౩. సేఖసుత్తం

౨౨. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సక్కేసు విహరతి కపిలవత్థుస్మిం నిగ్రోధారామే. తేన ఖో పన సమయేన కాపిలవత్థవానం [కపిలవత్థువాసీనం (క.)] సక్యానం నవం సన్థాగారం అచిరకారితం హోతి అనజ్ఝావుట్ఠం [అనజ్ఝావుత్థం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా కేనచి వా మనుస్సభూతేన. అథ ఖో కాపిలవత్థవా సక్యా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో కాపిలవత్థవా సక్యా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘ఇధ, భన్తే, కాపిలవత్థవానం సక్యానం నవం సన్థాగారం అచిరకారితం [అచిరకారితం హోతి (స్యా. కం. క.)] అనజ్ఝావుట్ఠం సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా కేనచి వా మనుస్సభూతేన. తం, భన్తే, భగవా పఠమం పరిభుఞ్జతు. భగవతా పఠమం పరిభుత్తం పచ్ఛా కాపిలవత్థవా సక్యా పరిభుఞ్జిస్సన్తి. తదస్స కాపిలవత్థవానం సక్యానం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన. అథ ఖో కాపిలవత్థవా సక్యా భగవతో అధివాసనం విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా యేన నవం సన్థాగారం తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా సబ్బసన్థరిం సన్థాగారం [సబ్బసన్థరిం సన్థతం (క.)] సన్థరిత్వా ఆసనాని పఞ్ఞపేత్వా ఉదకమణికం ఉపట్ఠపేత్వా తేలప్పదీపం ఆరోపేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో కాపిలవత్థవా సక్యా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘సబ్బసన్థరిం సన్థతం, భన్తే, సన్థాగారం, ఆసనాని పఞ్ఞత్తాని, ఉదకమణికో ఉపట్ఠాపితో, తేలప్పదీపో ఆరోపితో. యస్సదాని, భన్తే, భగవా కాలం మఞ్ఞతీ’’తి. అథ ఖో భగవా నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన యేన సన్థాగారం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పాదే పక్ఖాలేత్వా సన్థాగారం పవిసిత్వా మజ్ఝిమం థమ్భం నిస్సాయ పురత్థాభిముఖో నిసీది. భిక్ఖుసఙ్ఘోపి ఖో పాదే పక్ఖాలేత్వా సన్థాగారం పవిసిత్వా పచ్ఛిమం భిత్తిం నిస్సాయ పురత్థాభిముఖో నిసీది, భగవన్తంయేవ పురక్ఖత్వా. కాపిలవత్థవాపి ఖో సక్యా పాదే పక్ఖాలేత్వా సన్థాగారం పవిసిత్వా పురత్థిమం భిత్తిం నిస్సాయ పచ్ఛిమాభిముఖా నిసీదింసు, భగవన్తంయేవ పురక్ఖత్వా. అథ ఖో భగవా కాపిలవత్థవే సక్యే బహుదేవ రత్తిం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘పటిభాతు తం, ఆనన్ద, కాపిలవత్థవానం సక్యానం సేఖో పాటిపదో [పటిపదో (స్యా. కం. క.)]. పిట్ఠి మే ఆగిలాయతి; తమహం ఆయమిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పచ్చస్సోసి. అథ ఖో భగవా చతుగ్గుణం సఙ్ఘాటిం పఞ్ఞాపేత్వా దక్ఖిణేన పస్సేన సీహసేయ్యం కప్పేసి, పాదే పాదం అచ్చాధాయ, సతో సమ్పజానో, ఉట్ఠానసఞ్ఞం మనసి కరిత్వా.

౨౩. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో మహానామం సక్కం ఆమన్తేసి – ‘‘ఇధ, మహానామ, అరియసావకో సీలసమ్పన్నో హోతి, ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారో హోతి, భోజనే మత్తఞ్ఞూ హోతి, జాగరియం అనుయుత్తో హోతి, సత్తహి సద్ధమ్మేహి సమన్నాగతో హోతి, చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ.

౨౪. ‘‘కథఞ్చ, మహానామ, అరియసావకో సీలసమ్పన్నో హోతి? ఇధ, మహానామ, అరియసావకో సీలవా హోతి, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరతి ఆచారగోచరసమ్పన్నో అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు. ఏవం ఖో, మహానామ, అరియసావకో సీలసమ్పన్నో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, మహానామ, అరియసావకో ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారో హోతి? ఇధ, మహానామ, అరియసావకో చక్ఖునా రూపం దిస్వా న నిమిత్తగ్గాహీ హోతి నానుబ్యఞ్జనగ్గాహీ. యత్వాధికరణమేనం చక్ఖున్ద్రియం అసంవుతం విహరన్తం అభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాస్సవేయ్యుం తస్స సంవరాయ పటిపజ్జతి, రక్ఖతి చక్ఖున్ద్రియం, చక్ఖున్ద్రియే సంవరం ఆపజ్జతి. సోతేన సద్దం సుత్వా…పే… ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా…పే… జివ్హాయ రసం సాయిత్వా…పే… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా…పే… మనసా ధమ్మం విఞ్ఞాయ న నిమిత్తగ్గాహీ హోతి నానుబ్యఞ్జనగ్గాహీ. యత్వాధికరణమేనం మనిన్ద్రియం అసంవుతం విహరన్తం అభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాస్సవేయ్యుం తస్స సంవరాయ పటిపజ్జతి, రక్ఖతి మనిన్ద్రియం, మనిన్ద్రియే సంవరం ఆపజ్జతి. ఏవం ఖో, మహానామ, అరియసావకో ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారో హోతి.

‘‘కథఞ్చ, మహానామ, అరియసావకో భోజనే మత్తఞ్ఞూ హోతి? ఇధ, మహానామ, అరియసావకో పటిసఙ్ఖా యోనిసో ఆహారం ఆహారేతి – ‘నేవ దవాయ న మదాయ న మణ్డనాయ న విభూసనాయ; యావదేవ ఇమస్స కాయస్స ఠితియా యాపనాయ విహింసూపరతియా బ్రహ్మచరియానుగ్గహాయ. ఇతి పురాణఞ్చ వేదనం పటిహఙ్ఖామి, నవఞ్చ వేదనం న ఉప్పాదేస్సామి, యాత్రా చ మే భవిస్సతి అనవజ్జతా చ ఫాసువిహారో చా’తి. ఏవం ఖో, మహానామ, అరియసావకో భోజనే మత్తఞ్ఞూ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, మహానామ, అరియసావకో జాగరియం అనుయుత్తో హోతి? ఇధ, మహానామ, అరియసావకో దివసం చఙ్కమేన నిసజ్జాయ ఆవరణీయేహి ధమ్మేహి చిత్తం పరిసోధేతి, రత్తియా పఠమం యామం చఙ్కమేన నిసజ్జాయ ఆవరణీయేహి ధమ్మేహి చిత్తం పరిసోధేతి, రత్తియా మజ్ఝిమం యామం దక్ఖిణేన పస్సేన సీహసేయ్యం కప్పేతి, పాదే పాదం అచ్చాధాయ, సతో సమ్పజానో, ఉట్ఠానసఞ్ఞం మనసి కరిత్వా, రత్తియా పచ్ఛిమం యామం పచ్చుట్ఠాయ చఙ్కమేన నిసజ్జాయ ఆవరణీయేహి ధమ్మేహి చిత్తం పరిసోధేతి. ఏవం ఖో, మహానామ, అరియసావకో జాగరియం అనుయుత్తో హోతి.

౨౫. ‘‘కథఞ్చ, మహానామ, అరియసావకో సత్తహి సద్ధమ్మేహి సమన్నాగతో హోతి? ఇధ, మహానామ, అరియసావకో సద్ధో హోతి, సద్దహతి తథాగతస్స బోధిం – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’తి. హిరిమా హోతి, హిరీయతి కాయదుచ్చరితేన వచీదుచ్చరితేన మనోదుచ్చరితేన, హిరీయతి పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా. ఓత్తప్పీ హోతి, ఓత్తప్పతి కాయదుచ్చరితేన వచీదుచ్చరితేన మనోదుచ్చరితేన, ఓత్తప్పతి పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా. బహుస్సుతో హోతి సుతధరో సుతసన్నిచయో. యే తే ధమ్మా ఆదికల్యాణా మజ్ఝేకల్యాణా పరియోసానకల్యాణా సాత్థా సబ్యఞ్జనా కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం అభివదన్తి తథారూపాస్స ధమ్మా బహుస్సుతా [బహూ సుతా (?)] హోన్తి ధాతా [ధతా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా. ఆరద్ధవీరియో విహరతి అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ, కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ, థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు. సతిమా హోతి, పరమేన సతినేపక్కేన సమన్నాగతో, చిరకతమ్పి చిరభాసితమ్పి సరితా అనుస్సరితా. పఞ్ఞవా హోతి, ఉదయత్థగామినియా పఞ్ఞాయ సమన్నాగతో, అరియాయ నిబ్బేధికాయ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియా. ఏవం ఖో, మహానామ, అరియసావకో సత్తహి సద్ధమ్మేహి సమన్నాగతో హోతి.

౨౬. ‘‘కథఞ్చ, మహానామ, అరియసావకో చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ? ఇధ, మహానామ, అరియసావకో వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి, సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి; వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం…పే… దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి; పీతియా చ విరాగా…పే… తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి; సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా…పే… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఏవం ఖో, మహానామ, అరియసావకో చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ.

౨౭. ‘‘యతో ఖో, మహానామ, అరియసావకో ఏవం సీలసమ్పన్నో హోతి, ఏవం ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారో హోతి, ఏవం భోజనే మత్తఞ్ఞూ హోతి, ఏవం జాగరియం అనుయుత్తో హోతి, ఏవం సత్తహి సద్ధమ్మేహి సమన్నాగతో హోతి, ఏవం చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ, అయం వుచ్చతి, మహానామ, అరియసావకో సేఖో పాటిపదో అపుచ్చణ్డతాయ సమాపన్నో, భబ్బో అభినిబ్భిదాయ, భబ్బో సమ్బోధాయ, భబ్బో అనుత్తరస్స యోగక్ఖేమస్స అధిగమాయ. సేయ్యథాపి, మహానామ, కుక్కుటియా అణ్డాని అట్ఠ వా దస వా ద్వాదస వా తానాస్సు కుక్కుటియా సమ్మా అధిసయితాని సమ్మా పరిసేదితాని సమ్మా పరిభావితాని, కిఞ్చాపి తస్సా కుక్కుటియా న ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వతిమే కుక్కుటపోతకా పాదనఖసిఖాయ వా ముఖతుణ్డకేన వా అణ్డకోసం పదాలేత్వా సోత్థినా అభినిబ్భిజ్జేయ్యు’న్తి, అథ ఖో భబ్బావ తే కుక్కుటపోతకా పాదనఖసిఖాయ వా ముఖతుణ్డకేన వా అణ్డకోసం పదాలేత్వా సోత్థినా అభినిబ్భిజ్జితుం. ఏవమేవ ఖో, మహానామ, యతో అరియసావకో ఏవం సీలసమ్పన్నో హోతి, ఏవం ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారో హోతి, ఏవం భోజనే మత్తఞ్ఞూ హోతి, ఏవం జాగరియం అనుయుత్తో హోతి, ఏవం సత్తహి సద్ధమ్మేహి సమన్నాగతో హోతి, ఏవం చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ, అయం వుచ్చతి, మహానామ, అరియసావకో సేఖో పాటిపదో అపుచ్చణ్డతాయ సమాపన్నో, భబ్బో అభినిబ్భిదాయ, భబ్బో సమ్బోధాయ, భబ్బో అనుత్తరస్స యోగక్ఖేమస్స అధిగమాయ.

౨౮. ‘‘స ఖో సో, మహానామ, అరియసావకో ఇమంయేవ అనుత్తరం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం ఆగమ్మ అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో…పే… ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి, అయమస్స పఠమాభినిబ్భిదా హోతి కుక్కుటచ్ఛాపకస్సేవ అణ్డకోసమ్హా.

‘‘స ఖో సో, మహానామ, అరియసావకో ఇమంయే అనుత్తరం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం ఆగమ్మ దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సతి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే…పే… యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాతి, అయమస్స దుతియాభినిబ్భిదా హోతి కుక్కుటచ్ఛాపకస్సేవ అణ్డకోసమ్హా.

‘‘స ఖో సో, మహానామ, అరియసావకో ఇమంయేవ అనుత్తరం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం ఆగమ్మ ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అయమస్స తతియాభినిబ్భిదా హోతి కుక్కుటచ్ఛాపకస్సేవ అణ్డకోసమ్హా.

౨౯. ‘‘యమ్పి [యమ్పి ఖో (క.)], మహానామ, అరియసావకో సీలసమ్పన్నో హోతి, ఇదమ్పిస్స హోతి చరణస్మిం; యమ్పి, మహానామ, అరియసావకో ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారో హోతి, ఇదమ్పిస్స హోతి చరణస్మిం; యమ్పి, మహానామ, అరియసావకో భోజనే మత్తఞ్ఞూ హోతి, ఇదమ్పిస్స హోతి చరణస్మిం; యమ్పి, మహానామ, అరియసావకో జాగరియం అనుయుత్తో హోతి, ఇదమ్పిస్స హోతి చరణస్మిం; యమ్పి, మహానామ, అరియసావకో సత్తహి సద్ధమ్మేహి సమన్నాగతో హోతి, ఇదమ్పిస్స హోతి చరణస్మిం; యమ్పి, మహానామ, అరియసావకో చతున్నం ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ హోతి అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ, ఇదమ్పిస్స హోతి చరణస్మిం.

‘‘యఞ్చ ఖో, మహానామ, అరియసావకో అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో…పే… ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి, ఇదమ్పిస్స హోతి విజ్జాయ; యమ్పి, మహానామ, అరియసావకో దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సతి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే…పే… యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాతి, ఇదమ్పిస్స హోతి విజ్జాయ. యమ్పి, మహానామ, అరియసావకో ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, ఇదమ్పిస్స హోతి విజ్జాయ.

‘‘అయం వుచ్చతి, మహానామ, అరియసావకో విజ్జాసమ్పన్నో ఇతిపి చరణసమ్పన్నో ఇతిపి విజ్జాచరణసమ్పన్నో ఇతిపి.

౩౦. ‘‘బ్రహ్మునాపేసా, మహానామ, సనఙ్కుమారేన గాథా భాసితా –

‘ఖత్తియో సేట్ఠో జనేతస్మిం, యే గోత్తపటిసారినో;

విజ్జాచరణసమ్పన్నో, సో సేట్ఠో దేవమానుసే’తి.

‘‘సా ఖో పనేసా, మహానామ, బ్రహ్మునా సనఙ్కుమారేన గాథా సుగీతా నో దుగ్గీతా, సుభాసితా నో దుబ్భాసితా, అత్థసంహితా నో అనత్థసంహితా, అనుమతా భగవతా’’తి.

అథ ఖో భగవా ఉట్ఠహిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘సాధు సాధు, ఆనన్ద, సాధు ఖో త్వం, ఆనన్ద, కాపిలవత్థవానం సక్యానం సేఖం పాటిపదం అభాసీ’’తి.

ఇదమవోచాయస్మా ఆనన్దో. సమనుఞ్ఞో సత్థా అహోసి. అత్తమనా కాపిలవత్థవా సక్యా ఆయస్మతో ఆనన్దస్స భాసితం అభినన్దున్తి.

సేఖసుత్తం నిట్ఠితం తతియం.