాని, న పస్సేయ్య పీతకాని రూపాని, న పస్సేయ్య లోహితకాని రూపాని, న పస్సేయ్య మఞ్జిట్ఠకాని [మఞ్జేట్ఠికాని (సీ. స్యా. కం. పీ.), మఞ్జేట్ఠకాని (క.)] రూపాని, న పస్సేయ్య సమవిసమం, న పస్సేయ్య తారకరూపాని, న పస్సేయ్య చన్దిమసూరియే. సో సుణేయ్య చక్ఖుమతో భాసమానస్స – ‘ఛేకం వత, భో, ఓదాతం వత్థం అభిరూపం నిమ్మలం సుచీ’తి! సో ఓదాతపరియేసనం చరేయ్య. తమేనం అఞ్ఞతరో పురిసో తేలమలికతేన సాహుళిచీరేన [తేలమసికతేన సాహుళచీవరేన (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వఞ్చేయ్య – ‘ఇదం తే, అమ్భో పురిస, ఓదాతం వత్థం అభిరూపం నిమ్మలం సుచీ’తి. సో తం పటిగ్గణ్హేయ్య, పటిగ్గహేత్వా పారుపేయ్య, పారుపేత్వా అత్తమనో అత్తమనవాచం నిచ్ఛారేయ్య – ‘ఛేకం వత, భో, ఓదాతం వత్థం అభిరూపం నిమ్మలం సుచీ’తి!
‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మాగణ్డియ, అపి ను సో జచ్చన్ధో పురిసో జానన్తో పస్సన్తో అముం తేలమలికతం సాహుళిచీరం పటిగ్గణ్హేయ్య, పటిగ్గహేత్వా పారుపేయ్య, పారుపేత్వా అత్తమనో అత్తమనవాచం నిచ్ఛారేయ్య – ‘ఛేకం వత, భో, ఓదాతం వత్థం అభిరూపం నిమ్మలం సుచీ’తి ఉదాహు చక్ఖుమతో సద్ధాయా’’తి? ‘‘అజానన్తో హి, భో గోతమ, అపస్సన్తో సో జచ్చన్ధో పురిసో అముం తేలమలికతం సాహుళిచీరం పటిగ్గణ్హేయ్య, పటిగ్గహేత్వా పారుపేయ్య, పారుపేత్వా అత్తమనో అత్తమనవాచం నిచ్ఛారేయ్య – ‘ఛేకం వత, భో, ఓదాతం వత్థం అభిరూపం నిమ్మలం సుచీ’తి, చక్ఖుమతో సద్ధాయా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మాగణ్డియ, అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా అన్ధా అచక్ఖుకా అజానన్తా ఆరోగ్యం, అపస్సన్తా నిబ్బానం, అథ చ పనిమం గాథం భాసన్తి – ‘ఆరోగ్యపరమా లాభా, నిబ్బానం పరమం సుఖ’న్తి. పుబ్బకేహేసా, మాగణ్డియ, అరహన్తేహి సమ్మాసమ్బుద్ధేహి గాథా భాసితా –
‘ఆరోగ్యపరమా లాభా, నిబ్బానం పరమం సుఖం;
అట్ఠఙ్గికో చ మగ్గానం, ఖేమం అమతగామిన’న్తి.
౨౧౮. ‘‘సా ఏతరహి అనుపుబ్బేన పుథుజ్జనగాథా [పుథుజ్జనగతా (సీ. పీ.)]. అయం ఖో పన, మాగణ్డియ, కాయో రోగభూతో గణ్డభూతో సల్లభూతో అఘభూతో ఆబాధభూతో, సో త్వం ఇమం కాయం రోగభూతం గణ్డభూతం సల్లభూతం అఘభూతం ఆబాధభూతం – ‘ఇదన్తం, భో గోతమ, ఆరోగ్యం, ఇదన్తం నిబ్బాన’న్తి వదేసి. తఞ్హి తే, మాగణ్డియ, అరియం చక్ఖుం నత్థి యేన త్వం అరియేన చక్ఖునా ఆరోగ్యం జానేయ్యాసి, నిబ్బానం పస్సేయ్యాసీ’’తి. ‘‘ఏవం పసన్నో అహం భోతో గోతమస్స! పహోతి మే భవం గోతమో తథా ధమ్మం దేసేతుం యథాహం ఆరోగ్యం జానేయ్యం, నిబ్బానం పస్సేయ్య’’న్తి.
౨౧౯. ‘‘సేయ్యథాపి, మాగణ్డియ, జచ్చన్ధో పురిసో; సో న పస్సేయ్య కణ్హసుక్కాని రూపాని, న పస్సేయ్య నీలకాని రూపాని, న పస్సేయ్య పీతకాని రూపాని, న పస్సేయ్య లోహితకాని రూపాని, న పస్సేయ్య మఞ్జిట్ఠకాని రూపాని, న పస్సేయ్య సమవిసమం, న పస్సేయ్య తారకరూపాని, న పస్సేయ్య చన్దిమసూరియే. తస్స మిత్తామచ్చా ఞాతిసాలోహితా భిసక్కం సల్లకత్తం ఉపట్ఠాపేయ్యుం. తస్స సో భిసక్కో సల్లకత్తో భేసజ్జం కరేయ్య. సో తం భేసజ్జం ఆగమ్మ న చక్ఖూని ఉప్పాదేయ్య, న చక్ఖూని విసోధేయ్య. తం కిం మఞ్ఞసి, మాగణ్డియ, నను సో వేజ్జో యావదేవ కిలమథస్స విఘాతస్స భాగీ అస్సా’’తి? ‘‘ఏవం, భో గోతమ’’. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మాగణ్డియ, అహఞ్చే తే ధమ్మం దేసేయ్యం – ‘ఇదన్తం ఆరోగ్యం, ఇదన్తం నిబ్బాన’న్తి, సో త్వం ఆరోగ్యం న జానేయ్యాసి, నిబ్బానం న పస్సేయ్యాసి. సో మమస్స కిలమథో, సా మమస్స విహేసా’’తి. ‘‘ఏవం పసన్నో అహం భోతో గోతమస్స. పహోతి మే భవం గోతమో తథా ధమ్మం దేసేతుం యథాహం ఆరోగ్యం జానేయ్యం, నిబ్బానం పస్సేయ్య’’న్తి.
౨౨౦. ‘‘సేయ్యథాపి, మాగణ్డియ, జచ్చన్ధో పురిసో; సో న పస్సేయ్య కణ్హసుక్కాని రూపాని, న పస్సేయ్య నీలకాని రూపాని, న పస్సేయ్య పీతకాని రూపాని, న పస్సేయ్య లోహితకాని రూపాని, న పస్సేయ్య మఞ్జిట్ఠకాని రూపాని, న పస్సేయ్య సమవిసమం, న పస్సేయ్య తారకరూపాని, న పస్సేయ్య చన్దిమసూరియే. సో సుణేయ్య చక్ఖుమతో భాసమానస్స – ‘ఛేకం వత, భో, ఓదాతం వత్థం అభిరూపం నిమ్మలం సుచీ’తి! సో ఓదాతపరియేసనం చరేయ్య. తమేనం అఞ్ఞతరో పురిసో తేలమలికతేన సాహుళిచీరేన వఞ్చేయ్య – ‘ఇదం తే, అమ్భో పురిస, ఓదాతం వత్థం అభిరూపం నిమ్మలం సుచీ’తి. సో తం పటిగ్గణ్హేయ్య, పటిగ్గహేత్వా పారుపేయ్య. తస్స మిత్తామచ్చా ఞాతిసాలోహితా భిసక్కం సల్లకత్తం ఉపట్ఠాపేయ్యుం. తస్స సో భిసక్కో సల్లకత్తో భేసజ్జం కరేయ్య – ఉద్ధంవిరేచనం అధోవిరేచనం అఞ్జనం పచ్చఞ్జనం నత్థుకమ్మం. సో తం భేసజ్జం ఆగమ్మ చక్ఖూని ఉప్పాదేయ్య, చక్ఖూని విసోధేయ్య. తస్స సహ చక్ఖుప్పాదా యో అముస్మిం తేలమలికతే సాహుళిచీరే ఛన్దరాగో సో పహీయేథ. తఞ్చ నం పురిసం అమిత్తతోపి దహేయ్య, పచ్చత్థికతోపి దహేయ్య, అపి చ జీవితా వోరోపేతబ్బం మఞ్ఞేయ్య – ‘దీఘరత్తం వత, భో, అహం ఇమినా పురిసేన తేలమలికతేన సాహుళిచీరేన నికతో వఞ్చితో పలుద్ధో – ఇదం తే, అమ్భో పురిస, ఓదాతం వత్థం అభిరూపం నిమ్మలం సుచీ’తి. ఏవమేవ ఖో, మాగణ్డియ, అహఞ్చే తే ధమ్మం దేసేయ్యం – ‘ఇదన్తం ఆరోగ్యం, ఇదన్తం నిబ్బాన’న్తి. సో త్వం ఆరోగ్యం జానేయ్యాసి, నిబ్బానం పస్సేయ్యాసి. తస్స తే సహ చక్ఖుప్పాదా యో పఞ్చసుపాదానక్ఖన్ధేసు ఛన్దరాగో సో పహీయేథ; అపి చ తే ఏవమస్స – ‘దీఘరత్తం వత, భో, అహం ఇమినా చిత్తేన నికతో వఞ్చితో పలుద్ధో [పలద్ధో (సీ. పీ.)]. అహఞ్హి రూపంయేవ ఉపాదియమానో ఉపాదియిం, వేదనంయేవ ఉపాదియమానో ఉపాదియిం, సఞ్ఞంయేవ ఉపాదియమానో ఉపాదియిం, సఙ్ఖారేయేవ ఉపాదియమానో ఉపాదియిం, విఞ్ఞాణంయేవ ఉపాదియమానో ఉపాదియిం. తస్స మే ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా సమ్భవన్తి; ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతీ’’’తి. ‘‘ఏవం పసన్నో అహం భోతో గోతమస్స! పహోతి మే భవం గోతమో తథా ధమ్మం దేసేతుం యథాహం ఇమమ్హా ఆసనా అనన్ధో వుట్ఠహేయ్య’’న్తి.
౨౨౧. ‘‘తేన హి త్వం, మాగణ్డియ, సప్పురిసే భజేయ్యాసి. యతో ఖో త్వం, మాగణ్డియ, సప్పురిసే భజిస్ససి తతో త్వం, మాగణ్డియ, సద్ధమ్మం సోస్ససి; యతో ఖో త్వం, మాగణ్డియ, సద్ధమ్మం సోస్ససి తతో త్వం, మాగణ్డియ, ధమ్మానుధమ్మం పటిపజ్జిస్ససి; యతో ఖో త్వం, మాగణ్డియ, ధమ్మానుధమ్మం పటిపజ్జిస్ససి తతో త్వం, మాగణ్డియ, సామంయేవ ఞస్ససి, సామం దక్ఖిస్ససి – ఇమే రోగా గణ్డా సల్లా; ఇధ రోగా గణ్డా సల్లా అపరిసేసా నిరుజ్ఝన్తి. తస్స మే ఉపాదాననిరోధా భవనిరోధో, భవనిరోధా జాతినిరోధో, జాతినిరోధా జరామరణం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా నిరుజ్ఝన్తి; ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స నిరోధో హోతీ’’తి.
౨౨౨. ఏవం వుత్తే, మాగణ్డియో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ! సేయ్యథాపి, భో గోతమ, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి; ఏవమేవం భోతా గోతమేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. లభేయ్యాహం భోతో గోతమస్స సన్తికే పబ్బజ్జం, లభేయ్యం ఉపసమ్పద’’న్తి. ‘‘యో ఖో, మాగణ్డియ, అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే ఆకఙ్ఖతి పబ్బజ్జం, ఆకఙ్ఖతి ఉపసమ్పదం, సో చత్తారో మాసే పరివసతి; చతున్నం మాసానం అచ్చయేన ఆరద్ధచిత్తా భిక్ఖూ పబ్బాజేన్తి, ఉపసమ్పాదేన్తి భిక్ఖుభావాయ. అపి చ మేత్థ పుగ్గలవేమత్తతా విదితా’’తి. ‘‘సచే, భన్తే, అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బా ఇమస్మిం ధమ్మవినయే ఆకఙ్ఖన్తా పబ్బజ్జం, ఆకఙ్ఖన్తా ఉపసమ్పదం చత్తారో మాసే పరివసన్తి, చతున్నం మాసానం అచ్చయేన ఆరద్ధచిత్తా భిక్ఖూ పబ్బాజేన్తి ఉపసమ్పాదేన్తి భిక్ఖుభావాయ; అహం చత్తారి వస్సాని పరివసిస్సామి, చతున్నం వస్సానం అచ్చయేన ఆరద్ధచిత్తా భిక్ఖూ పబ్బాజేన్తు, ఉపసమ్పాదేన్తు భిక్ఖుభావాయా’’తి. అలత్థ ఖో మాగణ్డియో పరిబ్బాజకో భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జం, అలత్థ ఉపసమ్పదం. అచిరూపసమ్పన్నో ఖో పనాయస్మా మాగణ్డియో ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో నచిరస్సేవ – యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి తదనుత్తరం – బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహాసి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి అబ్భఞ్ఞాసి. అఞ్ఞతరో ఖో పనాయస్మా మాగణ్డియో అరహతం అహోసీతి.
మాగణ్డియసుత్తం నిట్ఠితం పఞ్చమం.