౨. భిక్ఖువగ్గో

౧. అమ్బలట్ఠికరాహులోవాదసుత్తం

౧౦౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా రాహులో అమ్బలట్ఠికాయం విహరతి. అథ ఖో భగవా సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన అమ్బలట్ఠికా యేనాయస్మా రాహులో తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో ఆయస్మా రాహులో భగవన్తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన ఆసనం పఞ్ఞాపేసి, ఉదకఞ్చ పాదానం. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే. నిసజ్జ పాదే పక్ఖాలేసి. ఆయస్మాపి ఖో రాహులో భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది.

౧౦౮. అథ ఖో భగవా పరిత్తం ఉదకావసేసం ఉదకాధానే ఠపేత్వా ఆయస్మన్తం రాహులం ఆమన్తేసి – ‘‘పస్ససి నో త్వం, రాహుల, ఇమం పరిత్తం ఉదకావసేసం ఉదకాధానే ఠపిత’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘ఏవం పరిత్తకం ఖో, రాహుల, తేసం సామఞ్ఞం యేసం నత్థి సమ్పజానముసావాదే లజ్జా’’తి. అథ ఖో భగవా పరిత్తం ఉదకావసేసం ఛడ్డేత్వా ఆయస్మన్తం రాహులం ఆమన్తేసి – ‘‘పస్ససి నో త్వం, రాహుల, పరిత్తం ఉదకావసేసం ఛడ్డిత’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘ఏవం ఛడ్డితం ఖో, రాహుల, తేసం సామఞ్ఞం యేసం నత్థి సమ్పజానముసావాదే లజ్జా’’తి. అథ ఖో భగవా తం ఉదకాధానం నిక్కుజ్జిత్వా ఆయస్మన్తం రాహులం ఆమన్తేసి – ‘‘పస్ససి నో త్వం, రాహుల, ఇమం ఉదకాధానం నిక్కుజ్జిత’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘ఏవం నిక్కుజ్జితం ఖో, రాహుల, తేసం సామఞ్ఞం యేసం నత్థి సమ్పజానముసావాదే లజ్జా’’తి. అథ ఖో భగవా తం ఉదకాధానం ఉక్కుజ్జిత్వా ఆయస్మన్తం రాహులం ఆమన్తేసి – ‘‘పస్ససి నో త్వం, రాహుల, ఇమం ఉదకాధానం రిత్తం తుచ్ఛ’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘ఏవం రిత్తం తుచ్ఛం ఖో, రాహుల, తేసం సామఞ్ఞం యేసం నత్థి సమ్పజానముసావాదే లజ్జాతి. సేయ్యథాపి, రాహుల, రఞ్ఞో నాగో ఈసాదన్తో ఉరూళ్హవా [ఉబ్బూళ్హవా (సీ. పీ.)] అభిజాతో సఙ్గామావచరో సఙ్గామగతో పురిమేహిపి పాదేహి కమ్మం కరోతి, పచ్ఛిమేహిపి పాదేహి కమ్మం కరోతి, పురిమేనపి కాయేన కమ్మం కరోతి, పచ్ఛిమేనపి కాయేన కమ్మం కరోతి, సీసేనపి కమ్మం కరోతి, కణ్ణేహిపి కమ్మం కరోతి, దన్తేహిపి కమ్మం కరోతి, నఙ్గుట్ఠేనపి కమ్మం కరోతి; రక్ఖతేవ సోణ్డం. తత్థ హత్థారోహస్స ఏవం హోతి – ‘అయం ఖో రఞ్ఞో నాగో ఈసాదన్తో ఉరూళ్హవా అభిజాతో సఙ్గామావచరో సఙ్గామగతో పురిమేహిపి పాదేహి కమ్మం కరోతి, పచ్ఛిమేహిపి పాదేహి కమ్మం కరోతి…పే… నఙ్గుట్ఠేనపి కమ్మం కరోతి; రక్ఖతేవ సోణ్డం. అపరిచ్చత్తం ఖో రఞ్ఞో నాగస్స జీవిత’న్తి. యతో ఖో, రాహుల, రఞ్ఞో నాగో ఈసాదన్తో ఉరూళ్హవా అభిజాతో సఙ్గామావచరో సఙ్గామగతో పురిమేహిపి పాదేహి కమ్మం కరోతి, పచ్ఛిమేహిపి పాదేహి కమ్మం కరోతి…పే… నఙ్గుట్ఠేనపి కమ్మం కరోతి, సోణ్డాయపి కమ్మం కరోతి, తత్థ హత్థారోహస్స ఏవం హోతి – ‘అయం ఖో రఞ్ఞో నాగో ఈసాదన్తో ఉరూళ్హవా అభిజాతో సఙ్గామావచరో సఙ్గామగతో పురిమేహిపి పాదేహి కమ్మం కరోతి, పచ్ఛిమేహిపి పాదేహి కమ్మం కరోతి, పురిమేనపి కాయేన కమ్మం కరోతి, పచ్ఛిమేనపి కాయేన కమ్మం కరోతి, సీసేనపి కమ్మం కరోతి, కణ్ణేహిపి కమ్మం కరోతి, దన్తేహిపి కమ్మం కరోతి, నఙ్గుట్ఠేనపి కమ్మం కరోతి, సోణ్డాయపి కమ్మం కరోతి. పరిచ్చత్తం ఖో రఞ్ఞో నాగస్స జీవితం. నత్థి దాని కిఞ్చి రఞ్ఞో నాగస్స అకరణీయ’న్తి. ఏవమేవ ఖో, రాహుల, యస్స కస్సచి సమ్పజానముసావాదే నత్థి లజ్జా, నాహం తస్స కిఞ్చి పాపం అకరణీయన్తి వదామి. తస్మాతిహ తే, రాహుల, ‘హస్సాపి న ముసా భణిస్సామీ’తి – ఏవఞ్హి తే, రాహుల, సిక్ఖితబ్బం.

౧౦౯. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, రాహుల, కిమత్థియో ఆదాసో’’తి? ‘‘పచ్చవేక్ఖణత్థో, భన్తే’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, రాహుల, పచ్చవేక్ఖిత్వా పచ్చవేక్ఖిత్వా కాయేన కమ్మం కత్తబ్బం, పచ్చవేక్ఖిత్వా పచ్చవేక్ఖిత్వా వాచాయ కమ్మం కత్తబ్బం, పచ్చవేక్ఖిత్వా పచ్చవేక్ఖిత్వా మనసా కమ్మం కత్తబ్బం. యదేవ త్వం, రాహుల, కాయేన కమ్మం కత్తుకామో అహోసి, తదేవ తే కాయకమ్మం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘యం ను ఖో అహం ఇదం కాయేన కమ్మం కత్తుకామో ఇదం మే కాయకమ్మం అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య, పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య – అకుసలం ఇదం కాయకమ్మం దుక్ఖుద్రయం [దుక్ఖున్ద్రయం, దుక్ఖుదయం (క.)] దుక్ఖవిపాక’న్తి? సచే త్వం, రాహుల, పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానేయ్యాసి – ‘యం ఖో అహం ఇదం కాయేన కమ్మం కత్తుకామో ఇదం మే కాయకమ్మం అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య, పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య – అకుసలం ఇదం కాయకమ్మం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాక’న్తి, ఏవరూపం తే, రాహుల, కాయేన కమ్మం ససక్కం న కరణీయం [సంసక్కం న చ కరణీయం (క.)]. సచే పన త్వం, రాహుల, పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానేయ్యాసి – ‘యం ఖో అహం ఇదం కాయేన కమ్మం కత్తుకామో ఇదం మే కాయకమ్మం నేవత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య, న పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య, న ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య – కుసలం ఇదం కాయకమ్మం సుఖుద్రయం సుఖవిపాక’న్తి, ఏవరూపం తే, రాహుల, కాయేన కమ్మం కరణీయం.

‘‘కరోన్తేనపి తే, రాహుల, కాయేన కమ్మం తదేవ తే కాయకమ్మం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘యం ను ఖో అహం ఇదం కాయేన కమ్మం కరోమి ఇదం మే కాయకమ్మం అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి – అకుసలం ఇదం కాయకమ్మం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాక’న్తి? సచే పన త్వం, రాహుల, పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానేయ్యాసి – ‘యం ఖో అహం ఇదం కాయేన కమ్మం కరోమి ఇదం మే కాయకమ్మం అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి – అకుసలం ఇదం కాయకమ్మం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాక’న్తి, పటిసంహరేయ్యాసి త్వం, రాహుల, ఏవరూపం కాయకమ్మం. సచే పన త్వం, రాహుల, పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానేయ్యాసి – ‘యం ఖో అహం ఇదం కాయేన కమ్మం కరోమి ఇదం మే కాయకమ్మం నేవత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, న పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, న ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి – కుసలం ఇదం కాయకమ్మం సుఖుద్రయం సుఖవిపాక’న్తి, అనుపదజ్జేయ్యాసి త్వం, రాహుల, ఏవరూపం కాయకమ్మం.

‘‘కత్వాపి తే, రాహుల, కాయేన కమ్మం తదేవ తే కాయకమ్మం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘యం ను ఖో అహం ఇదం కాయేన కమ్మం అకాసిం ఇదం మే కాయకమ్మం అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి [సంవత్తి (పీ.)], పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి – అకుసలం ఇదం కాయకమ్మం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాక’న్తి? సచే ఖో త్వం, రాహుల, పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానేయ్యాసి – ‘యం ఖో అహం ఇదం కాయేన కమ్మం అకాసిం, ఇదం మే కాయకమ్మం అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి – అకుసలం ఇదం కాయకమ్మం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాక’న్తి, ఏవరూపం తే, రాహుల, కాయకమ్మం సత్థరి వా విఞ్ఞూసు వా సబ్రహ్మచారీసు దేసేతబ్బం, వివరితబ్బం, ఉత్తానీకాతబ్బం; దేసేత్వా వివరిత్వా ఉత్తానీకత్వా ఆయతిం సంవరం ఆపజ్జితబ్బం. సచే పన త్వం, రాహుల, పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానేయ్యాసి – ‘యం ఖో అహం ఇదం కాయేన కమ్మం అకాసిం ఇదం మే కాయకమ్మం నేవత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, న పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, న ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి – కుసలం ఇదం కాయకమ్మం సుఖుద్రయం సుఖవిపాక’న్తి, తేనేవ త్వం, రాహుల, పీతిపామోజ్జేన విహరేయ్యాసి అహోరత్తానుసిక్ఖీ కుసలేసు ధమ్మేసు.

౧౧౦. ‘‘యదేవ త్వం, రాహుల, వాచాయ కమ్మం కత్తుకామో అహోసి, తదేవ తే వచీకమ్మం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘యం ను ఖో అహం ఇదం వాచాయ కమ్మం కత్తుకామో ఇదం మే వచీకమ్మం అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య, పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య – అకుసలం ఇదం వచీకమ్మం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాక’న్తి? సచే త్వం, రాహుల, పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానేయ్యాసి – ‘యం ఖో అహం ఇదం వాచాయ కమ్మం కత్తుకామో ఇదం మే వచీకమ్మం అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య, పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య – అకుసలం ఇదం వచీకమ్మం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాక’న్తి, ఏవరూపం తే, రాహుల, వాచాయ కమ్మం ససక్కం న కరణీయం. సచే పన త్వం, రాహుల, పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానేయ్యాసి – ‘యం ఖో అహం ఇదం వాచాయ కమ్మం కత్తుకామో ఇదం మే వచీకమ్మం నేవత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య, న పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య – కుసలం ఇదం వచీకమ్మం సుఖుద్రయం సుఖవిపాక’న్తి, ఏవరూపం తే, రాహుల, వాచాయ కమ్మం కరణీయం.

‘‘కరోన్తేనపి, రాహుల, వాచాయ కమ్మం తదేవ తే వచీకమ్మం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘యం ను ఖో అహం ఇదం వాచాయ కమ్మం కరోమి ఇదం మే వచీకమ్మం అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి – అకుసలం ఇదం వచీకమ్మం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాక’న్తి? సచే పన త్వం, రాహుల, పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానేయ్యాసి – ‘యం ఖో అహం ఇదం వాచాయ కమ్మం కరోమి ఇదం మే వచీకమ్మం అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి – అకుసలం ఇదం వచీకమ్మం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాక’న్తి, పటిసంహరేయ్యాసి త్వం, రాహుల, ఏవరూపం వచీకమ్మం. సచే పన త్వం, రాహుల, పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానేయ్యాసి – ‘యం ఖో అహం ఇదం వాచాయ కమ్మం కరోమి ఇదం మే వచీకమ్మం నేవత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, న పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, న ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి – కుసలం ఇదం వచీకమ్మం సుఖుద్రయం సుఖవిపాక’న్తి, అనుపదజ్జేయ్యాసి, త్వం రాహుల, ఏవరూపం వచీకమ్మం.

‘‘కత్వాపి తే, రాహుల, వాచాయ కమ్మం తదేవ తే వచీకమ్మం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘యం ను ఖో అహం ఇదం వాచాయ కమ్మం అకాసిం ఇదం మే వచీకమ్మం అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి [సంవత్తి (సీ. పీ.)], పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి – అకుసలం ఇదం వచీకమ్మం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాక’న్తి? సచే ఖో త్వం, రాహుల, పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానేయ్యాసి – ‘యం ఖో అహం ఇదం వాచాయ కమ్మం అకాసిం ఇదం మే వచీకమ్మం అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి – అకుసలం ఇదం వచీకమ్మం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాక’న్తి, ఏవరూపం తే, రాహుల, వచీకమ్మం సత్థరి వా విఞ్ఞూసు వా సబ్రహ్మచారీసు దేసేతబ్బం, వివరితబ్బం, ఉత్తానీకత్తబ్బం; దేసేత్వా వివరిత్వా ఉత్తానీకత్వా ఆయతిం సంవరం ఆపజ్జితబ్బం. సచే పన త్వం, రాహుల, పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానేయ్యాసి – ‘యం ఖో అహం ఇదం వాచాయ కమ్మం అకాసిం ఇదం మే వచీకమ్మం నేవత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, న పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, న ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి – కుసలం ఇదం వచీకమ్మం సుఖుద్రయం సుఖవిపాక’న్తి, తేనేవ త్వం, రాహుల, పీతిపామోజ్జేన విహరేయ్యాసి అహోరత్తానుసిక్ఖీ కుసలేసు ధమ్మేసు.

౧౧౧. ‘‘యదేవ త్వం, రాహుల, మనసా కమ్మం కత్తుకామో అహోసి, తదేవ తే మనోకమ్మం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘యం ను ఖో అహం ఇదం మనసా కమ్మం కత్తుకామో ఇదం మే మనోకమ్మం అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య, పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య – అకుసలం ఇదం మనోకమ్మం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాక’న్తి? సచే త్వం, రాహుల, పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానేయ్యాసి – ‘యం ఖో అహం ఇదం మనసా కమ్మం కత్తుకామో ఇదం మే మనోకమ్మం అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య, పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య – అకుసలం ఇదం మనోకమ్మం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాక’న్తి, ఏవరూపం తే, రాహుల, మనసా కమ్మం ససక్కం న కరణీయం. సచే పన త్వం, రాహుల, పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానేయ్యాసి – ‘యం ఖో అహం ఇదం మనసా కమ్మం కత్తుకామో ఇదం మే మనోకమ్మం నేవత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య, న పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య, న ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తేయ్య – కుసలం ఇదం మనోకమ్మం సుఖుద్రయం సుఖవిపాక’న్తి, ఏవరూపం తే, రాహుల, మనసా కమ్మం కరణీయం.

‘‘కరోన్తేనపి తే, రాహుల, మనసా కమ్మం తదేవ తే మనోకమ్మం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘యం ను ఖో అహం ఇదం మనసా కమ్మం కరోమి ఇదం మే మనోకమ్మం అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి – అకుసలం ఇదం మనోకమ్మం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాక’న్తి? సచే పన త్వం, రాహుల, పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానేయ్యాసి – ‘యం ఖో అహం ఇదం మనసా కమ్మం కరోమి ఇదం మే మనోకమ్మం అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి – అకుసలం ఇదం మనోకమ్మం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాక’న్తి, పటిసంహరేయ్యాసి త్వం, రాహుల, ఏవరూపం మనోకమ్మం. సచే పన త్వం, రాహుల, పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానేయ్యాసి – ‘యం ఖో అహం ఇదం మనసా కమ్మం కరోమి ఇదం మే మనోకమ్మం నేవత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, న పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, న ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి – కుసలం ఇదం మనోకమ్మం సుఖుద్రయం సుఖవిపాక’న్తి, అనుపదజ్జేయ్యాసి త్వం, రాహుల, ఏవరూపం మనోకమ్మం.

‘‘కత్వాపి తే, రాహుల, మనసా కమ్మం తదేవ తే మనోకమ్మం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘యం ను ఖో అహం ఇదం మనసా కమ్మం అకాసిం ఇదం మే మనోకమ్మం అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి [సంవత్తి (సీ. పీ.)], పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి – అకుసలం ఇదం మనోకమ్మం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాక’న్తి? సచే ఖో త్వం, రాహుల, పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానేయ్యాసి – ‘యం ఖో అహం ఇదం మనసా కమ్మం అకాసిం ఇదం మే మనోకమ్మం అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి – అకుసలం ఇదం మనోకమ్మం దుక్ఖుద్రయం దుక్ఖవిపాక’న్తి, ఏవరూపం పన [ఏవరూపే (సీ. పీ.), ఏవరూపే పన (స్యా. కం.)] తే, రాహుల, మనోకమ్మం [మనోకమ్మే (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అట్టీయితబ్బం హరాయితబ్బం జిగుచ్ఛితబ్బం; అట్టీయిత్వా హరాయిత్వా జిగుచ్ఛిత్వా ఆయతిం సంవరం ఆపజ్జితబ్బం. సచే పన త్వం, రాహుల, పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానేయ్యాసి – ‘యం ఖో అహం ఇదం మనసా కమ్మం అకాసిం ఇదం మే మనోకమ్మం నేవత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, న పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, న ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి – కుసలం ఇదం మనోకమ్మం సుఖుద్రయం సుఖవిపాక’న్తి, తేనేవ త్వం, రాహుల, పీతిపామోజ్జేన విహరేయ్యాసి అహోరత్తానుసిక్ఖీ కుసలేసు ధమ్మేసు.

౧౧౨. ‘‘యే హి కేచి, రాహుల, అతీతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా కాయకమ్మం పరిసోధేసుం, వచీకమ్మం పరిసోధేసుం, మనోకమ్మం పరిసోధేసుం, సబ్బే తే ఏవమేవం పచ్చవేక్ఖిత్వా పచ్చవేక్ఖిత్వా కాయకమ్మం పరిసోధేసుం, పచ్చవేక్ఖిత్వా పచ్చవేక్ఖిత్వా వచీకమ్మం పరిసోధేసుం, పచ్చవేక్ఖిత్వా పచ్చవేక్ఖిత్వా మనోకమ్మం పరిసోధేసుం. యేపి హి కేచి, రాహుల, అనాగతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా కాయకమ్మం పరిసోధేస్సన్తి, వచీకమ్మం పరిసోధేస్సన్తి, మనోకమ్మం పరిసోధేస్సన్తి, సబ్బే తే ఏవమేవం పచ్చవేక్ఖిత్వా పచ్చవేక్ఖిత్వా కాయకమ్మం పరిసోధేస్సన్తి, పచ్చవేక్ఖిత్వా పచ్చవేక్ఖిత్వా వచీకమ్మం పరిసోధేస్సన్తి, పచ్చవేక్ఖిత్వా పచ్చవేక్ఖిత్వా మనోకమ్మం పరిసోధేస్సన్తి. యేపి హి కేచి, రాహుల, ఏతరహి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా కాయకమ్మం పరిసోధేన్తి, వచీకమ్మం పరిసోధేన్తి, మనోకమ్మం పరిసోధేన్తి, సబ్బే తే ఏవమేవం పచ్చవేక్ఖిత్వా పచ్చవేక్ఖిత్వా కాయకమ్మం పరిసోధేన్తి, పచ్చవేక్ఖిత్వా పచ్చవేక్ఖిత్వా వచీకమ్మం పరిసోధేన్తి, పచ్చవేక్ఖిత్వా పచ్చవేక్ఖిత్వా మనోకమ్మం పరిసోధేన్తి. తస్మాతిహ, రాహుల, ‘పచ్చవేక్ఖిత్వా పచ్చవేక్ఖిత్వా కాయకమ్మం పరిసోధేస్సామి, పచ్చవేక్ఖిత్వా పచ్చవేక్ఖిత్వా వచీకమ్మం పరిసోధేస్సామి, పచ్చవేక్ఖిత్వా పచ్చవేక్ఖిత్వా మనోకమ్మం పరిసోధేస్సామీ’తి – ఏవఞ్హి తే, రాహుల, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనో ఆయస్మా రాహులో భగవతో భాసితం అభినన్దీతి.

అమ్బలట్ఠికరాహులోవాదసుత్తం నిట్ఠితం పఠమం.

౨. మహారాహులోవాదసుత్తం

౧౧౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పావిసి. ఆయస్మాపి ఖో రాహులో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ భగవన్తం పిట్ఠితో పిట్ఠితో అనుబన్ధి. అథ ఖో భగవా అపలోకేత్వా ఆయస్మన్తం రాహులం ఆమన్తేసి – ‘‘యం కిఞ్చి, రాహుల, రూపం – అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా – సబ్బం రూపం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బ’’న్తి. ‘‘రూపమేవ ను ఖో, భగవా, రూపమేవ ను ఖో, సుగతా’’తి? ‘‘రూపమ్పి, రాహుల, వేదనాపి, రాహుల, సఞ్ఞాపి, రాహుల, సఙ్ఖారాపి, రాహుల, విఞ్ఞాణమ్పి, రాహులా’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా రాహులో ‘‘కో నజ్జ [కో నుజ్జ (స్యా. కం.)] భగవతా సమ్ముఖా ఓవాదేన ఓవదితో గామం పిణ్డాయ పవిసిస్సతీ’’తి తతో పటినివత్తిత్వా అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసీది పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా. అద్దసా ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో ఆయస్మన్తం రాహులం అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసిన్నం పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా. దిస్వాన ఆయస్మన్తం రాహులం ఆమన్తేసి – ‘‘ఆనాపానస్సతిం, రాహుల, భావనం భావేహి. ఆనాపానస్సతి, రాహుల, భావనా భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా’’తి.

౧౧౪. అథ ఖో ఆయస్మా రాహులో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా రాహులో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కథం భావితా ను ఖో, భన్తే, ఆనాపానస్సతి, కథం బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా’’తి? ‘‘యం కిఞ్చి, రాహుల, అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం కక్ఖళం ఖరిగతం ఉపాదిన్నం, సేయ్యథిదం – కేసా లోమా నఖా దన్తా తచో మంసం న్హారు [నహారు (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అట్ఠి అట్ఠిమిఞ్జం వక్కం హదయం యకనం కిలోమకం పిహకం పప్ఫాసం అన్తం అన్తగుణం ఉదరియం కరీసం, యం వా పనఞ్ఞమ్పి కిఞ్చి అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం కక్ఖళం ఖరిగతం ఉపాదిన్నం – అయం వుచ్చతి, రాహుల, అజ్ఝత్తికా పథవీధాతు [పఠవీధాతు (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. యా చేవ ఖో పన అజ్ఝత్తికా పథవీధాతు యా చ బాహిరా పథవీధాతు, పథవీధాతురేవేసా. తం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి – ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం. ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దిస్వా పథవీధాతుయా నిబ్బిన్దతి, పథవీధాతుయా చిత్తం విరాజేతి’’.

౧౧౫. ‘‘కతమా చ, రాహుల, ఆపోధాతు? ఆపోధాతు సియా అజ్ఝత్తికా, సియా బాహిరా. కతమా చ, రాహుల, అజ్ఝత్తికా ఆపోధాతు? యం అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం ఆపో ఆపోగతం ఉపాదిన్నం, సేయ్యథిదం – పిత్తం సేమ్హం పుబ్బో లోహితం సేదో మేదో అస్సు వసా ఖేళో సిఙ్ఘాణికా లసికా ముత్తం, యం వా పనఞ్ఞమ్పి కిఞ్చి అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం ఆపో ఆపోగతం ఉపాదిన్నం – అయం వుచ్చతి, రాహుల, అజ్ఝత్తికా ఆపోధాతు. యా చేవ ఖో పన అజ్ఝత్తికా ఆపోధాతు యా చ బాహిరా ఆపోధాతు ఆపోధాతురేవేసా. తం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి – ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం. ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దిస్వా ఆపోధాతుయా నిబ్బిన్దతి, ఆపోధాతుయా చిత్తం విరాజేతి.

౧౧౬. ‘‘కతమా చ, రాహుల, తేజోధాతు? తేజోధాతు సియా అజ్ఝత్తికా, సియా బాహిరా. కతమా చ, రాహుల, అజ్ఝత్తికా తేజోధాతు? యం అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం తేజో తేజోగతం ఉపాదిన్నం, సేయ్యథిదం – యేన చ సన్తప్పతి యేన చ జీరీయతి యేన చ పరిడయ్హతి యేన చ అసితపీతఖాయితసాయితం సమ్మా పరిణామం గచ్ఛతి, యం వా పనఞ్ఞమ్పి కిఞ్చి అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం తేజో తేజోగతం ఉపాదిన్నం – అయం వుచ్చతి, రాహుల, అజ్ఝత్తికా తేజోధాతు. యా చేవ ఖో పన అజ్ఝత్తికా తేజోధాతు యా చ బాహిరా తేజోధాతు తేజోధాతురేవేసా. తం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి – ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం. ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దిస్వా తేజోధాతుయా నిబ్బిన్దతి, తేజోధాతుయా చిత్తం విరాజేతి.

౧౧౭. ‘‘కతమా చ, రాహుల, వాయోధాతు? వాయోధాతు సియా అజ్ఝత్తికా, సియా బాహిరా. కతమా చ, రాహుల, అజ్ఝత్తికా వాయోధాతు? యం అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం వాయో వాయోగతం ఉపాదిన్నం, సేయ్యథిదం – ఉద్ధఙ్గమా వాతా, అధోగమా వాతా, కుచ్ఛిసయా వాతా, కోట్ఠాసయా [కోట్ఠసయా (సీ. పీ.)] వాతా, అఙ్గమఙ్గానుసారినో వాతా, అస్సాసో పస్సాసో, ఇతి యం వా పనఞ్ఞమ్పి కిఞ్చి అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం వాయో వాయోగతం ఉపాదిన్నం – అయం వుచ్చతి, రాహుల, అజ్ఝత్తికా వాయోధాతు. యా చేవ ఖో పన అజ్ఝత్తికా వాయోధాతు యా చ బాహిరా వాయోధాతు వాయోధాతురేవేసా. తం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి – ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం. ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దిస్వా వాయోధాతుయా నిబ్బిన్దతి, వాయోధాతుయా చిత్తం విరాజేతి.

౧౧౮. ‘‘కతమా చ, రాహుల, ఆకాసధాతు? ఆకాసధాతు సియా అజ్ఝత్తికా, సియా బాహిరా. కతమా చ, రాహుల, అజ్ఝత్తికా ఆకాసధాతు? యం అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం ఆకాసం ఆకాసగతం ఉపాదిన్నం, సేయ్యథిదం – కణ్ణచ్ఛిద్దం నాసచ్ఛిద్దం ముఖద్వారం, యేన చ అసితపీతఖాయితసాయితం అజ్ఝోహరతి, యత్థ చ అసితపీతఖాయితసాయితం సన్తిట్ఠతి, యేన చ అసితపీతఖాయితసాయితం అధోభాగం [అధోభాగా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] నిక్ఖమతి, యం వా పనఞ్ఞమ్పి కిఞ్చి అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం ఆకాసం ఆకాసగతం, అఘం అఘగతం, వివరం వివరగతం, అసమ్ఫుట్ఠం, మంసలోహితేహి ఉపాదిన్నం [ఆకాసగతం ఉపాదిన్నం (సీ. పీ.)] – అయం వుచ్చతి, రాహుల, అజ్ఝత్తికా ఆకాసధాతు. యా చేవ ఖో పన అజ్ఝత్తికా ఆకాసధాతు యా చ బాహిరా ఆకాసధాతు ఆకాసధాతురేవేసా. తం ‘నేతం మమ, నేసోహమస్మి, న మేసో అత్తా’తి – ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దట్ఠబ్బం. ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దిస్వా ఆకాసధాతుయా చిత్తం నిబ్బిన్దతి, ఆకాసధాతుయా చిత్తం విరాజేతి.

౧౧౯. ‘‘పథవీసమం, రాహుల, భావనం భావేహి. పథవీసమఞ్హి తే, రాహుల, భావనం భావయతో ఉప్పన్నా మనాపామనాపా ఫస్సా చిత్తం న పరియాదాయ ఠస్సన్తి. సేయ్యథాపి, రాహుల, పథవియా సుచిమ్పి నిక్ఖిపన్తి, అసుచిమ్పి నిక్ఖిపన్తి, గూథగతమ్పి నిక్ఖిపన్తి, ముత్తగతమ్పి నిక్ఖిపన్తి, ఖేళగతమ్పి నిక్ఖిపన్తి, పుబ్బగతమ్పి నిక్ఖిపన్తి, లోహితగతమ్పి నిక్ఖిపన్తి, న చ తేన పథవీ అట్టీయతి వా హరాయతి వా జిగుచ్ఛతి వా; ఏవమేవ ఖో త్వం, రాహుల, పథవీసమం భావనం భావేహి. పథవీసమఞ్హి తే, రాహుల, భావనం భావయతో ఉప్పన్నా మనాపామనాపా ఫస్సా చిత్తం న పరియాదాయ ఠస్సన్తి.

‘‘ఆపోసమం, రాహుల, భావనం భావేహి. ఆపోసమఞ్హి తే, రాహుల, భావనం భావయతో ఉప్పన్నా మనాపామనాపా ఫస్సా చిత్తం న పరియాదాయ ఠస్సన్తి. సేయ్యథాపి, రాహుల, ఆపస్మిం సుచిమ్పి ధోవన్తి, అసుచిమ్పి ధోవన్తి, గూథగతమ్పి ధోవన్తి, ముత్తగతమ్పి ధోవన్తి, ఖేళగతమ్పి ధోవన్తి, పుబ్బగతమ్పి ధోవన్తి, లోహితగతమ్పి ధోవన్తి, న చ తేన ఆపో అట్టీయతి వా హరాయతి వా జిగుచ్ఛతి వా; ఏవమేవ ఖో త్వం, రాహుల, ఆపోసమం భావనం భావేహి. ఆపోసమఞ్హి తే, రాహుల, భావనం భావయతో ఉప్పన్నా మనాపామనాపా ఫస్సా చిత్తం న పరియాదాయ ఠస్సన్తి.

‘‘తేజోసమం, రాహుల, భావనం భావేహి. తేజోసమఞ్హి తే, రాహుల, భావనం భావయతో ఉప్పన్నా మనాపామనాపా ఫస్సా చిత్తం న పరియాదాయ ఠస్సన్తి. సేయ్యథాపి, రాహుల, తేజో సుచిమ్పి దహతి, అసుచిమ్పి దహతి, గూథగతమ్పి దహతి, ముత్తగతమ్పి దహతి, ఖేళగతమ్పి దహతి, పుబ్బగతమ్పి దహతి, లోహితగతమ్పి దహతి, న చ తేన తేజో అట్టీయతి వా హరాయతి వా జిగుచ్ఛతి వా; ఏవమేవ ఖో త్వం, రాహుల, తేజోసమం భావనం భావేహి. తేజోసమఞ్హి తే, రాహుల, భావనం భావయతో ఉప్పన్నా మనాపామనాపా ఫస్సా చిత్తం న పరియాదాయ ఠస్సన్తి.

‘‘వాయోసమం, రాహుల, భావనం భావేహి. వాయోసమఞ్హి తే, రాహుల, భావనం భావయతో ఉప్పన్నా మనాపామనాపా ఫస్సా చిత్తం న పరియాదాయ ఠస్సన్తి. సేయ్యథాపి, రాహుల, వాయో సుచిమ్పి ఉపవాయతి, అసుచిమ్పి ఉపవాయతి, గూథగతమ్పి ఉపవాయతి, ముత్తగతమ్పి ఉపవాయతి, ఖేళగతమ్పి ఉపవాయతి, పుబ్బగతమ్పి ఉపవాయతి, లోహితగతమ్పి ఉపవాయతి, న చ తేన వాయో అట్టీయతి వా హరాయతి వా జిగుచ్ఛతి వా; ఏవమేవ ఖో త్వం, రాహుల, వాయోసమం భావనం భావేహి. వాయోసమఞ్హి తే, రాహుల, భావనం భావయతో ఉప్పన్నా మనాపామనాపా ఫస్సా చిత్తం న పరియాదాయ ఠస్సన్తి.

‘‘ఆకాససమం, రాహుల, భావనం భావేహి. ఆకాససమఞ్హి తే, రాహుల, భావనం భావయతో ఉప్పన్నా మనాపామనాపా ఫస్సా చిత్తం న పరియాదాయ ఠస్సన్తి. సేయ్యథాపి, రాహుల, ఆకాసో న కత్థచి పతిట్ఠితో; ఏవమేవ ఖో త్వం, రాహుల, ఆకాససమం భావనం భావేహి. ఆకాససమఞ్హి తే, రాహుల, భావనం భావయతో ఉప్పన్నా మనాపామనాపా ఫస్సా చిత్తం న పరియాదాయ ఠస్సన్తి.

౧౨౦. ‘‘మేత్తం, రాహుల, భావనం భావేహి. మేత్తఞ్హి తే, రాహుల, భావనం భావయతో యో బ్యాపాదో సో పహీయిస్సతి. కరుణం, రాహుల, భావనం భావేహి. కరుణఞ్హి తే, రాహుల, భావనం భావయతో యా విహేసా సా పహీయిస్సతి. ముదితం, రాహుల, భావనం భావేహి. ముదితఞ్హి తే, రాహుల, భావనం భావయతో యా అరతి సా పహీయిస్సతి. ఉపేక్ఖం, రాహుల, భావనం భావేహి. ఉపేక్ఖఞ్హి తే, రాహుల, భావనం భావయతో యో పటిఘో సో పహీయిస్సతి. అసుభం, రాహుల, భావనం భావేహి. అసుభఞ్హి తే, రాహుల, భావనం భావయతో యో రాగో సో పహీయిస్సతి. అనిచ్చసఞ్ఞం, రాహుల, భావనం భావేహి. అనిచ్చసఞ్ఞఞ్హి తే, రాహుల, భావనం భావయతో యో అస్మిమానో సో పహీయిస్సతి.

౧౨౧. ‘‘ఆనాపానస్సతిం, రాహుల, భావనం భావేహి. ఆనాపానస్సతి హి తే, రాహుల, భావితా బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా. కథం భావితా చ, రాహుల, ఆనాపానస్సతి, కథం బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా? ఇధ, రాహుల, భిక్ఖు అరఞ్ఞగతో వా రుక్ఖమూలగతో వా సుఞ్ఞాగారగతో వా నిసీదతి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా. సో సతోవ అస్ససతి సతోవ [సతో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] పస్ససతి.

‘‘దీఘం వా అస్ససన్తో ‘దీఘం అస్ససామీ’తి పజానాతి, దీఘం వా పస్ససన్తో ‘దీఘం పస్ససామీ’తి పజానాతి; రస్సం వా అస్ససన్తో ‘రస్సం అస్ససామీ’తి పజానాతి, రస్సం వా పస్ససన్తో ‘రస్సం పస్ససామీ’తి పజానాతి. ‘సబ్బకాయప్పటిసంవేదీ అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘సబ్బకాయప్పటిసంవేదీ పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘పస్సమ్భయం కాయసఙ్ఖారం అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘పస్సమ్భయం కాయసఙ్ఖారం పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి.

‘‘‘పీతిప్పటిసంవేదీ అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘పీతిప్పటిసంవేదీ పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘సుఖప్పటిసంవేదీ అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘సుఖప్పటిసంవేదీ పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘చిత్తసఙ్ఖారప్పటిసంవేదీ అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘చిత్తసఙ్ఖారప్పటిసంవేదీ పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘పస్సమ్భయం చిత్తసఙ్ఖారం అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘పస్సమ్భయం చిత్తసఙ్ఖారం పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి.

‘‘‘చిత్తప్పటిసంవేదీ అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘చిత్తప్పటిసంవేదీ పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘అభిప్పమోదయం చిత్తం అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘అభిప్పమోదయం చిత్తం పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘సమాదహం చిత్తం అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘సమాదహం చిత్తం పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘విమోచయం చిత్తం అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘విమోచయం చిత్తం పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి.

‘‘‘అనిచ్చానుపస్సీ అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘అనిచ్చానుపస్సీ పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘విరాగానుపస్సీ అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘విరాగానుపస్సీ పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘నిరోధానుపస్సీ అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘నిరోధానుపస్సీ పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘పటినిస్సగ్గానుపస్సీ అస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి; ‘పటినిస్సగ్గానుపస్సీ పస్ససిస్సామీ’తి సిక్ఖతి.

‘‘ఏవం భావితా ఖో, రాహుల, ఆనాపానస్సతి, ఏవం బహులీకతా మహప్ఫలా హోతి మహానిసంసా. ఏవం భావితాయ, రాహుల, ఆనాపానస్సతియా, ఏవం బహులీకతాయ యేపి తే చరిమకా అస్సాసా తేపి విదితావ నిరుజ్ఝన్తి నో అవిదితా’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనో ఆయస్మా రాహులో భగవతో భాసితం అభినన్దీతి.

మహారాహులోవాదసుత్తం నిట్ఠితం దుతియం.

౩. చూళమాలుక్యసుత్తం

౧౨౨. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో ఆయస్మతో మాలుక్యపుత్తస్స [మాలుఙ్క్యపుత్తస్స (సీ. స్యా. కం. పీ.)] రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘యానిమాని దిట్ఠిగతాని భగవతా అబ్యాకతాని ఠపితాని పటిక్ఖిత్తాని – ‘సస్సతో లోకో’తిపి, ‘అసస్సతో లోకో’తిపి, ‘అన్తవా లోకో’తిపి, ‘అనన్తవా లోకో’తిపి, ‘తం జీవం తం సరీర’న్తిపి, ‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీర’న్తిపి, ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి, ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి, ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి, ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి – తాని మే భగవా న బ్యాకరోతి. యాని మే భగవా న బ్యాకరోతి తం మే న రుచ్చతి, తం మే నక్ఖమతి. సోహం భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం పుచ్ఛిస్సామి. సచే మే భగవా బ్యాకరిస్సతి – ‘సస్సతో లోకో’తి వా ‘అసస్సతో లోకో’తి వా…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా – ఏవాహం భగవతి బ్రహ్మచరియం చరిస్సామి; నో చే మే భగవా బ్యాకరిస్సతి – ‘సస్సతో లోకో’తి వా ‘అసస్సతో లోకో’తి వా…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా – ఏవాహం సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తిస్సామీ’’తి.

౧౨౩. అథ ఖో ఆయస్మా మాలుక్యపుత్తో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా మాలుక్యపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ –

౧౨౪. ‘‘ఇధ మయ్హం, భన్తే, రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – యానిమాని దిట్ఠిగతాని భగవతా అబ్యాకతాని ఠపితాని పటిక్ఖిత్తాని – ‘సస్సతో లోకో’తిపి, ‘అసస్సతో లోకో’తిపి…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తిపి – తాని మే భగవా న బ్యాకరోతి. యాని మే భగవా న బ్యాకరోతి తం మే న రుచ్చతి, తం మే నక్ఖమతి. సోహం భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం పుచ్ఛిస్సామి. సచే మే భగవా బ్యాకరిస్సతి – ‘సస్సతో లోకో’తి వా, ‘అసస్సతో లోకో’తి వా…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా – ఏవాహం భగవతి, బ్రహ్మచరియం చరిస్సామి. నో చే మే భగవా బ్యాకరిస్సతి – ‘సస్సతో లోకో’తి వా, ‘అసస్సతో లోకో’తి వా…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా – ఏవాహం సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తిస్సామీతి. సచే భగవా జానాతి – ‘సస్సతో లోకో’తి, ‘సస్సతో లోకో’తి మే భగవా బ్యాకరోతు; సచే భగవా జానాతి – ‘అసస్సతో లోకో’తి, ‘అసస్సతో లోకో’తి మే భగవా బ్యాకరోతు. నో చే భగవా జానాతి – ‘సస్సతో లోకో’తి వా, ‘అసస్సతో లోకో’తి వా, అజానతో ఖో పన అపస్సతో ఏతదేవ ఉజుకం హోతి యదిదం – ‘న జానామి, న పస్సామీ’తి. సచే భగవా జానాతి – ‘అన్తవా లోకో’తి, ‘అనన్తవా లోకో’తి మే భగవా బ్యాకరోతు; సచే భగవా జానాతి – ‘అనన్తవా లోకో’తి, ‘అనన్తవా లోకో’తి మే భగవా బ్యాకరోతు. నో చే భగవా జానాతి – ‘అన్తవా లోకో’తి వా, ‘అనన్తవా లోకో’తి వా, అజానతో ఖో పన అపస్సతో ఏతదేవ ఉజుకం హోతి యదిదం – ‘న జానామి, న పస్సామీ’తి. సచే భగవా జానాతి – ‘తం జీవం తం సరీర’న్తి, ‘తం జీవం తం సరీర’న్తి మే భగవా బ్యాకరోతు; సచే భగవా జానాతి – ‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీర’న్తి, ‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీర’న్తి మే భగవా బ్యాకరోతు. నో చే భగవా జానాతి – ‘తం జీవం తం సరీర’న్తి వా, ‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీర’న్తి వా, అజానతో ఖో పన అపస్సతో ఏతదేవ ఉజుకం హోతి యదిదం – ‘న జానామి, న పస్సామీ’తి. సచే భగవా జానాతి – ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి, ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి మే భగవా బ్యాకరోతు; సచే భగవా జానాతి – ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి, ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి మే భగవా బ్యాకరోతు. నో చే భగవా జానాతి – ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా, ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా, అజానతో ఖో పన అపస్సతో ఏతదేవ ఉజుకం హోతి యదిదం – ‘న జానామి న పస్సామీ’తి. సచే భగవా జానాతి – ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి, ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి మే భగవా బ్యాకరోతు; సచే భగవా జానాతి – ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి, ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి మే భగవా బ్యాకరోతు. నో చే భగవా జానాతి – ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా, ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా, అజానతో ఖో పన అపస్సతో ఏతదేవ ఉజుకం హోతి యదిదం – ‘న జానామి, న పస్సామీ’’’తి.

౧౨౫. ‘‘కిం ను [కిం ను ఖో (స్యా. కం. క.)] తాహం, మాలుక్యపుత్త, ఏవం అవచం – ‘ఏహి త్వం, మాలుక్యపుత్త, మయి బ్రహ్మచరియం చర, అహం తే బ్యాకరిస్సామి – ‘సస్సతో లోకో’తి వా, ‘అసస్సతో లోకో’తి వా, ‘అన్తవా లోకో’తి వా, ‘అనన్తవా లోకో’తి వా, ‘తం జీవం తం సరీర’న్తి వా, ‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీర’న్తి వా, ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా, ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా, ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా, ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘త్వం వా పన మం ఏవం అవచ – అహం, భన్తే, భగవతి బ్రహ్మచరియం చరిస్సామి, భగవా మే బ్యాకరిస్సతి – ‘సస్సతో లోకో’తి వా, ‘అసస్సతో లోకో’తి వా, ‘అన్తవా లోకో’తి వా, ‘అనన్తవా లోకో’తి వా, ‘తం జీవం తం సరీర’న్తి వా, ‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీర’న్తి వా, ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా, ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా, ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా, ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘ఇతి కిర, మాలుక్యపుత్త, నేవాహం తం వదామి – ఏహి త్వం, మాలుక్యపుత్త, మయి బ్రహ్మచరియం చర, అహం తే బ్యాకరిస్సామి – ‘సస్సతో లోకో’తి వా, ‘అసస్సతో లోకో’తి వా…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా’తి; నపి కిర మం త్వం వదేసి – అహం, భన్తే, భగవతి బ్రహ్మచరియం చరిస్సామి, భగవా మే బ్యాకరిస్సతి – ‘సస్సతో లోకో’తి వా ‘అసస్సతో లోకో’తి వా…పే… ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా’’తి. ఏవం సన్తే, మోఘపురిస, కో సన్తో కం పచ్చాచిక్ఖసి?

౧౨౬. ‘‘యో ఖో, మాలుక్యపుత్త, ఏవం వదేయ్య – ‘న తావాహం భగవతి బ్రహ్మచరియం చరిస్సామి యావ మే భగవా న బ్యాకరిస్సతి – ‘‘సస్సతో లోకో’’తి వా, ‘‘అసస్సతో లోకో’’తి వా…పే… ‘‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి వాతి, అబ్యాకతమేవ తం, మాలుక్యపుత్త, తథాగతేన అస్స, అథ సో పుగ్గలో కాలం కరేయ్య. సేయ్యథాపి, మాలుక్యపుత్త, పురిసో సల్లేన విద్ధో అస్స సవిసేన గాళ్హపలేపనేన. తస్స మిత్తామచ్చా ఞాతిసాలోహితా భిసక్కం సల్లకత్తం ఉపట్ఠపేయ్యుం. సో ఏవం వదేయ్య – ‘న తావాహం ఇమం సల్లం ఆహరిస్సామి యావ న తం పురిసం జానామి యేనమ్హి విద్ధో, ఖత్తియో వా బ్రాహ్మణో వా వేస్సో వా సుద్దో వా’తి; సో ఏవం వదేయ్య – ‘న తావాహం ఇమం సల్లం ఆహరిస్సామి యావ న తం పురిసం జానామి యేనమ్హి విద్ధో, ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఇతి వా’తి; సో ఏవం వదేయ్య – ‘న తావాహం ఇమం సల్లం ఆహరిస్సామి యావ న తం పురిసం జానామి యేనమ్హి విద్ధో, దీఘో వా రస్సో వా మజ్ఝిమో వా’తి; సో ఏవం వదేయ్య – ‘న తావాహం ఇమం సల్లం ఆహరిస్సామి యావ న తం పురిసం జానామి యేనమ్హి విద్ధో, కాళో వా సామో వా మఙ్గురచ్ఛవీ వా’తి; సో ఏవం వదేయ్య – ‘న తావాహం ఇమం సల్లం ఆహరిస్సామి యావ న తం పురిసం జానామి యేనమ్హి విద్ధో, అముకస్మిం గామే వా నిగమే వా నగరే వా’తి; సో ఏవం వదేయ్య – ‘న తావాహం ఇమం సల్లం ఆహరిస్సామి యావ న తం ధనుం జానామి యేనమ్హి విద్ధో, యది వా చాపో యది వా కోదణ్డో’తి; సో ఏవం వదేయ్య – ‘న తావాహం ఇమం సల్లం ఆహరిస్సామి యావ న తం జియం జానామి యాయమ్హి విద్ధో, యది వా అక్కస్స యది వా సణ్హస్స [సణ్ఠస్స (సీ. స్యా. కం. పీ.)] యది వా న్హారుస్స యది వా మరువాయ యది వా ఖీరపణ్ణినో’తి; సో ఏవం వదేయ్య – ‘న తావాహం ఇమం సల్లం ఆహరిస్సామి యావ న తం కణ్డం జానామి యేనమ్హి విద్ధో, యది వా గచ్ఛం యది వా రోపిమ’న్తి; సో ఏవం వదేయ్య – ‘న తావాహం ఇమం సల్లం ఆహరిస్సామి యావ న తం కణ్డం జానామి యేనమ్హి విద్ధో, యస్స పత్తేహి వాజితం [వాఖిత్తం (క.)] యది వా గిజ్ఝస్స యది వా కఙ్కస్స యది వా కులలస్స యది వా మోరస్స యది వా సిథిలహనునో’తి; సో ఏవం వదేయ్య – ‘న తావాహం ఇమం సల్లం ఆహరిస్సామి యావ న తం కణ్డం జానామి యేనమ్హి విద్ధో, యస్స న్హారునా పరిక్ఖిత్తం యది వా గవస్స యది వా మహింసస్స యది వా భేరవస్స [రోరువస్స (సీ. స్యా. కం. పీ.)] యది వా సేమ్హారస్సా’తి; సో ఏవం వదేయ్య – ‘న తావాహం ఇమం సల్లం ఆహరిస్సామి యావ న తం సల్లం జానామి యేనమ్హి విద్ధో, యది వా సల్లం యది వా ఖురప్పం యది వా వేకణ్డం యది వా నారాచం యది వా వచ్ఛదన్తం యది వా కరవీరపత్త’న్తి – అఞ్ఞాతమేవ తం, మాలుక్యపుత్త, తేన పురిసేన అస్స, అథ సో పురిసో కాలం కరేయ్య. ఏవమేవ ఖో, మాలుక్యపుత్త, యో ఏవం వదేయ్య – ‘న తావాహం భగవతి బ్రహ్మచరియం చరిస్సామి యావ మే భగవా న బ్యాకరిస్సతి – ‘‘సస్సతో లోకో’’తి వా ‘‘అసస్సతో లోకో’’తి వా…పే… ‘‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి వాతి – అబ్యాకతమేవ తం, మాలుక్యపుత్త, తథాగతేన అస్స, అథ సో పుగ్గలో కాలఙ్కరేయ్య.

౧౨౭. ‘‘‘సస్సతో లోకో’తి, మాలుక్యపుత్త, దిట్ఠియా సతి బ్రహ్మచరియవాసో అభవిస్సాతి, ఏవం ‘నో అసస్సతో లోకో’తి, మాలుక్యపుత్త, దిట్ఠియా సతి బ్రహ్మచరియవాసో అభవిస్సాతి, ఏవమ్పి ‘నో సస్సతో లోకో’తి వా, మాలుక్యపుత్త, దిట్ఠియా సతి, ‘అసస్సతో లోకో’తి వా దిట్ఠియా సతి అత్థేవ జాతి, అత్థి జరా, అత్థి మరణం, సన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా; యేసాహం దిట్ఠేవ ధమ్మే నిఘాతం పఞ్ఞపేమి. ‘అన్తవా లోకో’తి, మాలుక్యపుత్త, దిట్ఠియా సతి బ్రహ్మచరియవాసో అభవిస్సాతి, ఏవం ‘నో అనన్తవా లోకో’తి, మాలుక్యపుత్త, దిట్ఠియా సతి బ్రహ్మచరియవాసో అభవిస్సాతి, ఏవమ్పి ‘నో అన్తవా లోకో’తి వా, మాలుక్యపుత్త, దిట్ఠియా సతి, ‘అనన్తవా లోకో’తి వా దిట్ఠియా సతి అత్థేవ జాతి, అత్థి జరా, అత్థి మరణం, సన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా; యేసాహం దిట్ఠేవ ధమ్మే నిఘాతం పఞ్ఞపేమి. ‘తం జీవం తం సరీర’న్తి, మాలుక్యపుత్త, దిట్ఠియా సతి బ్రహ్మచరియవాసో అభవిస్సాతి, ఏవం ‘నో అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీర’న్తి, మాలుక్యపుత్త, దిట్ఠియా సతి బ్రహ్మచరియవాసో అభవిస్సాతి, ఏవమ్పి ‘నో తం జీవం తం సరీర’న్తి వా, మాలుక్యపుత్త, దిట్ఠియా సతి, ‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీర’న్తి వా దిట్ఠియా సతి అత్థేవ జాతి…పే… నిఘాతం పఞ్ఞపేమి. ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి, మాలుక్యపుత్త, దిట్ఠియా సతి బ్రహ్మచరియవాసో అభవిస్సాతి, ఏవం ‘నో న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి, మాలుక్యపుత్త, దిట్ఠియా సతి బ్రహ్మచరియవాసో అభవిస్సాతి, ఏవమ్పి ‘నో హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా, మాలుక్యపుత్త, దిట్ఠియా సతి, ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా దిట్ఠియా సతి అత్థేవ జాతి…పే… యేసాహం దిట్ఠేవ ధమ్మే నిఘాతం పఞ్ఞపేమి. ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి, మాలుక్యపుత్త, దిట్ఠియా సతి బ్రహ్మచరియవాసో అభవిస్సాతి, ఏవం ‘నో నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి, మాలుక్యపుత్త, దిట్ఠియా సతి బ్రహ్మచరియవాసో అభవిస్సాతి, ఏవమ్పి ‘నో హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి, మాలుక్యపుత్త, దిట్ఠియా సతి, ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా దిట్ఠియా సతి అత్థేవ జాతి…పే… యేసాహం దిట్ఠేవ ధమ్మే నిఘాతం పఞ్ఞపేమి.

౧౨౮. ‘‘తస్మాతిహ, మాలుక్యపుత్త, అబ్యాకతఞ్చ మే అబ్యాకతతో ధారేథ; బ్యాకతఞ్చ మే బ్యాకతతో ధారేథ. కిఞ్చ, మాలుక్యపుత్త, మయా అబ్యాకతం? ‘సస్సతో లోకో’తి మాలుక్యపుత్త, మయా అబ్యాకతం; ‘అసస్సతో లోకో’తి – మయా అబ్యాకతం; ‘అన్తవా లోకో’తి – మయా అబ్యాకతం; ‘అనన్తవా లోకో’తి – మయా అబ్యాకతం; ‘తం జీవం తం సరీర’న్తి – మయా అబ్యాకతం; ‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీర’న్తి – మయా అబ్యాకతం; ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి – మయా అబ్యాకతం; ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి – మయా అబ్యాకతం; ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి – మయా అబ్యాకతం; ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి – మయా అబ్యాకతం. కస్మా చేతం, మాలుక్యపుత్త, మయా అబ్యాకతం? న హేతం, మాలుక్యపుత్త, అత్థసంహితం న ఆదిబ్రహ్మచరియకం న [నేతం (సీ.)] నిబ్బిదాయ న విరాగాయ న నిరోధాయ న ఉపసమాయ న అభిఞ్ఞాయ న సమ్బోధాయ న నిబ్బానాయ సంవత్తతి. తస్మా తం మయా అబ్యాకతం. కిఞ్చ, మాలుక్యపుత్త, మయా బ్యాకతం? ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి, మాలుక్యపుత్త, మయా బ్యాకతం; ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి – మయా బ్యాకతం; ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి – మయా బ్యాకతం; ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి – మయా బ్యాకతం. కస్మా చేతం, మాలుక్యపుత్త, మయా బ్యాకతం? ఏతఞ్హి, మాలుక్యపుత్త, అత్థసంహితం ఏతం ఆదిబ్రహ్మచరియకం నిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి. తస్మా తం మయా బ్యాకతం. తస్మాతిహ, మాలుక్యపుత్త, అబ్యాకతఞ్చ మే అబ్యాకతతో ధారేథ; బ్యాకతఞ్చ మే బ్యాకతతో ధారేథా’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనో ఆయస్మా మాలుక్యపుత్తో భగవతో భాసితం అభినన్దీతి.

చూళమాలుక్యసుత్తం నిట్ఠితం తతియం.

౪. మహామాలుక్యసుత్తం

౧౨౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ – ‘‘ధారేథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, మయా దేసితాని పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనానీ’’తి?

ఏవం వుత్తే, ఆయస్మా మాలుక్యపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అహం ఖో, భన్తే, ధారేమి భగవతా దేసితాని పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనానీ’’తి. ‘‘యథా కథం పన త్వం, మాలుక్యపుత్త, ధారేసి మయా దేసితాని పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనానీ’’తి? ‘‘సక్కాయదిట్ఠిం ఖో అహం, భన్తే, భగవతా ఓరమ్భాగియం సంయోజనం దేసితం ధారేమి; విచికిచ్ఛం ఖో అహం, భన్తే, భగవతా ఓరమ్భాగియం సంయోజనం దేసితం ధారేమి; సీలబ్బతపరామాసం ఖో అహం, భన్తే, భగవతా ఓరమ్భాగియం సంయోజనం దేసితం ధారేమి; కామచ్ఛన్దం ఖో అహం, భన్తే, భగవతా ఓరమ్భాగియం సంయోజనం దేసితం ధారేమి; బ్యాపాదం ఖో అహం, భన్తే, భగవతా ఓరమ్భాగియం సంయోజనం దేసితం ధారేమి. ఏవం ఖో అహం, భన్తే, ధారేమి భగవతా దేసితాని పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనానీ’’తి.

‘‘కస్స ఖో నామ త్వం, మాలుక్యపుత్త, ఇమాని ఏవం పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనాని దేసితాని ధారేసి? నను, మాలుక్యపుత్త, అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా ఇమినా తరుణూపమేన ఉపారమ్భేన ఉపారమ్భిస్సన్తి? దహరస్స హి, మాలుక్యపుత్త, కుమారస్స మన్దస్స ఉత్తానసేయ్యకస్స సక్కాయోతిపి న హోతి, కుతో పనస్స ఉప్పజ్జిస్సతి సక్కాయదిట్ఠి? అనుసేత్వేవస్స [అనుసేతి త్వేవస్స (సీ. పీ.)] సక్కాయదిట్ఠానుసయో. దహరస్స హి, మాలుక్యపుత్త, కుమారస్స మన్దస్స ఉత్తానసేయ్యకస్స ధమ్మాతిపి న హోతి, కుతో పనస్స ఉప్పజ్జిస్సతి ధమ్మేసు విచికిచ్ఛా? అనుసేత్వేవస్స విచికిచ్ఛానుసయో. దహరస్స హి, మాలుక్యపుత్త, కుమారస్స మన్దస్స ఉత్తానసేయ్యకస్స సీలాతిపి న హోతి, కుతో పనస్స ఉప్పజ్జిస్సతి సీలేసు సీలబ్బతపరామాసో? అనుసేత్వేవస్స సీలబ్బతపరామాసానుసయో. దహరస్స హి, మాలుక్యపుత్త, కుమారస్స మన్దస్స ఉత్తానసేయ్యకస్స కామాతిపి న హోతి, కుతో పనస్స ఉప్పజ్జిస్సతి కామేసు కామచ్ఛన్దో? అనుసేత్వేవస్స కామరాగానుసయో. దహరస్స హి, మాలుక్యపుత్త, కుమారస్స మన్దస్స ఉత్తానసేయ్యకస్స సత్తాతిపి న హోతి, కుతో పనస్స ఉప్పజ్జిస్సతి సత్తేసు బ్యాపాదో? అనుసేత్వేవస్స బ్యాపాదానుసయో. నను, మాలుక్యపుత్త, అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా ఇమినా తరుణూపమేన ఉపారమ్భేన ఉపారమ్భిస్సన్తీ’’తి? ఏవం వుత్తే, ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏతస్స, భగవా, కాలో, ఏతస్స, సుగత, కాలో యం భగవా పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనాని దేసేయ్య. భగవతో సుత్వా భిక్ఖూ ధారేస్సన్తీ’’తి. ‘‘తేన హానన్ద, సుణాహి, సాధుకం మనసి కరోహి; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పచ్చస్సోసి. భగవా ఏతదవోచ –

౧౩౦. ‘‘ఇధానన్ద, అస్సుతవా పుథుజ్జనో అరియానం అదస్సావీ అరియధమ్మస్స అకోవిదో అరియధమ్మే అవినీతో, సప్పురిసానం అదస్సావీ సప్పురిసధమ్మస్స అకోవిదో సప్పురిసధమ్మే అవినీతో సక్కాయదిట్ఠిపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి సక్కాయదిట్ఠిపరేతేన; ఉప్పన్నాయ చ సక్కాయదిట్ఠియా నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి. తస్స సా సక్కాయదిట్ఠి థామగతా అప్పటివినీతా ఓరమ్భాగియం సంయోజనం. విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి విచికిచ్ఛాపరేతేన; ఉప్పన్నాయ చ విచికిచ్ఛాయ నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి. తస్స సా విచికిచ్ఛా థామగతా అప్పటివినీతా ఓరమ్భాగియం సంయోజనం. సీలబ్బతపరామాసపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి సీలబ్బతపరామాసపరేతేన; ఉప్పన్నస్స చ సీలబ్బతపరామాసస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి. తస్స సో సీలబ్బతపరామాసో థామగతో అప్పటివినీతో ఓరమ్భాగియం సంయోజనం. కామరాగపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి కామరాగపరేతేన; ఉప్పన్నస్స చ కామరాగస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి. తస్స సో కామరాగో థామగతో అప్పటివినీతో ఓరమ్భాగియం సంయోజనం. బ్యాపాదపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి బ్యాపాదపరేతేన; ఉప్పన్నస్స చ బ్యాపాదస్స నిస్సరణం యథాభూతం నప్పజానాతి. తస్స సో బ్యాపాదో థామగతో అప్పటివినీతో ఓరమ్భాగియం సంయోజనం.

౧౩౧. ‘‘సుతవా చ ఖో, ఆనన్ద, అరియసావకో అరియానం దస్సావీ అరియధమ్మస్స కోవిదో అరియధమ్మే సువినీతో, సప్పురిసానం దస్సావీ సప్పురిసధమ్మస్స కోవిదో సప్పురిసధమ్మే సువినీతో న సక్కాయదిట్ఠిపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి న సక్కాయదిట్ఠిపరేతేన; ఉప్పన్నాయ చ సక్కాయదిట్ఠియా నిస్సరణం యథాభూతం పజానాతి. తస్స సా సక్కాయదిట్ఠి సానుసయా పహీయతి. న విచికిచ్ఛాపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి న విచికిచ్ఛాపరేతేన; ఉప్పన్నాయ చ విచికిచ్ఛాయ నిస్సరణం యథాభూతం పజానాతి. తస్స సా విచికిచ్ఛా సానుసయా పహీయతి. న సీలబ్బతపరామాసపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి న సీలబ్బతపరామాసపరేతేన; ఉప్పన్నస్స చ సీలబ్బతపరామాసస్స నిస్సరణం యథాభూతం పజానాతి. తస్స సో సీలబ్బతపరామాసో సానుసయో పహీయతి. న కామరాగపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి న కామరాగపరేతేన; ఉప్పన్నస్స చ కామరాగస్స నిస్సరణం యథాభూతం పజానాతి. తస్స సో కామరాగో సానుసయో పహీయతి. న బ్యాపాదపరియుట్ఠితేన చేతసా విహరతి న బ్యాపాదపరేతేన; ఉప్పన్నస్స చ బ్యాపాదస్స నిస్సరణం యథాభూతం పజానాతి. తస్స సో బ్యాపాదో సానుసయో పహీయతి.

౧౩౨. ‘‘యో, ఆనన్ద, మగ్గో యా పటిపదా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పహానాయ తం మగ్గం తం పటిపదం అనాగమ్మ పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనాని ఞస్సతి వా దక్ఖతి వా పజహిస్సతి వాతి – నేతం ఠానం విజ్జతి. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, మహతో రుక్ఖస్స తిట్ఠతో సారవతో తచం అచ్ఛేత్వా ఫేగ్గుం అచ్ఛేత్వా సారచ్ఛేదో భవిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి; ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, యో మగ్గో యా పటిపదా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పహానాయ తం మగ్గం తం పటిపదం అనాగమ్మ పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనాని ఞస్సతి వా దక్ఖతి వా పజహిస్సతి వాతి – నేతం ఠానం విజ్జతి.

‘‘యో చ ఖో, ఆనన్ద, మగ్గో యా పటిపదా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పహానాయ తం మగ్గం తం పటిపదం ఆగమ్మ పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనాని ఞస్సతి వా దక్ఖతి వా పజహిస్సతి వాతి – ఠానమేతం విజ్జతి. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, మహతో రుక్ఖస్స తిట్ఠతో సారవతో తచం ఛేత్వా ఫేగ్గుం ఛేత్వా సారచ్ఛేదో భవిస్సతీతి – ఠానమేతం విజ్జతి; ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, యో మగ్గో యా పటిపదా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పహానాయ తం మగ్గం తం పటిపదం ఆగమ్మ పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనాని ఞస్సతి వా దక్ఖతి వా పజహిస్సతి వాతి – ఠానమేతం విజ్జతి. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, గఙ్గా నదీ పూరా ఉదకస్స సమతిత్తికా కాకపేయ్యా. అథ దుబ్బలకో పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య – ‘అహం ఇమిస్సా గఙ్గాయ నదియా తిరియం బాహాయ సోతం ఛేత్వా సోత్థినా పారం గచ్ఛిస్సామీ’తి [గచ్ఛామీతి (సీ. పీ.)]; సో న సక్కుణేయ్య గఙ్గాయ నదియా తిరియం బాహాయ సోతం ఛేత్వా సోత్థినా పారం గన్తుం. ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, యేసం కేసఞ్చి [యస్స కస్సచి (సబ్బత్థ)] సక్కాయనిరోధాయ ధమ్మే దేసియమానే చిత్తం న పక్ఖన్దతి నప్పసీదతి న సన్తిట్ఠతి న విముచ్చతి; సేయ్యథాపి సో దుబ్బలకో పురిసో ఏవమేతే దట్ఠబ్బా. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, గఙ్గా నదీ పూరా ఉదకస్స సమతిత్తికా కాకపేయ్యా. అథ బలవా పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య – ‘అహం ఇమిస్సా గఙ్గాయ నదియా తిరియం బాహాయ సోతం ఛేత్వా సోత్థినా పారం గచ్ఛిస్సామీ’తి; సో సక్కుణేయ్య గఙ్గాయ నదియా తిరియం బాహాయ సోతం ఛేత్వా సోత్థినా పారం గన్తుం. ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, యేసం కేసఞ్చి సక్కాయనిరోధాయ ధమ్మే దేసియమానే చిత్తం పక్ఖన్దతి పసీదతి సన్తిట్ఠతి విముచ్చతి; సేయ్యథాపి సో బలవా పురిసో ఏవమేతే దట్ఠబ్బా.

౧౩౩. ‘‘కతమో చానన్ద, మగ్గో, కతమా పటిపదా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పహానాయ? ఇధానన్ద, భిక్ఖు ఉపధివివేకా అకుసలానం ధమ్మానం పహానా సబ్బసో కాయదుట్ఠుల్లానం పటిప్పస్సద్ధియా వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో యదేవ తత్థ హోతి రూపగతం వేదనాగతం సఞ్ఞాగతం సఙ్ఖారగతం విఞ్ఞాణగతం తే ధమ్మే అనిచ్చతో దుక్ఖతో రోగతో గణ్డతో సల్లతో అఘతో ఆబాధతో పరతో పలోకతో సుఞ్ఞతో అనత్తతో సమనుపస్సతి. సో తేహి ధమ్మేహి చిత్తం పటివాపేతి [పటిపాపేతి (స్యా.), పతిట్ఠాపేతి (క.)]. సో తేహి ధమ్మేహి చిత్తం పటివాపేత్వా అమతాయ ధాతుయా చిత్తం ఉపసంహరతి – ‘ఏతం సన్తం ఏతం పణీతం యదిదం సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హాక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బాన’న్తి. సో తత్థ ఠితో ఆసవానం ఖయం పాపుణాతి; నో చే ఆసవానం ఖయం పాపుణాతి తేనేవ ధమ్మరాగేన తాయ ధమ్మనన్దియా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికో హోతి, తత్థ పరినిబ్బాయీ, అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా. అయమ్పి ఖో, ఆనన్ద, మగ్గో అయం పటిపదా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పహానాయ.

‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, భిక్ఖు వితక్కవిచారానం వూపసమా…పే… దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి… తతియం ఝానం… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో యదేవ తత్థ హోతి రూపగతం వేదనాగతం సఞ్ఞాగతం సఙ్ఖారగతం విఞ్ఞాణగతం… అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా. అయమ్పి ఖో, ఆనన్ద, మగ్గో అయం పటిపదా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పహానాయ.

‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, భిక్ఖు సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా ‘అనన్తో ఆకాసో’తి ఆకాసానఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో యదేవ తత్థ హోతి వేదనాగతం సఞ్ఞాగతం సఙ్ఖారగతం విఞ్ఞాణగతం…పే… అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా. అయమ్పి ఖో, ఆనన్ద, మగ్గో అయం పటిపదా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పహానాయ.

‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, భిక్ఖు సబ్బసో ఆకాసానఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘అనన్తం విఞ్ఞాణ’న్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో యదేవ తత్థ హోతి వేదనాగతం సఞ్ఞాగతం సఙ్ఖారగతం విఞ్ఞాణగతం…పే… అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా. అయమ్పి ఖో, ఆనన్ద, మగ్గో అయం పటిపదా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పహానాయ.

‘‘పున చపరం, ఆనన్ద, భిక్ఖు సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘నత్థి కిఞ్చీ’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సో యదేవ తత్థ హోతి వేదనాగతం సఞ్ఞాగతం సఙ్ఖారగతం విఞ్ఞాణగతం…పే… అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా. అయమ్పి ఖో, ఆనన్ద, మగ్గో అయం పటిపదా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పహానాయా’’తి.

‘‘ఏసో చే, భన్తే, మగ్గో ఏసా పటిపదా పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పహానాయ, అథ కిఞ్చరహి ఇధేకచ్చే భిక్ఖూ చేతోవిముత్తినో ఏకచ్చే భిక్ఖూ పఞ్ఞావిముత్తినో’’తి? ‘‘ఏత్థ ఖో పనేసాహం [ఏత్థ ఖో తేసాహం (సీ. స్యా. కం. పీ.)], ఆనన్ద, ఇన్ద్రియవేమత్తతం వదామీ’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో భాసితం అభినన్దీతి.

మహామాలుక్యసుత్తం నిట్ఠితం చతుత్థం.

౫. భద్దాలిసుత్తం

౧౩౪. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ – ‘‘అహం ఖో, భిక్ఖవే, ఏకాసనభోజనం భుఞ్జామి; ఏకాసనభోజనం ఖో, అహం, భిక్ఖవే, భుఞ్జమానో అప్పాబాధతఞ్చ సఞ్జానామి అప్పాతఙ్కతఞ్చ లహుట్ఠానఞ్చ బలఞ్చ ఫాసువిహారఞ్చ. ఏథ, తుమ్హేపి, భిక్ఖవే, ఏకాసనభోజనం భుఞ్జథ; ఏకాసనభోజనం ఖో, భిక్ఖవే, తుమ్హేపి భుఞ్జమానా అప్పాబాధతఞ్చ సఞ్జానిస్సథ అప్పాతఙ్కతఞ్చ లహుట్ఠానఞ్చ బలఞ్చ ఫాసువిహారఞ్చా’’తి. ఏవం వుత్తే, ఆయస్మా భద్దాలి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అహం ఖో, భన్తే, న ఉస్సహామి ఏకాసనభోజనం భుఞ్జితుం; ఏకాసనభోజనఞ్హి మే, భన్తే, భుఞ్జతో సియా కుక్కుచ్చం, సియా విప్పటిసారో’’తి. ‘‘తేన హి త్వం, భద్దాలి, యత్థ నిమన్తితో అస్ససి తత్థ ఏకదేసం భుఞ్జిత్వా ఏకదేసం నీహరిత్వాపి భుఞ్జేయ్యాసి. ఏవమ్పి ఖో త్వం, భద్దాలి, భుఞ్జమానో ఏకాసనో యాపేస్ససీ’’తి [భుఞ్జమానో యాపేస్ససీతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. ‘‘ఏవమ్పి ఖో అహం, భన్తే, న ఉస్సహామి భుఞ్జితుం; ఏవమ్పి హి మే, భన్తే, భుఞ్జతో సియా కుక్కుచ్చం, సియా విప్పటిసారో’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా భద్దాలి భగవతా సిక్ఖాపదే పఞ్ఞాపియమానే భిక్ఖుసఙ్ఘే సిక్ఖం సమాదియమానే అనుస్సాహం పవేదేసి. అథ ఖో ఆయస్మా భద్దాలి సబ్బం తం తేమాసం న భగవతో సమ్ముఖీభావం అదాసి, యథా తం సత్థుసాసనే సిక్ఖాయ అపరిపూరకారీ.

౧౩౫. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ భగవతో చీవరకమ్మం కరోన్తి – నిట్ఠితచీవరో భగవా తేమాసచ్చయేన చారికం పక్కమిస్సతీతి. అథ ఖో ఆయస్మా భద్దాలి యేన తే భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం భద్దాలిం తే భిక్ఖూ ఏతదవోచుం – ‘‘ఇదం ఖో, ఆవుసో భద్దాలి, భగవతో చీవరకమ్మం కరీయతి [కరణీయం (క.)]. నిట్ఠితచీవరో భగవా తేమాసచ్చయేన చారికం పక్కమిస్సతి. ఇఙ్ఘావుసో భద్దాలి, ఏతం దోసకం సాధుకం మనసి కరోహి, మా తే పచ్ఛా దుక్కరతరం అహోసీ’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో ఆయస్మా భద్దాలి తేసం భిక్ఖూనం పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా భద్దాలి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అచ్చయో మం, భన్తే, అచ్చగమా యథాబాలం యథామూళ్హం యథాఅకుసలం, యోహం భగవతా సిక్ఖాపదే పఞ్ఞాపియమానే భిక్ఖుసఙ్ఘే సిక్ఖం సమాదియమానే అనుస్సాహం పవేదేసిం. తస్స మే, భన్తే, భగవా అచ్చయం అచ్చయతో పటిగ్గణ్హాతు ఆయతిం సంవరాయా’’తి.

‘‘తగ్ఘ త్వం, భద్దాలి, అచ్చయో అచ్చగమా యథాబాలం యథామూళ్హం యథాఅకుసలం, యం త్వం మయా సిక్ఖాపదే పఞ్ఞాపియమానే భిక్ఖుసఙ్ఘే సిక్ఖం సమాదియమానే అనుస్సాహం పవేదేసి. సమయోపి ఖో తే, భద్దాలి, అప్పటివిద్ధో అహోసి – ‘భగవా ఖో సావత్థియం విహరతి, భగవాపి మం జానిస్సతి – భద్దాలి నామ భిక్ఖు సత్థుసాసనే సిక్ఖాయ అపరిపూరకారీ’తి. అయమ్పి ఖో తే, భద్దాలి, సమయో అప్పటివిద్ధో అహోసి. సమయోపి ఖో తే, భద్దాలి, అప్పటివిద్ధో అహోసి – ‘సమ్బహులా ఖో భిక్ఖు సావత్థియం వస్సం ఉపగతా, తేపి మం జానిస్సన్తి – భద్దాలి నామ భిక్ఖు సత్థుసాసనే సిక్ఖాయ అపరిపూరకారీ’తి. అయమ్పి ఖో తే, భద్దాలి, సమయో అప్పటివిద్ధో అహోసి. సమయోపి ఖో తే, భద్దాలి, అప్పటివిద్ధో అహోసి – ‘సమ్బహులా ఖో భిక్ఖునియో సావత్థియం వస్సం ఉపగతా, తాపి మం జానిస్సన్తి – భద్దాలి నామ భిక్ఖు సత్థుసాసనే సిక్ఖాయ అపరిపూరకారీ’తి. అయమ్పి ఖో తే, భద్దాలి, సమయో అప్పటివిద్ధో అహోసి. సమయోపి ఖో తే, భద్దాలి, అప్పటివిద్ధో అహోసి – ‘సమ్బహులా ఖో ఉపాసకా సావత్థియం పటివసన్తి, తేపి మం జానిస్సన్తి – భద్దాలి నామ భిక్ఖు సత్థుసాసనే సిక్ఖాయ అపరిపూరకారీ’తి. అయమ్పి ఖో తే, భద్దాలి, సమయో అప్పటివిద్ధో అహోసి. సమయోపి ఖో తే, భద్దాలి, అప్పటివిద్ధో అహోసి – ‘సమ్బహులా ఖో ఉపాసికా సావత్థియం పటివసన్తి, తాపి మం జానిస్సన్తి – భద్దాలి నామ భిక్ఖు సత్థుసాసనే సిక్ఖాయ అపరిపూరకారీ’తి. అయమ్పి ఖో తే, భద్దాలి, సమయో అప్పటివిద్ధో అహోసి. సమయోపి ఖో తే, భద్దాలి, అప్పటివిద్ధో అహోసి – ‘సమ్బహులా ఖో నానాతిత్థియా సమణబ్రాహ్మణా సావత్థియం వస్సం ఉపగతా, తేపి మం జానిస్సన్తి – భద్దాలి నామ భిక్ఖు సమణస్స గోతమస్స సావకో థేరఞ్ఞతరో భిక్ఖు సాసనే సిక్ఖాయ అపరిపూరకారీ’తి. అయమ్పి ఖో తే, భద్దాలి, సమయో అప్పటివిద్ధో అహోసీ’’తి.

‘‘అచ్చయో మం, భన్తే, అచ్చగమా యథాబాలం యథామూళ్హం యథాఅకుసలం, యోహం భగవతా సిక్ఖాపదే పఞ్ఞాపియమానే భిక్ఖుసఙ్ఘే సిక్ఖం సమాదియమానే అనుస్సాహం పవేదేసిం. తస్స మే, భన్తే, భగవా అచ్చయం అచ్చయతో పటిగ్గణ్హాతు ఆయతిం సంవరాయా’’తి. ‘‘తగ్ఘ త్వం, భద్దాలి, అచ్చయో అచ్చగమా యథాబాలం యథామూళ్హం యథాఅకుసలం, యం త్వం మయా సిక్ఖాపదే పఞ్ఞాపియమానే భిక్ఖుసఙ్ఘే సిక్ఖం సమాదియమానే అనుస్సాహం పవేదేసి’’.

౧౩౬. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, భద్దాలి, ఇధస్స భిక్ఖు ఉభతోభాగవిముత్తో, తమహం ఏవం వదేయ్యం – ‘ఏహి మే త్వం, భిక్ఖు, పఙ్కే సఙ్కమో హోహీ’తి, అపి ను ఖో సో సఙ్కమేయ్య వా అఞ్ఞేన వా కాయం సన్నామేయ్య, ‘నో’తి వా వదేయ్యా’’తి?

‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, భద్దాలి, ఇధస్స భిక్ఖు పఞ్ఞావిముత్తో… కాయసక్ఖి… దిట్ఠిప్పత్తో… సద్ధావిముత్తో… ధమ్మానుసారీ… సద్ధానుసారీ, తమహం ఏవం వదేయ్యం – ‘ఏహి మే త్వం, భిక్ఖు, పఙ్కే సఙ్కమో హోహీ’తి, అపి ను ఖో సో సఙ్కమేయ్య వా అఞ్ఞేన వా కాయం సన్నామేయ్య, ‘నో’తి వా వదేయ్యా’’తి?

‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, భద్దాలి, అపి ను త్వం, భద్దాలి, తస్మిం సమయే ఉభతోభాగవిముత్తో వా హోసి పఞ్ఞావిముత్తో వా కాయసక్ఖి వా దిట్ఠిప్పత్తో వా సద్ధావిముత్తో వా ధమ్మానుసారీ వా సద్ధానుసారీ వా’’తి?

‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘నను త్వం, భద్దాలి, తస్మిం సమయే రిత్తో తుచ్ఛో అపరద్ధో’’తి?

‘‘ఏవం, భన్తే. అచ్చయో మం, భన్తే, అచ్చగమా యథాబాలం యథామూళ్హం యథాఅకుసలం, యోహం భగవతా సిక్ఖాపదే పఞ్ఞాపియమానే భిక్ఖుసఙ్ఘే సిక్ఖం సమాదియమానే అనుస్సాహం పవేదేసిం. తస్స మే, భన్తే, భగవా అచ్చయం అచ్చయతో పటిగ్గణ్హాతు ఆయతిం సంవరాయా’’తి. ‘‘తగ్ఘ త్వం, భద్దాలి, అచ్చయో అచ్చగమా యథాబాలం యథామూళ్హం యథాఅకుసలం, యం త్వం మయా సిక్ఖాపదే పఞ్ఞాపియమానే భిక్ఖుసఙ్ఘే సిక్ఖం సమాదియమానే అనుస్సాహం పవేదేసి. యతో చ ఖో త్వం, భద్దాలి, అచ్చయం అచ్చయతో దిస్వా యథాధమ్మం పటికరోసి, తం తే మయం పటిగ్గణ్హామ. వుద్ధిహేసా, భద్దాలి, అరియస్స వినయే యో అచ్చయం అచ్చయతో దిస్వా యథాధమ్మం పటికరోతి, ఆయతిం సంవరం ఆపజ్జతి’’.

౧౩౭. ‘‘ఇధ, భద్దాలి, ఏకచ్చో భిక్ఖు సత్థుసాసనే సిక్ఖాయ అపరిపూరకారీ హోతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘యంనూనాహం వివిత్తం సేనాసనం భజేయ్యం అరఞ్ఞం రుక్ఖమూలం పబ్బతం కన్దరం గిరిగుహం సుసానం వనపత్థం అబ్భోకాసం పలాలపుఞ్జం. అప్పేవ నామాహం ఉత్తరి [ఉత్తరిం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] మనుస్సధమ్మా అలమరియఞాణదస్సనవిసేసం సచ్ఛికరేయ్య’న్తి. సో వివిత్తం సేనాసనం భజతి అరఞ్ఞం రుక్ఖమూలం పబ్బతం కన్దరం గిరిగుహం సుసానం వనపత్థం అబ్భోకాసం పలాలపుఞ్జం. తస్స తథావూపకట్ఠస్స విహరతో సత్థాపి ఉపవదతి, అనువిచ్చపి విఞ్ఞూ సబ్రహ్మచారీ ఉపవదన్తి, దేవతాపి ఉపవదన్తి, అత్తాపి అత్తానం ఉపవదతి. సో సత్థారాపి ఉపవదితో, అనువిచ్చపి విఞ్ఞూహి సబ్రహ్మచారీహి ఉపవదితో, దేవతాహిపి ఉపవదితో, అత్తనాపి అత్తానం ఉపవదితో న ఉత్తరి మనుస్సధమ్మా అలమరియఞాణదస్సనవిసేసం సచ్ఛికరోతి. తం కిస్స హేతు? ఏవఞ్హి తం, భద్దాలి, హోతి యథా తం సత్థుసాసనే సిక్ఖాయ అపరిపూరకారిస్స.

౧౩౮. ‘‘ఇధ పన, భద్దాలి, ఏకచ్చో భిక్ఖు సత్థుసాసనే సిక్ఖాయ పరిపూరకారీ హోతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘యంనూనాహం వివిత్తం సేనాసనం భజేయ్యం అరఞ్ఞం రుక్ఖమూలం పబ్బతం కన్దరం గిరిగుహం సుసానం వనపత్థం అబ్భోకాసం పలాలపుఞ్జం. అప్పేవ నామాహం ఉత్తరి మనుస్సధమ్మా అలమరియఞాణదస్సనవిసేసం సచ్ఛికరేయ్య’న్తి. సో వివిత్తం సేనాసనం భజతి అరఞ్ఞం రుక్ఖమూలం పబ్బతం కన్దరం గిరిగుహం సుసానం వనపత్థం అబ్భోకాసం పలాలపుఞ్జం. తస్స తథావూపకట్ఠస్స విహరతో సత్థాపి న ఉపవదతి, అనువిచ్చపి విఞ్ఞూ సబ్రహ్మచారీ న ఉపవదన్తి, దేవతాపి న ఉపవదన్తి, అత్తాపి అత్తానం న ఉపవదతి. సో సత్థారాపి అనుపవదితో, అనువిచ్చపి విఞ్ఞూహి సబ్రహ్మచారీహి అనుపవదితో, దేవతాహిపి అనుపవదితో, అత్తనాపి అత్తానం అనుపవదితో ఉత్తరి మనుస్సధమ్మా అలమరియఞాణదస్సనవిసేసం సచ్ఛికరోతి. సో వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. తం కిస్స హేతు? ఏవఞ్హి తం, భద్దాలి, హోతి యథా తం సత్థుసాసనే సిక్ఖాయ పరిపూరకారిస్స.

౧౩౯. ‘‘పున చపరం, భద్దాలి, భిక్ఖు వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. తం కిస్స హేతు? ఏవఞ్హి తం, భద్దాలి, హోతి యథా తం సత్థుసాసనే సిక్ఖాయ పరిపూరకారిస్స.

‘‘పున చపరం, భద్దాలి, భిక్ఖు పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహరతి, సతో చ సమ్పజానో సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదేతి, యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి – ‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’తి తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. తం కిస్స హేతు? ఏవఞ్హి తం, భద్దాలి, హోతి యథా తం సత్థుసాసనే సిక్ఖాయ పరిపూరకారిస్స.

‘‘పున చపరం, భద్దాలి, భిక్ఖు సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. తం కిస్స హేతు? ఏవఞ్హి తం, భద్దాలి, హోతి యథా తం సత్థుసాసనే సిక్ఖాయ పరిపూరకారిస్స.

‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేతి. సో అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో…పే… ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. తం కిస్స హేతు? ఏవఞ్హి తం, భద్దాలి, హోతి యథా తం సత్థుసాసనే సిక్ఖాయ పరిపూరకారిస్స.

‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే సత్తానం చుతూపపాతఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేతి. సో దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సతి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాతి – ‘ఇమే వత భోన్తో సత్తా కాయదుచ్చరితేన సమన్నాగతా…పే… వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నా; ఇమే వా పన భోన్తో సత్తా కాయసుచరితేన సమన్నాగతా…పే… సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నా’తి ఇతి దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన…పే… యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాతి. తం కిస్స హేతు? ఏవఞ్హి తం, భద్దాలి, హోతి యథా తం సత్థుసాసనే సిక్ఖాయ పరిపూరకారిస్స.

‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే ఆసవానం ఖయఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేతి. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి; ‘ఇమే ఆసవా’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం ఆసవసముదయో’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం ఆసవనిరోధో’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం ఆసవనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి. తస్స ఏవం జానతో ఏవం పస్సతో కామాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి, భవాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి, అవిజ్జాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి. విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతి. తం కిస్స హేతు? ఏవఞ్హి తం, భద్దాలి, హోతి యథా తం సత్థుసాసనే సిక్ఖాయ పరిపూరకారిస్సా’’తి.

౧౪౦. ఏవం వుత్తే, ఆయస్మా భద్దాలి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, హేతు, కో పచ్చయో యేన మిధేకచ్చం భిక్ఖుం పసయ్హ పసయ్హ [పవయ్హ పవయ్హ (సీ. స్యా. కం. పీ.)] కారణం కరోన్తి? కో పన, భన్తే, హేతు, కో పచ్చయో యేన మిధేకచ్చం భిక్ఖుం నో తథా పసయ్హ పసయ్హ కారణం కరోన్తీ’’తి? ‘‘ఇధ, భద్దాలి, ఏకచ్చో భిక్ఖు అభిణ్హాపత్తికో హోతి ఆపత్తిబహులో. సో భిక్ఖూహి వుచ్చమానో అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతి, బహిద్ధా కథం అపనామేతి, కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి, న సమ్మా వత్తతి, న లోమం పాతేతి, న నేత్థారం వత్తతి, ‘యేన సఙ్ఘో అత్తమనో హోతి తం కరోమీ’తి నాహ. తత్ర, భద్దాలి, భిక్ఖూనం ఏవం హోతి – అయం ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖు అభిణ్హాపత్తికో ఆపత్తిబహులో. సో భిక్ఖూహి వుచ్చమానో అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతి, బహిద్ధా కథం అపనామేతి, కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి, న సమ్మా వత్తతి, న లోమం పాతేతి, న నేత్థారం వత్తతి, ‘యేన సఙ్ఘో అత్తమనో హోతి తం కరోమీ’తి నాహ. సాధు వతాయస్మన్తో ఇమస్స భిక్ఖునో తథా తథా ఉపపరిక్ఖథ యథాస్సిదం [యథయిదం (స్యా. కం. క.)] అధికరణం న ఖిప్పమేవ వూపసమేయ్యాతి. తస్స ఖో ఏవం, భద్దాలి, భిక్ఖునో భిక్ఖూ తథా తథా ఉపపరిక్ఖన్తి యథాస్సిదం అధికరణం న ఖిప్పమేవ వూపసమ్మతి.

౧౪౧. ‘‘ఇధ పన, భద్దాలి, ఏకచ్చో భిక్ఖు అభిణ్హాపత్తికో హోతి ఆపత్తిబహులో. సో భిక్ఖూహి వుచ్చమానో నాఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతి, బహిద్ధా కథం న అపనామేతి, న కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి, సమ్మా వత్తతి, లోమం పాతేతి, నేత్థారం వత్తతి, ‘యేన సఙ్ఘో అత్తమనో హోతి తం కరోమీ’తి ఆహ. తత్ర, భద్దాలి, భిక్ఖూనం ఏవం హోతి – అయం ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖు అభిణ్హాపత్తికో ఆపత్తిబహులో. సో భిక్ఖూహి వుచ్చమానో నాఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతి, బహిద్ధా కథం న అపనామేతి, న కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి, సమ్మా వత్తతి, లోమం పాతేతి, నేత్థారం వత్తతి, ‘యేన సఙ్ఘో అత్తమనో హోతి తం కరోమీ’తి ఆహ. సాధు వతాయస్మన్తో, ఇమస్స భిక్ఖునో తథా తథా ఉపపరిక్ఖథ యథాస్సిదం అధికరణం ఖిప్పమేవ వూపసమేయ్యాతి. తస్స ఖో ఏవం, భద్దాలి, భిక్ఖునో భిక్ఖూ తథా తథా ఉపపరిక్ఖన్తి యథాస్సిదం అధికరణం ఖిప్పమేవ వూపసమ్మతి.

౧౪౨. ‘‘ఇధ, భద్దాలి, ఏకచ్చో భిక్ఖు అధిచ్చాపత్తికో హోతి అనాపత్తిబహులో. సో భిక్ఖూహి వుచ్చమానో అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతి, బహిద్ధా కథం అపనామేతి, కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి, న సమ్మా వత్తతి, న లోమం పాతేతి, న నేత్థారం వత్తతి, ‘యేన సఙ్ఘో అత్తమనో హోతి తం కరోమీ’తి నాహ. తత్ర, భద్దాలి, భిక్ఖూనం ఏవం హోతి – అయం ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖు అధిచ్చాపత్తికో అనాపత్తిబహులో. సో భిక్ఖూహి వుచ్చమానో అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతి, బహిద్ధా కథం అపనామేతి, కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి, న సమ్మా వత్తతి, న లోమం పాతేతి, న నేత్థారం వత్తతి, ‘యేన సఙ్ఘో అత్తమనో హోతి తం కరోమీ’తి నాహ. సాధు వతాయస్మన్తో, ఇమస్స భిక్ఖునో తథా తథా ఉపపరిక్ఖథ యథాస్సిదం అధికరణం న ఖిప్పమేవ వూపసమేయ్యాతి. తస్స ఖో ఏవం, భద్దాలి, భిక్ఖునో భిక్ఖూ తథా తథా ఉపపరిక్ఖన్తి యథాస్సిదం అధికరణం న ఖిప్పమేవ వూపసమ్మతి.

౧౪౩. ‘‘ఇధ పన, భద్దాలి, ఏకచ్చో భిక్ఖు అధిచ్చాపత్తికో హోతి అనాపత్తిబహులో. సో భిక్ఖూహి వుచ్చమానో నాఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతి, న బహిద్ధా కథం అపనామేతి, న కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి, సమ్మా వత్తతి, లోమం పాతేతి, నేత్థారం వత్తతి, ‘యేన సఙ్ఘో అత్తమనో హోతి తం కరోమీ’తి ఆహ. తత్ర, భద్దాలి, భిక్ఖూనం ఏవం హోతి – అయం ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖు అధిచ్చాపత్తికో అనాపత్తిబహులో. సో భిక్ఖూహి వుచ్చమానో నాఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతి, న బహిద్ధా కథం అపనామేతి, న కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాతుకరోతి, సమ్మా వత్తతి, లోమం పాతేతి, నేత్థారం వత్తతి, ‘యేన సఙ్ఘో అత్తమనో హోతి తం కరోమీ’తి ఆహ. సాధు వతాయస్మన్తో, ఇమస్స భిక్ఖునో తథా తథా ఉపపరిక్ఖథ యథాస్సిదం అధికరణం ఖిప్పమేవ వూపసమేయ్యాతి. తస్స ఖో ఏవం, భద్దాలి, భిక్ఖునో భిక్ఖూ తథా తథా ఉపపరిక్ఖన్తి యథాస్సిదం అధికరణం ఖిప్పమేవ వూపసమ్మతి.

౧౪౪. ‘‘ఇధ, భద్దాలి, ఏకచ్చో భిక్ఖు సద్ధామత్తకేన వహతి పేమమత్తకేన. తత్ర, భద్దాలి, భిక్ఖూనం ఏవం హోతి – ‘అయం ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖు సద్ధామత్తకేన వహతి పేమమత్తకేన. సచే మయం ఇమం భిక్ఖుం పసయ్హ పసయ్హ కారణం కరిస్సామ – మా యమ్పిస్స తం సద్ధామత్తకం పేమమత్తకం తమ్హాపి పరిహాయీ’తి. సేయ్యథాపి, భద్దాలి, పురిసస్స ఏకం చక్ఖుం, తస్స మిత్తామచ్చా ఞాతిసాలోహితా తం ఏకం చక్ఖుం రక్ఖేయ్యుం – ‘మా యమ్పిస్స తం ఏకం చక్ఖుం తమ్హాపి పరిహాయీ’తి; ఏవమేవ ఖో, భద్దాలి, ఇధేకచ్చో భిక్ఖు సద్ధామత్తకేన వహతి పేమమత్తకేన. తత్ర, భద్దాలి, భిక్ఖూనం ఏవం హోతి – ‘అయం ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖు సద్ధామత్తకేన వహతి పేమమత్తకేన. సచే మయం ఇమం భిక్ఖుం పసయ్హ పసయ్హ కారణం కరిస్సామ – మా యమ్పిస్స తం సద్ధామత్తకం పేమమత్తకం తమ్హాపి పరిహాయీ’తి. అయం ఖో, భద్దాలి, హేతు అయం పచ్చయో యేన మిధేకచ్చం భిక్ఖుం పసయ్హ పసయ్హ కారణం కరోన్తి. అయం పన, భద్దాలి, హేతు అయం పచ్చయో, యేన మిధేకచ్చం భిక్ఖుం నో తథా పసయ్హ పసయ్హ కారణం కరోన్తీ’’తి.

౧౪౫. ‘‘‘కో ను ఖో, భన్తే, హేతు, కో పచ్చయో యేన పుబ్బే అప్పతరాని చేవ సిక్ఖాపదాని అహేసుం బహుతరా చ భిక్ఖూ అఞ్ఞాయ సణ్ఠహింసు? కో పన, భన్తే, హేతు, కో పచ్చయో యేన ఏతరహి బహుతరాని చేవ సిక్ఖాపదాని హోన్తి అప్పతరా చ భిక్ఖూ అఞ్ఞాయ సణ్ఠహన్తీ’తి? ‘‘ఏవమేతం, భద్దాలి, హోతి సత్తేసు హాయమానేసు, సద్ధమ్మే అన్తరధాయమానే, బహుతరాని చేవ సిక్ఖాపదాని హోన్తి అప్పతరా చ భిక్ఖూ అఞ్ఞాయ సణ్ఠహన్తీతి. న తావ, భద్దాలి, సత్థా సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞాపేతి యావ న ఇధేకచ్చే ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా సఙ్ఘే పాతుభవన్తి. యతో చ ఖో, భద్దాలి, ఇధేకచ్చే ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా సఙ్ఘే పాతుభవన్తి, అథ సత్థా సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞాపేతి తేసంయేవ ఆసవట్ఠానీయానం ధమ్మానం పటిఘాతాయ. న తావ, భద్దాలి, ఇధేకచ్చే ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా సఙ్ఘే పాతుభవన్తి యావ న సఙ్ఘో మహత్తం పత్తో హోతి. యతో చ ఖో, భద్దాలి, సఙ్ఘో మహత్తం పత్తో హోతి, అథ ఇధేకచ్చే ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా సఙ్ఘే పాతుభవన్తి. అథ సత్థా సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞాపేతి తేసంయేవ ఆసవట్ఠానీయానం ధమ్మానం పటిఘాతాయ. న తావ, భద్దాలి, ఇధేకచ్చే ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా సఙ్ఘే పాతుభవన్తి యావ న సఙ్ఘో లాభగ్గం పత్తో హోతి, యసగ్గం పత్తో హోతి, బాహుసచ్చం పత్తో హోతి, రత్తఞ్ఞుతం పత్తో హోతి. యతో చ ఖో, భద్దాలి, సఙ్ఘో రత్తఞ్ఞుతం పత్తో హోతి, అథ ఇధేకచ్చే ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా సఙ్ఘే పాతుభవన్తి, అథ సత్థా సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞాపేతి తేసంయేవ ఆసవట్ఠానీయానం ధమ్మానం పటిఘాతాయ.

౧౪౬. ‘‘అప్పకా ఖో తుమ్హే, భద్దాలి, తేన సమయేన అహువత్థ యదా వో అహం ఆజానీయసుసూపమం ధమ్మపరియాయం దేసేసిం. తం సరసి [సరసి త్వం (సీ. పీ.), సరసి తం (?)] భద్దాలీ’’తి?

‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘తత్ర, భద్దాలి, కం హేతుం పచ్చేసీ’’తి?

‘‘సో హి నూనాహం, భన్తే, దీఘరత్తం సత్థుసాసనే సిక్ఖాయ అపరిపూరకారీ అహోసి’’న్తి.

‘‘న ఖో, భద్దాలి, ఏసేవ హేతు, ఏస పచ్చయో. అపి చ మే త్వం, భద్దాలి, దీఘరత్తం చేతసా చేతోపరిచ్చ విదితో – ‘న చాయం మోఘపురిసో మయా ధమ్మే దేసియమానే అట్ఠిం కత్వా మనసి కత్వా సబ్బచేతసో [సబ్బం చేతసో (క.)] సమన్నాహరిత్వా ఓహితసోతో ధమ్మం సుణాతీ’తి. అపి చ తే అహం, భద్దాలి, ఆజానీయసుసూపమం ధమ్మపరియాయం దేసేస్సామి. తం సుణాహి, సాధుకం మనసి కరోహి; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా భద్దాలి భగవతో పచ్చస్సోసి. భగవా ఏతదవోచ –

౧౪౭. ‘‘సేయ్యథాపి, భద్దాలి, దక్ఖో అస్సదమకో భద్రం అస్సాజానీయం లభిత్వా పఠమేనేవ ముఖాధానే కారణం కారేతి. తస్స ముఖాధానే కారణం కారియమానస్స హోన్తియేవ విసూకాయితాని విసేవితాని విప్ఫన్దితాని కానిచి కానిచి, యథా తం అకారితపుబ్బం కారణం కారియమానస్స. సో అభిణ్హకారణా అనుపుబ్బకారణా తస్మిం ఠానే పరినిబ్బాయతి. యతో ఖో, భద్దాలి, భద్రో అస్సాజానీయో అభిణ్హకారణా అనుపుబ్బకారణా తస్మిం ఠానే పరినిబ్బుతో హోతి, తమేనం అస్సదమకో ఉత్తరి కారణం కారేతి యుగాధానే. తస్స యుగాధానే కారణం కారియమానస్స హోన్తియేవ విసూకాయితాని విసేవితాని విప్ఫన్దితాని కానిచి కానిచి, యథా తం అకారితపుబ్బం కారణం కారియమానస్స. సో అభిణ్హకారణా అనుపుబ్బకారణా తస్మిం ఠానే పరినిబ్బాయతి. యతో ఖో, భద్దాలి, భద్రో అస్సాజానీయో అభిణ్హకారణా అనుపుబ్బకారణా తస్మిం ఠానే పరినిబ్బుతో హోతి, తమేనం అస్సదమకో ఉత్తరి కారణం కారేతి అనుక్కమే మణ్డలే ఖురకాసే [ఖురకాయే (సీ. పీ.)] ధావే దవత్తే [రవత్థే (సీ. స్యా. కం. పీ.)] రాజగుణే రాజవంసే ఉత్తమే జవే ఉత్తమే హయే ఉత్తమే సాఖల్యే. తస్స ఉత్తమే జవే ఉత్తమే హయే ఉత్తమే సాఖల్యే కారణం కారియమానస్స హోన్తియేవ విసూకాయితాని విసేవితాని విప్ఫన్దితాని కానిచి కానిచి, యథా తం అకారితపుబ్బం కారణం కారియమానస్స. సో అభిణ్హకారణా అనుపుబ్బకారణా తస్మిం ఠానే పరినిబ్బాయతి. యతో ఖో, భద్దాలి, భద్రో అస్సాజానీయో అభిణ్హకారణా అనుపుబ్బకారణా తస్మిం ఠానే పరినిబ్బుతో హోతి, తమేనం అస్సదమకో ఉత్తరి వణ్ణియఞ్చ పాణియఞ్చ [వలియఞ్చ (సీ. పీ.), బలియఞ్చ (స్యా. కం.)] అనుప్పవేచ్ఛతి. ఇమేహి ఖో, భద్దాలి, దసహఙ్గేహి సమన్నాగతో భద్రో అస్సాజానీయో రాజారహో హోతి రాజభోగ్గో రఞ్ఞో అఙ్గన్తేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి.

‘‘ఏవమేవ ఖో, భద్దాలి, దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స. కతమేహి దసహి? ఇధ, భద్దాలి, భిక్ఖు అసేఖాయ సమ్మాదిట్ఠియా సమన్నాగతో హోతి, అసేఖేన సమ్మాసఙ్కప్పేన సమన్నాగతో హోతి, అసేఖాయ సమ్మావాచాయ సమన్నాగతో హోతి, అసేఖేన సమ్మాకమ్మన్తేన సమన్నాగతో హోతి, అసేఖేన సమ్మాఆజీవేన సమన్నాగతో హోతి, అసేఖేన సమ్మావాయామేన సమన్నాగతో హోతి, అసేఖాయ సమ్మాసతియా సమన్నాగతో హోతి, అసేఖేన సమ్మాసమాధినా సమన్నాగతో హోతి, అసేఖేన సమ్మాఞాణేన సమన్నాగతో హోతి, అసేఖాయ సమ్మావిముత్తియా సమన్నాగతో హోతి – ఇమేహి ఖో, భద్దాలి, దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఆహునేయ్యో హోతి పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్సా’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనో ఆయస్మా భద్దాలి భగవతో భాసితం అభినన్దీతి.

భద్దాలిసుత్తం నిట్ఠితం పఞ్చమం.

౬. లటుకికోపమసుత్తం

౧౪౮. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా అఙ్గుత్తరాపేసు విహరతి ఆపణం నామ అఙ్గుత్తరాపానం నిగమో. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ ఆపణం పిణ్డాయ పావిసి. ఆపణే పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో యేనఞ్ఞతరో వనసణ్డో తేనుపసఙ్కమి దివావిహారాయ. తం వనసణ్డం అజ్ఝోగాహేత్వా అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే దివావిహారం నిసీది. ఆయస్మాపి ఖో ఉదాయీ పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ ఆపణం పిణ్డాయ పావిసి. ఆపణే పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో యేన సో వనసణ్డో తేనుపసఙ్కమి దివావిహారాయ. తం వనసణ్డం అజ్ఝోగాహేత్వా అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే దివావిహారం నిసీది. అథ ఖో ఆయస్మతో ఉదాయిస్స రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘బహూనం [బహున్నం (సీ. స్యా. కం. పీ.) ఏవమీదిసే అవిఞ్ఞాణకప్పకరణే] వత నో భగవా దుక్ఖధమ్మానం అపహత్తా, బహూనం వత నో భగవా సుఖధమ్మానం ఉపహత్తా; బహూనం వత నో భగవా అకుసలానం ధమ్మానం అపహత్తా, బహూనం వత నో భగవా కుసలానం ధమ్మానం ఉపహత్తా’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది.

౧౪౯. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ మయ్హం, భన్తే, రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘బహూనం వత నో భగవా దుక్ఖధమ్మానం అపహత్తా, బహూనం వత నో భగవా సుఖధమ్మానం ఉపహత్తా; బహూనం వత నో భగవా అకుసలానం ధమ్మానం అపహత్తా, బహూనం వత నో భగవా కుసలానం ధమ్మానం ఉపహత్తా’తి. మయఞ్హి, భన్తే, పుబ్బే సాయఞ్చేవ భుఞ్జామ పాతో చ దివా చ వికాలే. అహు ఖో సో, భన్తే, సమయో యం భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘ఇఙ్ఘ తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఏతం దివావికాలభోజనం పజహథా’తి. తస్స మయ్హం, భన్తే, అహుదేవ అఞ్ఞథత్తం, అహుదేవ [అహు (సీ. పీ.)] దోమనస్సం – ‘యమ్పి నో సద్ధా గహపతికా దివా వికాలే పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం దేన్తి తస్సపి నో భగవా పహానమాహ, తస్సపి నో సుగతో పటినిస్సగ్గమాహా’తి. తే మయం, భన్తే, భగవతి పేమఞ్చ గారవఞ్చ హిరిఞ్చ ఓత్తప్పఞ్చ సమ్పస్సమానా ఏవం తం దివావికాలభోజనం పజహిమ్హా. తే మయం, భన్తే, సాయఞ్చేవ భుఞ్జామ పాతో చ. అహు ఖో సో, భన్తే, సమయో యం భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘ఇఙ్ఘ తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఏతం రత్తింవికాలభోజనం పజహథా’తి. తస్స మయ్హం, భన్తే, అహుదేవ అఞ్ఞథత్తం అహుదేవ దోమనస్సం – ‘యమ్పి నో ఇమేసం ద్విన్నం భత్తానం పణీతసఙ్ఖాతతరం తస్సపి నో భగవా పహానమాహ, తస్సపి నో సుగతో పటినిస్సగ్గమాహా’తి. భూతపుబ్బం, భన్తే, అఞ్ఞతరో పురిసో దివా సూపేయ్యం లభిత్వా ఏవమాహ – ‘హన్ద చ ఇమం నిక్ఖిపథ, సాయం సబ్బేవ సమగ్గా భుఞ్జిస్సామా’తి. యా కాచి, భన్తే, సఙ్ఖతియో సబ్బా తా రత్తిం, అప్పా దివా. తే మయం, భన్తే, భగవతి పేమఞ్చ గారవఞ్చ హిరిఞ్చ ఓత్తప్పఞ్చ సమ్పస్సమానా ఏవం తం రత్తింవికాలభోజనం పజహిమ్హా. భూతపుబ్బం, భన్తే, భిక్ఖూ రత్తన్ధకారతిమిసాయం పిణ్డాయ చరన్తా చన్దనికమ్పి పవిసన్తి, ఓలిగల్లేపి పపతన్తి, కణ్టకావాటమ్పి [కణ్టకవత్తమ్పి (సీ. పీ.), కణ్టకరాజిమ్పి (స్యా. కం.)] ఆరోహన్తి, సుత్తమ్పి గావిం ఆరోహన్తి, మాణవేహిపి సమాగచ్ఛన్తి కతకమ్మేహిపి అకతకమ్మేహిపి, మాతుగామోపి తే [తేన (క.)] అసద్ధమ్మేన నిమన్తేతి. భూతపుబ్బాహం, భన్తే, రత్తన్ధకారతిమిసాయం పిణ్డాయ చరామి. అద్దసా ఖో మం, భన్తే, అఞ్ఞతరా ఇత్థీ విజ్జన్తరికాయ భాజనం ధోవన్తీ. దిస్వా మం భీతా విస్సరమకాసి – ‘అభుమ్మే [అబ్భుమ్మే (సీ. పీ.)] పిసాచో వత మ’న్తి! ఏవం వుత్తే, అహం, భన్తే, తం ఇత్థిం ఏతదవోచం – ‘నాహం, భగిని, పిసాచో; భిక్ఖు పిణ్డాయ ఠితో’తి. ‘భిక్ఖుస్స ఆతుమారీ, భిక్ఖుస్స మాతుమారీ [ఠితో’తి. భిక్ఖుస్స ఆతుమాతుమారీ (క.)]! వరం తే, భిక్ఖు, తిణ్హేన గోవికన్తనేన కుచ్ఛి పరికన్తో, న త్వేవ వరం యం [న త్వేవ యా (సీ. పీ.)] రత్తన్ధకారతిమిసాయం కుచ్ఛిహేతు పిణ్డాయ చరసీ’తి [చరసాతి (సీ. పీ.)]. తస్స మయ్హం, భన్తే, తదనుస్సరతో ఏవం హోతి – ‘బహూనం వత నో భగవా దుక్ఖధమ్మానం అపహత్తా, బహూనం వత నో భగవా సుఖధమ్మానం ఉపహత్తా; బహూనం వత నో భగవా అకుసలానం ధమ్మానం అపహత్తా, బహూనం వత నో భగవా కుసలానం ధమ్మానం ఉపహత్తా’’’తి.

౧౫౦. ‘‘ఏవమేవ పనుదాయి, ఇధేకచ్చే మోఘపురిసా ‘ఇదం పజహథా’తి మయా వుచ్చమానా తే ఏవమాహంసు – ‘కిం పనిమస్స అప్పమత్తకస్స ఓరమత్తకస్స అధిసల్లిఖతేవాయం సమణో’తి. తే తఞ్చేవ నప్పజహన్తి, మయి చ అప్పచ్చయం ఉపట్ఠాపేన్తి. యే చ భిక్ఖూ సిక్ఖాకామా తేసం తం, ఉదాయి, హోతి బలవం బన్ధనం, దళ్హం బన్ధనం, థిరం బన్ధనం, అపూతికం బన్ధనం, థూలో, కలిఙ్గరో – సేయ్యథాపి, ఉదాయి, లటుకికా సకుణికా పూతిలతాయ బన్ధనేన బద్ధా తత్థేవ వధం వా బన్ధం వా మరణం వా ఆగమేతి. యో ను ఖో, ఉదాయి, ఏవం వదేయ్య – ‘యేన సా లటుకికా సకుణికా పూతిలతాయ బన్ధనేన బద్ధా తత్థేవ వధం వా బన్ధం వా మరణం వా ఆగమేతి, తఞ్హి తస్సా అబలం బన్ధనం, దుబ్బలం బన్ధనం, పూతికం బన్ధనం, అసారకం బన్ధన’న్తి; సమ్మా ను ఖో సో, ఉదాయి, వదమానో వదేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే. యేన సా, భన్తే, లటుకికా సకుణికా పూతిలతాయ బన్ధనేన బద్ధా తత్థేవ వధం వా బన్ధం వా మరణం వా ఆగమేతి, తఞ్హి తస్సా బలవం బన్ధనం, దళ్హం బన్ధనం, థిరం బన్ధనం అపూతికం బన్ధనం, థూలో, కలిఙ్గరో’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, ఉదాయి, ఇధేకచ్చే మోఘపురిసా ‘ఇదం పజహథా’తి మయా వుచ్చమానా తే ఏవమాహంసు – ‘కిం పనిమస్స అప్పమత్తకస్స ఓరమత్తకస్స అధిసల్లిఖతేవాయం సమణో’తి? తే తఞ్చేవ నప్పజహన్తి, మయి చ అప్పచ్చయం ఉపట్ఠాపేన్తి. యే చ భిక్ఖూ సిక్ఖాకామా తేసం తం, ఉదాయి, హోతి బలవం బన్ధనం, దళ్హం బన్ధనం, థిరం బన్ధనం, అపూతికం బన్ధనం, థూలో, కలిఙ్గరో’’.

౧౫౧. ‘‘ఇధ పనుదాయి, ఏకచ్చే కులపుత్తా ‘ఇదం పజహథా’తి మయా వుచ్చమానా తే ఏవమాహంసు – ‘కిం పనిమస్స అప్పమత్తకస్స ఓరమత్తకస్స పహాతబ్బస్స యస్స నో భగవా పహానమాహ, యస్స నో సుగతో పటినిస్సగ్గమాహా’తి? తే తఞ్చేవ పజహన్తి, మయి చ న అప్పచ్చయం ఉపట్ఠాపేన్తి. యే చ భిక్ఖూ సిక్ఖాకామా తే తం పహాయ అప్పోస్సుక్కా పన్నలోమా పరదత్తవుత్తా [పరదవుత్తా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] మిగభూతేన చేతసా విహరన్తి. తేసం తం, ఉదాయి, హోతి అబలం బన్ధనం, దుబ్బలం బన్ధనం, పూతికం బన్ధనం, అసారకం బన్ధనం – సేయ్యథాపి, ఉదాయి, రఞ్ఞో నాగో ఈసాదన్తో ఉరూళ్హవా అభిజాతో సఙ్గామావచరో దళ్హేహి వరత్తేహి బన్ధనేహి బద్ధో ఈసకంయేవ కాయం సన్నామేత్వా తాని బన్ధనాని సంఛిన్దిత్వా సంపదాలేత్వా యేన కామం పక్కమతి. యో ను ఖో, ఉదాయి, ఏవం వదేయ్య – ‘యేహి సో రఞ్ఞో నాగో ఈసాదన్తో ఉరూళ్హవా అభిజాతో సఙ్గామావచరో దళ్హేహి వరత్తేహి బన్ధనేహి బద్ధో ఈసకంయేవ కాయం సన్నామేత్వా తాని బన్ధనాని సంఛిన్దిత్వా సంపదాలేత్వా యేన కామం పక్కమతి, తఞ్హి తస్స బలవం బన్ధనం, దళ్హం బన్ధనం, థిరం బన్ధనం, అపూతికం బన్ధనం, థూలో, కలిఙ్గరో’తి; సమ్మా ను ఖో సో, ఉదాయి, వదమానో వదేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే. యేహి సో, భన్తే, రఞ్ఞో నాగో ఈసాదన్తో ఉరూళ్హవా అభిజాతో సఙ్గామావచరో దళ్హేహి వరత్తేహి బన్ధనేహి బద్ధో ఈసకంయేవ కాయం సన్నామేత్వా తాని బన్ధనాని సంఛిన్దిత్వా సంపదాలేత్వా యేన కామం పక్కమతి, తఞ్హి తస్స అబలం బన్ధనం…పే… అసారకం బన్ధన’’న్తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, ఉదాయి, ఇధేకచ్చే కులపుత్తా ‘ఇదం పజహథా’తి మయా వుచ్చమానా తే ఏవమాహంసు – ‘కిం పనిమస్స అప్పమత్తకస్స ఓరమత్తకస్స పహాతబ్బస్స యస్స నో భగవా పహానమాహ, యస్స నో సుగతో పటినిస్సగ్గమాహా’తి? తే తఞ్చేవ పజహన్తి, మయి చ న అప్పచ్చయం ఉపట్ఠాపేన్తి. యే చ భిక్ఖూ సిక్ఖాకామా తే తం పహాయ అప్పోస్సుక్కా పన్నలోమా పరదత్తవుత్తా మిగభూతేన చేతసా విహరన్తి. తేసం తం, ఉదాయి, హోతి అబలం బన్ధనం, దుబ్బలం బన్ధనం, పూతికం బన్ధనం, అసారకం బన్ధనం’’.

౧౫౨. ‘‘సేయ్యథాపి, ఉదాయి, పురిసో దలిద్దో అస్సకో అనాళ్హియో; తస్స’స్స ఏకం అగారకం ఓలుగ్గవిలుగ్గం కాకాతిదాయిం [కాకాతిడాయిం (?)] నపరమరూపం, ఏకా ఖటోపికా [కళోపికా (క.)] ఓలుగ్గవిలుగ్గా నపరమరూపా, ఏకిస్సా కుమ్భియా ధఞ్ఞసమవాపకం నపరమరూపం, ఏకా జాయికా నపరమరూపా. సో ఆరామగతం భిక్ఖుం పస్సేయ్య సుధోతహత్థపాదం మనుఞ్ఞం భోజనం భుత్తావిం సీతాయ ఛాయాయ నిసిన్నం అధిచిత్తే యుత్తం. తస్స ఏవమస్స – ‘సుఖం వత, భో, సామఞ్ఞం, ఆరోగ్యం వత, భో, సామఞ్ఞం! సో వతస్సం [సో వతస్స (క.)] యోహం కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజేయ్య’న్తి. సో న సక్కుణేయ్య ఏకం అగారకం ఓలుగ్గవిలుగ్గం కాకాతిదాయిం నపరమరూపం పహాయ, ఏకం ఖటోపికం ఓలుగ్గవిలుగ్గం నపరమరూపం పహాయ, ఏకిస్సా కుమ్భియా ధఞ్ఞసమవాపకం నపరమరూపం పహాయ, ఏకం జాయికం నపరమరూపం పహాయ కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం. యో ను ఖో, ఉదాయి, ఏవం వదేయ్య – ‘యేహి సో పురిసో బన్ధనేహి బద్ధో న సక్కోతి ఏకం అగారకం ఓలుగ్గవిలుగ్గం కాకాతిదాయిం నపరమరూపం పహాయ, ఏకం ఖటోపికం ఓలుగ్గవిలుగ్గం నపరమరూపం పహాయ, ఏకిస్సా కుమ్భియా ధఞ్ఞసమవాపకం నపరమరూపం పహాయ, ఏకం జాయికం నపరమరూపం పహాయ కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం; తఞ్హి తస్స అబలం బన్ధనం, దుబ్బలం బన్ధనం, పూతికం బన్ధనం, అసారకం బన్ధన’న్తి; సమ్మా ను ఖో సో, ఉదాయి, వదమానో వదేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే. యేహి సో, భన్తే, పురిసో బన్ధనేహి బద్ధో, న సక్కోతి ఏకం అగారకం ఓలుగ్గవిలుగ్గం కాకాతిదాయిం నపరమరూపం పహాయ, ఏకం ఖటోపికం ఓలుగ్గవిలుగ్గం నపరమరూపం పహాయ, ఏకిస్సా కుమ్భియా ధఞ్ఞసమవాపకం నపరమరూపం పహాయ, ఏకం జాయికం నపరమరూపం పహాయ కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం; తఞ్హి తస్స బలవం బన్ధనం, దళ్హం బన్ధనం, థిరం బన్ధనం, అపూతికం బన్ధనం, థూలో, కలిఙ్గరో’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, ఉదాయి, ఇధేకచ్చే మోఘపురిసా ‘ఇదం పజహథా’తి మయా వుచ్చమానా తే ఏవమాహంసు – ‘కిం పనిమస్స అప్పమత్తకస్స ఓరమత్తకస్స అధిసల్లిఖతేవాయం సమణో’తి? తే తఞ్చేవ నప్పజహన్తి, మయి చ అప్పచ్చయం ఉపట్ఠాపేన్తి. యే చ భిక్ఖూ సిక్ఖాకామా తేసం తం, ఉదాయి, హోతి బలవం బన్ధనం, దళ్హం బన్ధనం, థిరం బన్ధనం, అపూతికం బన్ధనం, థూలో, కలిఙ్గరో’’.

౧౫౩. ‘‘సేయ్యథాపి, ఉదాయి, గహపతి వా గహపతిపుత్తో వా అడ్ఢో మహద్ధనో మహాభోగో, నేకానం నిక్ఖగణానం చయో, నేకానం ధఞ్ఞగణానం చయో, నేకానం ఖేత్తగణానం చయో, నేకానం వత్థుగణానం చయో, నేకానం భరియగణానం చయో, నేకానం దాసగణానం చయో, నేకానం దాసిగణానం చయో; సో ఆరామగతం భిక్ఖుం పస్సేయ్య సుధోతహత్థపాదం మనుఞ్ఞం భోజనం భుత్తావిం సీతాయ ఛాయాయ నిసిన్నం అధిచిత్తే యుత్తం. తస్స ఏవమస్స – ‘సుఖం వత, భో, సామఞ్ఞం, ఆరోగ్యం వత, భో, సామఞ్ఞం! సో వతస్సం యోహం కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజేయ్య’న్తి. సో సక్కుణేయ్య నేకాని నిక్ఖగణాని పహాయ, నేకాని ధఞ్ఞగణాని పహాయ, నేకాని ఖేత్తగణాని పహాయ, నేకాని వత్థుగణాని పహాయ, నేకాని భరియగణాని పహాయ, నేకాని దాసగణాని పహాయ, నేకాని దాసిగణాని పహాయ కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం. యో ను ఖో, ఉదాయి, ఏవం వదేయ్య – ‘యేహి సో గహపతి వా గహపతిపుత్తో వా బన్ధనేహి బద్ధో, సక్కోతి నేకాని నిక్ఖగణాని పహాయ, నేకాని ధఞ్ఞగణాని పహాయ, నేకాని ఖేత్తగణాని పహాయ, నేకాని వత్థుగణాని పహాయ, నేకాని భరియగణాని పహాయ, నేకాని దాసగణాని పహాయ, నేకాని దాసిగణాని పహాయ కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం, తఞ్హి తస్స బలవం బన్ధనం, దళ్హం బన్ధనం, థిరం బన్ధనం, అపూతికం బన్ధనం, థూలో, కలిఙ్గరో’తి; సమ్మా ను ఖో సో, ఉదాయి, వదమానో వదేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే. యేహి సో, భన్తే, గహపతి వా గహపతిపుత్తో వా బన్ధనేహి బద్ధో, సక్కోతి నేకాని నిక్ఖగణాని పహాయ, నేకాని ధఞ్ఞగణాని పహాయ, నేకాని ఖేత్తగణాని పహాయ, నేకాని వత్థుగణాని పహాయ, నేకాని భరియగణాని పహాయ, నేకాని దాసగణాని పహాయ, నేకాని దాసిగణాని పహాయ కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితుం; తఞ్హి తస్స అబలం బన్ధనం, దుబ్బలం బన్ధనం, పూతికం బన్ధనం, అసారకం బన్ధన’’న్తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, ఉదాయి, ఇధేకచ్చే కులపుత్తా ‘ఇదం పజహథా’తి మయా వుచ్చమానా తే ఏవమాహంసు – ‘కిం పనిమస్స అప్పమత్తకస్స ఓరమత్తకస్స పహాతబ్బస్స యస్స నో భగవా పహానమాహ యస్స, నో సుగతో పటినిస్సగ్గమాహా’తి? తే తఞ్చేవ పజహన్తి, మయి చ న అప్పచ్చయం ఉపట్ఠాపేన్తి. యే చ భిక్ఖూ సిక్ఖాకామా తే తం పహాయ అప్పోస్సుక్కా పన్నలోమా పరదత్తవుత్తా మిగభూతేన చేతసా విహరన్తి. తేసం తం, ఉదాయి, హోతి అబలం బన్ధనం, దుబ్బలం బన్ధనం, పూతికం బన్ధనం, అసారకం బన్ధనం’’.

౧౫౪. ‘‘చత్తారోమే, ఉదాయి, పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? ఇధుదాయి, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఉపధిపహానాయ పటిపన్నో హోతి ఉపధిపటినిస్సగ్గాయ. తమేనం ఉపధిపహానాయ పటిపన్నం ఉపధిపటినిస్సగ్గాయ ఉపధిపటిసంయుత్తా సరసఙ్కప్పా సముదాచరన్తి. సో తే అధివాసేతి, నప్పజహతి, న వినోదేతి, న బ్యన్తీకరోతి, న అనభావం గమేతి. ఇమం ఖో అహం, ఉదాయి, పుగ్గలం ‘సంయుత్తో’తి వదామి నో ‘విసంయుత్తో’. తం కిస్స హేతు? ఇన్ద్రియవేమత్తతా హి మే, ఉదాయి, ఇమస్మిం పుగ్గలే విదితా.

‘‘ఇధ పనుదాయి, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఉపధిపహానాయ పటిపన్నో హోతి ఉపధిపటినిస్సగ్గాయ. తమేనం ఉపధిపహానాయ పటిపన్నం ఉపధిపటినిస్సగ్గాయ ఉపధిపటిసంయుత్తా సరసఙ్కప్పా సముదాచరన్తి. సో తే నాధివాసేతి, పజహతి, వినోదేతి, బ్యన్తీకరోతి, అనభావం గమేతి. ఇమమ్పి ఖో అహం, ఉదాయి, పుగ్గలం ‘సంయుత్తో’తి వదామి నో ‘విసంయుత్తో’. తం కిస్స హేతు? ఇన్ద్రియవేమత్తతా హి మే, ఉదాయి, ఇమస్మిం పుగ్గలే విదితా.

‘‘ఇధ పనుదాయి, ఏకచ్చో పుగ్గలో ఉపధిపహానాయ పటిపన్నో హోతి ఉపధిపటినిస్సగ్గాయ. తమేనం ఉపధిపహానాయ పటిపన్నం ఉపధిపటినిస్సగ్గాయ కదాచి కరహచి సతిసమ్మోసా ఉపధిపటిసంయుత్తా సరసఙ్కప్పా సముదాచరన్తి; దన్ధో, ఉదాయి, సతుప్పాదో. అథ ఖో నం ఖిప్పమేవ పజహతి, వినోదేతి, బ్యన్తీకరోతి, అనభావం గమేతి. సేయ్యథాపి, ఉదాయి, పురిసో దివసంసన్తత్తే [దివససన్తత్తే (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అయోకటాహే ద్వే వా తీణి వా ఉదకఫుసితాని నిపాతేయ్య; దన్ధో, ఉదాయి, ఉదకఫుసితానం నిపాతో. అథ ఖో నం ఖిప్పమేవ పరిక్ఖయం పరియాదానం గచ్ఛేయ్య. ఏవమేవ ఖో, ఉదాయి, ఇధేకచ్చో పుగ్గలో ఉపధిపహానాయ పటిపన్నో హోతి ఉపధిపటినిస్సగ్గాయ. తమేనం ఉపధిపహానాయ పటిపన్నం ఉపధిపటినిస్సగ్గాయ కదాచి కరహచి సతిసమ్మోసా ఉపధిపటిసంయుత్తా సరసఙ్కప్పా సముదాచరన్తి; దన్ధో, ఉదాయి, సతుప్పాదో. అథ ఖో నం ఖిప్పమేవ పజహతి, వినోదేతి, బ్యన్తీకరోతి, అనభావం గమేతి. ఇమమ్పి ఖో అహం, ఉదాయి, పుగ్గలం ‘సంయుత్తో’తి వదామి నో ‘విసంయుత్తో’. తం కిస్స హేతు? ఇన్ద్రియవేమత్తతా హి మే, ఉదాయి, ఇమస్మిం పుగ్గలే విదితా.

‘‘ఇధ పనుదాయి, ఏకచ్చో పుగ్గలో ‘ఉపధి దుక్ఖస్స మూల’న్తి – ఇతి విదిత్వా నిరుపధి హోతి, ఉపధిసఙ్ఖయే విముత్తో. ఇమం ఖో అహం, ఉదాయి, పుగ్గలం ‘విసంయుత్తో’తి వదామి నో ‘సంయుత్తో’తి. తం కిస్స హేతు? ఇన్ద్రియవేమత్తతా హి మే, ఉదాయి, ఇమస్మిం పుగ్గలే విదితా. ఇమే ఖో, ఉదాయి, చత్తారో పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం.

౧౫౫. ‘‘పఞ్చ ఖో ఇమే, ఉదాయి, కామగుణా. కతమే పఞ్చ? చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా, సోతవిఞ్ఞేయ్యా సద్దా…పే… ఘానవిఞ్ఞేయ్యా గన్ధా… జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా… కాయవిఞ్ఞేయ్యా ఫోట్ఠబ్బా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. ఇమే ఖో, ఉదాయి, పఞ్చ కామగుణా. యం ఖో, ఉదాయి, ఇమే పఞ్చ కామగుణే పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం ఇదం వుచ్చతి కామసుఖం మిళ్హసుఖం [మీళ్హసుఖం (సీ. పీ.)] పుథుజ్జనసుఖం అనరియసుఖం, న సేవితబ్బం, న భావేతబ్బం, న బహులీకాతబ్బం; ‘భాయితబ్బం ఏతస్స సుఖస్సా’తి వదామి.

౧౫౬. ‘‘ఇధుదాయి, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, వితక్కవిచారానం వూపసమా… దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, పీతియా చ విరాగా… తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, సుఖస్స చ పహానా… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఇదం వుచ్చతి నేక్ఖమ్మసుఖం పవివేకసుఖం ఉపసమసుఖం సమ్బోధసుఖం, ఆసేవితబ్బం, భావేతబ్బం, బహులీకాతబ్బం; ‘న భాయితబ్బం ఏతస్స సుఖస్సా’తి వదామి.

‘‘ఇధుదాయి, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి; ఇదం ఖో అహం, ఉదాయి, ఇఞ్జితస్మిం వదామి. కిఞ్చ తత్థ ఇఞ్జితస్మిం? యదేవ తత్థ వితక్కవిచారా అనిరుద్ధా హోన్తి ఇదం తత్థ ఇఞ్జితస్మిం. ఇధుదాయి, భిక్ఖు వితక్కవిచారానం వూపసమా…పే… దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి; ఇదమ్పి ఖో అహం, ఉదాయి, ఇఞ్జితస్మిం వదామి. కిఞ్చ తత్థ ఇఞ్జితస్మిం? యదేవ తత్థ పీతిసుఖం అనిరుద్ధం హోతి ఇదం తత్థ ఇఞ్జితస్మిం. ఇధుదాయి, భిక్ఖు పీతియా చ విరాగా…పే… తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి; ఇదమ్పి ఖో అహం, ఉదాయి, ఇఞ్జితస్మిం వదామి. కిఞ్చ తత్థ ఇఞ్జితస్మిం? యదేవ తత్థ ఉపేక్ఖాసుఖం అనిరుద్ధం హోతి ఇదం తత్థ ఇఞ్జితస్మిం. ఇధుదాయి, భిక్ఖు సుఖస్స చ పహానా…పే… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి; ఇదం ఖో అహం, ఉదాయి, అనిఞ్జితస్మిం వదామి.

‘‘ఇధుదాయి, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి; ఇదం ఖో అహం, ఉదాయి, ‘అనల’న్తి వదామి, ‘పజహథా’తి వదామి, ‘సమతిక్కమథా’తి వదామి. కో చ తస్స సమతిక్కమో? ఇధుదాయి, భిక్ఖు వితక్కవిచారానం వూపసమా… దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అయం తస్స సమతిక్కమో; ఇదమ్పి ఖో అహం, ఉదాయి, ‘అనల’న్తి వదామి, ‘పజహథా’తి వదామి, ‘సమతిక్కమథా’తి వదామి. కో చ తస్స సమతిక్కమో? ఇధుదాయి, భిక్ఖు పీతియా చ విరాగా… తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అయం తస్స సమతిక్కమో; ఇదమ్పి ఖో అహం, ఉదాయి, ‘అనల’న్తి వదామి, ‘పజహథా’తి వదామి, ‘సమతిక్కమథా’తి వదామి. కో చ తస్స సమతిక్కమో? ఇధుదాయి, భిక్ఖు సుఖస్స చ పహానా… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అయం తస్స సమతిక్కమో; ఇదమ్పి ఖో అహం, ఉదాయి, ‘అనల’న్తి వదామి, ‘పజహథా’తి వదామి, ‘సమతిక్కమథా’తి వదామి. కో చ తస్స సమతిక్కమో? ఇధుదాయి, భిక్ఖు సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా ‘అనన్తో ఆకాసో’తి ఆకాసానఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అయం తస్స సమతిక్కమో; ఇదమ్పి ఖో అహం, ఉదాయి, ‘అనల’న్తి వదామి, ‘పజహథా’తి వదామి, ‘సమతిక్కమథా’తి వదామి. కో చ తస్స సమతిక్కమో? ఇధుదాయి, భిక్ఖు సబ్బసో ఆకాసానఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘అనన్తం విఞ్ఞాణ’న్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అయం తస్స సమతిక్కమో; ఇదమ్పి ఖో అహం, ఉదాయి, ‘అనల’న్తి వదామి, ‘పజహథా’తి వదామి, ‘సమతిక్కమథా’తి వదామి. కో చ తస్స సమతిక్కమో? ఇధుదాయి, భిక్ఖు సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘నత్థి కిఞ్చీ’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అయం తస్స సమతిక్కమో; ఇదమ్పి ఖో అహం, ఉదాయి, ‘అనల’న్తి వదామి, ‘పజహథా’తి వదామి, ‘సమతిక్కమథా’తి వదామి. కో చ తస్స సమతిక్కమో? ఇధుదాయి, భిక్ఖు సబ్బసో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అయం తస్స సమతిక్కమో; ఇదమ్పి ఖో అహం, ఉదాయి, ‘అనల’న్తి వదామి, ‘పజహథా’తి వదామి, ‘సమతిక్కమథా’తి వదామి. కో చ తస్స సమతిక్కమో? ఇధుదాయి, భిక్ఖు సబ్బసో నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ సఞ్ఞావేదయితనిరోధం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అయం తస్స సమతిక్కమో; ఇతి ఖో అహం, ఉదాయి, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనస్సపి పహానం వదామి. పస్ససి నో త్వం, ఉదాయి, తం సంయోజనం అణుం వా థూలం వా యస్సాహం నో పహానం వదామీ’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనో ఆయస్మా ఉదాయీ భగవతో భాసితం అభినన్దీతి.

లటుకికోపమసుత్తం నిట్ఠితం ఛట్ఠం.

౭. చాతుమసుత్తం

౧౫౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా చాతుమాయం విహరతి ఆమలకీవనే. తేన ఖో పన సమయేన సారిపుత్తమోగ్గల్లానప్పముఖాని పఞ్చమత్తాని భిక్ఖుసతాని చాతుమం అనుప్పత్తాని హోన్తి భగవన్తం దస్సనాయ. తే చ ఆగన్తుకా భిక్ఖూ నేవాసికేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం పటిసమ్మోదమానా సేనాసనాని పఞ్ఞాపయమానా పత్తచీవరాని పటిసామయమానా ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా అహేసుం. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘కే పనేతే, ఆనన్ద, ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా, కేవట్టా మఞ్ఞే మచ్ఛవిలోపే’’తి? ‘‘ఏతాని, భన్తే, సారిపుత్తమోగ్గల్లానప్పముఖాని పఞ్చమత్తాని భిక్ఖుసతాని చాతుమం అనుప్పత్తాని భగవన్తం దస్సనాయ. తే ఆగన్తుకా భిక్ఖూ నేవాసికేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం పటిసమ్మోదమానా సేనాసనాని పఞ్ఞాపయమానా పత్తచీవరాని పటిసామయమానా ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా’’తి. ‘‘తేనహానన్ద, మమ వచనేన తే భిక్ఖూ ఆమన్తేహి – ‘సత్థా ఆయస్మన్తే ఆమన్తేతీ’’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పటిస్సుత్వా యేన తే భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘సత్థా ఆయస్మన్తే ఆమన్తేతీ’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో ఆనన్దస్స పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నే ఖో తే భిక్ఖూ భగవా ఏతదవోచ – ‘‘కిం ను తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా, కేవట్టా మఞ్ఞే మచ్ఛవిలోపే’’తి? ‘‘ఇమాని, భన్తే, సారిపుత్తమోగ్గల్లానప్పముఖాని పఞ్చమత్తాని భిక్ఖుసతాని చాతుమం అనుప్పత్తాని భగవన్తం దస్సనాయ. తేమే ఆగన్తుకా భిక్ఖూ నేవాసికేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం పటిసమ్మోదమానా సేనాసనాని పఞ్ఞాపయమానా పత్తచీవరాని పటిసామయమానా ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా’’తి. ‘‘గచ్ఛథ, భిక్ఖవే, పణామేమి వో, న వో మమ సన్తికే వత్థబ్బ’’న్తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పటిస్సుత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా సేనాసనం సంసామేత్వా పత్తచీవరమాదాయ పక్కమింసు.

౧౫౮. తేన ఖో పన సమయేన చాతుమేయ్యకా సక్యా సన్థాగారే [సన్ధాగారే (క.)] సన్నిపతితా హోన్తి కేనచిదేవ కరణీయేన. అద్దసంసు ఖో చాతుమేయ్యకా సక్యా తే భిక్ఖూ దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తే; దిస్వాన యేన తే భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా తే భిక్ఖూ ఏతదవోచుం – ‘‘హన్ద, కహం పన తుమ్హే ఆయస్మన్తో గచ్ఛథా’’తి? ‘‘భగవతా ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖుసఙ్ఘో పణామితో’’తి. ‘‘తేనహాయస్మన్తో ముహుత్తం నిసీదథ, అప్పేవ నామ మయం సక్కుణేయ్యామ భగవన్తం పసాదేతు’’న్తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ చాతుమేయ్యకానం సక్యానం పచ్చస్సోసుం. అథ ఖో చాతుమేయ్యకా సక్యా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో చాతుమేయ్యకా సక్యా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘అభినన్దతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘం; అభివదతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘం. సేయ్యథాపి, భన్తే, భగవతా పుబ్బే భిక్ఖుసఙ్ఘో అనుగ్గహితో, ఏవమేవ భగవా ఏతరహి అనుగ్గణ్హాతు భిక్ఖుసఙ్ఘం. సన్తేత్థ, భన్తే, భిక్ఖూ నవా అచిరపబ్బజితా అధునాగతా ఇమం ధమ్మవినయం. తేసం భగవన్తం దస్సనాయ అలభన్తానం సియా అఞ్ఞథత్తం, సియా విపరిణామో. సేయ్యథాపి, భన్తే, బీజానం తరుణానం ఉదకం అలభన్తానం సియా అఞ్ఞథత్తం సియా విపరిణామో; ఏవమేవ ఖో, భన్తే, సన్తేత్థ భిక్ఖూ నవా అచిరపబ్బజితా అధునాగతా ఇమం ధమ్మవినయం, తేసం భగవన్తం దస్సనాయ అలభన్తానం సియా అఞ్ఞథత్తం, సియా విపరిణామో. సేయ్యథాపి, భన్తే, వచ్ఛస్స తరుణస్స మాతరం అపస్సన్తస్స సియా అఞ్ఞథత్తం, సియా విపరిణామో; ఏవమేవ ఖో, భన్తే, సన్తేత్థ భిక్ఖూ నవా అచిరపబ్బజితా అధునాగతా ఇమం ధమ్మవినయం, తేసం భగవన్తం అపస్సన్తానం సియా అఞ్ఞథత్తం, సియా విపరిణామో. అభినన్దతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘం; అభివదతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘం. సేయ్యథాపి, భన్తే, భగవతా పుబ్బే భిక్ఖుసఙ్ఘో అనుగ్గహితో; ఏవమేవ భగవా ఏతరహి అనుగ్గణ్హాతు భిక్ఖుసఙ్ఘ’’న్తి.

౧౫౯. అథ ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి భగవతో చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం [సమ్మిఞ్జితం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ – బ్రహ్మలోకే అన్తరహితో భగవతో పురతో పాతురహోసి. అథ ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభినన్దతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘం; అభివదతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘం. సేయ్యథాపి, భన్తే, భగవతా పుబ్బే భిక్ఖుసఙ్ఘో అనుగ్గహితో; ఏవమేవ భగవా ఏతరహి అనుగ్గణ్హాతు భిక్ఖుసఙ్ఘం. సన్తేత్థ, భన్తే, భిక్ఖూ నవా అచిరపబ్బజితా అధునాగతా ఇమం ధమ్మవినయం, తేసం భగవన్తం దస్సనాయ అలభన్తానం సియా అఞ్ఞథత్తం, సియా విపరిణామో. సేయ్యథాపి, భన్తే, బీజానం తరుణానం ఉదకం అలభన్తానం సియా అఞ్ఞథత్తం, సియా విపరిణామో; ఏవమేవ ఖో, భన్తే, సన్తేత్థ భిక్ఖూ నవా అచిరపబ్బజితా అధునాగతా ఇమం ధమ్మవినయం, తేసం భగవన్తం దస్సనాయ అలభన్తానం సియా అఞ్ఞథత్తం, సియా విపరిణామో. సేయ్యథాపి భన్తే, వచ్ఛస్స తరుణస్స మాతరం అపస్సన్తస్స సియా అఞ్ఞథత్తం, సియా విపరిణామో; ఏవమేవ ఖో, భన్తే, సన్తేత్థ భిక్ఖూ నవా అచిరపబ్బజితా అధునాగతా ఇమం ధమ్మవినయం, తేసం భగవన్తం అపస్సన్తానం సియా అఞ్ఞథత్తం, సియా విపరిణామో. అభినన్దతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘం; అభివదతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘం. సేయ్యథాపి, భన్తే, భగవతా పుబ్బే భిక్ఖుసఙ్ఘో అనుగ్గహితో; ఏవమేవ భగవా ఏతరహి అనుగ్గణ్హాతు భిక్ఖుసఙ్ఘ’’న్తి.

౧౬౦. అసక్ఖింసు ఖో చాతుమేయ్యకా చ సక్యా బ్రహ్మా చ సహమ్పతి భగవన్తం పసాదేతుం బీజూపమేన చ తరుణూపమేన చ. అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఉట్ఠేథావుసో, గణ్హథ పత్తచీవరం. పసాదితో భగవా చాతుమేయ్యకేహి చ సక్యేహి బ్రహ్మునా చ సహమ్పతినా బీజూపమేన చ తరుణూపమేన చా’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స పటిస్సుత్వా ఉట్ఠాయాసనా పత్తచీవరమాదాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘కిన్తి తే, సారిపుత్త, అహోసి మయా భిక్ఖుసఙ్ఘే పణామితే’’తి? ‘‘ఏవం ఖో మే, భన్తే, అహోసి – ‘భగవతా భిక్ఖుసఙ్ఘో పణామితో. అప్పోస్సుక్కో దాని భగవా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారం అనుయుత్తో విహరిస్సతి, మయమ్పి దాని అప్పోస్సుక్కా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారమనుయుత్తా విహరిస్సామా’’’తి. ‘‘ఆగమేహి త్వం, సారిపుత్త, ఆగమేహి త్వం, సారిపుత్త, దిట్ఠధమ్మసుఖవిహార’’న్తి. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం ఆమన్తేసి – ‘‘కిన్తి తే, మోగ్గల్లాన, అహోసి మయా భిక్ఖుసఙ్ఘే పణామితే’’తి? ‘‘ఏవం ఖో మే, భన్తే, అహోసి – ‘భగవతా భిక్ఖుసఙ్ఘో పణామితో. అప్పోస్సుక్కో దాని భగవా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారం అనుయుత్తో విహరిస్సతి, అహఞ్చ దాని ఆయస్మా చ సారిపుత్తో భిక్ఖుసఙ్ఘం పరిహరిస్సామా’’’తి. ‘‘సాధు సాధు, మోగ్గల్లాన! అహం వా హి, మోగ్గల్లాన, భిక్ఖుసఙ్ఘం పరిహరేయ్యం సారిపుత్తమోగ్గల్లానా వా’’తి.

౧౬౧. అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, భయాని ఉదకోరోహన్తే పాటికఙ్ఖితబ్బాని. కతమాని చత్తారి? ఊమిభయం [ఉమ్మీభయం (స్యా. కం.)], కుమ్భీలభయం, ఆవట్టభయం, సుసుకాభయం – ఇమాని, భిక్ఖవే, చత్తారి భయాని ఉదకోరోహన్తే పాటికఙ్ఖితబ్బాని. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారిమాని భయాని ఇధేకచ్చే పుగ్గలే ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితే పాటికఙ్ఖితబ్బాని. కతమాని చత్తారి? ఊమిభయం, కుమ్భీలభయం, ఆవట్టభయం, సుసుకాభయం.

౧౬౨. ‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, ఊమిభయం? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో కులపుత్తో సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో హోతి – ‘ఓతిణ్ణోమ్హి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి దుక్ఖోతిణ్ణో దుక్ఖపరేతో; అప్పేవ నామ ఇమస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స అన్తకిరియా పఞ్ఞాయేథా’తి. తమేనం తథా పబ్బజితం సమానం సబ్రహ్మచారీ ఓవదన్తి, అనుసాసన్తి – ‘ఏవం తే అభిక్కమితబ్బం, ఏవం తే పటిక్కమితబ్బం, ఏవం తే ఆలోకితబ్బం, ఏవం తే విలోకితబ్బం, ఏవం తే సమిఞ్జితబ్బం, ఏవం తే పసారితబ్బం, ఏవం తే సఙ్ఘాటిపత్తచీవరం ధారేతబ్బ’న్తి. తస్స ఏవం హోతి – ‘మయం ఖో పుబ్బే అగారియభూతా సమానా అఞ్ఞే ఓవదామ, అనుసాసామ [ఓవదామపి అనుసాసామపి (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. ఇమే పనమ్హాకం పుత్తమత్తా మఞ్ఞే, నత్తమత్తా మఞ్ఞే, అమ్హే [ఏవం (క.)] ఓవదితబ్బం అనుసాసితబ్బం మఞ్ఞన్తీ’తి. సో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఊమిభయస్స భీతో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తో. ‘ఊమిభయ’న్తి ఖో, భిక్ఖవే, కోధుపాయాసస్సేతం అధివచనం.

౧౬౩. ‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, కుమ్భీలభయం? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో కులపుత్తో సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో హోతి – ‘ఓతిణ్ణోమ్హి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి దుక్ఖోతిణ్ణో దుక్ఖపరేతో; అప్పేవ నామ ఇమస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స అన్తకిరియా పఞ్ఞాయేథా’తి. తమేనం తథా పబ్బజితం సమానం సబ్రహ్మచారీ ఓవదన్తి అనుసాసన్తి – ‘ఇదం తే ఖాదితబ్బం, ఇదం తే న ఖాదితబ్బం; ఇదం తే భుఞ్జితబ్బం, ఇదం తే న భుఞ్జితబ్బం; ఇదం తే సాయితబ్బం, ఇదం తే న సాయితబ్బం; ఇదం తే పాతబ్బం, ఇదం తే న పాతబ్బం; కప్పియం తే ఖాదితబ్బం, అకప్పియం తే న ఖాదితబ్బం; కప్పియం తే భుఞ్జితబ్బం, అకప్పియం తే న భుఞ్జితబ్బం; కప్పియం తే సాయితబ్బం, అకప్పియం తే న సాయితబ్బం; కప్పియం తే పాతబ్బం, అకప్పియం తే న పాతబ్బం; కాలే తే ఖాదితబ్బం, వికాలే తే న ఖాదితబ్బం; కాలే తే భుఞ్జితబ్బం, వికాలే తే న భుఞ్జితబ్బం; కాలే తే సాయితబ్బం, వికాలే తే న సాయితబ్బం; కాలే తే పాతబ్బం, వికాలే తే న పాతబ్బ’న్తి. తస్స ఏవం హోతి – ‘మయం ఖో పుబ్బే అగారియభూతా సమానా యం ఇచ్ఛామ తం ఖాదామ, యం న ఇచ్ఛామ న తం ఖాదామ; యం ఇచ్ఛామ తం భుఞ్జామ, యం న ఇచ్ఛామ న తం భుఞ్జామ; యం ఇచ్ఛామ తం సాయామ, యం న ఇచ్ఛామ న తం సాయామ; యం ఇచ్ఛామ తం పివామ [పిపామ (సీ. పీ.)], యం న ఇచ్ఛామ న తం పివామ; కప్పియమ్పి ఖాదామ, అకప్పియమ్పి ఖాదామ; కప్పియమ్పి భుఞ్జామ, అకప్పియమ్పి భుఞ్జామ; కప్పియమ్పి సాయామ, అకప్పియమ్పి సాయామ; కప్పియమ్పి పివామ, అకప్పియమ్పి పివామ; కాలేపి ఖాదామ, వికాలేపి ఖాదామ; కాలేపి భుఞ్జామ వికాలేపి భుఞ్జామ; కాలేపి సాయామ, వికాలేపి సాయామ; కాలేపి పివామ, వికాలేపి పివామ. యమ్పి నో సద్ధా గహపతికా దివా వికాలే పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం దేన్తి తత్థపిమే ముఖావరణం మఞ్ఞే కరోన్తీ’తి. సో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, కుమ్భీలభయస్స భీతో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తో. ‘కుమ్భీలభయ’న్తి ఖో, భిక్ఖవే, ఓదరికత్తస్సేతం అధివచనం.

౧౬౪. ‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, ఆవట్టభయం? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో కులపుత్తో సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో హోతి – ‘ఓతిణ్ణోమ్హి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి దుక్ఖోతిణ్ణో దుక్ఖపరేతో; అప్పేవ నామ ఇమస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స అన్తకిరియా పఞ్ఞాయేథా’తి. సో ఏవం పబ్బజితో సమానో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ గామం వా నిగమం వా పిణ్డాయ పవిసతి. అరక్ఖితేనేవ కాయేన అరక్ఖితాయ వాచాయ అనుపట్ఠితాయ సతియా అసంవుతేహి ఇన్ద్రియేహి సో తత్థ పస్సతి గహపతిం వా గహపతిపుత్తం వా పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితం సమఙ్గీభూతం పరిచారయమానం [పరిచారియమానం (స్యా. కం. క.)]. తస్స ఏవం హోతి – ‘మయం ఖో పుబ్బే అగారియభూతా సమానా పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితా సమఙ్గీభూతా పరిచారిమ్హా. సంవిజ్జన్తి ఖో పన మే కులే [సంవిజ్జన్తి ఖో కులే (సీ. స్యా. కం. పీ.)] భోగా. సక్కా భోగే చ భుఞ్జితుం పుఞ్ఞాని చ కాతు’న్తి. సో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఆవట్టభయస్స భీతో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తో. ‘ఆవట్టభయ’న్తి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చన్నేతం కామగుణానం అధివచనం.

౧౬౫. ‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, సుసుకాభయం? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో కులపుత్తో సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో హోతి – ‘ఓతిణ్ణోమ్హి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి దుక్ఖోతిణ్ణో దుక్ఖపరేతో; అప్పేవ నామ ఇమస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స అన్తకిరియా పఞ్ఞాయేథా’తి. సో ఏవం పబ్బజితో సమానో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ గామం వా నిగమం వా పిణ్డాయ పవిసతి. అరక్ఖితేనేవ కాయేన అరక్ఖితాయ వాచాయ అనుపట్ఠితాయ సతియా అసంవుతేహి ఇన్ద్రియేహి సో తత్థ పస్సతి మాతుగామం దున్నివత్థం వా దుప్పారుతం వా. తస్స మాతుగామం దిస్వా దున్నివత్థం వా దుప్పారుతం వా రాగో చిత్తం అనుద్ధంసేతి. సో రాగానుద్ధంసేన [అనుద్ధస్తేన (సీ. పీ.)] చిత్తేన సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, సుసుకాభయస్స భీతో సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తో. ‘సుసుకాభయ’న్తి ఖో, భిక్ఖవే, మాతుగామస్సేతం అధివచనం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి భయాని, ఇధేకచ్చే పుగ్గలే ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితే పాటికఙ్ఖితబ్బానీ’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనా తే భిక్ఖూ భగవతో భాసితం అభినన్దున్తి.

చాతుమసుత్తం నిట్ఠితం సత్తమం.

౮. నళకపానసుత్తం

౧౬౬. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కోసలేసు విహరతి నళకపానే పలాసవనే. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా కులపుత్తా భగవన్తం ఉద్దిస్స సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా హోన్తి – ఆయస్మా చ అనురుద్ధో, ఆయస్మా చ భద్దియో [నన్దియో (సీ. పీ.) వినయే చ మ. ని. ౧ చూళగోసిఙ్గే చ], ఆయస్మా చ కిమిలో [కిమ్బిలో (సీ. స్యా. కం. పీ.)], ఆయస్మా చ భగు, ఆయస్మా చ కోణ్డఞ్ఞో [కుణ్డధానో (సీ. పీ.)], ఆయస్మా చ రేవతో, ఆయస్మా చ ఆనన్దో, అఞ్ఞే చ అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా కులపుత్తా. తేన ఖో పన సమయేన భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో అబ్భోకాసే నిసిన్నో హోతి. అథ ఖో భగవా తే కులపుత్తే ఆరబ్భ భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘యే తే, భిక్ఖవే, కులపుత్తా మమం ఉద్దిస్స సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా, కచ్చి తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అభిరతా బ్రహ్మచరియే’’తి? ఏవం వుత్తే, తే భిక్ఖూ తుణ్హీ అహేసుం. దుతియమ్పి ఖో భగవా తే కులపుత్తే ఆరబ్భ భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘యే తే, భిక్ఖవే, కులపుత్తా మమం ఉద్దిస్స సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా, కచ్చి తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అభిరతా బ్రహ్మచరియే’’తి? దుతియమ్పి ఖో తే భిక్ఖూ తుణ్హీ అహేసుం. తతియమ్పి ఖో భగవా తే కులపుత్తే ఆరబ్భ భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘యే తే, భిక్ఖవే, కులపుత్తా మమం ఉద్దిస్స సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా, కచ్చి తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అభిరతా బ్రహ్మచరియే’’తి? తతియమ్పి ఖో తే భిక్ఖూ తుణ్హీ అహేసుం.

౧౬౭. అథ ఖో భగవతో ఏతదహోసి – ‘‘యంనూనాహం తే కులపుత్తే పుచ్ఛేయ్య’’న్తి! అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం అనురుద్ధం ఆమన్తేసి – ‘‘కచ్చి తుమ్హే, అనురుద్ధా, అభిరతా బ్రహ్మచరియే’’తి? ‘‘తగ్ఘ మయం, భన్తే, అభిరతా బ్రహ్మచరియే’’తి. ‘‘సాధు సాధు, అనురుద్ధా! ఏతం ఖో, అనురుద్ధా, తుమ్హాకం పతిరూపం కులపుత్తానం సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితానం యం తుమ్హే అభిరమేయ్యాథ బ్రహ్మచరియే. యేన తుమ్హే అనురుద్ధా, భద్రేన యోబ్బనేన సమన్నాగతా పఠమేన వయసా సుసుకాళకేసా కామే పరిభుఞ్జేయ్యాథ తేన తుమ్హే, అనురుద్ధా, భద్రేనపి యోబ్బనేన సమన్నాగతా పఠమేన వయసా సుసుకాళకేసా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా. తే చ ఖో పన తుమ్హే, అనురుద్ధా, నేవ రాజాభినీతా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా, న చోరాభినీతా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా, న ఇణట్టా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా, న భయట్టా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా, నాజీవికాపకతా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా. అపి చ ఖోమ్హి ఓతిణ్ణో జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, దుక్ఖోతిణ్ణో దుక్ఖపరేతో; అప్పేవ నామ ఇమస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స అన్తకిరియా పఞ్ఞాయేథాతి – నను తుమ్హే, అనురుద్ధా, ఏవం సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘ఏవం పబ్బజితేన చ పన, అనురుద్ధా, కులపుత్తేన కిమస్స కరణీయం? వివేకం, అనురుద్ధా, కామేహి వివేకం అకుసలేహి ధమ్మేహి పీతిసుఖం నాధిగచ్ఛతి అఞ్ఞం వా [అఞ్ఞం చ (క.)] తతో సన్తతరం, తస్స అభిజ్ఝాపి చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి, బ్యాపాదోపి చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి, థీనమిద్ధమ్పి [థీనమిద్ధమ్పి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చమ్పి చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి, విచికిచ్ఛాపి చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి, అరతీపి చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి, తన్దీపి చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి. వివేకం, అనురుద్ధా, కామేహి వివేకం అకుసలేహి ధమ్మేహి పీతిసుఖం నాధిగచ్ఛతి అఞ్ఞం వా తతో సన్తతరం’’.

‘‘వివేకం, అనురుద్ధా, కామేహి వివేకం అకుసలేహి ధమ్మేహి పీతిసుఖం అధిగచ్ఛతి అఞ్ఞం వా తతో సన్తతరం, తస్స అభిజ్ఝాపి చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠతి, బ్యాపాదోపి చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠతి, థీనమిద్ధమ్పి చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠతి, ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చమ్పి చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠతి, విచికిచ్ఛాపి చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠతి, అరతీపి చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠతి, తన్దీపి చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠతి. వివేకం, అనురుద్ధా, కామేహి వివేకం అకుసలేహి ధమ్మేహి పీతిసుఖం అధిగచ్ఛతి అఞ్ఞం వా తతో సన్తతరం.

౧౬౮. ‘‘కిన్తి వో, అనురుద్ధా, మయి హోతి – ‘యే ఆసవా సంకిలేసికా పోనోబ్భవికా [పోనోభవికా (సీ. పీ.)] సదరా దుక్ఖవిపాకా ఆయతిం జాతిజరామరణియా, అప్పహీనా తే తథాగతస్స; తస్మా తథాగతో సఙ్ఖాయేకం పటిసేవతి, సఙ్ఖాయేకం అధివాసేతి, సఙ్ఖాయేకం పరివజ్జేతి, సఙ్ఖాయేకం వినోదేతీ’’’తి? ‘‘న ఖో నో, భన్తే, భగవతి ఏవం హోతి – ‘యే ఆసవా సంకిలేసికా పోనోబ్భవికా సదరా దుక్ఖవిపాకా ఆయతిం జాతిజరామరణియా, అప్పహీనా తే తథాగతస్స; తస్మా తథాగతో సఙ్ఖాయేకం పటిసేవతి, సఙ్ఖాయేకం అధివాసేతి, సఙ్ఖాయేకం పరివజ్జేతి, సఙ్ఖాయేకం వినోదేతీ’తి. ఏవం ఖో నో, భన్తే, భగవతి హోతి – ‘యే ఆసవా సంకిలేసికా పోనోబ్భవికా సదరా దుక్ఖవిపాకా ఆయతిం జాతిజరామరణియా, పహీనా తే తథాగతస్స; తస్మా తథాగతో సఙ్ఖాయేకం పటిసేవతి, సఙ్ఖాయేకం అధివాసేతి, సఙ్ఖాయేకం పరివజ్జేతి, సఙ్ఖాయేకం వినోదేతీ’’’తి. ‘‘సాధు సాధు, అనురుద్ధా! తథాగతస్స, అనురుద్ధా, యే ఆసవా సంకిలేసికా పోనోబ్భవికా సదరా దుక్ఖవిపాకా ఆయతిం జాతిజరామరణియా, పహీనా తే ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. సేయ్యథాపి, అనురుద్ధా, తాలో మత్థకచ్ఛిన్నో అభబ్బో పునవిరూళ్హియా; ఏవమేవ ఖో, అనురుద్ధా, తథాగతస్స యే ఆసవా సంకిలేసికా పోనోబ్భవికా సదరా దుక్ఖవిపాకా ఆయతిం జాతిజరామరణియా, పహీనా తే ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా; తస్మా తథాగతో సఙ్ఖాయేకం పటిసేవతి, సఙ్ఖాయేకం అధివాసేతి, సఙ్ఖాయేకం పరివజ్జేతి, సఙ్ఖాయేకం వినోదేతి’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, అనురుద్ధా, కం అత్థవసం సమ్పస్సమానో తథాగతో సావకే అబ్భతీతే కాలఙ్కతే ఉపపత్తీసు బ్యాకరోతి – ‘అసు అముత్ర ఉపపన్నో; అసు అముత్ర ఉపపన్నో’’’తి? ‘‘భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా భగవంనేత్తికా భగవంపటిసరణా. సాధు వత, భన్తే, భగవన్తంయేవ పటిభాతు ఏతస్స భాసితస్స అత్థో. భగవతో సుత్వా భిక్ఖూ ధారేస్సన్తీ’’తి. ‘‘న ఖో, అనురుద్ధా, తథాగతో జనకుహనత్థం న జనలపనత్థం న లాభసక్కారసిలోకానిసంసత్థం న ‘ఇతి మం జనో జానాతూ’తి సావకే అబ్భతీతే కాలఙ్కతే ఉపపత్తీసు బ్యాకరోతి – ‘అసు అముత్ర ఉపపన్నో, అసు అముత్ర ఉపపన్నో’తి. సన్తి చ ఖో, అనురుద్ధా, కులపుత్తా సద్ధా ఉళారవేదా ఉళారపామోజ్జా. తే తం సుత్వా తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరన్తి. తేసం తం, అనురుద్ధా, హోతి దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ’’.

౧౬౯. ‘‘ఇధానురుద్ధా, భిక్ఖు సుణాతి – ‘ఇత్థన్నామో భిక్ఖు కాలఙ్కతో [కాలకతో (సీ. స్యా. కం. పీ.)]; సో భగవతా బ్యాకతో – అఞ్ఞాయ సణ్ఠహీ’తి. సో ఖో పనస్స ఆయస్మా సామం దిట్ఠో వా హోతి అనుస్సవస్సుతో వా – ‘ఏవంసీలో సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపి, ఏవంధమ్మో సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపి, ఏవంపఞ్ఞో సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపి, ఏవంవిహారీ సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపి, ఏవంవిముత్తో సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపీ’తి. సో తస్స సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ సుతఞ్చ చాగఞ్చ పఞ్ఞఞ్చ అనుస్సరన్తో తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరతి. ఏవమ్పి ఖో, అనురుద్ధా, భిక్ఖునో ఫాసువిహారో హోతి.

‘‘ఇధానురుద్ధా, భిక్ఖు సుణాతి – ‘ఇత్థన్నామో భిక్ఖు కాలఙ్కతో; సో భగవతా బ్యాకతో – పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికో తత్థ పరినిబ్బాయీ అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా’తి. సో ఖో పనస్స ఆయస్మా సామం దిట్ఠో వా హోతి అనుస్సవస్సుతో వా – ‘ఏవంసీలో సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపి, ఏవంధమ్మో…పే… ఏవంపఞ్ఞో… ఏవంవిహారీ… ఏవంవిముత్తో సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపీ’తి. సో తస్స సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ సుతఞ్చ చాగఞ్చ పఞ్ఞఞ్చ అనుస్సరన్తో తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరతి. ఏవమ్పి ఖో, అనురుద్ధా, భిక్ఖునో ఫాసువిహారో హోతి.

‘‘ఇధానురుద్ధా, భిక్ఖు సుణాతి – ‘ఇత్థన్నామో భిక్ఖు కాలఙ్కతో; సో భగవతా బ్యాకతో – తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామీ సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సతీ’తి. సో ఖో పనస్స ఆయస్మా సామం దిట్ఠో వా హోతి అనుస్సవస్సుతో వా – ‘ఏవంసీలో సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపి, ఏవంధమ్మో…పే… ఏవంపఞ్ఞో… ఏవంవిహారీ… ఏవంవిముత్తో సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపీ’తి. సో తస్స సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ సుతఞ్చ చాగఞ్చ పఞ్ఞఞ్చ అనుస్సరన్తో తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరతి. ఏవమ్పి ఖో, అనురుద్ధా, భిక్ఖునో ఫాసువిహారో హోతి.

‘‘ఇధానురుద్ధా, భిక్ఖు సుణాతి – ‘ఇత్థన్నామో భిక్ఖు కాలఙ్కతో; సో భగవతా బ్యాకతో – తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’తి. సో ఖో పనస్స ఆయస్మా సామం దిట్ఠో వా హోతి అనుస్సవస్సుతో వా – ‘ఏవంసీలో సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపి, ఏవంధమ్మో…పే… ఏవంపఞ్ఞో… ఏవంవిహారీ… ఏవంవిముత్తో సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపీ’తి. సో తస్స సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ సుతఞ్చ చాగఞ్చ పఞ్ఞఞ్చ అనుస్సరన్తో తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరతి. ఏవమ్పి ఖో, అనురుద్ధా, భిక్ఖునో ఫాసువిహారో హోతి.

౧౭౦. ‘‘ఇధానురుద్ధా, భిక్ఖునీ సుణాతి – ‘ఇత్థన్నామా భిక్ఖునీ కాలఙ్కతా; సా భగవతా బ్యాకతా – అఞ్ఞాయ సణ్ఠహీ’తి. సా ఖో పనస్సా భగినీ సామం దిట్ఠా వా హోతి అనుస్సవస్సుతా వా – ‘ఏవంసీలా సా భగినీ అహోసి ఇతిపి, ఏవంధమ్మా సా భగినీ అహోసి ఇతిపి, ఏవంపఞ్ఞా సా భగినీ అహోసి ఇతిపి, ఏవంవిహారినీ సా భగినీ అహోసి ఇతిపి, ఏవంవిముత్తా సా భగినీ అహోసి ఇతిపీ’తి. సా తస్సా సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ సుతఞ్చ చాగఞ్చ పఞ్ఞఞ్చ అనుస్సరన్తీ తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరతి. ఏవమ్పి ఖో, అనురుద్ధా, భిక్ఖునియా ఫాసువిహారో హోతి.

‘‘ఇధానురుద్ధా, భిక్ఖునీ సుణాతి – ‘ఇత్థన్నామా భిక్ఖునీ కాలఙ్కతా; సా భగవతా బ్యాకతా – పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికా తత్థ పరినిబ్బాయినీ అనావత్తిధమ్మా తస్మా లోకా’తి. సా ఖో పనస్సా భగినీ సామం దిట్ఠా వా హోతి అనుస్సవస్సుతా వా – ‘ఏవంసీలా సా భగినీ అహోసి ఇతిపి, ఏవంధమ్మా…పే… ఏవంపఞ్ఞా… ఏవంవిహారినీ… ఏవంవిముత్తా సా భగినీ అహోసి ఇతిపీ’తి. సా తస్సా సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ సుతఞ్చ చాగఞ్చ పఞ్ఞఞ్చ అనుస్సరన్తీ తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరతి. ఏవమ్పి ఖో, అనురుద్ధా, భిక్ఖునియా ఫాసువిహారో హోతి.

‘‘ఇధానురుద్ధా, భిక్ఖునీ సుణాతి – ‘ఇత్థన్నామా భిక్ఖునీ కాలఙ్కతా; సా భగవతా బ్యాకతా – తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామినీ సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సతీ’తి. సా ఖో పనస్సా భగినీ సామం దిట్ఠా వా హోతి అనుస్సవస్సుతా వా – ‘ఏవంసీలా సా భగినీ అహోసి ఇతిపి, ఏవంధమ్మా…పే… ఏవంపఞ్ఞా… ఏవంవిహారినీ… ఏవంవిముత్తా సా భగినీ అహోసి ఇతిపీ’తి. సా తస్సా సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ సుతఞ్చ చాగఞ్చ పఞ్ఞఞ్చ అనుస్సరన్తీ తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరతి. ఏవమ్పి ఖో, అనురుద్ధా, భిక్ఖునియా ఫాసువిహారో హోతి.

‘‘ఇధానురుద్ధా, భిక్ఖునీ సుణాతి – ‘ఇత్థన్నామా భిక్ఖునీ కాలఙ్కతా; సా భగవతా బ్యాకతా – తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా’తి. సా ఖో పనస్సా భగినీ సామం దిట్ఠా వా హోతి అనుస్సవస్సుతా వా – ‘ఏవంసీలా సా భగినీ అహోసి ఇతిపి, ఏవంధమ్మా… ఏవంపఞ్ఞా… ఏవంవిహారినీ… ఏవంవిముత్తా సా భగినీ అహోసి ఇతిపీ’తి. సా తస్సా సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ సుతఞ్చ చాగఞ్చ పఞ్ఞఞ్చ అనుస్సరన్తీ తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరతి. ఏవమ్పి ఖో, అనురుద్ధా, భిక్ఖునియా ఫాసువిహారో హోతి.

౧౭౧. ‘‘ఇధానురుద్ధా, ఉపాసకో సుణాతి – ‘ఇత్థన్నామో ఉపాసకో కాలఙ్కతో; సో భగవతా బ్యాకతో – పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికో తత్థ పరినిబ్బాయీ అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా’తి. సో ఖో పనస్స ఆయస్మా సామం దిట్ఠో వా హోతి అనుస్సవస్సుతో వా – ‘ఏవంసీలో సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపి, ఏవంధమ్మో సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపి, ఏవంపఞ్ఞో సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపి, ఏవంవిహారీ సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపి, ఏవంవిముత్తో సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపీ’తి. సో తస్స సద్ధఞ్చ సుతఞ్చ చాగఞ్చ పఞ్ఞఞ్చ అనుస్సరన్తో తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరతి. ఏవమ్పి ఖో, అనురుద్ధా, ఉపాసకస్స ఫాసువిహారో హోతి.

‘‘ఇధానురుద్ధా, ఉపాసకో సుణాతి – ‘ఇత్థన్నామో ఉపాసకో కాలఙ్కతో; సో భగవతా బ్యాకతో – తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామీ సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సతీ’తి. సో ఖో పనస్స ఆయస్మా సామం దిట్ఠో వా హోతి అనుస్సవస్సుతో వా – ‘ఏవంసీలో సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపి, ఏవంధమ్మో… ఏవంపఞ్ఞో… ఏవంవిహారీ… ఏవంవిముత్తో సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపీ’తి. సో తస్స సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ సుతఞ్చ చాగఞ్చ పఞ్ఞఞ్చ అనుస్సరన్తో తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరతి. ఏవమ్పి ఖో, అనురుద్ధా, ఉపాసకస్స ఫాసువిహారో హోతి.

‘‘ఇధానురుద్ధా, ఉపాసకో సుణాతి – ‘ఇత్థన్నామో ఉపాసకో కాలఙ్కతో; సో భగవతా బ్యాకతో – తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’తి. సో ఖో పనస్స ఆయస్మా సామం దిట్ఠో వా హోతి అనుస్సవస్సుతో వా – ‘ఏవంసీలో సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపి, ఏవంధమ్మో…పే… ఏవంపఞ్ఞో… ఏవంవిహారీ… ఏవంవిముత్తో సో ఆయస్మా అహోసి ఇతిపీ’తి. సో తస్స సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ సుతఞ్చ చాగఞ్చ పఞ్ఞఞ్చ అనుస్సరన్తో తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరతి. ఏవమ్పి ఖో, అనురుద్ధా ఉపాసకస్స ఫాసువిహారో హోతి.

౧౭౨. ‘‘ఇధానురుద్ధా, ఉపాసికా సుణాతి – ‘ఇత్థన్నామా ఉపాసికా కాలఙ్కతా; సా భగవతా బ్యాకతా – పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికా తత్థ పరినిబ్బాయినీ అనావత్తిధమ్మా తస్మా లోకా’తి. సా ఖో పనస్సా భగినీ సామం దిట్ఠా వా హోతి అనుస్సవస్సుతా వా – ‘ఏవంసీలా సా భగినీ అహోసి ఇతిపి, ఏవంధమ్మా… ఏవంపఞ్ఞా… ఏవంవిహారినీ… ఏవంవిముత్తా సా భగినీ అహోసి ఇతిపీ’తి. సా తస్సా సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ సుతఞ్చ చాగఞ్చ పఞ్ఞఞ్చ అనుస్సరన్తీ తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరతి. ఏవమ్పి ఖో, అనురుద్ధా, ఉపాసికాయ ఫాసువిహారో హోతి.

‘‘ఇధానురుద్ధా, ఉపాసికా సుణాతి – ‘ఇత్థన్నామా ఉపాసికా కాలఙ్కతా; సా భగవతా బ్యాకతా – తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామినీ సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సతీ’తి. సా ఖో పనస్సా భగినీ సామం దిట్ఠా వా హోతి అనుస్సవస్సుతా వా – ‘ఏవంసీలా సా భగినీ అహోసి ఇతిపి, ఏవంధమ్మా… ఏవంపఞ్ఞా… ఏవంవిహారినీ… ఏవంవిముత్తా సా భగినీ అహోసి ఇతిపీ’తి. సా తస్సా సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ సుతఞ్చ చాగఞ్చ పఞ్ఞఞ్చ అనుస్సరన్తీ తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరతి. ఏవమ్పి ఖో, అనురుద్ధా, ఉపాసికాయ ఫాసువిహారో హోతి.

‘‘ఇధానురుద్ధా, ఉపాసికా సుణాతి – ‘ఇత్థన్నామా ఉపాసికా కాలఙ్కతా; సా భగవతా బ్యాకతా – తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సోతాపన్నా అవినిపాతధమ్మా నియతా సమ్బోధిపరాయణా’తి. సా ఖో పనస్సా భగినీ సామం దిట్ఠా వా హోతి అనుస్సవస్సుతా వా – ‘ఏవంసీలా సా భగినీ అహోసి ఇతిపి, ఏవంధమ్మా సా భగినీ అహోసి ఇతిపి, ఏవంపఞ్ఞా సా భగినీ అహోసి ఇతిపి, ఏవంవిహారినీ సా భగినీ అహోసి ఇతిపి, ఏవంవిముత్తా సా భగినీ అహోసి ఇతిపీ’తి. సా తస్సా సద్ధఞ్చ సీలఞ్చ సుతఞ్చ చాగఞ్చ పఞ్ఞఞ్చ అనుస్సరన్తీ తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరతి. ఏవమ్పి ఖో, అనురుద్ధా, ఉపాసికాయ ఫాసువిహారో హోతి.

‘‘ఇతి ఖో, అనురుద్ధా, తథాగతో న జనకుహనత్థం న జనలపనత్థం న లాభసక్కారసిలోకానిసంసత్థం న ‘ఇతి మం జనో జానాతూ’తి సావకే అబ్భతీతే కాలఙ్కతే ఉపపత్తీసు బ్యాకరోతి – ‘అసు అముత్ర ఉపపన్నో, అసు అముత్ర ఉపపన్నో’తి. సన్తి చ ఖో, అనురుద్ధా, కులపుత్తా సద్ధా ఉళారవేదా ఉళారపామోజ్జా. తే తం సుత్వా తదత్థాయ చిత్తం ఉపసంహరన్తి. తేసం తం, అనురుద్ధా, హోతి దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనో ఆయస్మా అనురుద్ధో భగవతో భాసితం అభినన్దీతి.