౭. వీమంసకసుత్తం

౪౮౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ – ‘‘వీమంసకేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా పరస్స చేతోపరియాయం అజానన్తేన [ఆజానన్తేన (పీ. క.), అజానన్తేన కిన్తి (?)] తథాగతే సమన్నేసనా కాతబ్బా ‘సమ్మాసమ్బుద్ధో వా నో వా’ ఇతి విఞ్ఞాణాయా’’తి. ‘‘భగవంమూలకా నో, భన్తే, ధమ్మా, భగవంనేత్తికా భగవంపటిసరణా; సాధు వత, భన్తే, భగవన్తంయేవ పటిభాతు ఏతస్స భాసితస్స అత్థో; భగవతో సుత్వా భిక్ఖూ ధారేస్సన్తీ’’తి. ‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ, భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

౪౮౮. ‘‘వీమంసకేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా పరస్స చేతోపరియాయం అజానన్తేన ద్వీసు ధమ్మేసు తథాగతో సమన్నేసితబ్బో చక్ఖుసోతవిఞ్ఞేయ్యేసు ధమ్మేసు – ‘యే సంకిలిట్ఠా చక్ఖుసోతవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా, సంవిజ్జన్తి వా తే తథాగతస్స నో వా’తి? తమేనం సమన్నేసమానో ఏవం జానాతి – ‘యే సంకిలిట్ఠా చక్ఖుసోతవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా, న తే తథాగతస్స సంవిజ్జన్తీ’తి.

‘‘యతో నం సమన్నేసమానో ఏవం జానాతి – ‘యే సంకిలిట్ఠా చక్ఖుసోతవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా, న తే తథాగతస్స సంవిజ్జన్తీ’తి, తతో నం ఉత్తరిం సమన్నేసతి – ‘యే వీతిమిస్సా చక్ఖుసోతవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా, సంవిజ్జన్తి వా తే తథాగతస్స నో వా’తి? తమేనం సమన్నేసమానో ఏవం జానాతి – ‘యే వీతిమిస్సా చక్ఖుసోతవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా, న తే తథాగతస్స సంవిజ్జన్తీ’తి.

‘‘యతో నం సమన్నేసమానో ఏవం జానాతి – ‘యే వీతిమిస్సా చక్ఖుసోతవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా, న తే తథాగతస్స సంవిజ్జన్తీ’తి, తతో నం ఉత్తరిం సమన్నేసతి – ‘యే వోదాతా చక్ఖుసోతవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా, సంవిజ్జన్తి వా తే తథాగతస్స నో వా’తి? తమేనం సమన్నేసమానో ఏవం జానాతి – ‘యే వోదాతా చక్ఖుసోతవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా, సంవిజ్జన్తి తే తథాగతస్సా’తి.

‘‘యతో నం సమన్నేసమానో ఏవం జానాతి – ‘యే వోదాతా చక్ఖుసోతవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా, సంవిజ్జన్తి తే తథాగతస్సా’తి, తతో నం ఉత్తరిం సమన్నేసతి – ‘దీఘరత్తం సమాపన్నో అయమాయస్మా ఇమం కుసలం ధమ్మం, ఉదాహు ఇత్తరసమాపన్నో’తి? తమేనం సమన్నేసమానో ఏవం జానాతి – ‘దీఘరత్తం సమాపన్నో అయమాయస్మా ఇమం కుసలం ధమ్మం, నాయమాయస్మా ఇత్తరసమాపన్నో’తి.

‘‘యతో నం సమన్నేసమానో ఏవం జానాతి – ‘దీఘరత్తం సమాపన్నో అయమాయస్మా ఇమం కుసలం ధమ్మం, నాయమాయస్మా ఇత్తరసమాపన్నో’తి, తతో నం ఉత్తరిం సమన్నేసతి – ‘ఞత్తజ్ఝాపన్నో అయమాయస్మా భిక్ఖు యసప్పత్తో, సంవిజ్జన్తస్స ఇధేకచ్చే ఆదీనవా’తి? న తావ, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో ఇధేకచ్చే ఆదీనవా సంవిజ్జన్తి యావ న ఞత్తజ్ఝాపన్నో హోతి యసప్పత్తో. యతో చ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఞత్తజ్ఝాపన్నో హోతి యసప్పత్తో, అథస్స ఇధేకచ్చే ఆదీనవా సంవిజ్జన్తి. తమేనం సమన్నేసమానో ఏవం జానాతి – ‘ఞత్తజ్ఝాపన్నో అయమాయస్మా భిక్ఖు యసప్పత్తో, నాస్స ఇధేకచ్చే ఆదీనవా సంవిజ్జన్తీ’తి.

‘‘యతో నం సమన్నేసమానో ఏవం జానాతి – ‘ఞత్తజ్ఝాపన్నో అయమాయస్మా భిక్ఖు యసప్పత్తో, నాస్స ఇధేకచ్చే ఆదీనవా సంవిజ్జన్తీ’తి, తతో నం ఉత్తరిం సమన్నేసతి – ‘అభయూపరతో అయమాయస్మా, నాయమాయస్మా భయూపరతో; వీతరాగత్తా కామే న సేవతి ఖయా రాగస్సా’తి? తమేనం సమన్నేసమానో ఏవం జానాతి – ‘అభయూపరతో అయమాయస్మా, నాయమాయస్మా భయూపరతో; వీతరాగత్తా కామే న సేవతి ఖయా రాగస్సా’తి. తఞ్చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖుం పరే ఏవం పుచ్ఛేయ్యుం – ‘కే పనాయస్మతో ఆకారా, కే అన్వయా, యేనాయస్మా ఏవం వదేసి – అభయూపరతో అయమాయస్మా, నాయమాయస్మా భయూపరతో; వీతరాగత్తా కామే న సేవతి ఖయా రాగస్సా’తి. సమ్మా బ్యాకరమానో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం బ్యాకరేయ్య – ‘తథా హి పన అయమాయస్మా సఙ్ఘే వా విహరన్తో ఏకో వా విహరన్తో, యే చ తత్థ సుగతా యే చ తత్థ దుగ్గతా, యే చ తత్థ గణమనుసాసన్తి, యే చ ఇధేకచ్చే ఆమిసేసు సందిస్సన్తి, యే చ ఇధేకచ్చే ఆమిసేన అనుపలిత్తా, నాయమాయస్మా తం తేన అవజానాతి. సమ్ముఖా ఖో పన మేతం భగవతో సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – అభయూపరతోహమస్మి, నాహమస్మి భయూపరతో, వీతరాగత్తా కామే న సేవామి ఖయా రాగస్సా’తి.

౪౮౯. ‘‘తత్ర, భిక్ఖవే, తథాగతోవ ఉత్తరిం పటిపుచ్ఛితబ్బో – ‘యే సంకిలిట్ఠా చక్ఖుసోతవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా, సంవిజ్జన్తి వా తే తథాగతస్స నో వా’తి? బ్యాకరమానో, భిక్ఖవే, తథాగతో ఏవం బ్యాకరేయ్య – ‘యే సంకిలిట్ఠా చక్ఖుసోతవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా, న తే తథాగతస్స సంవిజ్జన్తీ’’’తి.

‘‘యే వీతిమిస్సా చక్ఖుసోతవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా, సంవిజ్జన్తి వా తే తథాగతస్స నో వాతి? బ్యాకరమానో, భిక్ఖవే, తథాగతో ఏవం బ్యాకరేయ్య – ‘యే వీతిమిస్సా చక్ఖుసోతవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా, న తే తథాగతస్స సంవిజ్జన్తీ’తి.

‘‘యే వోదాతా చక్ఖుసోతవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా, సంవిజ్జన్తి వా తే తథాగతస్స నో వాతి? బ్యాకరమానో, భిక్ఖవే, తథాగతో ఏవం బ్యాకరేయ్య – ‘యే వోదాతా చక్ఖుసోతవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా, సంవిజ్జన్తి తే తథాగతస్స; ఏతంపథోహమస్మి, ఏతంగోచరో [ఏతపథోహమస్మి ఏతగోచరో (సీ. స్యా. కం. పీ.)], నో చ తేన తమ్మయో’తి.

‘‘ఏవంవాదిం ఖో, భిక్ఖవే, సత్థారం అరహతి సావకో ఉపసఙ్కమితుం ధమ్మస్సవనాయ. తస్స సత్థా ధమ్మం దేసేతి ఉత్తరుత్తరిం పణీతపణీతం కణ్హసుక్కసప్పటిభాగం. యథా యథా ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో సత్థా ధమ్మం దేసేతి ఉత్తరుత్తరిం పణీతపణీతం కణ్హసుక్కసప్పటిభాగం తథా తథా సో తస్మిం ధమ్మే అభిఞ్ఞాయ ఇధేకచ్చం ధమ్మం ధమ్మేసు నిట్ఠం గచ్ఛతి, సత్థరి పసీదతి – ‘సమ్మాసమ్బుద్ధో భగవా, స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో, సుప్పటిపన్నో సఙ్ఘో’తి. తఞ్చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖుం పరే ఏవం పుచ్ఛేయ్యుం – ‘కే పనాయస్మతో ఆకారా, కే అన్వయా, యేనాయస్మా ఏవం వదేసి – సమ్మాసమ్బుద్ధో భగవా, స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో, సుప్పటిపన్నో సఙ్ఘో’తి? సమ్మా బ్యాకరమానో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఏవం బ్యాకరేయ్య – ‘ఇధాహం, ఆవుసో, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమిం ధమ్మస్సవనాయ. తస్స మే భగవా ధమ్మం దేసేతి ఉత్తరుత్తరిం పణీతపణీతం కణ్హసుక్కసప్పటిభాగం. యథా యథా మే, ఆవుసో, భగవా ధమ్మం దేసేతి ఉత్తరుత్తరిం పణీతపణీతం కణ్హసుక్కసప్పటిభాగం తథా తథాహం తస్మిం ధమ్మే అభిఞ్ఞాయ ఇధేకచ్చం ధమ్మం ధమ్మేసు నిట్ఠమగమం, సత్థరి పసీదిం – సమ్మాసమ్బుద్ధో భగవా, స్వాక్ఖాతో భగవతా, ధమ్మో, సుప్పటిపన్నో సఙ్ఘో’తి.

౪౯౦. ‘‘యస్స కస్సచి, భిక్ఖవే, ఇమేహి ఆకారేహి ఇమేహి పదేహి ఇమేహి బ్యఞ్జనేహి తథాగతే సద్ధా నివిట్ఠా హోతి మూలజాతా పతిట్ఠితా, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ఆకారవతీ సద్ధా దస్సనమూలికా, దళ్హా; అసంహారియా సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మిం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, తథాగతే ధమ్మసమన్నేసనా హోతి. ఏవఞ్చ పన తథాగతో ధమ్మతాసుసమన్నిట్ఠో హోతీ’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనా తే భిక్ఖూ భగవతో భాసితం అభినన్దున్తి.

వీమంసకసుత్తం నిట్ఠితం సత్తమం.