౭. కుక్కురవతికసుత్తం

౭౮. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కోలియేసు విహరతి హలిద్దవసనం నామ కోలియానం నిగమో. అథ ఖో పుణ్ణో చ కోలియపుత్తో గోవతికో అచేలో చ సేనియో కుక్కురవతికో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా పుణ్ణో కోలియపుత్తో గోవతికో భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. అచేలో పన సేనియో కుక్కురవతికో భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా కుక్కురోవ పలికుజ్జిత్వా [పలికుణ్ఠిత్వా (స్యా. కం.), పలిగుణ్ఠిత్వా (క.)] ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో పుణ్ణో కోలియపుత్తో గోవతికో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అయం, భన్తే, అచేలో సేనియో కుక్కురవతికో దుక్కరకారకో ఛమానిక్ఖిత్తం భోజనం భుఞ్జతి. తస్స తం కుక్కురవతం దీఘరత్తం సమత్తం సమాదిన్నం. తస్స కా గతి, కో అభిసమ్పరాయో’’తి? ‘‘అలం, పుణ్ణ, తిట్ఠతేతం; మా మం ఏతం పుచ్ఛీ’’తి. దుతియమ్పి ఖో పుణ్ణో కోలియపుత్తో గోవతికో…పే… తతియమ్పి ఖో పుణ్ణో కోలియపుత్తో గోవతికో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అయం, భన్తే, అచేలో సేనియో కుక్కురవతికో దుక్కరకారకో ఛమానిక్ఖిత్తం భోజనం భుఞ్జతి. తస్స తం కుక్కురవతం దీఘరత్తం సమత్తం సమాదిన్నం. తస్స కా గతి, కో అభిసమ్పరాయో’’తి?

౭౯. ‘‘అద్ధా ఖో తే అహం, పుణ్ణ, న లభామి. అలం, పుణ్ణ, తిట్ఠతేతం; మా మం ఏతం పుచ్ఛీతి; అపి చ త్యాహం బ్యాకరిస్సామి. ఇధ, పుణ్ణ, ఏకచ్చో కుక్కురవతం భావేతి పరిపుణ్ణం అబ్బోకిణ్ణం, కుక్కురసీలం భావేతి పరిపుణ్ణం అబ్బోకిణ్ణం, కుక్కురచిత్తం భావేతి పరిపుణ్ణం అబ్బోకిణ్ణం, కుక్కురాకప్పం భావేతి పరిపుణ్ణం అబ్బోకిణ్ణం. సో కుక్కురవతం భావేత్వా పరిపుణ్ణం అబ్బోకిణ్ణం, కుక్కురసీలం భావేత్వా పరిపుణ్ణం అబ్బోకిణ్ణం, కుక్కురచిత్తం భావేత్వా పరిపుణ్ణం అబ్బోకిణ్ణం, కుక్కురాకప్పం భావేత్వా పరిపుణ్ణం అబ్బోకిణ్ణం కాయస్స భేదా పరం మరణా కుక్కురానం సహబ్యతం ఉపపజ్జతి. సచే ఖో పనస్స ఏవందిట్ఠి హోతి – ‘ఇమినాహం సీలేన వా వతేన వా తపేన వా బ్రహ్మచరియేన వా దేవో వా భవిస్సామి దేవఞ్ఞతరో వా’తి, సాస్స [సాయం (క.)] హోతి మిచ్ఛాదిట్ఠి. మిచ్ఛాదిట్ఠిస్స [మిచ్ఛాదిట్ఠికస్స (సీ.)] ఖో అహం, పుణ్ణ, ద్విన్నం గతీనం అఞ్ఞతరం గతిం వదామి – నిరయం వా తిరచ్ఛానయోనిం వా. ఇతి ఖో, పుణ్ణ, సమ్పజ్జమానం కుక్కురవతం కుక్కురానం సహబ్యతం ఉపనేతి, విపజ్జమానం నిరయ’’న్తి. ఏవం వుత్తే, అచేలో సేనియో కుక్కురవతికో పరోది, అస్సూని పవత్తేసి.

అథ ఖో భగవా పుణ్ణం కోలియపుత్తం గోవతికం ఏతదవోచ – ‘‘ఏతం ఖో తే అహం, పుణ్ణ, నాలత్థం. అలం, పుణ్ణ, తిట్ఠతేతం; మా మం ఏతం పుచ్ఛీ’’తి. ‘‘నాహం, భన్తే, ఏతం రోదామి యం మం భగవా ఏవమాహ; అపి చ మే ఇదం, భన్తే, కుక్కురవతం దీఘరత్తం సమత్తం సమాదిన్నం. అయం, భన్తే, పుణ్ణో కోలియపుత్తో గోవతికో. తస్స తం గోవతం దీఘరత్తం సమత్తం సమాదిన్నం. తస్స కా గతి, కో అభిసమ్పరాయో’’తి? ‘‘అలం, సేనియ, తిట్ఠతేతం; మా మం ఏతం పుచ్ఛీ’’తి. దుతియమ్పి ఖో అచేలో సేనియో…పే… తతియమ్పి ఖో అచేలో సేనియో కుక్కురవతికో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అయం, భన్తే, పుణ్ణో కోలియపుత్తో గోవతికో. తస్స తం గోవతం దీఘరత్తం సమత్తం సమాదిన్నం. తస్స కా గతి, కో అభిసమ్పరాయో’’తి?

౮౦. ‘‘అద్ధా ఖో తే అహం, సేనియ, న లభామి. అలం, సేనియ, తిట్ఠతేతం; మా మం ఏతం పుచ్ఛీతి; అపి చ త్యాహం బ్యాకరిస్సామి. ఇధ, సేనియ, ఏకచ్చో గోవతం భావేతి పరిపుణ్ణం అబ్బోకిణ్ణం, గోసీలం భావేతి పరిపుణ్ణం అబ్బోకిణ్ణం, గోచిత్తం భావేతి పరిపుణ్ణం అబ్బోకిణ్ణం, గవాకప్పం [గ్వాకప్పం (క.)] భావేతి పరిపుణ్ణం అబ్బోకిణ్ణం. సో గోవతం భావేత్వా పరిపుణ్ణం అబ్బోకిణ్ణం, గోసీలం భావేత్వా పరిపుణ్ణం అబ్బోకిణ్ణం, గోచిత్తం భావేత్వా పరిపుణ్ణం అబ్బోకిణ్ణం, గవాకప్పం భావేత్వా పరిపుణ్ణం అబ్బోకిణ్ణం కాయస్స భేదా పరం మరణా గున్నం సహబ్యతం ఉపపజ్జతి. సచే ఖో పనస్స ఏవందిట్ఠి హోతి – ‘ఇమినాహం సీలేన వా వతేన వా తపేన వా బ్రహ్మచరియేన వా దేవో వా భవిస్సామి దేవఞ్ఞతరో వా’తి, సాస్స హోతి మిచ్ఛాదిట్ఠి. మిచ్ఛాదిట్ఠిస్స ఖో అహం, సేనియ, ద్విన్నం గతీనం అఞ్ఞతరం గతిం వదామి – నిరయం వా తిరచ్ఛానయోనిం వా. ఇతి ఖో, సేనియ, సమ్పజ్జమానం గోవతం గున్నం సహబ్యతం ఉపనేతి, విపజ్జమానం నిరయ’’న్తి. ఏవం వుత్తే, పుణ్ణో కోలియపుత్తో గోవతికో పరోది, అస్సూని పవత్తేసి.

అథ ఖో భగవా అచేలం సేనియం కుక్కురవతికం ఏతదవోచ – ‘‘ఏతం ఖో తే అహం, సేనియ, నాలత్థం. అలం, సేనియ, తిట్ఠతేతం; మా మం ఏతం పుచ్ఛీ’’తి. ‘‘నాహం, భన్తే, ఏతం రోదామి యం మం భగవా ఏవమాహ; అపి చ మే ఇదం, భన్తే, గోవతం దీఘరత్తం సమత్తం సమాదిన్నం. ఏవం పసన్నో అహం, భన్తే, భగవతి; పహోతి భగవా తథా ధమ్మం దేసేతుం యథా అహం చేవిమం గోవతం పజహేయ్యం, అయఞ్చేవ అచేలో సేనియో కుక్కురవతికో తం కుక్కురవతం పజహేయ్యా’’తి. ‘‘తేన హి, పుణ్ణ, సుణాహి, సాధుకం మనసి కరోహి, భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో పుణ్ణో కోలియపుత్తో గోవతికో భగవతో పచ్చస్సోసి. భగవా ఏతదవోచ –

౮౧. ‘‘చత్తారిమాని, పుణ్ణ, కమ్మాని మయా సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదితాని. కతమాని చత్తారి? అత్థి, పుణ్ణ, కమ్మం కణ్హం కణ్హవిపాకం; అత్థి, పుణ్ణ, కమ్మం సుక్కం సుక్కవిపాకం; అత్థి, పుణ్ణ, కమ్మం కణ్హసుక్కం కణ్హసుక్కవిపాకం; అత్థి, పుణ్ణ, కమ్మం అకణ్హం అసుక్కం అకణ్హఅసుక్కవిపాకం, కమ్మక్ఖయాయ సంవత్తతి.

‘‘కతమఞ్చ, పుణ్ణ, కమ్మం కణ్హం కణ్హవిపాకం? ఇధ, పుణ్ణ, ఏకచ్చో సబ్యాబజ్ఝం [సబ్యాపజ్ఝం (సీ. స్యా. కం.)] కాయసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి, సబ్యాబజ్ఝం వచీసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి, సబ్యాబజ్ఝం మనోసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి. సో సబ్యాబజ్ఝం కాయసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరిత్వా, సబ్యాబజ్ఝం వచీసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరిత్వా, సబ్యాబజ్ఝం మనోసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరిత్వా, సబ్యాబజ్ఝం లోకం ఉపపజ్జతి. తమేనం సబ్యాబజ్ఝం లోకం ఉపపన్నం సమానం సబ్యాబజ్ఝా ఫస్సా ఫుసన్తి. సో సబ్యాబజ్ఝేహి ఫస్సేహి ఫుట్ఠో సమానో సబ్యాబజ్ఝం వేదనం వేదేతి ఏకన్తదుక్ఖం, సేయ్యథాపి సత్తా నేరయికా. ఇతి ఖో, పుణ్ణ, భూతా భూతస్స ఉపపత్తి హోతి; యం కరోతి తేన ఉపపజ్జతి, ఉపపన్నమేనం ఫస్సా ఫుసన్తి. ఏవంపాహం, పుణ్ణ, ‘కమ్మదాయాదా సత్తా’తి వదామి. ఇదం వుచ్చతి, పుణ్ణ, కమ్మం కణ్హం కణ్హవిపాకం.

‘‘కతమఞ్చ, పుణ్ణ, కమ్మం సుక్కం సుక్కవిపాకం? ఇధ, పుణ్ణ, ఏకచ్చో అబ్యాబజ్ఝం కాయసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి, అబ్యాబజ్ఝం వచీసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి, అబ్యాబజ్ఝం మనోసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి. సో అబ్యాబజ్ఝం కాయసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరిత్వా, అబ్యాబజ్ఝం వచీసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరిత్వా, అబ్యాబజ్ఝం మనోసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరిత్వా అబ్యాబజ్ఝం లోకం ఉపపజ్జతి. తమేనం అబ్యాబజ్ఝం లోకం ఉపపన్నం సమానం అబ్యాబజ్ఝా ఫస్సా ఫుసన్తి. సో అబ్యాబజ్ఝేహి ఫస్సేహి ఫుట్ఠో సమానో అబ్యాబజ్ఝం వేదనం వేదేతి ఏకన్తసుఖం, సేయ్యథాపి దేవా సుభకిణ్హా. ఇతి ఖో, పుణ్ణ, భూతా భూతస్స ఉపపత్తి హోతి; యం కరోతి తేన ఉపపజ్జతి, ఉపపన్నమేనం ఫస్సా ఫుసన్తి. ఏవంపాహం, పుణ్ణ, ‘కమ్మదాయాదా సత్తా’తి వదామి. ఇదం వుచ్చతి, పుణ్ణ, కమ్మం సుక్కం సుక్కవిపాకం.

‘‘కతమఞ్చ, పుణ్ణ, కమ్మం కణ్హసుక్కం కణ్హసుక్కవిపాకం? ఇధ, పుణ్ణ, ఏకచ్చో సబ్యాబజ్ఝమ్పి అబ్యాబజ్ఝమ్పి కాయసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి, సబ్యాబజ్ఝమ్పి అబ్యాబజ్ఝమ్పి వచీసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి, సబ్యాబజ్ఝమ్పి అబ్యాబజ్ఝమ్పి మనోసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి. సో సబ్యాబజ్ఝమ్పి అబ్యాబజ్ఝమ్పి కాయసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరిత్వా, సబ్యాబజ్ఝమ్పి అబ్యాబజ్ఝమ్పి వచీసఙ్ఖారం అభిఙ్ఖరిత్వా, సబ్యాబజ్ఝమ్పి అబ్యాబజ్ఝమ్పి మనోసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరిత్వా సబ్యాబజ్ఝమ్పి అబ్యాబజ్ఝమ్పి లోకం ఉపపజ్జతి. తమేనం సబ్యాబజ్ఝమ్పి అబ్యాబజ్ఝమ్పి లోకం ఉపపన్నం సమానం సబ్యాబజ్ఝాపి అబ్యాబజ్ఝాపి ఫస్సా ఫుసన్తి. సో సబ్యాబజ్ఝేహిపి అబ్యాబజ్ఝేహిపి ఫస్సేహి ఫుట్ఠో సమానో సబ్యాబజ్ఝమ్పి అబ్యాబజ్ఝమ్పి వేదనం వేదేతి వోకిణ్ణసుఖదుక్ఖం, సేయ్యథాపి మనుస్సా ఏకచ్చే చ దేవా ఏకచ్చే చ వినిపాతికా. ఇతి ఖో, పుణ్ణ, భూతా భూతస్స ఉపపత్తి హోతి; యం కరోతి తేన ఉపపజ్జతి. ఉపపన్నమేనం ఫస్సా ఫుసన్తి. ఏవంపాహం, పుణ్ణ, ‘కమ్మదాయాదా సత్తా’తి వదామి. ఇదం వుచ్చతి, పుణ్ణ, కమ్మం కణ్హసుక్కం కణ్హసుక్కవిపాకం.

‘‘కతమఞ్చ, పుణ్ణ, కమ్మం అకణ్హం అసుక్కం అకణ్హఅసుక్కవిపాకం, కమ్మక్ఖయాయ సంవత్తతి? తత్ర, పుణ్ణ, యమిదం కమ్మం కణ్హం కణ్హవిపాకం తస్స పహానాయ యా చేతనా, యమిదం [యమ్పిదం (సీ. పీ.)] కమ్మం సుక్కం సుక్కవిపాకం తస్స పహానాయ యా చేతనా, యమిదం [యమ్పిదం (సీ. పీ.)] కమ్మం కణ్హసుక్కం కణ్హసుక్కవిపాకం తస్స పహానాయ యా చేతనా – ఇదం వుచ్చతి, పుణ్ణ, కమ్మం అకణ్హం అసుక్కం అకణ్హఅసుక్కవిపాకం, కమ్మక్ఖయాయ సంవత్తతీతి. ఇమాని ఖో, పుణ్ణ, చత్తారి కమ్మాని మయా సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదితానీ’’తి.

౮౨. ఏవం వుత్తే, పుణ్ణో కోలియపుత్తో గోవతికో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భన్తే, అభిక్కన్తం, భన్తే! సేయ్యథాపి, భన్తే…పే… ఉపాసకం మం భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. అచేలో పన సేనియో కుక్కురవతికో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భన్తే, అభిక్కన్తం, భన్తే! సేయ్యథాపి, భన్తే…పే… పకాసితో. ఏసాహం, భన్తే, భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. లభేయ్యాహం, భన్తే, భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జం, లభేయ్యం ఉపసమ్పద’’న్తి. ‘‘యో ఖో, సేనియ, అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే ఆకఙ్ఖతి పబ్బజ్జం, ఆకఙ్ఖతి ఉపసమ్పదం సో చత్తారో మాసే పరివసతి. చతున్నం మాసానం అచ్చయేన ఆరద్ధచిత్తా భిక్ఖూ పబ్బాజేన్తి, ఉపసమ్పాదేన్తి భిక్ఖుభావాయ. అపి చ మేత్థ పుగ్గలవేమత్తతా విదితా’’తి.

‘‘సచే, భన్తే, అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బా ఇమస్మిం ధమ్మవినయే ఆకఙ్ఖన్తా పబ్బజ్జం ఆకఙ్ఖన్తా ఉపసమ్పదం తే చత్తారో మాసే పరివసన్తి చతున్నం మాసానం అచ్చయేన ఆరద్ధచిత్తా భిక్ఖూ పబ్బాజేన్తి ఉపసమ్పాదేన్తి భిక్ఖుభావాయ, అహం చత్తారి వస్సాని పరివసిస్సామి. చతున్నం వస్సానం అచ్చయేన ఆరద్ధచిత్తా భిక్ఖూ పబ్బాజేన్తు, ఉపసమ్పాదేన్తు భిక్ఖుభావాయా’’తి. అలత్థ ఖో అచేలో సేనియో కుక్కురవతికో భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జం, అలత్థ ఉపసమ్పదం. అచిరూపసమ్పన్నో ఖో పనాయస్మా సేనియో ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో నచిరస్సేవ – యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి తదనుత్తరం – బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహాసి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి అబ్భఞ్ఞాసి. అఞ్ఞతరో ఖో పనాయస్మా సేనియో అరహతం అహోసీతి.

కుక్కురవతికసుత్తం నిట్ఠితం సత్తమం.