౭. చూళతణ్హాసఙ్ఖయసుత్తం

౩౯౦. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే. అథ ఖో సక్కో దేవానమిన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో సక్కో దేవానమిన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, భిక్ఖు సంఖిత్తేన తణ్హాసఙ్ఖయవిముత్తో హోతి అచ్చన్తనిట్ఠో అచ్చన్తయోగక్ఖేమీ అచ్చన్తబ్రహ్మచారీ అచ్చన్తపరియోసానో సేట్ఠో దేవమనుస్సాన’’న్తి?

‘‘ఇధ, దేవానమిన్ద, భిక్ఖునో సుతం హోతి – ‘సబ్బే ధమ్మా నాలం అభినివేసాయా’తి. ఏవఞ్చేతం, దేవానమిన్ద, భిక్ఖునో సుతం హోతి – ‘సబ్బే ధమ్మా నాలం అభినివేసాయా’తి. సో సబ్బం ధమ్మం అభిజానాతి; సబ్బం ధమ్మం అభిఞ్ఞాయ సబ్బం ధమ్మం పరిజానాతి; సబ్బం ధమ్మం పరిఞ్ఞాయ యం కిఞ్చి వేదనం వేదేతి – సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా, సో తాసు వేదనాసు అనిచ్చానుపస్సీ విహరతి, విరాగానుపస్సీ విహరతి, నిరోధానుపస్సీ విహరతి, పటినిస్సగ్గానుపస్సీ విహరతి. సో తాసు వేదనాసు అనిచ్చానుపస్సీ విహరన్తో, విరాగానుపస్సీ విహరన్తో, నిరోధానుపస్సీ విహరన్తో, పటినిస్సగ్గానుపస్సీ విహరన్తో న కిఞ్చి లోకే ఉపాదియతి. అనుపాదియం న పరితస్సతి, అపరితస్సం పచ్చత్తఞ్ఞేవ పరినిబ్బాయతి – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతి. ఏత్తావతా ఖో, దేవానమిన్ద, భిక్ఖు సంఖిత్తేన తణ్హాసఙ్ఖయవిముత్తో హోతి అచ్చన్తనిట్ఠో అచ్చన్తయోగక్ఖేమీ అచ్చన్తబ్రహ్మచారీ అచ్చన్తపరియోసానో సేట్ఠో దేవమనుస్సాన’’న్తి.

అథ ఖో సక్కో దేవానమిన్దో భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా తత్థేవన్తరధాయి.

౩౯౧. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో భగవతో అవిదూరే నిసిన్నో హోతి. అథ ఖో ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స ఏతదహోసి – ‘‘కిం ను ఖో సో యక్ఖో భగవతో భాసితం అభిసమేచ్చ అనుమోది ఉదాహు నో; యంనూనాహం తం యక్ఖం జానేయ్యం – యది వా సో యక్ఖో భగవతో భాసితం అభిసమేచ్చ అనుమోది యది వా నో’’తి? అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ – పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే అన్తరహితో దేవేసు తావతింసేసు పాతురహోసి. తేన ఖో పన సమయేన సక్కో దేవానమిన్దో ఏకపుణ్డరీకే ఉయ్యానే దిబ్బేహి పఞ్చహి తూరియసతేహి [తురియసతేహి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సమప్పితో సమఙ్గీభూతో పరిచారేతి. అద్దసా ఖో సక్కో దేవానమిన్దో ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన తాని దిబ్బాని పఞ్చ తూరియసతాని పటిప్పణామేత్వా యేనాయస్మా మహామోగ్గల్లానో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం ఏతదవోచ – ‘‘ఏహి ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, స్వాగతం, మారిస మోగ్గల్లాన! చిరస్సం ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, ఇమం పరియాయం అకాసి యదిదం ఇధాగమనాయ. నిసీద, మారిస మోగ్గల్లాన, ఇదమాసనం పఞ్ఞత్త’’న్తి. నిసీది ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో పఞ్ఞత్తే ఆసనే. సక్కోపి ఖో దేవానమిన్దో అఞ్ఞతరం నీచం ఆసనం గహేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో సక్కం దేవానమిన్దం ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఏతదవోచ – ‘‘యథా కథం పన ఖో, కోసియ, భగవా సంఖిత్తేన తణ్హాసఙ్ఖయవిముత్తిం అభాసి? సాధు మయమ్పి ఏతిస్సా కథాయ భాగినో అస్సామ సవనాయా’’తి.

౩౯౨. ‘‘మయం ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, బహుకిచ్చా బహుకరణీయా – అప్పేవ సకేన కరణీయేన, అపి చ దేవానంయేవ తావతింసానం కరణీయేన. అపి చ, మారిస మోగ్గల్లాన, సుస్సుతంయేవ హోతి సుగ్గహితం సుమనసికతం సూపధారితం, యం నో ఖిప్పమేవ అన్తరధాయతి. భూతపుబ్బం, మారిస మోగ్గల్లాన, దేవాసురసఙ్గామో సముపబ్యూళ్హో [సమూపబ్యుళ్హో (స్యా. కం.), సమూపబ్బూళ్హో (సీ.)] అహోసి. తస్మిం ఖో పన, మారిస మోగ్గల్లాన, సఙ్గామే దేవా జినింసు, అసురా పరాజినింసు. సో ఖో అహం, మారిస మోగ్గల్లాన, తం సఙ్గామం అభివిజినిత్వా విజితసఙ్గామో తతో పటినివత్తిత్వా వేజయన్తం నామ పాసాదం మాపేసిం. వేజయన్తస్స ఖో, మారిస మోగ్గల్లాన, పాసాదస్స ఏకసతం నియ్యూహం. ఏకేకస్మిం నియ్యూహే సత్త సత్త కూటాగారసతాని. ఏకమేకస్మిం కూటాగారే సత్త సత్త అచ్ఛరాయో. ఏకమేకిస్సా అచ్ఛరాయ సత్త సత్త పరిచారికాయో. ఇచ్ఛేయ్యాసి నో త్వం, మారిస మోగ్గల్లాన, వేజయన్తస్స పాసాదస్స రామణేయ్యకం దట్ఠు’’న్తి? అధివాసేసి ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో తుణ్హీభావేన.

౩౯౩. అథ ఖో సక్కో చ దేవానమిన్దో వేస్సవణో చ మహారాజా ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం పురక్ఖత్వా యేన వేజయన్తో పాసాదో తేనుపసఙ్కమింసు. అద్దసంసు ఖో సక్కస్స దేవానమిన్దస్స పరిచారికాయో ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం; దిస్వా ఓత్తప్పమానా హిరీయమానా సకం సకం ఓవరకం పవిసింసు. సేయ్యథాపి నామ సుణిసా ససురం దిస్వా ఓత్తప్పతి హిరీయతి, ఏవమేవ సక్కస్స దేవానమిన్దస్స పరిచారికాయో ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం దిస్వా ఓత్తప్పమానా హిరీయమానా సకం సకం ఓవరకం పవిసింసు. అథ ఖో సక్కో చ దేవానమిన్దో వేస్సవణో చ మహారాజా ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం వేజయన్తే పాసాదే అనుచఙ్కమాపేన్తి అనువిచరాపేన్తి – ‘‘ఇదమ్పి, మారిస మోగ్గల్లాన, పస్స వేజయన్తస్స పాసాదస్స రామణేయ్యకం; ఇదమ్పి, మారిస మోగ్గల్లాన, పస్స వేజయన్తస్స పాసాదస్స రామణేయ్యక’’న్తి. ‘‘సోభతి ఇదం ఆయస్మతో కోసియస్స, యథా తం పుబ్బే కతపుఞ్ఞస్స. మనుస్సాపి కిఞ్చిదేవ రామణేయ్యకం దిస్వా [దిట్ఠా (సీ. పీ. క.)] ఏవమాహంసు – ‘సోభతి వత భో యథా దేవానం తావతింసాన’న్తి. తయిదం ఆయస్మతో కోసియస్స సోభతి, యథా తం పుబ్బే కతపుఞ్ఞస్సా’’తి. అథ ఖో ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స ఏతదహోసి – ‘‘అతిబాళ్హం ఖో అయం యక్ఖో పమత్తో విహరతి. యంనూనాహం ఇమం యక్ఖం సంవేజేయ్య’’న్తి. అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో తథారూపం ఇద్ధాభిసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖాసి [అభిసఙ్ఖారేసి (క.), అభిసఙ్ఖారేతి (స్యా. కం.)] యథా వేజయన్తం పాసాదం పాదఙ్గుట్ఠకేన సఙ్కమ్పేసి సమ్పకమ్పేసి సమ్పవేధేసి. అథ ఖో సక్కో చ దేవానమిన్దో, వేస్సవణో చ మహారాజా, దేవా చ తావతింసా అచ్ఛరియబ్భుతచిత్తజాతా అహేసుం – ‘‘అచ్ఛరియం వత, భో, అబ్భుతం వత, భో, సమణస్స మహిద్ధికతా మహానుభావతా, యత్ర హి నామ దిబ్బభవనం పాదఙ్గుట్ఠకేన సఙ్కమ్పేస్సతి సమ్పకమ్పేస్సతి సమ్పవేధేస్సతీ’’తి! అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో సక్కం దేవానమిన్దం సంవిగ్గం లోమహట్ఠజాతం విదిత్వా సక్కం దేవానమిన్దం ఏతదవోచ – ‘‘యథా కథం పన ఖో, కోసియ, భగవా సంఖిత్తేన తణ్హాసఙ్ఖయవిముత్తిం అభాసి? సాధు మయమ్పి ఏతిస్సా కథాయ భాగినో అస్సామ సవనాయా’’తి.

౩౯౪. ‘‘ఇధాహం, మారిస మోగ్గల్లాన, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమిం; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసిం. ఏకమన్తం ఠితో ఖో అహం, మారిస మోగ్గల్లాన, భగవన్తం ఏతదవోచం – ‘కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, భిక్ఖు సంఖిత్తేన తణ్హాసఙ్ఖయవిముత్తో హోతి అచ్చన్తనిట్ఠో అచ్చన్తయోగక్ఖేమీ అచ్చన్తబ్రహ్మచారీ అచ్చన్తపరియోసానో సేట్ఠో దేవమనుస్సాన’’’న్తి?

‘‘ఏవం వుత్తే, మారిస మోగ్గల్లాన, భగవా మం ఏతదవోచ – ‘ఇధ, దేవానమిన్ద, భిక్ఖునో సుతం హోతి – సబ్బే ధమ్మా నాలం అభినివేసాయా’తి. ఏవం చేతం దేవానమిన్ద భిక్ఖునో సుతం హోతి ‘సబ్బే ధమ్మా నాలం అభినివేసాయా’తి. సో సబ్బం ధమ్మం అభిజానాతి, సబ్బం ధమ్మం అభిఞ్ఞాయ సబ్బం ధమ్మం పరిజానాతి, సబ్బం ధమ్మం పరిఞ్ఞాయ యం కిఞ్చి వేదనం వేదేతి సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా. సో తాసు వేదనాసు అనిచ్చానుపస్సీ విహరతి, విరాగానుపస్సీ విహరతి, నిరోధానుపస్సీ విహరతి, పటినిస్సగ్గానుపస్సీ విహరతి. సో తాసు వేదనాసు అనిచ్చానుపస్సీ విహరన్తో, విరాగానుపస్సీ విహరన్తో, నిరోధానుపస్సీ విహరన్తో, పటినిస్సగ్గానుపస్సీ విహరన్తో న కిఞ్చి లోకే ఉపాదియతి, అనుపాదియం న పరితస్సతి, అపరితస్సం పచ్చత్తఞ్ఞేవ పరినిబ్బాయతి – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతి. ఏత్తావతా ఖో, దేవానమిన్ద, భిక్ఖు సంఖిత్తేన తణ్హాసఙ్ఖయవిముత్తో హోతి అచ్చన్తనిట్ఠో అచ్చన్తయోగక్ఖేమీ అచ్చన్తబ్రహ్మచారీ అచ్చన్తపరియోసానో సేట్ఠో దేవమనుస్సానన్తి. ఏవం ఖో మే, మారిస మోగ్గల్లాన, భగవా సంఖిత్తేన తణ్హాసఙ్ఖయవిముత్తిం అభాసీ’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో సక్కస్స దేవానమిన్దస్స భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య ఏవమేవ – దేవేసు తావతింసేసు అన్తరహితో పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే పాతురహోసి. అథ ఖో సక్కస్స దేవానమిన్దస్స పరిచారికాయో అచిరపక్కన్తే ఆయస్మన్తే మహామోగ్గల్లానే సక్కం దేవానమిన్దం ఏతదవోచుం – ‘‘ఏసో ను తే, మారిస, సో భగవా సత్థా’’తి? ‘‘న ఖో మే, మారిస, సో భగవా సత్థా. సబ్రహ్మచారీ మే ఏసో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో’’తి. ‘‘లాభా తే, మారిస, (సులద్ధం తే, మారిస) [( ) నత్థి (సీ. పీ.)] యస్స తే సబ్రహ్మచారీ ఏవంమహిద్ధికో ఏవంమహానుభావో! అహో నూన తే సో భగవా సత్థా’’తి.

౩౯౫. అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిజానాతి నో, భన్తే, భగవా అహు [అహునఞ్ఞేవ (సీ. స్యా. కం.)] ఞాతఞ్ఞతరస్స మహేసక్ఖస్స యక్ఖస్స సంఖిత్తేన తణ్హాసఙ్ఖయవిముత్తిం భాసితా’’తి [అభాసిత్థాతి (క.)]? ‘‘అభిజానామహం, మోగ్గల్లాన, ఇధ సక్కో దేవానమిన్దో యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో, మోగ్గల్లాన, సక్కో దేవానమిన్దో మం ఏతదవోచ – ‘కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, భిక్ఖు సంఖిత్తేన తణ్హాసఙ్ఖయవిముత్తో హోతి అచ్చన్తనిట్ఠో అచ్చన్తయోగక్ఖేమీ అచ్చన్తబ్రహ్మచారీ అచ్చన్తపరియోసానో సేట్ఠో దేవమనుస్సాన’’న్తి.

ఏవం వుత్తే అహం, మోగ్గల్లాన, సక్కం దేవానమిన్దం ఏతదవోచం ‘‘ఇధ దేవానమిన్ద భిక్ఖునో సుతం హోతి ‘సబ్బే ధమ్మా నాలం అభినివేసాయా’తి. ఏవం చేతం దేవానమిన్ద భిక్ఖునో సుతం హోతి ‘సబ్బే ధమ్మా నాలం అభినివేసాయా’తి. సో సబ్బం ధమ్మం అభిజానాతి, సబ్బం ధమ్మం అభిఞ్ఞాయ సబ్బం ధమ్మం పరిజానాతి, సబ్బం ధమ్మం పరిఞ్ఞాయ యం కిఞ్చి వేదనం వేదేతి సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా. సో తాసు వేదనాసు అనిచ్చానుపస్సీ విహరతి, విరాగానుపస్సీ విహరతి, నిరోధానుపస్సీ విహరతి, పటినిస్సగ్గానుపస్సీ విహరతి. సో తాసు వేదనాసు అనిచ్చానుపస్సీ విహరన్తో, విరాగానుపస్సీ విహరన్తో, నిరోధానుపస్సీ విహరన్తో, పటినిస్సగ్గానుపస్సీ విహరన్తో న కిఞ్చి లోకే ఉపాదియతి, అనుపాదియం న పరితస్సతి, అపరితస్సం పచ్చత్తఞ్ఞేవ పరినిబ్బాయతి – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతి. ఏత్తావతా ఖో, దేవానమిన్ద, భిక్ఖు సంఖిత్తేన తణ్హాసఙ్ఖయవిముత్తో హోతి అచ్చన్తనిట్ఠో అచ్చన్తయోగక్ఖేమీ అచ్చన్తబ్రహ్మచారీ అచ్చన్తపరియోసానో సేట్ఠో దేవమనుస్సానన్తి. ఏవం ఖో అహం, మోగ్గల్లాన, అభిజానామి సక్కస్స దేవానమిన్దస్స సంఖిత్తేన తణ్హాసఙ్ఖయవిముత్తిం భాసితా’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో భగవతో భాసితం అభినన్దీతి.

చూళతణ్హాసఙ్ఖయసుత్తం నిట్ఠితం సత్తమం.