౬. ఉపాలిసుత్తం

౫౬. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా నాళన్దాయం విహరతి పావారికమ్బవనే. తేన ఖో పన సమయేన నిగణ్ఠో నాటపుత్తో [నాథపుత్తో (సీ.), నాతపుత్తో (పీ.)] నాళన్దాయం పటివసతి మహతియా నిగణ్ఠపరిసాయ సద్ధిం. అథ ఖో దీఘతపస్సీ నిగణ్ఠో నాళన్దాయం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో యేన పావారికమ్బవనం యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితం ఖో దీఘతపస్సిం నిగణ్ఠం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘సంవిజ్జన్తి ఖో, తపస్సి [దీఘతపస్సి (స్యా. కం. క.)], ఆసనాని; సచే ఆకఙ్ఖసి నిసీదా’’తి. ఏవం వుత్తే, దీఘతపస్సీ నిగణ్ఠో అఞ్ఞతరం నీచం ఆసనం గహేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో దీఘతపస్సిం నిగణ్ఠం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘కతి పన, తపస్సి, నిగణ్ఠో నాటపుత్తో కమ్మాని పఞ్ఞపేతి పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా’’తి?

‘‘న ఖో, ఆవుసో గోతమ, ఆచిణ్ణం నిగణ్ఠస్స నాటపుత్తస్స ‘కమ్మం, కమ్మ’న్తి పఞ్ఞపేతుం; ‘దణ్డం, దణ్డ’న్తి ఖో, ఆవుసో గోతమ, ఆచిణ్ణం నిగణ్ఠస్స నాటపుత్తస్స పఞ్ఞపేతు’’న్తి.

‘‘కతి పన, తపస్సి, నిగణ్ఠో నాటపుత్తో దణ్డాని పఞ్ఞపేతి పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా’’తి?

‘‘తీణి ఖో, ఆవుసో గోతమ, నిగణ్ఠో నాటపుత్తో దణ్డాని పఞ్ఞపేతి పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియాతి, సేయ్యథిదం – కాయదణ్డం, వచీదణ్డం, మనోదణ్డ’’న్తి.

‘‘కిం పన, తపస్సి, అఞ్ఞదేవ కాయదణ్డం, అఞ్ఞం వచీదణ్డం, అఞ్ఞం మనోదణ్డ’’న్తి?

‘‘అఞ్ఞదేవ, ఆవుసో గోతమ, కాయదణ్డం, అఞ్ఞం వచీదణ్డం, అఞ్ఞం మనోదణ్డ’’న్తి.

‘‘ఇమేసం పన, తపస్సి, తిణ్ణం దణ్డానం ఏవం పటివిభత్తానం ఏవం పటివిసిట్ఠానం కతమం దణ్డం నిగణ్ఠో నాటపుత్తో మహాసావజ్జతరం పఞ్ఞపేతి పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా, యది వా కాయదణ్డం, యది వా వచీదణ్డం, యది వా మనోదణ్డ’’న్తి?

‘‘ఇమేసం ఖో, ఆవుసో గోతమ, తిణ్ణం దణ్డానం ఏవం పటివిభత్తానం ఏవం పటివిసిట్ఠానం కాయదణ్డం నిగణ్ఠో నాటపుత్తో మహాసావజ్జతరం పఞ్ఞపేతి పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా, నో తథా వచీదణ్డం, నో తథా మనోదణ్డ’’న్తి.

‘‘కాయదణ్డన్తి, తపస్సి, వదేసి’’?

‘‘కాయదణ్డన్తి, ఆవుసో గోతమ, వదామి’’.

‘‘కాయదణ్డన్తి, తపస్సి, వదేసి’’?

‘‘కాయదణ్డన్తి, ఆవుసో గోతమ, వదామి’’.

‘‘కాయదణ్డన్తి, తపస్సి, వదేసి’’?

‘‘కాయదణ్డన్తి, ఆవుసో గోతమ, వదామీ’’తి.

ఇతిహ భగవా దీఘతపస్సిం నిగణ్ఠం ఇమస్మిం కథావత్థుస్మిం యావతతియకం పతిట్ఠాపేసి.

౫౭. ఏవం వుత్తే, దీఘతపస్సీ నిగణ్ఠో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘త్వం పనావుసో గోతమ, కతి దణ్డాని పఞ్ఞపేసి పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా’’తి?

‘‘న ఖో, తపస్సి, ఆచిణ్ణం తథాగతస్స ‘దణ్డం, దణ్డ’న్తి పఞ్ఞపేతుం; ‘కమ్మం, కమ్మ’న్తి ఖో, తపస్సి, ఆచిణ్ణం తథాగతస్స పఞ్ఞపేతు’’న్తి?

‘‘త్వం పనావుసో గోతమ, కతి కమ్మాని పఞ్ఞపేసి పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా’’తి?

‘‘తీణి ఖో అహం, తపస్సి, కమ్మాని పఞ్ఞపేమి పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా, సేయ్యథిదం – కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, మనోకమ్మ’’న్తి.

‘‘కిం పనావుసో గోతమ, అఞ్ఞదేవ కాయకమ్మం, అఞ్ఞం వచీకమ్మం, అఞ్ఞం మనోకమ్మ’’న్తి?

‘‘అఞ్ఞదేవ, తపస్సి, కాయకమ్మం, అఞ్ఞం వచీకమ్మం, అఞ్ఞం మనోకమ్మ’’న్తి.

‘‘ఇమేసం పనావుసో గోతమ, తిణ్ణం కమ్మానం ఏవం పటివిభత్తానం ఏవం పటివిసిట్ఠానం కతమం కమ్మం మహాసావజ్జతరం పఞ్ఞపేసి పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా, యది వా కాయకమ్మం, యది వా వచీకమ్మం, యది వా మనోకమ్మ’’న్తి?

‘‘ఇమేసం ఖో అహం, తపస్సి, తిణ్ణం కమ్మానం ఏవం పటివిభత్తానం ఏవం పటివిసిట్ఠానం మనోకమ్మం మహాసావజ్జతరం పఞ్ఞపేమి పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా, నో తథా కాయకమ్మం, నో తథా వచీకమ్మ’’న్తి.

‘‘మనోకమ్మన్తి, ఆవుసో గోతమ, వదేసి’’?

‘‘మనోకమ్మన్తి, తపస్సి, వదామి’’.

‘‘మనోకమ్మన్తి, ఆవుసో గోతమ, వదేసి’’?

‘‘మనోకమ్మన్తి, తపస్సి, వదామి’’.

‘‘మనోకమ్మన్తి, ఆవుసో గోతమ, వదేసి’’?

‘‘మనోకమ్మన్తి, తపస్సి, వదామీ’’తి.

ఇతిహ దీఘతపస్సీ నిగణ్ఠో భగవన్తం ఇమస్మిం కథావత్థుస్మిం యావతతియకం పతిట్ఠాపేత్వా ఉట్ఠాయాసనా యేన నిగణ్ఠో నాటపుత్తో తేనుపసఙ్కమి.

౫౮. తేన ఖో పన సమయేన నిగణ్ఠో నాటపుత్తో మహతియా గిహిపరిసాయ సద్ధిం నిసిన్నో హోతి బాలకినియా పరిసాయ ఉపాలిపముఖాయ. అద్దసా ఖో నిగణ్ఠో నాటపుత్తో దీఘతపస్సిం నిగణ్ఠం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం; దిస్వాన దీఘతపస్సిం నిగణ్ఠం ఏతదవోచ – ‘‘హన్ద, కుతో ను త్వం, తపస్సి, ఆగచ్ఛసి దివా దివస్సా’’తి? ‘‘ఇతో హి ఖో అహం, భన్తే, ఆగచ్ఛామి సమణస్స గోతమస్స సన్తికా’’తి. ‘‘అహు పన తే, తపస్సి, సమణేన గోతమేన సద్ధిం కోచిదేవ కథాసల్లాపో’’తి? ‘‘అహు ఖో మే, భన్తే, సమణేన గోతమేన సద్ధిం కోచిదేవ కథాసల్లాపో’’తి. ‘‘యథా కథం పన తే, తపస్సి, అహు సమణేన గోతమేన సద్ధిం కోచిదేవ కథాసల్లాపో’’తి? అథ ఖో దీఘతపస్సీ నిగణ్ఠో యావతకో అహోసి భగవతా సద్ధిం కథాసల్లాపో తం సబ్బం నిగణ్ఠస్స నాటపుత్తస్స ఆరోచేసి. ఏవం వుత్తే, నిగణ్ఠో నాటపుత్తో దీఘతపస్సిం నిగణ్ఠం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు సాధు, తపస్సి! యథా తం సుతవతా సావకేన సమ్మదేవ సత్థుసాసనం ఆజానన్తేన ఏవమేవ దీఘతపస్సినా నిగణ్ఠేన సమణస్స గోతమస్స బ్యాకతం. కిఞ్హి సోభతి ఛవో మనోదణ్డో ఇమస్స ఏవం ఓళారికస్స కాయదణ్డస్స ఉపనిధాయ! అథ ఖో కాయదణ్డోవ మహాసావజ్జతరో పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా, నో తథా వచీదణ్డో, నో తథా మనోదణ్డో’’తి.

౫౯. ఏవం వుత్తే, ఉపాలి గహపతి నిగణ్ఠం నాటపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు సాధు, భన్తే దీఘతపస్సీ [తపస్సీ (సీ. పీ.)]! యథా తం సుతవతా సావకేన సమ్మదేవ సత్థుసాసనం ఆజానన్తేన ఏవమేవం భదన్తేన తపస్సినా సమణస్స గోతమస్స బ్యాకతం. కిఞ్హి సోభతి ఛవో మనోదణ్డో ఇమస్స ఏవం ఓళారికస్స కాయదణ్డస్స ఉపనిధాయ! అథ ఖో కాయదణ్డోవ మహాసావజ్జతరో పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా, నో తథా వచీదణ్డో, నో తథా మనోదణ్డో. హన్ద చాహం, భన్తే, గచ్ఛామి సమణస్స గోతమస్స ఇమస్మిం కథావత్థుస్మిం వాదం ఆరోపేస్సామి. సచే మే సమణో గోతమో తథా పతిట్ఠహిస్సతి యథా భదన్తేన తపస్సినా పతిట్ఠాపితం; సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో దీఘలోమికం ఏళకం లోమేసు గహేత్వా ఆకడ్ఢేయ్య పరికడ్ఢేయ్య సమ్పరికడ్ఢేయ్య, ఏవమేవాహం సమణం గోతమం వాదేన వాదం ఆకడ్ఢిస్సామి పరికడ్ఢిస్సామి సమ్పరికడ్ఢిస్సామి. సేయ్యథాపి నామ బలవా సోణ్డికాకమ్మకారో మహన్తం సోణ్డికాకిలఞ్జం గమ్భీరే ఉదకరహదే పక్ఖిపిత్వా కణ్ణే గహేత్వా ఆకడ్ఢేయ్య పరికడ్ఢేయ్య సమ్పరికడ్ఢేయ్య, ఏవమేవాహం సమణం గోతమం వాదేన వాదం ఆకడ్ఢిస్సామి పరికడ్ఢిస్సామి సమ్పరికడ్ఢిస్సామి. సేయ్యథాపి నామ బలవా సోణ్డికాధుత్తో వాలం [థాలం (క.)] కణ్ణే గహేత్వా ఓధునేయ్య నిద్ధునేయ్య నిప్ఫోటేయ్య [నిచ్ఛాదేయ్య (సీ. పీ. క.), నిచ్చోటేయ్య (క.), నిప్పోఠేయ్య (స్యా. కం.)], ఏవమేవాహం సమణం గోతమం వాదేన వాదం ఓధునిస్సామి నిద్ధునిస్సామి నిప్ఫోటేస్సామి. సేయ్యథాపి నామ కుఞ్జరో సట్ఠిహాయనో గమ్భీరం పోక్ఖరణిం ఓగాహేత్వా సాణధోవికం నామ కీళితజాతం కీళతి, ఏవమేవాహం సమణం గోతమం సాణధోవికం మఞ్ఞే కీళితజాతం కీళిస్సామి. హన్ద చాహం, భన్తే, గచ్ఛామి సమణస్స గోతమస్స ఇమస్మిం కథావత్థుస్మిం వాదం ఆరోపేస్సామీ’’తి. ‘‘గచ్ఛ త్వం, గహపతి, సమణస్స గోతమస్స ఇమస్మిం కథావత్థుస్మిం వాదం ఆరోపేహి. అహం వా హి, గహపతి, సమణస్స గోతమస్స వాదం ఆరోపేయ్యం, దీఘతపస్సీ వా నిగణ్ఠో, త్వం వా’’తి.

౬౦. ఏవం వుత్తే, దీఘతపస్సీ నిగణ్ఠో నిగణ్ఠం నాటపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘న ఖో మేతం, భన్తే, రుచ్చతి యం ఉపాలి గహపతి సమణస్స గోతమస్స వాదం ఆరోపేయ్య. సమణో హి, భన్తే, గోతమో మాయావీ ఆవట్టనిం మాయం జానాతి యాయ అఞ్ఞతిత్థియానం సావకే ఆవట్టేతీ’’తి. ‘‘అట్ఠానం ఖో ఏతం, తపస్సి, అనవకాసో యం ఉపాలి గహపతి సమణస్స గోతమస్స సావకత్తం ఉపగచ్ఛేయ్య. ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం సమణో గోతమో ఉపాలిస్స గహపతిస్స సావకత్తం ఉపగచ్ఛేయ్య. గచ్ఛ, త్వం, గహపతి, సమణస్స గోతమస్స ఇమస్మిం కథావత్థుస్మిం వాదం ఆరోపేహి. అహం వా హి, గహపతి, సమణస్స గోతమస్స వాదం ఆరోపేయ్యం, దీఘతపస్సీ వా నిగణ్ఠో, త్వం వా’’తి. దుతియమ్పి ఖో దీఘతపస్సీ…పే… తతియమ్పి ఖో దీఘతపస్సీ నిగణ్ఠో నిగణ్ఠం నాటపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘న ఖో మేతం, భన్తే, రుచ్చతి యం ఉపాలి గహపతి సమణస్స గోతమస్స వాదం ఆరోపేయ్య. సమణో హి, భన్తే, గోతమో మాయావీ ఆవట్టనిం మాయం జానాతి యాయ అఞ్ఞతిత్థియానం సావకే ఆవట్టేతీ’’తి. ‘‘అట్ఠానం ఖో ఏతం, తపస్సి, అనవకాసో యం ఉపాలి గహపతి సమణస్స గోతమస్స సావకత్తం ఉపగచ్ఛేయ్య. ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం సమణో గోతమో ఉపాలిస్స గహపతిస్స సావకత్తం ఉపగచ్ఛేయ్య. గచ్ఛ త్వం, గహపతి, సమణస్స గోతమస్స ఇమస్మిం కథావత్థుస్మిం వాదం ఆరోపేహి. అహం వా హి, గహపతి, సమణస్స గోతమస్స వాదం ఆరోపేయ్యం, దీఘతపస్సీ వా నిగణ్ఠో, త్వం వా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఉపాలి గహపతి నిగణ్ఠస్స నాటపుత్తస్స పటిస్సుత్వా ఉట్ఠాయాసనా నిగణ్ఠం నాటపుత్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా యేన పావారికమ్బవనం యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఉపాలి గహపతి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఆగమా ను ఖ్విధ, భన్తే, దీఘతపస్సీ నిగణ్ఠో’’తి?

‘‘ఆగమా ఖ్విధ, గహపతి, దీఘతపస్సీ నిగణ్ఠో’’తి.

‘‘అహు ఖో పన తే, భన్తే, దీఘతపస్సినా నిగణ్ఠేన సద్ధిం కోచిదేవ కథాసల్లాపో’’తి?

‘‘అహు ఖో మే, గహపతి, దీఘతపస్సినా నిగణ్ఠేన సద్ధిం కోచిదేవ కథాసల్లాపో’’తి.

‘‘యథా కథం పన తే, భన్తే, అహు దీఘతపస్సినా నిగణ్ఠేన సద్ధిం కోచిదేవ కథాసల్లాపో’’తి?

అథ ఖో భగవా యావతకో అహోసి దీఘతపస్సినా నిగణ్ఠేన సద్ధిం కథాసల్లాపో తం సబ్బం ఉపాలిస్స గహపతిస్స ఆరోచేసి.

౬౧. ఏవం వుత్తే, ఉపాలి గహపతి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సాధు సాధు, భన్తే తపస్సీ! యథా తం సుతవతా సావకేన సమ్మదేవ సత్థుసాసనం ఆజానన్తేన ఏవమేవం దీఘతపస్సినా నిగణ్ఠేన భగవతో బ్యాకతం. కిఞ్హి సోభతి ఛవో మనోదణ్డో ఇమస్స ఏవం ఓళారికస్స కాయదణ్డస్స ఉపనిధాయ? అథ ఖో కాయదణ్డోవ మహాసావజ్జతరో పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా, నో తథా వచీదణ్డో, నో తథా మనోదణ్డో’’తి. ‘‘సచే ఖో త్వం, గహపతి, సచ్చే పతిట్ఠాయ మన్తేయ్యాసి సియా నో ఏత్థ కథాసల్లాపో’’తి. ‘‘సచ్చే అహం, భన్తే, పతిట్ఠాయ మన్తేస్సామి; హోతు నో ఏత్థ కథాసల్లాపో’’తి.

౬౨. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, గహపతి, ఇధస్స నిగణ్ఠో ఆబాధికో దుక్ఖితో బాళ్హగిలానో సీతోదకపటిక్ఖిత్తో ఉణ్హోదకపటిసేవీ. సో సీతోదకం అలభమానో కాలఙ్కరేయ్య. ఇమస్స పన, గహపతి, నిగణ్ఠో నాటపుత్తో కత్థూపపత్తిం పఞ్ఞపేతీ’’తి?

‘‘అత్థి, భన్తే, మనోసత్తా నామ దేవా తత్థ సో ఉపపజ్జతి’’.

‘‘తం కిస్స హేతు’’?

‘‘అసు హి, భన్తే, మనోపటిబద్ధో కాలఙ్కరోతీ’’తి.

‘‘మనసి కరోహి, గహపతి [గహపతి గహపతి మనసి కరోహి (సీ. స్యా. కం.), గహపతి మనసి కరోహి (క.), గహపతి గహపతి (పీ.)], మనసి కరిత్వా ఖో, గహపతి, బ్యాకరోహి. న ఖో తే సన్ధియతి పురిమేన వా పచ్ఛిమం, పచ్ఛిమేన వా పురిమం. భాసితా ఖో పన తే, గహపతి, ఏసా వాచా – ‘సచ్చే అహం, భన్తే, పతిట్ఠాయ మన్తేస్సామి, హోతు నో ఏత్థ కథాసల్లాపో’’’తి. ‘‘కిఞ్చాపి, భన్తే, భగవా ఏవమాహ, అథ ఖో కాయదణ్డోవ మహాసావజ్జతరో పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా, నో తథా వచీదణ్డో, నో తథా మనోదణ్డో’’తి.

౬౩. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, గహపతి, ఇధస్స నిగణ్ఠో నాటపుత్తో చాతుయామసంవరసంవుతో సబ్బవారివారితో సబ్బవారియుత్తో సబ్బవారిధుతో సబ్బవారిఫుటో. సో అభిక్కమన్తో పటిక్కమన్తో బహూ ఖుద్దకే పాణే సఙ్ఘాతం ఆపాదేతి. ఇమస్స పన, గహపతి, నిగణ్ఠో నాటపుత్తో కం విపాకం పఞ్ఞపేతీ’’తి?

‘‘అసఞ్చేతనికం, భన్తే, నిగణ్ఠో నాటపుత్తో నో మహాసావజ్జం పఞ్ఞపేతీ’’తి.

‘‘సచే పన, గహపతి, చేతేతీ’’తి?

‘‘మహాసావజ్జం, భన్తే, హోతీ’’తి.

‘‘చేతనం పన, గహపతి, నిగణ్ఠో నాటపుత్తో కిస్మిం పఞ్ఞపేతీ’’తి?

‘‘మనోదణ్డస్మిం, భన్తే’’తి.

‘‘మనసి కరోహి, గహపతి, మనసి కరిత్వా ఖో, గహపతి, బ్యాకరోహి. న ఖో తే సన్ధియతి పురిమేన వా పచ్ఛిమం, పచ్ఛిమేన వా పురిమం. భాసితా ఖో పన తే, గహపతి, ఏసా వాచా – ‘సచ్చే అహం, భన్తే, పతిట్ఠాయ మన్తేస్సామి; హోతు నో ఏత్థ కథాసల్లాపో’’’తి. ‘‘కిఞ్చాపి, భన్తే, భగవా ఏవమాహ, అథ ఖో కాయదణ్డోవ మహాసావజ్జతరో పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా, నో తథా వచీదణ్డో, నో తథా మనోదణ్డో’’తి.

౬౪. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, గహపతి, అయం నాళన్దా ఇద్ధా చేవ ఫీతా చ బహుజనా ఆకిణ్ణమనుస్సా’’తి?

‘‘ఏవం, భన్తే, అయం నాళన్దా ఇద్ధా చేవ ఫీతా చ బహుజనా ఆకిణ్ణమనుస్సా’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, గహపతి, ఇధ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య ఉక్ఖిత్తాసికో. సో ఏవం వదేయ్య – ‘అహం యావతికా ఇమిస్సా నాళన్దాయ పాణా తే ఏకేన ఖణేన ఏకేన ముహుత్తేన ఏకం మంసఖలం ఏకం మంసపుఞ్జం కరిస్సామీ’తి. తం కిం మఞ్ఞసి, గహపతి, పహోతి ను ఖో సో పురిసో యావతికా ఇమిస్సా నాళన్దాయ పాణా తే ఏకేన ఖణేన ఏకేన ముహుత్తేన ఏకం మంసఖలం ఏకం మంసపుఞ్జం కాతు’’న్తి?

‘‘దసపి, భన్తే, పురిసా, వీసమ్పి, భన్తే, పురిసా, తింసమ్పి, భన్తే, పురిసా, చత్తారీసమ్పి, భన్తే, పురిసా, పఞ్ఞాసమ్పి, భన్తే, పురిసా నప్పహోన్తి యావతికా ఇమిస్సా నాళన్దాయ పాణా తే ఏకేన ఖణేన ఏకేన ముహుత్తేన ఏకం మంసఖలం ఏకం మంసపుఞ్జం కాతుం. కిఞ్హి సోభతి ఏకో ఛవో పురిసో’’తి!

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, గహపతి, ఇధ ఆగచ్ఛేయ్య సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఇద్ధిమా చేతోవసిప్పత్తో. సో ఏవం వదేయ్య – ‘అహం ఇమం నాళన్దం ఏకేన మనోపదోసేన భస్మం కరిస్సామీ’తి. తం కిం మఞ్ఞసి, గహపతి, పహోతి ను ఖో సో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఇద్ధిమా చేతోవసిప్పత్తో ఇమం నాళన్దం ఏకేన మనోపదోసేన భస్మం కాతు’’న్తి?

‘‘దసపి, భన్తే, నాళన్దా, వీసమ్పి నాళన్దా, తింసమ్పి నాళన్దా, చత్తారీసమ్పి నాళన్దా, పఞ్ఞాసమ్పి నాళన్దా పహోతి సో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఇద్ధిమా చేతోవసిప్పత్తో ఏకేన మనోపదోసేన భస్మం కాతుం. కిఞ్హి సోభతి ఏకా ఛవా నాళన్దా’’తి!

‘‘కిఞ్చాపి, భన్తే, భగవా ఏవమాహ, అథ ఖో కాయదణ్డోవ మహాసావజ్జతరో పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా, నో తథా వచీదణ్డో, నో తథా మనోదణ్డో’’తి.

౬౫. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, గహపతి, సుతం తే దణ్డకీరఞ్ఞం [దణ్డకారఞ్ఞం (సీ. పీ.)] కాలిఙ్గారఞ్ఞం మజ్ఝారఞ్ఞం [మేజ్ఝారఞ్ఞం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] మాతఙ్గారఞ్ఞం అరఞ్ఞం అరఞ్ఞభూత’’న్తి?

‘‘ఏవం, భన్తే, సుతం మే దణ్డకీరఞ్ఞం కాలిఙ్గారఞ్ఞం మజ్ఝారఞ్ఞం మాతఙ్గారఞ్ఞం అరఞ్ఞం అరఞ్ఞభూత’’న్తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, గహపతి, కిన్తి తే సుతం కేన తం దణ్డకీరఞ్ఞం కాలిఙ్గారఞ్ఞం మజ్ఝారఞ్ఞం మాతఙ్గారఞ్ఞం అరఞ్ఞం అరఞ్ఞభూత’’న్తి?

‘‘సుతం మేతం, భన్తే, ఇసీనం మనోపదోసేన తం దణ్డకీరఞ్ఞం కాలిఙ్గారఞ్ఞం మజ్ఝారఞ్ఞం మాతఙ్గారఞ్ఞం అరఞ్ఞం అరఞ్ఞభూత’’న్తి.

౬౬. ‘‘పురిమేనేవాహం, భన్తే, ఓపమ్మేన భగవతో అత్తమనో అభిరద్ధో. అపి చాహం ఇమాని భగవతో విచిత్రాని పఞ్హపటిభానాని సోతుకామో, ఏవాహం భగవన్తం పచ్చనీకం కాతబ్బం అమఞ్ఞిస్సం. అభిక్కన్తం, భన్తే, అభిక్కన్తం, భన్తే! సేయ్యథాపి, భన్తే, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి; ఏవమేవం భగవతా అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం, భన్తే, భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

౬౭. ‘‘అనువిచ్చకారం ఖో, గహపతి, కరోహి, అనువిచ్చకారో తుమ్హాదిసానం ఞాతమనుస్సానం సాధు హోతీ’’తి. ‘‘ఇమినాపాహం, భన్తే, భగవతో భియ్యోసోమత్తాయ అత్తమనో అభిరద్ధో యం మం భగవా ఏవమాహ – ‘అనువిచ్చకారం ఖో, గహపతి, కరోహి, అనువిచ్చకారో తుమ్హాదిసానం ఞాతమనుస్సానం సాధు హోతీ’తి. మఞ్హి, భన్తే, అఞ్ఞతిత్థియా సావకం లభిత్వా కేవలకప్పం నాళన్దం పటాకం పరిహరేయ్యుం – ‘ఉపాలి అమ్హాకం గహపతి సావకత్తం ఉపగతో’తి. అథ చ పన మం భగవా ఏవమాహ – ‘అనువిచ్చకారం ఖో, గహపతి, కరోహి, అనువిచ్చకారో తుమ్హాదిసానం ఞాతమనుస్సానం సాధు హోతీ’తి. ఏసాహం, భన్తే, దుతియమ్పి భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

౬౮. ‘‘దీఘరత్తం ఖో తే, గహపతి, నిగణ్ఠానం ఓపానభూతం కులం యేన నేసం ఉపగతానం పిణ్డకం దాతబ్బం మఞ్ఞేయ్యాసీ’’తి. ‘‘ఇమినాపాహం, భన్తే, భగవతో భియ్యోసోమత్తాయ అత్తమనో అభిరద్ధో యం మం భగవా ఏవమాహ – ‘దీఘరత్తం ఖో తే, గహపతి, నిగణ్ఠానం ఓపానభూతం కులం యేన నేసం ఉపగతానం పిణ్డకం దాతబ్బం మఞ్ఞేయ్యాసీ’తి. సుతం మేతం, భన్తే, సమణో గోతమో ఏవమాహ – ‘మయ్హమేవ దానం దాతబ్బం, నాఞ్ఞేసం దానం దాతబ్బం; మయ్హమేవ సావకానం దానం దాతబ్బం, నాఞ్ఞేసం సావకానం దానం దాతబ్బం; మయ్హమేవ దిన్నం మహప్ఫలం, నాఞ్ఞేసం దిన్నం మహప్ఫలం; మయ్హమేవ సావకానం దిన్నం మహప్ఫలం, నాఞ్ఞేసం సావకానం దిన్నం మహప్ఫల’న్తి. అథ చ పన మం భగవా నిగణ్ఠేసుపి దానే సమాదపేతి. అపి చ, భన్తే, మయమేత్థ కాలం జానిస్సామ. ఏసాహం, భన్తే, తతియమ్పి భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

౬౯. అథ ఖో భగవా ఉపాలిస్స గహపతిస్స అనుపుబ్బిం కథం [ఆనుపుబ్బీకథం (సీ.), ఆనుపుబ్బికథం (పీ.), అనుపుబ్బికథం (స్యా. కం. క.)] కథేసి, సేయ్యథిదం – దానకథం సీలకథం సగ్గకథం, కామానం ఆదీనవం ఓకారం సంకిలేసం, నేక్ఖమ్మే ఆనిసంసం పకాసేసి. యదా భగవా అఞ్ఞాసి ఉపాలిం గహపతిం కల్లచిత్తం ముదుచిత్తం వినీవరణచిత్తం ఉదగ్గచిత్తం పసన్నచిత్తం, అథ యా బుద్ధానం సాముక్కంసికా ధమ్మదేసనా తం పకాసేసి – దుక్ఖం, సముదయం, నిరోధం, మగ్గం. సేయ్యథాపి నామ సుద్ధం వత్థం అపగతకాళకం సమ్మదేవ రజనం పటిగ్గణ్హేయ్య, ఏవమేవ ఉపాలిస్స గహపతిస్స తస్మింయేవ ఆసనే విరజం వీతమలం ధమ్మచక్ఖుం ఉదపాది – ‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’న్తి. అథ ఖో ఉపాలి గహపతి దిట్ఠధమ్మో పత్తధమ్మో విదితధమ్మో పరియోగాళ్హధమ్మో తిణ్ణవిచికిచ్ఛో విగతకథంకథో వేసారజ్జప్పత్తో అపరప్పచ్చయో సత్థుసాసనే భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘హన్ద చ దాని మయం, భన్తే, గచ్ఛామ, బహుకిచ్చా మయం బహుకరణీయా’’తి. ‘‘యస్సదాని త్వం, గహపతి, కాలం మఞ్ఞసీ’’తి.

౭౦. అథ ఖో ఉపాలి గహపతి భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా యేన సకం నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా దోవారికం ఆమన్తేసి – ‘‘అజ్జతగ్గే, సమ్మ దోవారిక, ఆవరామి ద్వారం నిగణ్ఠానం నిగణ్ఠీనం, అనావటం ద్వారం భగవతో భిక్ఖూనం భిక్ఖునీనం ఉపాసకానం ఉపాసికానం. సచే కోచి నిగణ్ఠో ఆగచ్ఛతి తమేనం త్వం ఏవం వదేయ్యాసి – ‘తిట్ఠ, భన్తే, మా పావిసి. అజ్జతగ్గే ఉపాలి గహపతి సమణస్స గోతమస్స సావకత్తం ఉపగతో. ఆవటం ద్వారం నిగణ్ఠానం నిగణ్ఠీనం, అనావటం ద్వారం భగవతో భిక్ఖూనం భిక్ఖునీనం ఉపాసకానం ఉపాసికానం. సచే తే, భన్తే, పిణ్డకేన అత్థో, ఏత్థేవ తిట్ఠ, ఏత్థేవ తే ఆహరిస్సన్తీ’’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో దోవారికో ఉపాలిస్స గహపతిస్స పచ్చస్సోసి.

౭౧. అస్సోసి ఖో దీఘతపస్సీ నిగణ్ఠో – ‘‘ఉపాలి కిర గహపతి సమణస్స గోతమస్స సావకత్తం ఉపగతో’’తి. అథ ఖో దీఘతపస్సీ నిగణ్ఠో యేన నిగణ్ఠో నాటపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా నిగణ్ఠం నాటపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘సుతం మేతం, భన్తే, ఉపాలి కిర గహపతి సమణస్స గోతమస్స సావకత్తం ఉపగతో’’తి. ‘‘అట్ఠానం ఖో ఏతం, తపస్సి, అనవకాసో యం ఉపాలి గహపతి సమణస్స గోతమస్స సావకత్తం ఉపగచ్ఛేయ్య. ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం సమణో గోతమో ఉపాలిస్స గహపతిస్స సావకత్తం ఉపగచ్ఛేయ్యా’’తి. దుతియమ్పి ఖో దీఘతపస్సీ నిగణ్ఠో…పే… తతియమ్పి ఖో దీఘతపస్సీ నిగణ్ఠో నిగణ్ఠం నాటపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘సుతం మేతం, భన్తే …పే… ఉపాలిస్స గహపతిస్స సావకత్తం ఉపగచ్ఛేయ్యా’’తి. ‘‘హన్దాహం, భన్తే, గచ్ఛామి యావ జానామి యది వా ఉపాలి గహపతి సమణస్స గోతమస్స సావకత్తం ఉపగతో యది వా నో’’తి. ‘‘గచ్ఛ త్వం, తపస్సి, జానాహి యది వా ఉపాలి గహపతి సమణస్స గోతమస్స సావకత్తం ఉపగతో యది వా నో’’తి.

౭౨. అథ ఖో దీఘతపస్సీ నిగణ్ఠో యేన ఉపాలిస్స గహపతిస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో దోవారికో దీఘతపస్సిం నిగణ్ఠం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన దీఘతపస్సిం నిగణ్ఠం ఏతదవోచ – ‘‘తిట్ఠ, భన్తే, మా పావిసి. అజ్జతగ్గే ఉపాలి గహపతి సమణస్స గోతమస్స సావకత్తం ఉపగతో. ఆవటం ద్వారం నిగణ్ఠానం నిగణ్ఠీనం, అనావటం ద్వారం భగవతో భిక్ఖూనం భిక్ఖునీనం ఉపాసకానం ఉపాసికానం. సచే తే, భన్తే, పిణ్డకేన అత్థో, ఏత్థేవ తిట్ఠ, ఏత్థేవ తే ఆహరిస్సన్తీ’’తి. ‘‘న మే, ఆవుసో, పిణ్డకేన అత్థో’’తి వత్వా తతో పటినివత్తిత్వా యేన నిగణ్ఠో నాటపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా నిగణ్ఠం నాటపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘సచ్చంయేవ ఖో, భన్తే, యం ఉపాలి గహపతి సమణస్స గోతమస్స సావకత్తం ఉపగతో. ఏతం ఖో తే అహం, భన్తే, నాలత్థం న ఖో మే, భన్తే, రుచ్చతి యం ఉపాలి గహపతి సమణస్స గోతమస్స వాదం ఆరోపేయ్య. సమణో హి, భన్తే, గోతమో మాయావీ ఆవట్టనిం మాయం జానాతి యాయ అఞ్ఞతిత్థియానం సావకే ఆవట్టేతీతి. ఆవట్టో ఖో తే, భన్తే, ఉపాలి గహపతి సమణేన గోతమేన ఆవట్టనియా మాయాయా’’తి. ‘‘అట్ఠానం ఖో ఏతం, తపస్సి, అనవకాసో యం ఉపాలి గహపతి సమణస్స గోతమస్స సావకత్తం ఉపగచ్ఛేయ్య. ఠానఞ్చ ఖో ఏతం విజ్జతి యం సమణో గోతమో ఉపాలిస్స గహపతిస్స సావకత్తం ఉపగచ్ఛేయ్యా’’తి. దుతియమ్పి ఖో దీఘతపస్సీ నిగణ్ఠో నిగణ్ఠం నాటపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘సచ్చంయేవ, భన్తే…పే… ఉపాలిస్స గహపతిస్స సావకత్తం ఉపగచ్ఛేయ్యా’’తి. తతియమ్పి ఖో దీఘతపస్సీ నిగణ్ఠో నిగణ్ఠం నాటపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘సచ్చంయేవ ఖో, భన్తే…పే… ఉపాలిస్స గహపతిస్స సావకత్తం ఉపగచ్ఛేయ్యా’’తి. ‘‘హన్ద చాహం, తపస్సి, గచ్ఛామి యావ చాహం సామంయేవ జానామి యది వా ఉపాలి గహపతి సమణస్స గోతమస్స సావకత్తం ఉపగతో యది వా నో’’తి.

అథ ఖో నిగణ్ఠో నాటపుత్తో మహతియా నిగణ్ఠపరిసాయ సద్ధిం యేన ఉపాలిస్స గహపతిస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో దోవారికో నిగణ్ఠం నాటపుత్తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన నిగణ్ఠం నాటపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘తిట్ఠ, భన్తే, మా పావిసి. అజ్జతగ్గే ఉపాలి గహపతి సమణస్స గోతమస్స సావకత్తం ఉపగతో. ఆవటం ద్వారం నిగణ్ఠానం నిగణ్ఠీనం, అనావటం ద్వారం భగవతో భిక్ఖూనం భిక్ఖునీనం ఉపాసకానం ఉపాసికానం. సచే తే, భన్తే, పిణ్డకేన అత్థో, ఏత్థేవ తిట్ఠ, ఏత్థేవ తే ఆహరిస్సన్తీ’’తి. ‘‘తేన హి, సమ్మ దోవారిక, యేన ఉపాలి గహపతి తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా ఉపాలిం గహపతిం ఏవం వదేహి – ‘నిగణ్ఠో, భన్తే, నాటపుత్తో మహతియా నిగణ్ఠపరిసాయ సద్ధిం బహిద్వారకోట్ఠకే ఠితో; సో తే దస్సనకామో’’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో దోవారికో నిగణ్ఠస్స నాటపుత్తస్స పటిస్సుత్వా యేన ఉపాలి గహపతి తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఉపాలిం గహపతిం ఏతదవోచ – ‘‘నిగణ్ఠో, భన్తే, నాటపుత్తో మహతియా నిగణ్ఠపరిసాయ సద్ధిం బహిద్వారకోట్ఠకే ఠితో; సో తే దస్సనకామో’’తి. ‘‘తేన హి, సమ్మ దోవారిక, మజ్ఝిమాయ ద్వారసాలాయ ఆసనాని పఞ్ఞపేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో దోవారికో ఉపాలిస్స గహపతిస్స పటిస్సుత్వా మజ్ఝిమాయ ద్వారసాలాయ ఆసనాని పఞ్ఞపేత్వా యేన ఉపాలి గహపతి తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఉపాలిం గహపతిం ఏతదవోచ – ‘‘పఞ్ఞత్తాని ఖో, భన్తే, మజ్ఝిమాయ ద్వారసాలాయ ఆసనాని. యస్సదాని కాలం మఞ్ఞసీ’’తి.

౭౩. అథ ఖో ఉపాలి గహపతి యేన మజ్ఝిమా ద్వారసాలా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా యం తత్థ ఆసనం అగ్గఞ్చ సేట్ఠఞ్చ ఉత్తమఞ్చ పణీతఞ్చ తత్థ సామం నిసీదిత్వా దోవారికం ఆమన్తేసి – ‘‘తేన హి, సమ్మ దోవారిక, యేన నిగణ్ఠో నాటపుత్తో తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా నిగణ్ఠం నాటపుత్తం ఏవం వదేహి – ‘ఉపాలి, భన్తే, గహపతి ఏవమాహ – పవిస కిర, భన్తే, సచే ఆకఙ్ఖసీ’’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో దోవారికో ఉపాలిస్స గహపతిస్స పటిస్సుత్వా యేన నిగణ్ఠో నాటపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా నిగణ్ఠం నాటపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఉపాలి, భన్తే, గహపతి ఏవమాహ – ‘పవిస కిర, భన్తే, సచే ఆకఙ్ఖసీ’’’తి. అథ ఖో నిగణ్ఠో నాటపుత్తో మహతియా నిగణ్ఠపరిసాయ సద్ధిం యేన మజ్ఝిమా ద్వారసాలా తేనుపసఙ్కమి. అథ ఖో ఉపాలి గహపతి – యం సుదం పుబ్బే యతో పస్సతి నిగణ్ఠం నాటపుత్తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం దిస్వాన తతో పచ్చుగ్గన్త్వా యం తత్థ ఆసనం అగ్గఞ్చ సేట్ఠఞ్చ ఉత్తమఞ్చ పణీతఞ్చ తం ఉత్తరాసఙ్గేన సమ్మజ్జిత్వా [పమజ్జిత్వా (సీ. పీ.)] పరిగ్గహేత్వా నిసీదాపేతి సో – దాని యం తత్థ ఆసనం అగ్గఞ్చ సేట్ఠఞ్చ ఉత్తమఞ్చ పణీతఞ్చ తత్థ సామం నిసీదిత్వా నిగణ్ఠం నాటపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘సంవిజ్జన్తి ఖో, భన్తే, ఆసనాని; సచే ఆకఙ్ఖసి, నిసీదా’’తి. ఏవం వుత్తే, నిగణ్ఠో నాటపుత్తో ఉపాలిం గహపతిం ఏతదవోచ – ‘‘ఉమ్మత్తోసి త్వం, గహపతి, దత్తోసి త్వం, గహపతి! ‘గచ్ఛామహం, భన్తే, సమణస్స గోతమస్స వాదం ఆరోపేస్సామీ’తి గన్త్వా మహతాసి వాదసఙ్ఘాటేన పటిముక్కో ఆగతో. సేయ్యథాపి, గహపతి, పురిసో అణ్డహారకో గన్త్వా ఉబ్భతేహి అణ్డేహి ఆగచ్ఛేయ్య, సేయ్యథా వా పన గహపతి పురిసో అక్ఖికహారకో గన్త్వా ఉబ్భతేహి అక్ఖీహి ఆగచ్ఛేయ్య; ఏవమేవ ఖో త్వం, గహపతి, ‘గచ్ఛామహం, భన్తే, సమణస్స గోతమస్స వాదం ఆరోపేస్సామీ’తి గన్త్వా మహతాసి వాదసఙ్ఘాటేన పటిముక్కో ఆగతో. ఆవట్టోసి ఖో త్వం, గహపతి, సమణేన గోతమేన ఆవట్టనియా మాయాయా’’తి.

౭౪. ‘‘భద్దికా, భన్తే, ఆవట్టనీ మాయా; కల్యాణీ, భన్తే, ఆవట్టనీ మాయా; పియా మే, భన్తే, ఞాతిసాలోహితా ఇమాయ ఆవట్టనియా ఆవట్టేయ్యుం; పియానమ్పి మే అస్స ఞాతిసాలోహితానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ; సబ్బే చేపి, భన్తే, ఖత్తియా ఇమాయ ఆవట్టనియా ఆవట్టేయ్యుం; సబ్బేసానమ్పిస్స ఖత్తియానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ; సబ్బే చేపి, భన్తే, బ్రాహ్మణా…పే… వేస్సా…పే… సుద్దా ఇమాయ ఆవట్టనియా ఆవట్టేయ్యుం; సబ్బేసానమ్పిస్స సుద్దానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ; సదేవకో చేపి, భన్తే, లోకో సమారకో సబ్రహ్మకో సస్సమణబ్రాహ్మణీ పజా సదేవమనుస్సా ఇమాయ ఆవట్టనియా ఆవట్టేయ్యుం; సదేవకస్సపిస్స లోకస్స సమారకస్స సబ్రహ్మకస్స సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయాతి. తేన హి, భన్తే, ఉపమం తే కరిస్సామి. ఉపమాయ పిధేకచ్చే విఞ్ఞూ పురిసా భాసితస్స అత్థం ఆజానన్తి.

౭౫. ‘‘భూతపుబ్బం, భన్తే, అఞ్ఞతరస్స బ్రాహ్మణస్స జిణ్ణస్స వుడ్ఢస్స మహల్లకస్స దహరా మాణవికా పజాపతీ అహోసి గబ్భినీ ఉపవిజఞ్ఞా. అథ ఖో, భన్తే, సా మాణవికా తం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచ – ‘గచ్ఛ త్వం, బ్రాహ్మణ, ఆపణా మక్కటచ్ఛాపకం కిణిత్వా ఆనేహి, యో మే కుమారకస్స కీళాపనకో భవిస్సతీ’తి. ఏవం వుత్తే, సో బ్రాహ్మణో తం మాణవికం ఏతదవోచ – ‘ఆగమేహి తావ, భోతి, యావ విజాయతి. సచే త్వం, భోతి, కుమారకం విజాయిస్ససి, తస్సా తే అహం ఆపణా మక్కటచ్ఛాపకం కిణిత్వా ఆనేస్సామి, యో తే కుమారకస్స కీళాపనకో భవిస్సతి. సచే పన త్వం, భోతి, కుమారికం విజాయిస్ససి, తస్సా తే అహం ఆపణా మక్కటచ్ఛాపికం కిణిత్వా ఆనేస్సామి, యా తే కుమారికాయ కీళాపనికా భవిస్సతీ’తి. దుతియమ్పి ఖో, భన్తే, సా మాణవికా…పే… తతియమ్పి ఖో, భన్తే, సా మాణవికా తం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచ – ‘గచ్ఛ త్వం, బ్రాహ్మణ, ఆపణా మక్కటచ్ఛాపకం కిణిత్వా ఆనేహి, యో మే కుమారకస్స కీళాపనకో భవిస్సతీ’తి. అథ ఖో, భన్తే, సో బ్రాహ్మణో తస్సా మాణవికాయ సారత్తో పటిబద్ధచిత్తో ఆపణా మక్కటచ్ఛాపకం కిణిత్వా ఆనేత్వా తం మాణవికం ఏతదవోచ – ‘అయం తే, భోతి, ఆపణా మక్కటచ్ఛాపకో కిణిత్వా ఆనీతో, యో తే కుమారకస్స కీళాపనకో భవిస్సతీ’తి. ఏవం వుత్తే, భన్తే, సా మాణవికా తం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచ – ‘గచ్ఛ త్వం, బ్రాహ్మణ, ఇమం మక్కటచ్ఛాపకం ఆదాయ యేన రత్తపాణి రజతపుత్తో తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా రత్తపాణిం రజకపుత్తం ఏవం వదేహి – ఇచ్ఛామహం, సమ్మ రత్తపాణి, ఇమం మక్కటచ్ఛాపకం పీతావలేపనం నామ రఙ్గజాతం రజితం ఆకోటితపచ్చాకోటితం ఉభతోభాగవిమట్ఠ’న్తి.

‘‘అథ ఖో, భన్తే, సో బ్రాహ్మణో తస్సా మాణవికాయ సారత్తో పటిబద్ధచిత్తో తం మక్కటచ్ఛాపకం ఆదాయ యేన రత్తపాణి రజకపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా రత్తపాణిం రజకపుత్తం ఏతదవోచ – ‘ఇచ్ఛామహం, సమ్మ రత్తపాణి, ఇమం మక్కటచ్ఛాపకం పీతావలేపనం నామ రఙ్గజాతం రజితం ఆకోటితపచ్చాకోటితం ఉభతోభాగవిమట్ఠ’న్తి. ఏవం వుత్తే, భన్తే, రత్తపాణి రజకపుత్తో తం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచ – ‘అయం ఖో తే, మక్కటచ్ఛాపకో రఙ్గక్ఖమో హి ఖో, నో ఆకోటనక్ఖమో, నో విమజ్జనక్ఖమో’తి. ఏవమేవ ఖో, భన్తే, బాలానం నిగణ్ఠానం వాదో రఙ్గక్ఖమో హి ఖో బాలానం నో పణ్డితానం, నో అనుయోగక్ఖమో, నో విమజ్జనక్ఖమో. అథ ఖో, భన్తే, సో బ్రాహ్మణో అపరేన సమయేన నవం దుస్సయుగం ఆదాయ యేన రత్తపాణి రజకపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా రత్తపాణిం రజకపుత్తం ఏతదవోచ – ‘ఇచ్ఛామహం, సమ్మ రత్తపాణి, ఇమం నవం దుస్సయుగం పీతావలేపనం నామ రఙ్గజాతం రజితం ఆకోటితపచ్చాకోటితం ఉభతోభాగవిమట్ఠ’న్తి. ఏవం వుత్తే, భన్తే, రత్తపాణి రజకపుత్తో తం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచ – ‘ఇదం ఖో తే, భన్తే, నవం దుస్సయుగం రఙ్గక్ఖమఞ్చేవ ఆకోటనక్ఖమఞ్చ విమజ్జనక్ఖమఞ్చా’తి. ఏవమేవ ఖో, భన్తే, తస్స భగవతో వాదో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స రఙ్గక్ఖమో చేవ పణ్డితానం నో బాలానం, అనుయోగక్ఖమో చ విమజ్జనక్ఖమో చా’’తి.

‘‘సరాజికా ఖో, గహపతి, పరిసా ఏవం జానాతి – ‘ఉపాలి గహపతి నిగణ్ఠస్స నాటపుత్తస్స సావకో’తి. కస్స తం, గహపతి, సావకం ధారేమా’’తి? ఏవం వుత్తే, ఉపాలి గహపతి ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా నిగణ్ఠం నాటపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘తేన హి, భన్తే, సుణోహి యస్సాహం సావకో’’తి –

౭౬. ‘‘ధీరస్స విగతమోహస్స, పభిన్నఖీలస్స విజితవిజయస్స;

అనీఘస్స సుసమచిత్తస్స, వుద్ధసీలస్స సాధుపఞ్ఞస్స;

వేసమన్తరస్స [వేస్సన్తరస్స (సీ. పీ.)] విమలస్స, భగవతో తస్స సావకోహమస్మి.

‘‘అకథంకథిస్స తుసితస్స, వన్తలోకామిసస్స ముదితస్స;

కతసమణస్స మనుజస్స, అన్తిమసారీరస్స నరస్స;

అనోపమస్స విరజస్స, భగవతో తస్స సావకోహమస్మి.

‘‘అసంసయస్స కుసలస్స, వేనయికస్స సారథివరస్స;

అనుత్తరస్స రుచిరధమ్మస్స, నిక్కఙ్ఖస్స పభాసకస్స [పభాసకరస్స (సీ. స్యా. పీ.)];

మానచ్ఛిదస్స వీరస్స, భగవతో తస్స సావకోహమస్మి.

‘‘నిసభస్స అప్పమేయ్యస్స, గమ్భీరస్స మోనపత్తస్స;

ఖేమఙ్కరస్స వేదస్స, ధమ్మట్ఠస్స సంవుతత్తస్స;

సఙ్గాతిగస్స ముత్తస్స, భగవతో తస్స సావకోహమస్మి.

‘‘నాగస్స పన్తసేనస్స, ఖీణసంయోజనస్స ముత్తస్స;

పటిమన్తకస్స [పటిమన్తస్స (క.)] ధోనస్స, పన్నధజస్స వీతరాగస్స;

దన్తస్స నిప్పపఞ్చస్స, భగవతో తస్స సావకోహమస్మి.

‘‘ఇసిసత్తమస్స అకుహస్స, తేవిజ్జస్స బ్రహ్మపత్తస్స;

న్హాతకస్స [నహాతకస్స (సీ. స్యా. పీ.)] పదకస్స, పస్సద్ధస్స విదితవేదస్స;

పురిన్దదస్స సక్కస్స, భగవతో తస్స సావకోహమస్మి.

‘‘అరియస్స భావితత్తస్స, పత్తిపత్తస్స వేయ్యాకరణస్స;

సతిమతో విపస్సిస్స, అనభినతస్స నో అపనతస్స;

అనేజస్స వసిప్పత్తస్స, భగవతో తస్స సావకోహమస్మి.

‘‘సముగ్గతస్స [సమ్మగ్గతస్స (సీ. స్యా. పీ.)] ఝాయిస్స, అననుగతన్తరస్స సుద్ధస్స;

అసితస్స హితస్స [అప్పహీనస్స (సీ. పీ.), అప్పభీతస్స (స్యా.)], పవివిత్తస్స అగ్గప్పత్తస్స;

తిణ్ణస్స తారయన్తస్స, భగవతో తస్స సావకోహమస్మి.

‘‘సన్తస్స భూరిపఞ్ఞస్స, మహాపఞ్ఞస్స వీతలోభస్స;

తథాగతస్స సుగతస్స, అప్పటిపుగ్గలస్స అసమస్స;

విసారదస్స నిపుణస్స, భగవతో తస్స సావకోహమస్మి.

‘‘తణ్హచ్ఛిదస్స బుద్ధస్స, వీతధూమస్స అనుపలిత్తస్స;

ఆహునేయ్యస్స యక్ఖస్స, ఉత్తమపుగ్గలస్స అతులస్స;

మహతో యసగ్గపత్తస్స, భగవతో తస్స సావకోహమస్మీ’’తి.

౭౭. ‘‘కదా సఞ్ఞూళ్హా పన తే, గహపతి, ఇమే సమణస్స గోతమస్స వణ్ణా’’తి? ‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, నానాపుప్ఫానం మహాపుప్ఫరాసి, తమేనం దక్ఖో మాలాకారో వా మాలాకారన్తేవాసీ వా విచిత్తం మాలం గన్థేయ్య; ఏవమేవ ఖో, భన్తే, సో భగవా అనేకవణ్ణో అనేకసతవణ్ణో. కో హి, భన్తే, వణ్ణారహస్స వణ్ణం న కరిస్సతీ’’తి? అథ ఖో నిగణ్ఠస్స నాటపుత్తస్స భగవతో సక్కారం అసహమానస్స తత్థేవ ఉణ్హం లోహితం ముఖతో ఉగ్గచ్ఛీతి [ఉగ్గఞ్ఛి (సీ. స్యా. పీ.)].

ఉపాలిసుత్తం నిట్ఠితం ఛట్ఠం.