౪. పోతలియసుత్తం

౩౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా అఙ్గుత్తరాపేసు విహరతి ఆపణం నామ అఙ్గుత్తరాపానం నిగమో. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ ఆపణం పిణ్డాయ పావిసి. ఆపణే పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో యేనఞ్ఞతరో వనసణ్డో తేనుపసఙ్కమి దివావిహారాయ. తం వనసణ్డం అజ్ఝోగాహేత్వా [అజ్ఝోగహేత్వా (సీ. స్యా. కం.), అజ్ఝోగాహిత్వా (పీ. క.)] అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే దివావిహారం నిసీది. పోతలియోపి ఖో గహపతి సమ్పన్ననివాసనపావురణో [పాపురణో (సీ. స్యా. కం.)] ఛత్తుపాహనాహి [ఛత్తుపాహనో (క.)] జఙ్ఘావిహారం అనుచఙ్కమమానో అనువిచరమానో యేన సో వనసణ్డో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తం వనసణ్డం అజ్ఝోగాహేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితం ఖో పోతలియం గహపతిం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘సంవిజ్జన్తి ఖో, గహపతి, ఆసనాని; సచే ఆకఙ్ఖసి నిసీదా’’తి. ఏవం వుత్తే, పోతలియో గహపతి ‘‘గహపతివాదేన మం సమణో గోతమో సముదాచరతీ’’తి కుపితో అనత్తమనో తుణ్హీ అహోసి. దుతియమ్పి ఖో భగవా…పే… తతియమ్పి ఖో భగవా పోతలియం గహపతిం ఏతదవోచ – ‘‘సంవిజ్జన్తి ఖో, గహపతి, ఆసనాని; సచే ఆకఙ్ఖసి నిసీదా’’తి. ‘‘ఏవం వుత్తే, పోతలియో గహపతి గహపతివాదేన మం సమణో గోతమో సముదాచరతీ’’తి కుపితో అనత్తమనో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘తయిదం, భో గోతమ, నచ్ఛన్నం, తయిదం నప్పతిరూపం, యం మం త్వం గహపతివాదేన సముదాచరసీ’’తి. ‘‘తే హి తే, గహపతి, ఆకారా, తే లిఙ్గా, తే నిమిత్తా యథా తం గహపతిస్సా’’తి. ‘‘తథా హి పన మే, భో గోతమ, సబ్బే కమ్మన్తా పటిక్ఖిత్తా, సబ్బే వోహారా సముచ్ఛిన్నా’’తి. ‘‘యథా కథం పన తే, గహపతి, సబ్బే కమ్మన్తా పటిక్ఖిత్తా, సబ్బే వోహారా సముచ్ఛిన్నా’’తి? ‘‘ఇధ మే, భో గోతమ, యం అహోసి ధనం వా ధఞ్ఞం వా రజతం వా జాతరూపం వా సబ్బం తం పుత్తానం దాయజ్జం నియ్యాతం, తత్థాహం అనోవాదీ అనుపవాదీ ఘాసచ్ఛాదనపరమో విహరామి. ఏవం ఖో మే [ఏవఞ్చ మే (స్యా.), ఏవం మే (క.)], భో గోతమ, సబ్బే కమ్మన్తా పటిక్ఖిత్తా, సబ్బే వోహారా సముచ్ఛిన్నా’’తి. ‘‘అఞ్ఞథా ఖో త్వం, గహపతి, వోహారసముచ్ఛేదం వదసి, అఞ్ఞథా చ పన అరియస్స వినయే వోహారసముచ్ఛేదో హోతీ’’తి. ‘‘యథా కథం పన, భన్తే, అరియస్స వినయే వోహారసముచ్ఛేదో హోతి? సాధు మే, భన్తే, భగవా తథా ధమ్మం దేసేతు యథా అరియస్స వినయే వోహారసముచ్ఛేదో హోతీ’’తి. ‘‘తేన హి, గహపతి, సుణాహి, సాధుకం మనసి కరోహి, భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో పోతలియో గహపతి భగవతో పచ్చస్సోసి.

౩౨. భగవా ఏతదవోచ – ‘‘అట్ఠ ఖో ఇమే, గహపతి, ధమ్మా అరియస్స వినయే వోహారసముచ్ఛేదాయ సంవత్తన్తి. కతమే అట్ఠ? అపాణాతిపాతం నిస్సాయ పాణాతిపాతో పహాతబ్బో; దిన్నాదానం నిస్సాయ అదిన్నాదానం పహాతబ్బం; సచ్చవాచం [సచ్చం వాచం (స్యా.)] నిస్సాయ ముసావాదో పహాతబ్బో; అపిసుణం వాచం నిస్సాయ పిసుణా వాచా పహాతబ్బా; అగిద్ధిలోభం నిస్సాయ గిద్ధిలోభో పహాతబ్బో; అనిన్దారోసం నిస్సాయ నిన్దారోసో పహాతబ్బో; అక్కోధూపాయాసం నిస్సాయ కోధూపాయాసో పహాతబ్బో; అనతిమానం నిస్సాయ అతిమానో పహాతబ్బో. ఇమే ఖో, గహపతి, అట్ఠ ధమ్మా సంఖిత్తేన వుత్తా, విత్థారేన అవిభత్తా, అరియస్స వినయే వోహారసముచ్ఛేదాయ సంవత్తన్తీ’’తి. ‘‘యే మే [యే మే పన (స్యా. క.)], భన్తే, భగవతా అట్ఠ ధమ్మా సంఖిత్తేన వుత్తా, విత్థారేన అవిభత్తా, అరియస్స వినయే వోహారసముచ్ఛేదాయ సంవత్తన్తి, సాధు మే, భన్తే, భగవా ఇమే అట్ఠ ధమ్మే విత్థారేన [విత్థారేత్వా (క.)] విభజతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’తి. ‘‘తేన హి, గహపతి, సుణాహి, సాధుకం మనసి కరోహి, భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో పోతలియో గహపతి భగవతో పచ్చస్సోసి. భగవా ఏతదవోచ –

౩౩. ‘‘‘అపాణాతిపాతం నిస్సాయ పాణాతిపాతో పహాతబ్బో’తి ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, గహపతి, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘యేసం ఖో అహం సంయోజనానం హేతు పాణాతిపాతీ అస్సం, తేసాహం సంయోజనానం పహానాయ సముచ్ఛేదాయ పటిపన్నో. అహఞ్చేవ [అహఞ్చే (?)] ఖో పన పాణాతిపాతీ అస్సం, అత్తాపి మం ఉపవదేయ్య పాణాతిపాతపచ్చయా, అనువిచ్చాపి మం విఞ్ఞూ [అనువిచ్చ విఞ్ఞూ (సీ. స్యా. పీ.)] గరహేయ్యుం పాణాతిపాతపచ్చయా, కాయస్స భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా పాణాతిపాతపచ్చయా. ఏతదేవ ఖో పన సంయోజనం ఏతం నీవరణం యదిదం పాణాతిపాతో. యే చ పాణాతిపాతపచ్చయా ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, పాణాతిపాతా పటివిరతస్స ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి’. ‘అపాణాతిపాతం నిస్సాయ పాణాతిపాతో పహాతబ్బో’తి – ఇతి యన్తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

౩౪. ‘‘‘దిన్నాదానం నిస్సాయ అదిన్నాదానం పహాతబ్బ’న్తి ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం, కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, గహపతి, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘యేసం ఖో అహం సంయోజనానం హేతు అదిన్నాదాయీ అస్సం, తేసాహం సంయోజనానం పహానాయ సముచ్ఛేదాయ పటిపన్నో. అహఞ్చేవ ఖో పన అదిన్నాదాయీ అస్సం, అత్తాపి మం ఉపవదేయ్య అదిన్నాదానపచ్చయా, అనువిచ్చాపి మం విఞ్ఞూ గరహేయ్యుం అదిన్నాదానపచ్చయా, కాయస్స భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా అదిన్నాదానపచ్చయా. ఏతదేవ ఖో పన సంయోజనం ఏతం నీవరణం యదిదం అదిన్నాదానం. యే చ అదిన్నాదానపచ్చయా ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా అదిన్నాదానా పటివిరతస్స ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి’. ‘దిన్నాదానం నిస్సాయ అదిన్నాదానం పహాతబ్బ’న్తి – ఇతి యన్తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

౩౫. ‘‘‘సచ్చవాచం నిస్సాయ ముసావాదో పహాతబ్బో’తి ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, గహపతి, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘యేసం ఖో అహం సంయోజనానం హేతు ముసావాదీ అస్సం, తేసాహం సంయోజనానం పహానాయ సముచ్ఛేదాయ పటిపన్నో. అహఞ్చేవ ఖో పన ముసావాదీ అస్సం, అత్తాపి మం ఉపవదేయ్య ముసావాదపచ్చయా, అనువిచ్చాపి మం విఞ్ఞూ గరహేయ్యుం ముసావాదపచ్చయా, కాయస్స భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా ముసావాదపచ్చయా. ఏతదేవ ఖో పన సంయోజనం ఏతం నీవరణం యదిదం ముసావాదో. యే చ ముసావాదపచ్చయా ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, ముసావాదా పటివిరతస్స ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి’. ‘సచ్చవాచం నిస్సాయ ముసావాదో పహాతబ్బో’తి – ఇతి యన్తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

౩౬. ‘‘‘అపిసుణం వాచం నిస్సాయ పిసుణా వాచా పహాతబ్బా’తి ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, గహపతి, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘యేసం ఖో అహం సంయోజనానం హేతు పిసుణవాచో అస్సం, తేసాహం సంయోజనానం పహానాయ సముచ్ఛేదాయ పటిపన్నో. అహఞ్చేవ ఖో పన పిసుణవాచో అస్సం, అత్తాపి మం ఉపవదేయ్య పిసుణవాచాపచ్చయా, అనువిచ్చాపి మం విఞ్ఞూ గరహేయ్యుం పిసుణవాచాపచ్చయా, కాయస్స భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా పిసుణవాచాపచ్చయా. ఏతదేవ ఖో పన సంయోజనం ఏతం నీవరణం యదిదం పిసుణా వాచా. యే చ పిసుణవాచాపచ్చయా ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతస్స ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి’. ‘అపిసుణం వాచం నిస్సాయ పిసుణా వాచా పహాతబ్బా’తి – ఇతి యన్తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

౩౭. ‘‘‘అగిద్ధిలోభం నిస్సాయ గిద్ధిలోభో పహాతబ్బో’తి ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం, కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, గహపతి, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘యేసం ఖో అహం సంయోజనానం హేతు గిద్ధిలోభీ అస్సం, తేసాహం సంయోజనానం పహానాయ సముచ్ఛేదాయ పటిపన్నో. అహఞ్చేవ ఖో పన గిద్ధిలోభీ అస్సం, అత్తాపి మం ఉపవదేయ్య గిద్ధిలోభపచ్చయా, అనువిచ్చాపి మం విఞ్ఞూ గరహేయ్యుం గిద్ధిలోభపచ్చయా, కాయస్స భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా గిద్ధిలోభపచ్చయా. ఏతదేవ ఖో పన సంయోజనం ఏతం నీవరణం యదిదం గిద్ధిలోభో. యే చ గిద్ధిలోభపచ్చయా ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, గిద్ధిలోభా పటివిరతస్స ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి’. ‘అగిద్ధిలోభం నిస్సాయ గిద్ధిలోభో పహాతబ్బో’తి – ఇతి యన్తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

౩౮. ‘‘‘అనిన్దారోసం నిస్సాయ నిన్దారోసో పహాతబ్బో’తి ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం, కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, గహపతి, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘యేసం ఖో అహం సంయోజనానం హేతు నిన్దారోసీ అస్సం, తేసాహం సంయోజనానం పహానాయ సముచ్ఛేదాయ పటిపన్నో. అహఞ్చేవ ఖో పన నిన్దారోసీ అస్సం, అత్తాపి మం ఉపవదేయ్య నిన్దారోసపచ్చయా, అనువిచ్చాపి మం విఞ్ఞూ గరహేయ్యుం నిన్దారోసపచ్చయా, కాయస్స భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా నిన్దారోసపచ్చయా. ఏతదేవ ఖో పన సంయోజనం ఏతం నీవరణం యదిదం నిన్దారోసో. యే చ నిన్దారోసపచ్చయా ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, అనిన్దారోసిస్స ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి’. ‘అనిన్దారోసం నిస్సాయ నిన్దారోసో పహాతబ్బో’తి – ఇతి యన్తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

౩౯. ‘‘‘అక్కోధూపాయాసం నిస్సాయ కోధూపాయాసో పహాతబ్బో’తి ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం, కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, గహపతి, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘యేసం ఖో అహం సంయోజనానం హేతు కోధూపాయాసీ అస్సం, తేసాహం సంయోజనానం పహానాయ సముచ్ఛేదాయ పటిపన్నో. అహఞ్చేవ ఖో పన కోధూపాయాసీ అస్సం, అత్తాపి మం ఉపవదేయ్య కోధూపాయాసపచ్చయా, అనువిచ్చాపి మం విఞ్ఞూ గరహేయ్యుం కోధూపాయాసపచ్చయా, కాయస్స భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా కోధూపాయాసపచ్చయా. ఏతదేవ ఖో పన సంయోజనం ఏతం నీవరణం యదిదం కోధూపాయాసో. యే చ కోధూపాయాసపచ్చయా ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, అక్కోధూపాయాసిస్స ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి’. ‘అక్కోధూపాయాసం నిస్సాయ కోధూపాయాసో పహాతబ్బో’తి – ఇతి యన్తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

౪౦. ‘‘‘అనతిమానం నిస్సాయ అతిమానో పహాతబ్బో’తి ఇతి ఖో పనేతం వుత్తం, కిఞ్చేతం పటిచ్చ వుత్తం? ఇధ, గహపతి, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘యేసం ఖో అహం సంయోజనానం హేతు అతిమానీ అస్సం, తేసాహం సంయోజనానం పహానాయ సముచ్ఛేదాయ పటిపన్నో. అహఞ్చేవ ఖో పన అతిమానీ అస్సం, అత్తాపి మం ఉపవదేయ్య అతిమానపచ్చయా, అనువిచ్చాపి మం విఞ్ఞూ గరహేయ్యుం అతిమానపచ్చయా, కాయస్స భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా అతిమానపచ్చయా. ఏతదేవ ఖో పన సంయోజనం ఏతం నీవరణం యదిదం అతిమానో. యే చ అతిమానపచ్చయా ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, అనతిమానిస్స ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి’. ‘అనతిమానం నిస్సాయ అతిమానో పహాతబ్బో’తి – ఇతి యన్తం వుత్తం ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్తం.

౪౧. ‘‘ఇమే ఖో, గహపతి, అట్ఠ ధమ్మా సంఖిత్తేన వుత్తా, విత్థారేన విభత్తా [అవిభత్తా (స్యా. క.)], యే అరియస్స వినయే వోహారసముచ్ఛేదాయ సంవత్తన్తి; న త్వేవ తావ అరియస్స వినయే సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం వోహారసముచ్ఛేదో హోతీ’’తి.

‘‘యథా కథం పన, భన్తే, అరియస్స వినయే సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం వోహారసముచ్ఛేదో హోతి? సాధు మే, భన్తే, భగవా తథా ధమ్మం దేసేతు యథా అరియస్స వినయే సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం వోహారసముచ్ఛేదో హోతీ’’తి. ‘‘తేన హి, గహపతి, సుణాహి, సాధుకం మనసి కరోహి, భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో పోతలియో గహపతి భగవతో పచ్చస్సోసి. భగవా ఏతదవోచ –

కామాదీనవకథా

౪౨. ‘‘సేయ్యథాపి, గహపతి, కుక్కురో జిఘచ్ఛాదుబ్బల్యపరేతో గోఘాతకసూనం పచ్చుపట్ఠితో అస్స. తమేనం దక్ఖో గోఘాతకో వా గోఘాతకన్తేవాసీ వా అట్ఠికఙ్కలం సునిక్కన్తం నిక్కన్తం నిమ్మంసం లోహితమక్ఖితం ఉపసుమ్భేయ్య [ఉపచ్ఛుభేయ్య (సీ. పీ.), ఉపచ్ఛూభేయ్య (స్యా. కం.), ఉపచ్చుమ్భేయ్య (క.)]. తం కిం మఞ్ఞసి, గహపతి, అపి ను ఖో సో కుక్కురో అముం అట్ఠికఙ్కలం సునిక్కన్తం నిక్కన్తం నిమ్మంసం లోహితమక్ఖితం పలేహన్తో జిఘచ్ఛాదుబ్బల్యం పటివినేయ్యా’’తి?

‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘తం కిస్స హేతు’’?

‘‘అదుఞ్హి, భన్తే, అట్ఠికఙ్కలం సునిక్కన్తం నిక్కన్తం నిమ్మంసం లోహితమక్ఖితం. యావదేవ పన సో కుక్కురో కిలమథస్స విఘాతస్స భాగీ అస్సాతి. ఏవమేవ ఖో, గహపతి, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘అట్ఠికఙ్కలూపమా కామా వుత్తా భగవతా బహుదుక్ఖా బహుపాయాసా [బహూపాయాసా (సీ. స్యా. కం. పీ.)], ఆదీనవో ఏత్థ భియ్యో’తి. ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దిస్వా యాయం ఉపేక్ఖా నానత్తా నానత్తసితా తం అభినివజ్జేత్వా, యాయం ఉపేక్ఖా ఏకత్తా ఏకత్తసితా యత్థ సబ్బసో లోకామిసూపాదానా అపరిసేసా నిరుజ్ఝన్తి తమేవూపేక్ఖం భావేతి.

౪౩. ‘‘సేయ్యథాపి, గహపతి, గిజ్ఝో వా కఙ్కో వా కులలో వా మంసపేసిం ఆదాయ ఉడ్డీయేయ్య [ఉడ్డయేయ్య (స్యా. పీ.)]. తమేనం గిజ్ఝాపి కఙ్కాపి కులలాపి అనుపతిత్వా అనుపతిత్వా వితచ్ఛేయ్యుం విస్సజ్జేయ్యుం [విరాజేయ్యుం (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. తం కిం మఞ్ఞసి, గహపతి, సచే సో గిజ్ఝో వా కఙ్కో వా కులలో వా తం మంసపేసిం న ఖిప్పమేవ పటినిస్సజ్జేయ్య, సో తతోనిదానం మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య మరణమత్తం వా దుక్ఖ’’న్తి?

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘ఏవమేవ ఖో, గహపతి, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘మంసపేసూపమా కామా వుత్తా భగవతా బహుదుక్ఖా బహుపాయాసా, ఆదీనవో ఏత్థ భియ్యో’తి. ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దిస్వా యాయం ఉపేక్ఖా నానత్తా నానత్తసితా తం అభినివజ్జేత్వా యాయం ఉపేక్ఖా ఏకత్తా ఏకత్తసితా యత్థ సబ్బసో లోకామిసూపాదానా అపరిసేసా నిరుజ్ఝన్తి తమేవూపేక్ఖం భావేతి.

౪౪. ‘‘సేయ్యథాపి, గహపతి, పురిసో ఆదిత్తం తిణుక్కం ఆదాయ పటివాతం గచ్ఛేయ్య. తం కిం మఞ్ఞసి, గహపతి, సచే సో పురిసో తం ఆదిత్తం తిణుక్కం న ఖిప్పమేవ పటినిస్సజ్జేయ్య తస్స సా ఆదిత్తా తిణుక్కా హత్థం వా దహేయ్య బాహుం వా దహేయ్య అఞ్ఞతరం వా అఞ్ఞతరం వా అఙ్గపచ్చఙ్గం [దహేయ్య. అఞ్ఞతరం వా అఙ్గపచ్చఙ్గ (సీ. పీ.)] దహేయ్య, సో తతోనిదానం మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య మరణమత్తం వా దుక్ఖ’’న్తి?

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘ఏవమేవ ఖో, గహపతి, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘తిణుక్కూపమా కామా వుత్తా భగవతా బహుదుక్ఖా బహుపాయాసా, ఆదీనవో ఏత్థ భియ్యో’తి. ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దిస్వా…పే… తమేవూపేక్ఖం భావేతి.

౪౫. ‘‘సేయ్యథాపి, గహపతి, అఙ్గారకాసు సాధికపోరిసా, పూరా అఙ్గారానం వీతచ్చికానం వీతధూమానం. అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య జీవితుకామో అమరితుకామో సుఖకామో దుక్ఖప్పటిక్కూలో. తమేనం ద్వే బలవన్తో పురిసా నానాబాహాసు గహేత్వా అఙ్గారకాసుం ఉపకడ్ఢేయ్యుం. తం కిం మఞ్ఞసి, గహపతి, అపి ను సో పురిసో ఇతిచితిచేవ కాయం సన్నామేయ్యా’’తి?

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిస్స హేతు’’?

‘‘విదితఞ్హి, భన్తే, తస్స పురిసస్స ఇమఞ్చాహం అఙ్గారకాసుం పపతిస్సామి, తతోనిదానం మరణం వా నిగచ్ఛిస్సామి మరణమత్తం వా దుక్ఖ’’న్తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, గహపతి, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘అఙ్గారకాసూపమా కామా వుత్తా భగవతా బహుదుక్ఖా బహుపాయాసా, ఆదీనవో ఏత్థ భియ్యో’తి. ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దిస్వా…పే… తమేవూపేక్ఖం భావేతి.

౪౬. ‘‘సేయ్యథాపి, గహపతి, పురిసో సుపినకం పస్సేయ్య ఆరామరామణేయ్యకం వనరామణేయ్యకం భూమిరామణేయ్యకం పోక్ఖరణిరామణేయ్యకం. సో పటిబుద్ధో న కిఞ్చి పటిపస్సేయ్య [పస్సేయ్య (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. ఏవమేవ ఖో, గహపతి, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘సుపినకూపమా కామా వుత్తా భగవతా బహుదుక్ఖా బహుపాయాసా, ఆదీనవో ఏత్థ భియ్యో’తి…పే… తమేవూపేక్ఖం భావేతి.

౪౭. ‘‘సేయ్యథాపి, గహపతి, పురిసో యాచితకం భోగం యాచిత్వా యానం వా [యానం (స్యా. కం. పీ.)] పోరిసేయ్యం [పోరోసేయ్యం (సీ. పీ. క.), ఓరోపేయ్య (స్యా. కం.)] పవరమణికుణ్డలం. సో తేహి యాచితకేహి భోగేహి పురక్ఖతో పరివుతో అన్తరాపణం పటిపజ్జేయ్య. తమేనం జనో దిస్వా ఏవం వదేయ్య – ‘భోగీ వత, భో, పురిసో, ఏవం కిర భోగినో భోగాని భుఞ్జన్తీ’తి. తమేనం సామికా యత్థ యత్థేవ పస్సేయ్యుం తత్థ తత్థేవ సాని హరేయ్యుం. తం కిం మఞ్ఞసి, గహపతి, అలం ను ఖో తస్స పురిసస్స అఞ్ఞథత్తాయా’’తి?

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిస్స హేతు’’?

‘‘సామినో హి, భన్తే, సాని హరన్తీ’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, గహపతి, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘యాచితకూపమా కామా వుత్తా భగవతా బహుదుక్ఖా బహుపాయాసా, ఆదీనవో ఏత్థ భియ్యో’తి…పే… తమేవూపేక్ఖం భావేతి.

౪౮. ‘‘సేయ్యథాపి, గహపతి, గామస్స వా నిగమస్స వా అవిదూరే తిబ్బో వనసణ్డో. తత్రస్స రుక్ఖో సమ్పన్నఫలో చ ఉపపన్నఫలో [ఉప్పన్నఫలో (స్యా.)] చ, న చస్సు కానిచి ఫలాని భూమియం పతితాని. అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య ఫలత్థికో ఫలగవేసీ ఫలపరియేసనం చరమానో. సో తం వనసణ్డం అజ్ఝోగాహేత్వా తం రుక్ఖం పస్సేయ్య సమ్పన్నఫలఞ్చ ఉపపన్నఫలఞ్చ. తస్స ఏవమస్స – ‘అయం ఖో రుక్ఖో సమ్పన్నఫలో చ ఉపపన్నఫలో చ, నత్థి చ కానిచి ఫలాని భూమియం పతితాని. జానామి ఖో పనాహం రుక్ఖం ఆరోహితుం [ఆరుహితుం (సీ.)]. యంనూనాహం ఇమం రుక్ఖం ఆరోహిత్వా యావదత్థఞ్చ ఖాదేయ్యం ఉచ్ఛఙ్గఞ్చ పూరేయ్య’న్తి. సో తం రుక్ఖం ఆరోహిత్వా యావదత్థఞ్చ ఖాదేయ్య ఉచ్ఛఙ్గఞ్చ పూరేయ్య. అథ దుతియో పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య ఫలత్థికో ఫలగవేసీ ఫలపరియేసనం చరమానో తిణ్హం కుఠారిం [కుధారిం (స్యా. కం. క.)] ఆదాయ. సో తం వనసణ్డం అజ్ఝోగాహేత్వా తం రుక్ఖం పస్సేయ్య సమ్పన్నఫలఞ్చ ఉపపన్నఫలఞ్చ. తస్స ఏవమస్స – ‘అయం ఖో రుక్ఖో సమ్పన్నఫలో చ ఉపపన్నఫలో చ, నత్థి చ కానిచి ఫలాని భూమియం పతితాని. న ఖో పనాహం జానామి రుక్ఖం ఆరోహితుం. యంనూనాహం ఇమం రుక్ఖం మూలతో ఛేత్వా యావదత్థఞ్చ ఖాదేయ్యం ఉచ్ఛఙ్గఞ్చ పూరేయ్య’న్తి. సో తం రుక్ఖం మూలతోవ ఛిన్దేయ్య. తం కిం మఞ్ఞసి, గహపతి, అముకో [అసు (సీ. పీ.)] యో సో పురిసో పఠమం రుక్ఖం ఆరూళ్హో సచే సో న ఖిప్పమేవ ఓరోహేయ్య తస్స సో రుక్ఖో పపతన్తో హత్థం వా భఞ్జేయ్య పాదం వా భఞ్జేయ్య అఞ్ఞతరం వా అఞ్ఞతరం వా అఙ్గపచ్చఙ్గం భఞ్జేయ్య, సో తతోనిదానం మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య మరణమత్తం వా దుక్ఖ’’న్తి?

‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘ఏవమేవ ఖో, గహపతి, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘రుక్ఖఫలూపమా కామా వుత్తా భగవతా బహుదుక్ఖా బహుపాయాసా, ఆదీనవో ఏత్థ భియ్యో’తి. ఏవమేతం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దిస్వా యాయం ఉపేక్ఖా నానత్తా నానత్తసితా తం అభినివజ్జేత్వా యాయం ఉపేక్ఖా ఏకత్తా ఏకత్తసితా యత్థ సబ్బసో లోకామిసూపాదానా అపరిసేసా నిరుజ్ఝన్తి తమేవూపేక్ఖం భావేతి.

౪౯. ‘‘స ఖో సో, గహపతి, అరియసావకో ఇమంయేవ అనుత్తరం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం ఆగమ్మ అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో…పే… ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి.

‘‘స ఖో సో, గహపతి, అరియసావకో ఇమంయేవ అనుత్తరం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం ఆగమ్మ దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సతి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే…పే… యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాతి.

‘‘స ఖో సో, గహపతి, అరియసావకో ఇమంయేవ అనుత్తరం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం ఆగమ్మ ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఏత్తావతా ఖో, గహపతి, అరియస్స వినయే సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం వోహారసముచ్ఛేదో హోతి.

౫౦. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, గహపతి, యథా అరియస్స వినయే సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం వోహారసముచ్ఛేదో హోతి, అపి ను త్వం ఏవరూపం వోహారసముచ్ఛేదం అత్తని సమనుపస్ససీ’’తి? ‘‘కో చాహం, భన్తే, కో చ అరియస్స వినయే సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం వోహారసముచ్ఛేదో! ఆరకా అహం, భన్తే, అరియస్స వినయే సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం వోహారసముచ్ఛేదా. మయఞ్హి, భన్తే, పుబ్బే అఞ్ఞతిత్థియే పరిబ్బాజకే అనాజానీయేవ సమానే ఆజానీయాతి అమఞ్ఞిమ్హ, అనాజానీయేవ సమానే ఆజానీయభోజనం భోజిమ్హ, అనాజానీయేవ సమానే ఆజానీయఠానే ఠపిమ్హ; భిక్ఖూ పన మయం, భన్తే, ఆజానీయేవ సమానే అనాజానీయాతి అమఞ్ఞిమ్హ, ఆజానీయేవ సమానే అనాజానీయభోజనం భోజిమ్హ, ఆజానీయేవ సమానే అనాజానీయఠానే ఠపిమ్హ; ఇదాని పన మయం, భన్తే, అఞ్ఞతిత్థియే పరిబ్బాజకే అనాజానీయేవ సమానే అనాజానీయాతి జానిస్సామ, అనాజానీయేవ సమానే అనాజానీయభోజనం భోజేస్సామ, అనాజానీయేవ సమానే అనాజానీయఠానే ఠపేస్సామ. భిక్ఖూ పన మయం, భన్తే, ఆజానీయేవ సమానే ఆజానీయాతి జానిస్సామ ఆజానీయేవ సమానే ఆజానీయభోజనం భోజేస్సామ, ఆజానీయేవ సమానే ఆజానీయఠానే ఠపేస్సామ. అజనేసి వత మే, భన్తే, భగవా సమణేసు సమణప్పేమం, సమణేసు సమణప్పసాదం, సమణేసు సమణగారవం. అభిక్కన్తం, భన్తే, అభిక్కన్తం, భన్తే! సేయ్యథాపి, భన్తే, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య, చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి; ఏవమేవం ఖో, భన్తే, భగవతా అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం, భన్తే, భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

పోతలియసుత్తం నిట్ఠితం చతుత్థం.