౪. భయభేరవసుత్తం
౩౪. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో జాణుస్సోణి బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం [సారాణీయం (సీ. స్యా. పీ.)] వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో జాణుస్సోణి బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘యేమే, భో గోతమ, కులపుత్తా భవన్తం గోతమం ఉద్దిస్స సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా, భవం తేసం గోతమో పుబ్బఙ్గమో, భవం తేసం గోతమో బహుకారో, భవం తేసం గోతమో సమాదపేతా [సమాదాపేతా (?)]; భోతో చ పన గోతమస్స సా జనతా దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జతీ’’తి. ‘‘ఏవమేతం, బ్రాహ్మణ, ఏవమేతం, బ్రాహ్మణ! యే తే, బ్రాహ్మణ, కులపుత్తా మమం ఉద్దిస్స సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా, అహం తేసం పుబ్బఙ్గమో, అహం తేసం బహుకారో, అహం తేసం సమాదపేతా; మమ చ పన సా జనతా దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జతీ’’తి. ‘‘దురభిసమ్భవాని హి ఖో, భో గోతమ, అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని, దుక్కరం పవివేకం, దురభిరమం ఏకత్తే, హరన్తి మఞ్ఞే మనో వనాని సమాధిం అలభమానస్స భిక్ఖునో’’తి. ‘‘ఏవమేతం, బ్రాహ్మణ, ఏవమేతం, బ్రాహ్మణ! దురభిసమ్భవాని హి ఖో, బ్రాహ్మణ, అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని, దుక్కరం పవివేకం, దురభిరమం ఏకత్తే, హరన్తి మఞ్ఞే మనో వనాని సమాధిం అలభమానస్స భిక్ఖునో’’తి.
౩౫. ‘‘మయ్హమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో ఏతదహోసి – ‘దురభిసమ్భవాని హి ఖో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని, దుక్కరం పవివేకం, దురభిరమం ఏకత్తే, హరన్తి మఞ్ఞే మనో వనాని సమాధిం అలభమానస్స భిక్ఖునో’తి. తస్స మయ్హం బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అపరిసుద్ధకాయకమ్మన్తా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, అపరిసుద్ధకాయకమ్మన్తసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం అపరిసుద్ధకాయకమ్మన్తో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; పరిసుద్ధకాయకమ్మన్తోహమస్మి. యే హి వో అరియా పరిసుద్ధకాయకమ్మన్తా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, పరిసుద్ధకాయకమ్మతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.
౩౬. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అపరిసుద్ధవచీకమ్మన్తా…పే… అపరిసుద్ధమనోకమ్మన్తా …పే… అపరిసుద్ధాజీవా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, అపరిసుద్ధాజీవసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం అపరిసుద్ధాజీవో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; పరిసుద్ధాజీవోహమస్మి. యే హి వో అరియా పరిసుద్ధాజీవా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, పరిసుద్ధాజీవతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.
౩౭. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అభిజ్ఝాలూ కామేసు తిబ్బసారాగా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, అభిజ్ఝాలుకామేసుతిబ్బసారాగసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం అభిజ్ఝాలు కామేసు తిబ్బసారాగో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; అనభిజ్ఝాలూహమస్మి. యే హి వో అరియా అనభిజ్ఝాలూ అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, అనభిజ్ఝాలుతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.
౩౮. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా బ్యాపన్నచిత్తా పదుట్ఠమనసఙ్కప్పా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, బ్యాపన్నచిత్తపదుట్ఠమనసఙ్కప్పసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం బ్యాపన్నచిత్తో పదుట్ఠమనసఙ్కప్పో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; మేత్తచిత్తోహమస్మి. యే హి వో అరియా మేత్తచిత్తా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, మేత్తచిత్తతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.
౩౯. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా థీనమిద్ధపరియుట్ఠితా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, థీనమిద్ధపరియుట్ఠానసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం థీనమిద్ధపరియుట్ఠితో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; విగతథీనమిద్ధోహమస్మి. యే హి వో అరియా విగతథీనమిద్ధా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, విగతథీనమిద్ధతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.
౪౦. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఉద్ధతా అవూపసన్తచిత్తా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, ఉద్ధతఅవూపసన్తచిత్తసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం ఉద్ధతో అవూపసన్తచిత్తో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; వూపసన్తచిత్తోహమస్మి. యే హి వో అరియా వూపసన్తచిత్తా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, వూపసన్తచిత్తతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.
౪౧. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా కఙ్ఖీ విచికిచ్ఛీ అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, కఙ్ఖివిచికిచ్ఛిసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం కఙ్ఖీ విచికిచ్ఛీ అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; తిణ్ణవిచికిచ్ఛోహమస్మి. యే హి వో అరియా తిణ్ణవిచికిచ్ఛా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, తిణ్ణవిచికిచ్ఛతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.
౪౨. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అత్తుక్కంసకా పరవమ్భీ అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, అత్తుక్కంసనపరవమ్భనసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం అత్తుక్కంసకో పరవమ్భీ అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; అనత్తుక్కంసకో అపరవమ్భీహమస్మి. యే హి వో అరియా అనత్తుక్కంసకా అపరవమ్భీ అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, అనత్తుక్కంసకతం అపరవమ్భితం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.
౪౩. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఛమ్భీ భీరుకజాతికా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, ఛమ్భిభీరుకజాతికసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం ఛమ్భీ భీరుకజాతికో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; విగతలోమహంసోహమస్మి. యే హి వో అరియా విగతలోమహంసా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, విగతలోమహంసతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.
౪౪. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా లాభసక్కారసిలోకం నికామయమానా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, లాభసక్కారసిలోకనికామన [నికామయమాన (సీ. స్యా.)] సన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం లాభసక్కారసిలోకం నికామయమానో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; అప్పిచ్ఛోహమస్మి. యే హి వో అరియా అప్పిచ్ఛా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, అప్పిచ్ఛతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.
౪౫. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా కుసీతా హీనవీరియా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, కుసీతహీనవీరియసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం కుసీతో హీనవీరియో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; ఆరద్ధవీరియోహమస్మి. యే హి వో అరియా ఆరద్ధవీరియా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, ఆరద్ధవీరియతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.
౪౬. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ముట్ఠస్సతీ అసమ్పజానా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, ముట్ఠస్సతిఅసమ్పజానసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం ముట్ఠస్సతి అసమ్పజానో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; ఉపట్ఠితస్సతిహమస్మి. యే హి వో అరియా ఉపట్ఠితస్సతీ అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, ఉపట్ఠితస్సతితం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.
౪౭. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అసమాహితా విబ్భన్తచిత్తా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, అసమాహితవిబ్భన్తచిత్తసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం అసమాహితో విబ్భన్తచిత్తో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; సమాధిసమ్పన్నోహమస్మి. యే హి వో అరియా సమాధిసమ్పన్నా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, సమాధిసమ్పదం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.
౪౮. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా దుప్పఞ్ఞా ఏళమూగా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, దుప్పఞ్ఞఏళమూగసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం దుప్పఞ్ఞో ఏళమూగో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; పఞ్ఞాసమ్పన్నోహమస్మి. యే హి వో అరియా పఞ్ఞాసమ్పన్నా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, పఞ్ఞాసమ్పదం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.
సోళసపరియాయం నిట్ఠితం.
౪౯. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం యా తా రత్తియో అభిఞ్ఞాతా అభిలక్ఖితా – చాతుద్దసీ పఞ్చదసీ అట్ఠమీ చ పక్ఖస్స – తథారూపాసు రత్తీసు యాని తాని ఆరామచేతియాని వనచేతియాని రుక్ఖచేతియాని భింసనకాని సలోమహంసాని తథారూపేసు సేనాసనేసు విహరేయ్యం అప్పేవ నామాహం భయభేరవం పస్సేయ్య’న్తి. సో ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, అపరేన సమయేన యా తా రత్తియో అభిఞ్ఞాతా అభిలక్ఖితా – చాతుద్దసీ పఞ్చదసీ అట్ఠమీ చ పక్ఖస్స – తథారూపాసు రత్తీసు యాని తాని ఆరామచేతియాని వనచేతియాని రుక్ఖచేతియాని భింసనకాని సలోమహంసాని తథారూపేసు సేనాసనేసు విహరామి. తత్థ చ మే, బ్రాహ్మణ, విహరతో మగో వా ఆగచ్ఛతి, మోరో వా కట్ఠం పాతేతి, వాతో వా పణ్ణకసటం [పణ్ణసటం (సీ. పీ.)] ఏరేతి; తస్స మయ్హం బ్రాహ్మణ ఏతదహోసి [తస్స మయ్హం ఏవం హోతి (సీ. స్యా.)] – ‘ఏతం నూన తం భయభేరవం ఆగచ్ఛతీ’తి. తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘కిం ను ఖో అహం అఞ్ఞదత్థు భయపటికఙ్ఖీ [భయపాటికఙ్ఖీ (సీ.)] విహరామి? యంనూనాహం యథాభూతం యథాభూతస్స [యథాభూతస్స యథాభూతస్స (సీ. స్యా.)] మే తం భయభేరవం ఆగచ్ఛతి, తథాభూతం తథాభూతోవ [యథాభూతో యథాభూతోవ (సీ. స్యా.)] తం భయభేరవం పటివినేయ్య’న్తి. తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, చఙ్కమన్తస్స తం భయభేరవం ఆగచ్ఛతి. సో ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, నేవ తావ తిట్ఠామి న నిసీదామి న నిపజ్జామి, యావ చఙ్కమన్తోవ తం భయభేరవం పటివినేమి. తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఠితస్స తం భయభేరవం ఆగచ్ఛతి. సో ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, నేవ తావ చఙ్కమామి న నిసీదామి న నిపజ్జామి. యావ ఠితోవ తం భయభేరవం పటివినేమి. తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, నిసిన్నస్స తం భయభేరవం ఆగచ్ఛతి. సో ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, నేవ తావ నిపజ్జామి న తిట్ఠామి న చఙ్కమామి, యావ నిసిన్నోవ తం భయభేరవం పటివినేమి. తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, నిపన్నస్స తం భయభేరవం ఆగచ్ఛతి. సో ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, నేవ తావ నిసీదామి న తిట్ఠామి న చఙ్కమామి, యావ నిపన్నోవ తం భయభేరవం పటివినేమి.
౫౦. ‘‘సన్తి ఖో పన, బ్రాహ్మణ, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా రత్తింయేవ సమానం దివాతి సఞ్జానన్తి, దివాయేవ సమానం రత్తీతి సఞ్జానన్తి. ఇదమహం తేసం సమణబ్రాహ్మణానం సమ్మోహవిహారస్మిం వదామి. అహం ఖో పన, బ్రాహ్మణ, రత్తింయేవ సమానం రత్తీతి సఞ్జానామి, దివాయేవ సమానం దివాతి సఞ్జానామి. యం ఖో తం, బ్రాహ్మణ, సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అసమ్మోహధమ్మో సత్తో లోకే ఉప్పన్నో బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సాన’న్తి, మమేవ తం సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అసమ్మోహధమ్మో సత్తో లోకే ఉప్పన్నో బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సాన’న్తి.
౫౧. ‘‘ఆరద్ధం ఖో పన మే, బ్రాహ్మణ, వీరియం అహోసి అసల్లీనం, ఉపట్ఠితా సతి అసమ్ముట్ఠా [అప్పమ్ముట్ఠా (స్యా.)], పస్సద్ధో కాయో అసారద్ధో, సమాహితం చిత్తం ఏకగ్గం. సో ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం. వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం. పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహాసిం, సతో చ సమ్పజానో సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదేసిం; యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి – ‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’తి తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం. సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం.
౫౨. ‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో తిస్సోపి జాతియో చతస్సోపి జాతియో పఞ్చపి జాతియో దసపి జాతియో వీసమ్పి జాతియో తింసమ్పి జాతియో చత్తాలీసమ్పి జాతియో పఞ్ఞాసమ్పి జాతియో జాతిసతమ్పి జాతిసహస్సమ్పి జాతిసతసహస్సమ్పి అనేకేపి సంవట్టకప్పే అనేకేపి వివట్టకప్పే అనేకేపి సంవట్టవివట్టకప్పే – ‘అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నో’తి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి. అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, రత్తియా పఠమే యామే పఠమా విజ్జా అధిగతా, అవిజ్జా విహతా విజ్జా ఉప్పన్నా, తమో విహతో ఆలోకో ఉప్పన్నో, యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో.
౫౩. ‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే సత్తానం చుతూపపాతఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సామి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానామి – ‘ఇమే వత భోన్తో సత్తా కాయదుచ్చరితేన సమన్నాగతా వచీదుచ్చరితేన సమన్నాగతా మనోదుచ్చరితేన సమన్నాగతా అరియానం ఉపవాదకా మిచ్ఛాదిట్ఠికా మిచ్ఛాదిట్ఠికమ్మసమాదానా; తే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నా. ఇమే వా పన భోన్తో సత్తా కాయసుచరితేన సమన్నాగతా వచీసుచరితేన సమన్నాగతా మనోసుచరితేన సమన్నాగతా అరియానం అనుపవాదకా సమ్మాదిట్ఠికా సమ్మాదిట్ఠికమ్మసమాదానా; తే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నా’తి. ఇతి దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సామి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానామి. అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, రత్తియా మజ్ఝిమే యామే దుతియా విజ్జా అధిగతా, అవిజ్జా విహతా విజ్జా ఉప్పన్నా, తమో విహతో ఆలోకో ఉప్పన్నో, యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో.
౫౪. ‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే ఆసవానం ఖయఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం. ‘ఇమే ఆసవా’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం ఆసవసముదయో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం ఆసవనిరోధో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం ఆసవనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం. తస్స మే ఏవం జానతో ఏవం పస్సతో కామాసవాపి చిత్తం విముచ్చిత్థ, భవాసవాపి చిత్తం విముచ్చిత్థ, అవిజ్జాసవాపి చిత్తం విముచ్చిత్థ. విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం అహోసి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి అబ్భఞ్ఞాసిం. అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, రత్తియా పచ్ఛిమే యామే తతియా విజ్జా అధిగతా, అవిజ్జా విహతా విజ్జా ఉప్పన్నా, తమో విహతో ఆలోకో ఉప్పన్నో, యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో.
౫౫. ‘‘సియా ఖో పన తే, బ్రాహ్మణ, ఏవమస్స – ‘అజ్జాపి నూన సమణో గోతమో అవీతరాగో అవీతదోసో అవీతమోహో, తస్మా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవతీ’తి. న ఖో పనేతం, బ్రాహ్మణ, ఏవం దట్ఠబ్బం. ద్వే ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, అత్థవసే సమ్పస్సమానో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి – అత్తనో చ దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారం సమ్పస్సమానో, పచ్ఛిమఞ్చ జనతం అనుకమ్పమానో’’తి.
౫౬. ‘‘అనుకమ్పితరూపా వతాయం భోతా గోతమేన పచ్ఛిమా జనతా, యథా తం అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన. అభిక్కన్తం, భో గోతమ! అభిక్కన్తం, భో గోతమ! సేయ్యథాపి, భో గోతమ, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – ‘చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీ’తి; ఏవమేవం భోతా గోతమేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.
భయభేరవసుత్తం నిట్ఠితం చతుత్థం.