౫. జీవకసుత్తం

౫౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి జీవకస్స కోమారభచ్చస్స అమ్బవనే. అథ ఖో జీవకో కోమారభచ్చో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో జీవకో కోమారభచ్చో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సుతం మేతం, భన్తే – ‘సమణం గోతమం ఉద్దిస్స పాణం ఆరభన్తి [ఆరమ్భన్తి (క.)], తం సమణో గోతమో జానం ఉద్దిస్సకతం [ఉద్దిస్సకటం (సీ. పీ.)] మంసం పరిభుఞ్జతి పటిచ్చకమ్మ’న్తి. యే తే, భన్తే, ఏవమాహంసు – ‘సమణం గోతమం ఉద్దిస్స పాణం ఆరభన్తి, తం సమణో గోతమో జానం ఉద్దిస్సకతం మంసం పరిభుఞ్జతి పటిచ్చకమ్మ’న్తి, కచ్చి తే, భన్తే, భగవతో వుత్తవాదినో, న చ భగవన్తం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖన్తి, ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరోన్తి, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానువాదో గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛతీ’’తి?

౫౨. ‘‘యే తే, జీవక, ఏవమాహంసు – ‘సమణం గోతమం ఉద్దిస్స పాణం ఆరభన్తి, తం సమణో గోతమో జానం ఉద్దిస్సకతం మంసం పరిభుఞ్జతి పటిచ్చకమ్మ’న్తి న మే తే వుత్తవాదినో, అబ్భాచిక్ఖన్తి చ మం తే అసతా అభూతేన. తీహి ఖో అహం, జీవక, ఠానేహి మంసం అపరిభోగన్తి వదామి. దిట్ఠం, సుతం, పరిసఙ్కితం – ఇమేహి ఖో అహం, జీవక, తీహి ఠానేహి మంసం అపరిభోగన్తి వదామి. తీహి ఖో అహం, జీవక, ఠానేహి మంసం పరిభోగన్తి వదామి. అదిట్ఠం, అసుతం, అపరిసఙ్కితం – ఇమేహి ఖో అహం, జీవక, తీహి ఠానేహి మంసం పరిభోగన్తి వదామి.

౫౩. ‘‘ఇధ, జీవక, భిక్ఖు అఞ్ఞతరం గామం వా నిగమం వా ఉపనిస్సాయ విహరతి. సో మేత్తాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం మేత్తాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాబజ్ఝేన ఫరిత్వా విహరతి. తమేనం గహపతి వా గహపతిపుత్తో వా ఉపసఙ్కమిత్వా స్వాతనాయ భత్తేన నిమన్తేతి. ఆకఙ్ఖమానోవ [ఆకఙ్ఖమానో (స్యా. కం.)], జీవక, భిక్ఖు అధివాసేతి. సో తస్సా రత్తియా అచ్చయేన పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన తస్స గహపతిస్స వా గహపతిపుత్తస్స వా నివేసనం తేనుపసఙ్కమతి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీదతి. తమేనం సో గహపతి వా గహపతిపుత్తో వా పణీతేన పిణ్డపాతేన పరివిసతి. తస్స న ఏవం హోతి – ‘సాధు వత మాయం [మం + అయం = మాయం] గహపతి వా గహపతిపుత్తో వా పణీతేన పిణ్డపాతేన పరివిసేయ్యాతి! అహో వత మాయం గహపతి వా గహపతిపుత్తో వా ఆయతిమ్పి ఏవరూపేన పణీతేన పిణ్డపాతేన పరివిసేయ్యా’తి – ఏవమ్పిస్స న హోతి. సో తం పిణ్డపాతం అగథితో [అగధితో (స్యా. కం. క.)] అముచ్ఛితో అనజ్ఝోపన్నో [అనజ్ఝాపన్నో (స్యా. కం. క.)] ఆదీనవదస్సావీ నిస్సరణపఞ్ఞో పరిభుఞ్జతి. తం కిం మఞ్ఞసి, జీవక, అపి ను సో భిక్ఖు తస్మిం సమయే అత్తబ్యాబాధాయ వా చేతేతి, పరబ్యాబాధాయ వా చేతేతి, ఉభయబ్యాబాధాయ వా చేతేతీ’’తి?

‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘నను సో, జీవక, భిక్ఖు తస్మిం సమయే అనవజ్జంయేవ ఆహారం ఆహారేతీ’’తి?

‘‘ఏవం, భన్తే. సుతం మేతం, భన్తే – ‘బ్రహ్మా మేత్తావిహారీ’తి. తం మే ఇదం, భన్తే, భగవా సక్ఖిదిట్ఠో; భగవా హి, భన్తే, మేత్తావిహారీ’’తి. ‘‘యేన ఖో, జీవక, రాగేన యేన దోసేన యేన మోహేన బ్యాపాదవా అస్స సో రాగో సో దోసో సో మోహో తథాగతస్స పహీనో ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావంకతో [అనభావకతో (సీ. పీ.), అనభావంగతో (స్యా. కం.)] ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మో. సచే ఖో తే, జీవక, ఇదం సన్ధాయ భాసితం అనుజానామి తే ఏత’’న్తి. ‘‘ఏతదేవ ఖో పన మే, భన్తే, సన్ధాయ భాసితం’’ [భాసితన్తి (స్యా.)].

౫౪. ‘‘ఇధ, జీవక, భిక్ఖు అఞ్ఞతరం గామం వా నిగమం వా ఉపనిస్సాయ విహరతి. సో కరుణాసహగతేన చేతసా…పే… ముదితాసహగతేన చేతసా…పే… ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాబజ్ఝేన ఫరిత్వా విహరతి. తమేనం గహపతి వా గహపతిపుత్తో వా ఉపసఙ్కమిత్వా స్వాతనాయ భత్తేన నిమన్తేతి. ఆకఙ్ఖమానోవ, జీవక, భిక్ఖు అధివాసేతి. సో తస్సా రత్తియా అచ్చయేన పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన గహపతిస్స వా గహపతిపుత్తస్స వా నివేసనం తేనుపసఙ్కమతి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీదతి. తమేనం సో గహపతి వా గహపతిపుత్తో వా పణీతేన పిణ్డపాతేన పరివిసతి. తస్స న ఏవం హోతి – ‘సాధు వత మాయం గహపతి వా గహపతిపుత్తో వా పణీతేన పిణ్డపాతేన పరివిసేయ్యాతి! అహో వత మాయం గహపతి వా గహపతిపుత్తో వా ఆయతిమ్పి ఏవరూపేన పణీతేన పిణ్డపాతేన పరివిసేయ్యా’తి – ఏవమ్పిస్స న హోతి. సో తం పిణ్డపాతం అగథితో అముచ్ఛితో అనజ్ఝోపన్నో ఆదీనవదస్సావీ నిస్సరణపఞ్ఞో పరిభుఞ్జతి. తం కిం మఞ్ఞసి, జీవక, అపి ను సో భిక్ఖు తస్మిం సమయే అత్తబ్యాబాధాయ వా చేతేతి, పరబ్యాబాధాయ వా చేతేతి, ఉభయబ్యాబాధాయ వా చేతేతీ’’తి?

‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘నను సో, జీవక, భిక్ఖు తస్మిం సమయే అనవజ్జంయేవ ఆహారం ఆహారేతీ’’తి?

‘‘ఏవం, భన్తే. సుతం మేతం, భన్తే – ‘బ్రహ్మా ఉపేక్ఖావిహారీ’తి. తం మే ఇదం, భన్తే, భగవా సక్ఖిదిట్ఠో; భగవా హి, భన్తే, ఉపేక్ఖావిహారీ’’తి. ‘‘యేన ఖో, జీవక, రాగేన యేన దోసేన యేన మోహేన విహేసవా అస్స అరతివా అస్స పటిఘవా అస్స సో రాగో సో దోసో సో మోహో తథాగతస్స పహీనో ఉచ్ఛిన్నమూలో తాలావత్థుకతో అనభావంకతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మో. సచే ఖో తే, జీవక, ఇదం సన్ధాయ భాసితం, అనుజానామి తే ఏత’’న్తి. ‘‘ఏతదేవ ఖో పన మే, భన్తే, సన్ధాయ భాసితం’’.

౫౫. ‘‘యో ఖో, జీవక, తథాగతం వా తథాగతసావకం వా ఉద్దిస్స పాణం ఆరభతి సో పఞ్చహి ఠానేహి బహుం అపుఞ్ఞం పసవతి. యమ్పి సో, గహపతి, ఏవమాహ – ‘గచ్ఛథ, అముకం నామ పాణం ఆనేథా’తి, ఇమినా పఠమేన ఠానేన బహుం అపుఞ్ఞం పసవతి. యమ్పి సో పాణో గలప్పవేఠకేన [గలప్పవేధకేన (బహూసు)] ఆనీయమానో దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి, ఇమినా దుతియేన ఠానేన బహుం అపుఞ్ఞం పసవతి. యమ్పి సో ఏవమాహ – ‘గచ్ఛథ ఇమం పాణం ఆరభథా’తి, ఇమినా తతియేన ఠానేన బహుం అపుఞ్ఞం పసవతి. యమ్పి సో పాణో ఆరభియమానో దుక్ఖం దోమనస్సం పటిసంవేదేతి, ఇమినా చతుత్థేన ఠానేన బహుం అపుఞ్ఞం పసవతి. యమ్పి సో తథాగతం వా తథాగతసావకం వా అకప్పియేన ఆసాదేతి, ఇమినా పఞ్చమేన ఠానేన బహుం అపుఞ్ఞం పసవతి. యో ఖో, జీవక, తథాగతం వా తథాగతసావకం వా ఉద్దిస్స పాణం ఆరభతి సో ఇమేహి పఞ్చహి ఠానేహి బహుం అపుఞ్ఞం పసవతీ’’తి.

ఏవం వుత్తే, జీవకో కోమారభచ్చో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే! కప్పియం వత, భన్తే, భిక్ఖూ ఆహారం ఆహారేన్తి; అనవజ్జం వత, భన్తే, భిక్ఖూ ఆహారం ఆహారేన్తి. అభిక్కన్తం, భన్తే, అభిక్కన్తం, భన్తే…పే… ఉపాసకం మం భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

జీవకసుత్తం నిట్ఠితం పఞ్చమం.