౭. చాతుమసుత్తం

౧౫౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా చాతుమాయం విహరతి ఆమలకీవనే. తేన ఖో పన సమయేన సారిపుత్తమోగ్గల్లానప్పముఖాని పఞ్చమత్తాని భిక్ఖుసతాని చాతుమం అనుప్పత్తాని హోన్తి భగవన్తం దస్సనాయ. తే చ ఆగన్తుకా భిక్ఖూ నేవాసికేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం పటిసమ్మోదమానా సేనాసనాని పఞ్ఞాపయమానా పత్తచీవరాని పటిసామయమానా ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా అహేసుం. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘కే పనేతే, ఆనన్ద, ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా, కేవట్టా మఞ్ఞే మచ్ఛవిలోపే’’తి? ‘‘ఏతాని, భన్తే, సారిపుత్తమోగ్గల్లానప్పముఖాని పఞ్చమత్తాని భిక్ఖుసతాని చాతుమం అనుప్పత్తాని భగవన్తం దస్సనాయ. తే ఆగన్తుకా భిక్ఖూ నేవాసికేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం పటిసమ్మోదమానా సేనాసనాని పఞ్ఞాపయమానా పత్తచీవరాని పటిసామయమానా ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా’’తి. ‘‘తేనహానన్ద, మమ వచనేన తే భిక్ఖూ ఆమన్తేహి – ‘సత్థా ఆయస్మన్తే ఆమన్తేతీ’’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పటిస్సుత్వా యేన తే భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘సత్థా ఆయస్మన్తే ఆమన్తేతీ’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో ఆనన్దస్స పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నే ఖో తే భిక్ఖూ భగవా ఏతదవోచ – ‘‘కిం ను తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా, కేవట్టా మఞ్ఞే మచ్ఛవిలోపే’’తి? ‘‘ఇమాని, భన్తే, సారిపుత్తమోగ్గల్లానప్పముఖాని పఞ్చమత్తాని భిక్ఖుసతాని చాతుమం అనుప్పత్తాని భగవన్తం దస్సనాయ. తేమే ఆగన్తుకా భిక్ఖూ నేవాసికేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం పటిసమ్మోదమానా సేనాసనాని పఞ్ఞాపయమానా పత్తచీవరాని పటిసామయమానా ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా’’తి. ‘‘గచ్ఛథ, భిక్ఖవే, పణామేమి వో, న వో మమ సన్తికే వత్థబ్బ’’న్తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పటిస్సుత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా సేనాసనం సంసామేత్వా పత్తచీవరమాదాయ పక్కమింసు.

౧౫౮. తేన ఖో పన సమయేన చాతుమేయ్యకా సక్యా సన్థాగారే [సన్ధాగారే (క.)] సన్నిపతితా హోన్తి కేనచిదేవ కరణీయేన. అద్దసంసు ఖో చాతుమేయ్యకా సక్యా తే భిక్ఖూ దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తే; దిస్వాన యేన తే భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా తే భిక్ఖూ ఏతదవోచుం – ‘‘హన్ద, కహం పన తుమ్హే ఆయస్మన్తో గచ్ఛథా’’తి? ‘‘భగవతా ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖుసఙ్ఘో పణామితో’’తి. ‘‘తేనహాయస్మన్తో ముహుత్తం నిసీదథ, అప్పేవ నామ మయం సక్కుణేయ్యామ భగవన్తం పసాదేతు’’న్తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ చాతుమేయ్యకానం సక్యానం పచ్చస్సోసుం. అథ ఖో చాతుమేయ్యకా సక్యా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో చాతుమేయ్యకా సక్యా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘అభినన్దతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘం; అభివదతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘం. సేయ్యథాపి, భన్తే, భగవతా పుబ్బే భిక్ఖుసఙ్ఘో అనుగ్గహితో, ఏవమేవ భగవా ఏతరహి అనుగ్గణ్హాతు భిక్ఖుసఙ్ఘం. సన్తేత్థ, భన్తే, భిక్ఖూ నవా అచిరపబ్బజితా అధునాగతా ఇమం ధమ్మవినయం. తేసం భగవన్తం దస్సనాయ అలభన్తానం సియా అఞ్ఞథత్తం, సియా విపరిణామో. సేయ్యథాపి, భన్తే, బీజానం తరుణానం ఉదకం అలభన్తానం సియా అఞ్ఞథత్తం సియా విపరిణామో; ఏవమేవ ఖో, భన్తే, సన్తేత్థ భిక్ఖూ నవా అచిరపబ్బజితా అధునాగతా ఇమం ధమ్మవినయం, తేసం భగవన్తం దస్సనాయ అలభన్తానం సియా అఞ్ఞథత్తం, సియా విపరిణామో. సేయ్యథాపి, భన్తే, వచ్ఛస్స తరుణస్స మాతరం అపస్సన్తస్స సియా అఞ్ఞథత్తం, సియా విపరిణామో; ఏవమేవ ఖో, భన్తే, సన్తేత్థ భిక్ఖూ నవా అచిరపబ్బజితా అధునాగతా ఇమం ధమ్మవినయం, తేసం భగవన్తం అపస్సన్తానం సియా అఞ్ఞథత్తం, సియా విపరిణామో. అభినన్దతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘం; అభివదతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘం. సేయ్యథాపి, భన్తే, భగవతా పుబ్బే భిక్ఖుసఙ్ఘో అనుగ్గహితో; ఏవమేవ భగవా ఏతరహి అనుగ్గణ్హాతు భిక్ఖుసఙ్ఘ’’న్తి.

౧౫౯. అథ ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి భగవతో చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం [సమ్మిఞ్జితం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ – బ్రహ్మలోకే అన్తరహితో భగవతో పురతో పాతురహోసి. అథ ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభినన్దతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘం; అభివదతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘం. సేయ్యథాపి, భన్తే, భగవతా పుబ్బే భిక్ఖుసఙ్ఘో అనుగ్గహితో; ఏవమేవ భగవా ఏతరహి అనుగ్గణ్హాతు భిక్ఖుసఙ్ఘం. సన్తేత్థ, భన్తే, భిక్ఖూ నవా అచిరపబ్బజితా అధునాగతా ఇమం ధమ్మవినయం, తేసం భగవన్తం దస్సనాయ అలభన్తానం సియా అఞ్ఞథత్తం, సియా విపరిణామో. సేయ్యథాపి, భన్తే, బీజానం తరుణానం ఉదకం అలభన్తానం సియా అఞ్ఞథత్తం, సియా విపరిణామో; ఏవమేవ ఖో, భన్తే, సన్తేత్థ భిక్ఖూ నవా అచిరపబ్బజితా అధునాగతా ఇమం ధమ్మవినయం, తేసం భగవన్తం దస్సనాయ అలభన్తానం సియా అఞ్ఞథత్తం, సియా విపరిణామో. సేయ్యథాపి భన్తే, వచ్ఛస్స తరుణస్స మాతరం అపస్సన్తస్స సియా అఞ్ఞథత్తం, సియా విపరిణామో; ఏవమేవ ఖో, భన్తే, సన్తేత్థ భిక్ఖూ నవా అచిరపబ్బజితా అధునాగతా ఇమం ధమ్మవినయం, తేసం భగవన్తం అపస్సన్తానం సియా అఞ్ఞథత్తం, సియా విపరిణామో. అభినన్దతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘం; అభివదతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘం. సేయ్యథాపి, భన్తే, భగవతా పుబ్బే భిక్ఖుసఙ్ఘో అనుగ్గహితో; ఏవమేవ భగవా ఏతరహి అనుగ్గణ్హాతు భిక్ఖుసఙ్ఘ’’న్తి.

౧౬౦. అసక్ఖింసు ఖో చాతుమేయ్యకా చ సక్యా బ్రహ్మా చ సహమ్పతి భగవన్తం పసాదేతుం బీజూపమేన చ తరుణూపమేన చ. అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఉట్ఠేథావుసో, గణ్హథ పత్తచీవరం. పసాదితో భగవా చాతుమేయ్యకేహి చ సక్యేహి బ్రహ్మునా చ సహమ్పతినా బీజూపమేన చ తరుణూపమేన చా’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స పటిస్సుత్వా ఉట్ఠాయాసనా పత్తచీవరమాదాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘కిన్తి తే, సారిపుత్త, అహోసి మయా భిక్ఖుసఙ్ఘే పణామితే’’తి? ‘‘ఏవం ఖో మే, భన్తే, అహోసి – ‘భగవతా భిక్ఖుసఙ్ఘో పణామితో. అప్పోస్సుక్కో దాని భగవా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారం అనుయుత్తో విహరిస్సతి, మయమ్పి దాని అప్పోస్సుక్కా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారమనుయుత్తా విహరిస్సామా’’’తి. ‘‘ఆగమేహి త్వం, సారిపుత్త, ఆగమేహి త్వం, సారిపుత్త, దిట్ఠధమ్మసుఖవిహార’’న్తి. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం ఆమన్తేసి – ‘‘కిన్తి తే, మోగ్గల్లాన, అహోసి మయా భిక్ఖుసఙ్ఘే పణామితే’’తి? ‘‘ఏవం ఖో మే, భన్తే, అహోసి – ‘భగవతా భిక్ఖుసఙ్ఘో పణామితో. అప్పోస్సుక్కో దాని భగవా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారం అనుయుత్తో విహరిస్సతి, అహఞ్చ దాని ఆయస్మా చ సారిపుత్తో భిక్ఖుసఙ్ఘం పరిహరిస్సామా’’’తి. ‘‘సాధు సాధు, మోగ్గల్లాన! అహం వా హి, మోగ్గల్లాన, భిక్ఖుసఙ్ఘం పరిహరేయ్యం సారిపుత్తమోగ్గల్లానా వా’’తి.

౧౬౧. అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, భయాని ఉదకోరోహన్తే పాటికఙ్ఖితబ్బాని. కతమాని చత్తారి? ఊమిభయం [ఉమ్మీభయం (స్యా. కం.)], కుమ్భీలభయం, ఆవట్టభయం, సుసుకాభయం – ఇమాని, భిక్ఖవే, చత్తారి భయాని ఉదకోరోహన్తే పాటికఙ్ఖితబ్బాని. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారిమాని భయాని ఇధేకచ్చే పుగ్గలే ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితే పాటికఙ్ఖితబ్బాని. కతమాని చత్తారి? ఊమిభయం, కుమ్భీలభయం, ఆవట్టభయం, సుసుకాభయం.

౧౬౨. ‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, ఊమిభయం? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో కులపుత్తో సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో హోతి – ‘ఓతిణ్ణోమ్హి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి దుక్ఖోతిణ్ణో దుక్ఖపరేతో; అప్పేవ నామ ఇమస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స అన్తకిరియా పఞ్ఞాయేథా’తి. తమేనం తథా పబ్బజితం సమానం సబ్రహ్మచారీ ఓవదన్తి, అనుసాసన్తి – ‘ఏవం తే అభిక్కమితబ్బం, ఏవం తే పటిక్కమితబ్బం, ఏవం తే ఆలోకితబ్బం, ఏవం తే విలోకితబ్బం, ఏవం తే సమిఞ్జితబ్బం, ఏవం తే పసారితబ్బం, ఏవం తే సఙ్ఘాటిపత్తచీవరం ధారేతబ్బ’న్తి. తస్స ఏవం హోతి – ‘మయం ఖో పుబ్బే అగారియభూతా సమానా అఞ్ఞే ఓవదామ, అనుసాసామ [ఓవదామపి అనుసాసామపి (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. ఇమే పనమ్హాకం పుత్తమత్తా మఞ్ఞే, నత్తమత్తా మఞ్ఞే, అమ్హే [ఏవం (క.)] ఓవదితబ్బం అనుసాసితబ్బం మఞ్ఞన్తీ’తి. సో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఊమిభయస్స భీతో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తో. ‘ఊమిభయ’న్తి ఖో, భిక్ఖవే, కోధుపాయాసస్సేతం అధివచనం.

౧౬౩. ‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, కుమ్భీలభయం? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో కులపుత్తో సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో హోతి – ‘ఓతిణ్ణోమ్హి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి దుక్ఖోతిణ్ణో దుక్ఖపరేతో; అప్పేవ నామ ఇమస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స అన్తకిరియా పఞ్ఞాయేథా’తి. తమేనం తథా పబ్బజితం సమానం సబ్రహ్మచారీ ఓవదన్తి అనుసాసన్తి – ‘ఇదం తే ఖాదితబ్బం, ఇదం తే న ఖాదితబ్బం; ఇదం తే భుఞ్జితబ్బం, ఇదం తే న భుఞ్జితబ్బం; ఇదం తే సాయితబ్బం, ఇదం తే న సాయితబ్బం; ఇదం తే పాతబ్బం, ఇదం తే న పాతబ్బం; కప్పియం తే ఖాదితబ్బం, అకప్పియం తే న ఖాదితబ్బం; కప్పియం తే భుఞ్జితబ్బం, అకప్పియం తే న భుఞ్జితబ్బం; కప్పియం తే సాయితబ్బం, అకప్పియం తే న సాయితబ్బం; కప్పియం తే పాతబ్బం, అకప్పియం తే న పాతబ్బం; కాలే తే ఖాదితబ్బం, వికాలే తే న ఖాదితబ్బం; కాలే తే భుఞ్జితబ్బం, వికాలే తే న భుఞ్జితబ్బం; కాలే తే సాయితబ్బం, వికాలే తే న సాయితబ్బం; కాలే తే పాతబ్బం, వికాలే తే న పాతబ్బ’న్తి. తస్స ఏవం హోతి – ‘మయం ఖో పుబ్బే అగారియభూతా సమానా యం ఇచ్ఛామ తం ఖాదామ, యం న ఇచ్ఛామ న తం ఖాదామ; యం ఇచ్ఛామ తం భుఞ్జామ, యం న ఇచ్ఛామ న తం భుఞ్జామ; యం ఇచ్ఛామ తం సాయామ, యం న ఇచ్ఛామ న తం సాయామ; యం ఇచ్ఛామ తం పివామ [పిపామ (సీ. పీ.)], యం న ఇచ్ఛామ న తం పివామ; కప్పియమ్పి ఖాదామ, అకప్పియమ్పి ఖాదామ; కప్పియమ్పి భుఞ్జామ, అకప్పియమ్పి భుఞ్జామ; కప్పియమ్పి సాయామ, అకప్పియమ్పి సాయామ; కప్పియమ్పి పివామ, అకప్పియమ్పి పివామ; కాలేపి ఖాదామ, వికాలేపి ఖాదామ; కాలేపి భుఞ్జామ వికాలేపి భుఞ్జామ; కాలేపి సాయామ, వికాలేపి సాయామ; కాలేపి పివామ, వికాలేపి పివామ. యమ్పి నో సద్ధా గహపతికా దివా వికాలే పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం దేన్తి తత్థపిమే ముఖావరణం మఞ్ఞే కరోన్తీ’తి. సో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, కుమ్భీలభయస్స భీతో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తో. ‘కుమ్భీలభయ’న్తి ఖో, భిక్ఖవే, ఓదరికత్తస్సేతం అధివచనం.

౧౬౪. ‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, ఆవట్టభయం? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో కులపుత్తో సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో హోతి – ‘ఓతిణ్ణోమ్హి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి దుక్ఖోతిణ్ణో దుక్ఖపరేతో; అప్పేవ నామ ఇమస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స అన్తకిరియా పఞ్ఞాయేథా’తి. సో ఏవం పబ్బజితో సమానో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ గామం వా నిగమం వా పిణ్డాయ పవిసతి. అరక్ఖితేనేవ కాయేన అరక్ఖితాయ వాచాయ అనుపట్ఠితాయ సతియా అసంవుతేహి ఇన్ద్రియేహి సో తత్థ పస్సతి గహపతిం వా గహపతిపుత్తం వా పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితం సమఙ్గీభూతం పరిచారయమానం [పరిచారియమానం (స్యా. కం. క.)]. తస్స ఏవం హోతి – ‘మయం ఖో పుబ్బే అగారియభూతా సమానా పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితా సమఙ్గీభూతా పరిచారిమ్హా. సంవిజ్జన్తి ఖో పన మే కులే [సంవిజ్జన్తి ఖో కులే (సీ. స్యా. కం. పీ.)] భోగా. సక్కా భోగే చ భుఞ్జితుం పుఞ్ఞాని చ కాతు’న్తి. సో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఆవట్టభయస్స భీతో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తో. ‘ఆవట్టభయ’న్తి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చన్నేతం కామగుణానం అధివచనం.

౧౬౫. ‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సుసుకాభయం? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో కులపుత్తో సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో హోతి – ‘ఓతిణ్ణోమ్హి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి దుక్ఖోతిణ్ణో దుక్ఖపరేతో; అప్పేవ నామ ఇమస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స అన్తకిరియా పఞ్ఞాయేథా’తి. సో ఏవం పబ్బజితో సమానో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ గామం వా నిగమం వా పిణ్డాయ పవిసతి. అరక్ఖితేనేవ కాయేన అరక్ఖితాయ వాచాయ అనుపట్ఠితాయ సతియా అసంవుతేహి ఇన్ద్రియేహి సో తత్థ పస్సతి మాతుగామం దున్నివత్థం వా దుప్పారుతం వా. తస్స మాతుగామం దిస్వా దున్నివత్థం వా దుప్పారుతం వా రాగో చిత్తం అనుద్ధంసేతి. సో రాగానుద్ధంసేన [అనుద్ధస్తేన (సీ. పీ.)] చిత్తేన సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సుసుకాభయస్స భీతో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తో. ‘సుసుకాభయ’న్తి ఖో, భిక్ఖవే, మాతుగామస్సేతం అధివచనం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి భయాని, ఇధేకచ్చే పుగ్గలే ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితే పాటికఙ్ఖితబ్బానీ’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనా తే భిక్ఖూ భగవతో భాసితం అభినన్దున్తి.

చాతుమసుత్తం నిట్ఠితం సత్తమం.