౫. అనఙ్గణసుత్తం

౫౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఆవుసో, భిక్ఖవే’’తి. ‘‘ఆవుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ –

‘‘చత్తారోమే, ఆవుసో, పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? ఇధావుసో, ఏకచ్చో పుగ్గలో సాఙ్గణోవ సమానో ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి. ఇధ పనావుసో, ఏకచ్చో పుగ్గలో సాఙ్గణోవ సమానో ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం పజానాతి. ఇధావుసో, ఏకచ్చో పుగ్గలో అనఙ్గణోవ సమానో ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి. ఇధ పనావుసో, ఏకచ్చో పుగ్గలో అనఙ్గణోవ సమానో ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం పజానాతి. తత్రావుసో, య్వాయం పుగ్గలో సాఙ్గణోవ సమానో ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి, అయం ఇమేసం ద్విన్నం పుగ్గలానం సాఙ్గణానంయేవ సతం హీనపురిసో అక్ఖాయతి. తత్రావుసో, య్వాయం పుగ్గలో సాఙ్గణోవ సమానో ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం పజానాతి, అయం ఇమేసం ద్విన్నం పుగ్గలానం సాఙ్గణానంయేవ సతం సేట్ఠపురిసో అక్ఖాయతి. తత్రావుసో, య్వాయం పుగ్గలో అనఙ్గణోవ సమానో ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి, అయం ఇమేసం ద్విన్నం పుగ్గలానం అనఙ్గణానంయేవ సతం హీనపురిసో అక్ఖాయతి. తత్రావుసో, య్వాయం పుగ్గలో అనఙ్గణోవ సమానో ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం పజానాతి, అయం ఇమేసం ద్విన్నం పుగ్గలానం అనఙ్గణానంయేవ సతం సేట్ఠపురిసో అక్ఖాయతీ’’తి.

౫౮. ఏవం వుత్తే, ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ –

‘‘కో ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, హేతు కో పచ్చయో యేనిమేసం ద్విన్నం పుగ్గలానం సాఙ్గణానంయేవ సతం ఏకో హీనపురిసో అక్ఖాయతి, ఏకో సేట్ఠపురిసో అక్ఖాయతి? కో పనావుసో సారిపుత్త, హేతు కో పచ్చయో యేనిమేసం ద్విన్నం పుగ్గలానం అనఙ్గణానంయేవ సతం ఏకో హీనపురిసో అక్ఖాయతి, ఏకో సేట్ఠపురిసో అక్ఖాయతీ’’తి?

౫౯. ‘‘తత్రావుసో, య్వాయం పుగ్గలో సాఙ్గణోవ సమానో ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – న ఛన్దం జనేస్సతి న వాయమిస్సతి న వీరియం ఆరభిస్సతి తస్సఙ్గణస్స పహానాయ; సో సరాగో సదోసో సమోహో సాఙ్గణో సంకిలిట్ఠచిత్తో కాలం కరిస్సతి. సేయ్యథాపి, ఆవుసో, కంసపాతి ఆభతా ఆపణా వా కమ్మారకులా వా రజేన చ మలేన చ పరియోనద్ధా. తమేనం సామికా న చేవ పరిభుఞ్జేయ్యుం న చ పరియోదపేయ్యుం [పరియోదాపేయ్యుం (?)], రజాపథే చ నం నిక్ఖిపేయ్యుం. ఏవఞ్హి సా, ఆవుసో, కంసపాతి అపరేన సమయేన సంకిలిట్ఠతరా అస్స మలగ్గహితా’’తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, య్వాయం పుగ్గలో సాఙ్గణోవ సమానో ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – న ఛన్దం జనేస్సతి న వాయమిస్సతి న వీరియం ఆరభిస్సతి తస్సఙ్గణస్స పహానాయ; సో సరాగో సదోసో సమోహో సాఙ్గణో సంకిలిట్ఠచిత్తో కాలం కరిస్సతి.

‘‘తత్రావుసో, య్వాయం పుగ్గలో సాఙ్గణోవ సమానో ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం పజానాతి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – ఛన్దం జనేస్సతి వాయమిస్సతి వీరియం ఆరభిస్సతి తస్సఙ్గణస్స పహానాయ; సో అరాగో అదోసో అమోహో అనఙ్గణో అసంకిలిట్ఠచిత్తో కాలం కరిస్సతి. సేయ్యథాపి, ఆవుసో, కంసపాతి ఆభతా ఆపణా వా కమ్మారకులా వా రజేన చ మలేన చ పరియోనద్ధా. తమేనం సామికా పరిభుఞ్జేయ్యుఞ్చేవ పరియోదపేయ్యుఞ్చ, న చ నం రజాపథే నిక్ఖిపేయ్యుం. ఏవఞ్హి సా, ఆవుసో, కంసపాతి అపరేన సమయేన పరిసుద్ధతరా అస్స పరియోదాతా’’తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, య్వాయం పుగ్గలో సాఙ్గణోవ సమానో ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం పజానాతి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – ఛన్దం జనేస్సతి వాయమిస్సతి వీరియం ఆరభిస్సతి తస్సఙ్గణస్స పహానాయ; సో అరాగో అదోసో అమోహో అనఙ్గణో అసంకిలిట్ఠచిత్తో కాలం కరిస్సతి.

‘‘తత్రావుసో, య్వాయం పుగ్గలో అనఙ్గణోవ సమానో ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – సుభనిమిత్తం మనసి కరిస్సతి, తస్స సుభనిమిత్తస్స మనసికారా రాగో చిత్తం అనుద్ధంసేస్సతి; సో సరాగో సదోసో సమోహో సాఙ్గణో సంకిలిట్ఠచిత్తో కాలం కరిస్సతి. సేయ్యథాపి, ఆవుసో, కంసపాతి ఆభతా ఆపణా వా కమ్మారకులా వా పరిసుద్ధా పరియోదాతా. తమేనం సామికా న చేవ పరిభుఞ్జేయ్యుం న చ పరియోదపేయ్యుం, రజాపథే చ నం నిక్ఖిపేయ్యుం. ఏవఞ్హి సా, ఆవుసో, కంసపాతి అపరేన సమయేన సంకిలిట్ఠతరా అస్స మలగ్గహితా’’తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, య్వాయం పుగ్గలో అనఙ్గణోవ సమానో ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – సుభనిమిత్తం మనసి కరిస్సతి, తస్స సుభనిమిత్తస్స మనసికారా రాగో చిత్తం అనుద్ధంసేస్సతి;సో సరాగో సదోసో సమోహో సాఙ్గణో సంకిలిట్ఠచిత్తోకాలంకరిస్సతి.

‘‘తత్రావుసో, య్వాయం పుగ్గలో అనఙ్గణోవ సమానో ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం పజానాతి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – సుభనిమిత్తం న మనసి కరిస్సతి, తస్స సుభనిమిత్తస్స అమనసికారా రాగో చిత్తం నానుద్ధంసేస్సతి; సో అరాగో అదోసో అమోహో అనఙ్గణో అసంకిలిట్ఠచిత్తో కాలం కరిస్సతి. సేయ్యథాపి, ఆవుసో, కంసపాతి ఆభతా ఆపణా వా కమ్మారకులా వా పరిసుద్ధా పరియోదాతా. తమేనం సామికా పరిభుఞ్జేయ్యుఞ్చేవ పరియోదపేయ్యుఞ్చ, న చ నం రజాపథే నిక్ఖిపేయ్యుం. ఏవఞ్హి సా, ఆవుసో, కంసపాతి అపరేన సమయేన పరిసుద్ధతరా అస్స పరియోదాతా’’తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, య్వాయం పుగ్గలో అనఙ్గణోవ సమానో ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం పజానాతి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – సుభనిమిత్తం న మనసి కరిస్సతి, తస్స సుభనిమిత్తస్స అమనసికారా రాగో చిత్తం నానుద్ధంసేస్సతి; సో అరాగో అదోసో అమోహో అనఙ్గణో అసంకిలిట్ఠచిత్తో కాలం కరిస్సతి.

‘‘అయం ఖో, ఆవుసో మోగ్గల్లాన, హేతు అయం పచ్చయో యేనిమేసం ద్విన్నం పుగ్గలానం సాఙ్గణానంయేవ సతం ఏకో హీనపురిసో అక్ఖాయతి, ఏకో సేట్ఠపురిసో అక్ఖాయతి. అయం పనావుసో మోగ్గల్లాన, హేతు అయం పచ్చయో యేనిమేసం ద్విన్నం పుగ్గలానం అనఙ్గణానంయేవ సతం ఏకో హీనపురిసో అక్ఖాయతి, ఏకో సేట్ఠపురిసో అక్ఖాయతీ’’తి.

౬౦. ‘‘అఙ్గణం అఙ్గణన్తి, ఆవుసో, వుచ్చతి. కిస్స ను ఖో ఏతం, ఆవుసో, అధివచనం యదిదం అఙ్గణ’’న్తి? ‘‘పాపకానం ఖో ఏతం, ఆవుసో, అకుసలానం ఇచ్ఛావచరానం అధివచనం, యదిదం అఙ్గణ’’న్తి.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘ఆపత్తిఞ్చ వత ఆపన్నో అస్సం, న చ మం భిక్ఖూ జానేయ్యుం ఆపత్తిం ఆపన్నో’తి. ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం తం భిక్ఖుం భిక్ఖూ జానేయ్యుం – ‘ఆపత్తిం ఆపన్నో’తి. ‘జానన్తి మం భిక్ఖూ ఆపత్తిం ఆపన్నో’తి – ఇతి సో కుపితో హోతి అప్పతీతో. యో చేవ ఖో, ఆవుసో, కోపో యో చ అప్పచ్చయో – ఉభయమేతం అఙ్గణం.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘ఆపత్తిఞ్చ వత ఆపన్నో అస్సం, అనురహో మం భిక్ఖూ చోదేయ్యుం, నో సఙ్ఘమజ్ఝే’తి. ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం తం భిక్ఖుం భిక్ఖూ సఙ్ఘమజ్ఝే చోదేయ్యుం, నో అనురహో. ‘సఙ్ఘమజ్ఝే మం భిక్ఖూ చోదేన్తి, నో అనురహో’తి – ఇతి సో కుపితో హోతి అప్పతీతో. యో చేవ ఖో, ఆవుసో, కోపో యో చ అప్పచ్చయో – ఉభయమేతం అఙ్గణం.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘ఆపత్తిఞ్చ వత ఆపన్నో అస్సం, సప్పటిపుగ్గలో మం చోదేయ్య, నో అప్పటిపుగ్గలో’తి. ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం తం భిక్ఖుం అప్పటిపుగ్గలో చోదేయ్య, నో సప్పటిపుగ్గలో. ‘అప్పటిపుగ్గలో మం చోదేతి, నో సప్పటిపుగ్గలో’తి – ఇతి సో కుపితో హోతి అప్పతీతో. యో చేవ ఖో, ఆవుసో, కోపో యో చ అప్పచ్చయో – ఉభయమేతం అఙ్గణం.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత మమేవ సత్థా పటిపుచ్ఛిత్వా పటిపుచ్ఛిత్వా భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేయ్య, న అఞ్ఞం భిక్ఖుం సత్థా పటిపుచ్ఛిత్వా పటిపుచ్ఛిత్వా భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేయ్యా’తి. ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం అఞ్ఞం భిక్ఖుం సత్థా పటిపుచ్ఛిత్వా పటిపుచ్ఛిత్వా భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేయ్య, న తం భిక్ఖుం సత్థా పటిపుచ్ఛిత్వా పటిపుచ్ఛిత్వా భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేయ్య. ‘అఞ్ఞం భిక్ఖుం సత్థా పటిపుచ్ఛిత్వా పటిపుచ్ఛిత్వా భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేతి, న మం సత్థా పటిపుచ్ఛిత్వా పటిపుచ్ఛిత్వా భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేతీ’తి – ఇతి సో కుపితో హోతి అప్పతీతో. యో చేవ ఖో, ఆవుసో, కోపో యో చ అప్పచ్చయో – ఉభయమేతం అఙ్గణం.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత మమేవ భిక్ఖూ పురక్ఖత్వా పురక్ఖత్వా గామం భత్తాయ పవిసేయ్యుం, న అఞ్ఞం భిక్ఖుం భిక్ఖూ పురక్ఖత్వా పురక్ఖత్వా గామం భత్తాయ పవిసేయ్యు’న్తి. ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం అఞ్ఞం భిక్ఖుం భిక్ఖూ పురక్ఖత్వా పురక్ఖత్వా గామం భత్తాయ పవిసేయ్యుం, న తం భిక్ఖుం భిక్ఖూ పురక్ఖత్వా పురక్ఖత్వా గామం భత్తాయ పవిసేయ్యుం. ‘అఞ్ఞం భిక్ఖుం భిక్ఖూ పురక్ఖత్వా పురక్ఖత్వా గామం భత్తాయ పవిసన్తి, న మం భిక్ఖూ పురక్ఖత్వా పురక్ఖత్వా గామం భత్తాయ పవిసన్తీ’తి – ఇతి సో కుపితో హోతి అప్పతీతో. యో చేవ ఖో, ఆవుసో, కోపో యో చ అప్పచ్చయో – ఉభయమేతం అఙ్గణం.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత అహమేవ లభేయ్యం భత్తగ్గే అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డం, న అఞ్ఞో భిక్ఖు లభేయ్య భత్తగ్గే అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డ’న్తి. ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం అఞ్ఞో భిక్ఖు లభేయ్య భత్తగ్గే అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డం, న సో భిక్ఖు లభేయ్య భత్తగ్గే అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డం. ‘అఞ్ఞో భిక్ఖు లభతి భత్తగ్గే అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డం, నాహం లభామి భత్తగ్గే అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డ’న్తి – ఇతి సో కుపితో హోతి అప్పతీతో. యో చేవ ఖో, ఆవుసో, కోపో యో చ అప్పచ్చయో – ఉభయమేతం అఙ్గణం.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత అహమేవ భత్తగ్గే భుత్తావీ అనుమోదేయ్యం, న అఞ్ఞో భిక్ఖు భత్తగ్గే భుత్తావీ అనుమోదేయ్యా’తి. ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం అఞ్ఞో భిక్ఖు భత్తగ్గే భుత్తావీ అనుమోదేయ్య, న సో భిక్ఖు భత్తగ్గే భుత్తావీ అనుమోదేయ్య. ‘అఞ్ఞో భిక్ఖు భత్తగ్గే భుత్తావీ అనుమోదతి, నాహం భత్తగ్గే భుత్తావీ అనుమోదామీ’తి – ఇతి సో కుపితో హోతి అప్పతీతో. యో చేవ ఖో, ఆవుసో, కోపో యో చ అప్పచ్చయో – ఉభయమేతం అఙ్గణం.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత అహమేవ ఆరామగతానం భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేయ్యం, న అఞ్ఞో భిక్ఖు ఆరామగతానం భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేయ్యా’తి. ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం అఞ్ఞో భిక్ఖు ఆరామగతానం భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేయ్య, న సో భిక్ఖు ఆరామగతానం భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేయ్య. ‘అఞ్ఞో భిక్ఖు ఆరామగతానం భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేతి, నాహం ఆరామగతానం భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేమీ’తి – ఇతి సో కుపితో హోతి అప్పతీతో. యో చేవ ఖో, ఆవుసో, కోపో యో చ అప్పచ్చయో – ఉభయమేతం అఙ్గణం.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత అహమేవ ఆరామగతానం భిక్ఖునీనం ధమ్మం దేసేయ్యం…పే… ఉపాసకానం ధమ్మం దేసేయ్యం…పే… ఉపాసికానం ధమ్మం దేసేయ్యం, న అఞ్ఞో భిక్ఖు ఆరామగతానం ఉపాసికానం ధమ్మం దేసేయ్యా’తి. ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం అఞ్ఞో భిక్ఖు ఆరామగతానం ఉపాసికానం ధమ్మం దేసేయ్య, న సో భిక్ఖు ఆరామగతానం ఉపాసికానం ధమ్మం దేసేయ్య. ‘అఞ్ఞో భిక్ఖు ఆరామగతానం ఉపాసికానం ధమ్మం దేసేతి, నాహం ఆరామగతానం ఉపాసికానం ధమ్మం దేసేమీ’తి – ఇతి సో కుపితో హోతి అప్పతీతో. యో చేవ ఖో, ఆవుసో, కోపో యో చ అప్పచ్చయో – ఉభయమేతం అఙ్గణం.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత మమేవ భిక్ఖూ సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం [గరుకరేయ్యుం (సీ. స్యా. పీ.)] మానేయ్యుం పూజేయ్యుం, న అఞ్ఞం భిక్ఖుం భిక్ఖూ సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యు’న్తి. ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం అఞ్ఞం భిక్ఖుం భిక్ఖూ సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం, న తం భిక్ఖుం భిక్ఖూ సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం. ‘అఞ్ఞం భిక్ఖుం భిక్ఖూ సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, న మం భిక్ఖూ సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తీ’తి – ఇతి సో కుపితో హోతి అప్పతీతో. యో చేవ ఖో, ఆవుసో, కోపో యో చ అప్పచ్చయో – ఉభయమేతం అఙ్గణం.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత మమేవ భిక్ఖునియో…పే… ఉపాసకా…పే… ఉపాసికా సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం, న అఞ్ఞం భిక్ఖుం ఉపాసికా సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యు’న్తి. ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం అఞ్ఞం భిక్ఖుం ఉపాసికా సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం, న తం భిక్ఖుం ఉపాసికా సక్కరేయ్యుం గరుం కరేయ్యుం మానేయ్యుం పూజేయ్యుం. ‘అఞ్ఞం భిక్ఖుం ఉపాసికా సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి, న మం ఉపాసికా సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తీ’తి – ఇతి సో కుపితో హోతి అప్పతీతో. యో చేవ ఖో, ఆవుసో, కోపో యో చ అప్పచ్చయో – ఉభయమేతం అఙ్గణం.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత అహమేవ లాభీ అస్సం పణీతానం చీవరానం, న అఞ్ఞో భిక్ఖు లాభీ అస్స పణీతానం చీవరాన’న్తి. ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం అఞ్ఞో భిక్ఖు లాభీ అస్స పణీతానం చీవరానం, న సో భిక్ఖు లాభీ అస్స పణీతానం చీవరానం. ‘అఞ్ఞో భిక్ఖు లాభీ [లాభీ అస్స (క.)] పణీతానం చీవరానం, నాహం లాభీ [లాభీ అస్సం (క.)] పణీతానం చీవరాన’న్తి – ఇతి సో కుపితో హోతి అప్పతీతో. యో చేవ ఖో, ఆవుసో, కోపో యో చ అప్పచ్చయో – ఉభయమేతం అఙ్గణం.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత అహమేవ లాభీ అస్సం పణీతానం పిణ్డపాతానం…పే… పణీతానం సేనాసనానం…పే… పణీతానం గిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం, న అఞ్ఞో భిక్ఖు లాభీ అస్స పణీతానం గిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారాన’న్తి. ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం అఞ్ఞో భిక్ఖు లాభీ అస్స పణీతానం గిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం, న సో భిక్ఖు లాభీ అస్స పణీతానం గిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం. ‘అఞ్ఞో భిక్ఖు లాభీ [లాభీ అస్స (క.)] పణీతానం గిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం, నాహం లాభీ [లాభీ అస్సం (క.)] పణీతానం గిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారాన’న్తి – ఇతి సో కుపితో హోతి అప్పతీతో. యో చేవ ఖో, ఆవుసో, కోపో యో చ అప్పచ్చయో – ఉభయమేతం అఙ్గణం.

‘‘ఇమేసం ఖో ఏతం, ఆవుసో, పాపకానం అకుసలానం ఇచ్ఛావచరానం అధివచనం, యదిదం అఙ్గణ’’న్తి.

౬౧. ‘‘యస్స కస్సచి, ఆవుసో, భిక్ఖునో ఇమే పాపకా అకుసలా ఇచ్ఛావచరా అప్పహీనా దిస్సన్తి చేవ సూయన్తి చ, కిఞ్చాపి సో హోతి ఆరఞ్ఞికో పన్తసేనాసనో పిణ్డపాతికో సపదానచారీ పంసుకూలికో లూఖచీవరధరో, అథ ఖో నం సబ్రహ్మచారీ న చేవ సక్కరోన్తి న గరుం కరోన్తి న మానేన్తి న పూజేన్తి. తం కిస్స హేతు? తే హి తస్స ఆయస్మతో పాపకా అకుసలా ఇచ్ఛావచరా అప్పహీనా దిస్సన్తి చేవ సూయన్తి చ. సేయ్యథాపి, ఆవుసో, కంసపాతి ఆభతా ఆపణా వా కమ్మారకులా వా పరిసుద్ధా పరియోదాతా. తమేనం సామికా అహికుణపం వా కుక్కురకుణపం వా మనుస్సకుణపం వా రచయిత్వా అఞ్ఞిస్సా కంసపాతియా పటికుజ్జిత్వా అన్తరాపణం పటిపజ్జేయ్యుం. తమేనం జనో దిస్వా ఏవం వదేయ్య – ‘అమ్భో, కిమేవిదం హరీయతి జఞ్ఞజఞ్ఞం వియా’తి? తమేనం ఉట్ఠహిత్వా అపాపురిత్వా [అవాపురిత్వా (సీ.)] ఓలోకేయ్య. తస్స సహదస్సనేన అమనాపతా చ సణ్ఠహేయ్య, పాటికుల్యతా [పటికూలతా (క.), పాటికూల్యతా (స్యా.)] చ సణ్ఠహేయ్య, జేగుచ్ఛతా చ [జేగుచ్ఛితా చ (పీ. క.)] సణ్ఠహేయ్య; జిఘచ్ఛితానమ్పి న భోత్తుకమ్యతా అస్స, పగేవ సుహితానం. ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, యస్స కస్సచి భిక్ఖునో ఇమే పాపకా అకుసలా ఇచ్ఛావచరా అప్పహీనా దిస్సన్తి చేవ సూయన్తి చ, కిఞ్చాపి సో హోతి ఆరఞ్ఞికో పన్తసేనాసనో పిణ్డపాతికో సపదానచారీ పంసుకూలికో లూఖచీవరధరో, అథ ఖో నం సబ్రహ్మచారీ న చేవ సక్కరోన్తి న గరుం కరోన్తి న మానేన్తి న పూజేన్తి. తం కిస్స హేతు? తే హి తస్స ఆయస్మతో పాపకా అకుసలా ఇచ్ఛావచరా అప్పహీనా దిస్సన్తి చేవ సూయన్తి చ.

౬౨. ‘‘యస్స కస్సచి, ఆవుసో, భిక్ఖునో ఇమే పాపకా అకుసలా ఇచ్ఛావచరా పహీనా దిస్సన్తి చేవ సూయన్తి చ, కిఞ్చాపి సో హోతి గామన్తవిహారీ నేమన్తనికో గహపతిచీవరధరో, అథ ఖో నం సబ్రహ్మచారీ సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి. తం కిస్స హేతు? తే హి తస్స ఆయస్మతో పాపకా అకుసలా ఇచ్ఛావచరా పహీనా దిస్సన్తి చేవ సూయన్తి చ. సేయ్యథాపి, ఆవుసో, కంసపాతి ఆభతా ఆపణా వా కమ్మారకులా వా పరిసుద్ధా పరియోదాతా. తమేనం సామికా సాలీనం ఓదనం విచితకాళకం [విచినితకాళకం (క.)] అనేకసూపం అనేకబ్యఞ్జనం రచయిత్వా అఞ్ఞిస్సా కంసపాతియా పటికుజ్జిత్వా అన్తరాపణం పటిపజ్జేయ్యుం. తమేనం జనో దిస్వా ఏవం వదేయ్య – ‘అమ్భో, కిమేవిదం హరీయతి జఞ్ఞజఞ్ఞం వియా’తి? తమేనం ఉట్ఠహిత్వా అపాపురిత్వా ఓలోకేయ్య. తస్స సహ దస్సనేన మనాపతా చ సణ్ఠహేయ్య, అప్పాటికుల్యతా చ సణ్ఠహేయ్య, అజేగుచ్ఛతా చ సణ్ఠహేయ్య; సుహితానమ్పి భోత్తుకమ్యతా అస్స, పగేవ జిఘచ్ఛితానం. ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, యస్స కస్సచి భిక్ఖునో ఇమే పాపకా అకుసలా ఇచ్ఛావచరా పహీనా దిస్సన్తి చేవ సూయన్తి చ, కిఞ్చాపి సో హోతి గామన్తవిహారీ నేమన్తనికో గహపతిచీవరధరో, అథ ఖో నం సబ్రహ్మచారీ సక్కరోన్తి గరుం కరోన్తి మానేన్తి పూజేన్తి. తం కిస్స హేతు? తే హి తస్స ఆయస్మతో పాపకా అకుసలా ఇచ్ఛావచరా పహీనా దిస్సన్తి చేవ సూయన్తి చా’’తి.

౬౩. ఏవం వుత్తే, ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఉపమా మం, ఆవుసో సారిపుత్త, పటిభాతీ’’తి. ‘‘పటిభాతు తం, ఆవుసో మోగ్గల్లానా’’తి. ‘‘ఏకమిదాహం, ఆవుసో, సమయం రాజగహే విహరామి గిరిబ్బజే. అథ ఖ్వాహం, ఆవుసో, పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ రాజగహం పిణ్డాయ పావిసిం. తేన ఖో పన సమయేన సమీతి యానకారపుత్తో రథస్స నేమిం తచ్ఛతి. తమేనం పణ్డుపుత్తో ఆజీవకో పురాణయానకారపుత్తో పచ్చుపట్ఠితో హోతి. అథ ఖో, ఆవుసో, పణ్డుపుత్తస్స ఆజీవకస్స పురాణయానకారపుత్తస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘అహో వతాయం సమీతి యానకారపుత్తో ఇమిస్సా నేమియా ఇమఞ్చ వఙ్కం ఇమఞ్చ జిమ్హం ఇమఞ్చ దోసం తచ్ఛేయ్య, ఏవాయం నేమి అపగతవఙ్కా అపగతజిమ్హా అపగతదోసా సుద్ధా అస్స [సుద్ధాస్స (సీ. పీ.), సుద్ధా (క.)] సారే పతిట్ఠితా’తి. యథా యథా ఖో, ఆవుసో, పణ్డుపుత్తస్స ఆజీవకస్స పురాణయానకారపుత్తస్స చేతసో పరివితక్కో హోతి, తథా తథా సమీతి యానకారపుత్తో తస్సా నేమియా తఞ్చ వఙ్కం తఞ్చ జిమ్హం తఞ్చ దోసం తచ్ఛతి. అథ ఖో, ఆవుసో, పణ్డుపుత్తో ఆజీవకో పురాణయానకారపుత్తో అత్తమనో అత్తమనవాచం నిచ్ఛారేసి – ‘హదయా హదయం మఞ్ఞే అఞ్ఞాయ తచ్ఛతీ’తి.

‘‘ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, యే తే పుగ్గలా అస్సద్ధా, జీవికత్థా న సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా, సఠా మాయావినో కేతబినో [కేటుభినో (బహూసు)] ఉద్ధతా ఉన్నళా చపలా ముఖరా వికిణ్ణవాచా, ఇన్ద్రియేసు అగుత్తద్వారా, భోజనే అమత్తఞ్ఞునో, జాగరియం అననుయుత్తా, సామఞ్ఞే అనపేక్ఖవన్తో, సిక్ఖాయ న తిబ్బగారవా, బాహులికా సాథలికా, ఓక్కమనే పుబ్బఙ్గమా, పవివేకే నిక్ఖిత్తధురా, కుసీతా హీనవీరియా ముట్ఠస్సతీ అసమ్పజానా అసమాహితా విబ్భన్తచిత్తా దుప్పఞ్ఞా ఏళమూగా, తేసం ఆయస్మా సారిపుత్తో ఇమినా ధమ్మపరియాయేన హదయా హదయం మఞ్ఞే అఞ్ఞాయ తచ్ఛతి.

‘‘యే పన తే కులపుత్తా సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా, అసఠా అమాయావినో అకేతబినో అనుద్ధతా అనున్నళా అచపలా అముఖరా అవికిణ్ణవాచా, ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారా, భోజనే మత్తఞ్ఞునో, జాగరియం అనుయుత్తా, సామఞ్ఞే అపేక్ఖవన్తో, సిక్ఖాయ తిబ్బగారవా, న బాహులికా న సాథలికా, ఓక్కమనే నిక్ఖిత్తధురా, పవివేకే పుబ్బఙ్గమా, ఆరద్ధవీరియా పహితత్తా ఉపట్ఠితస్సతీ సమ్పజానా సమాహితా ఏకగ్గచిత్తా పఞ్ఞవన్తో అనేళమూగా, తే ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స ఇమం ధమ్మపరియాయం సుత్వా పివన్తి మఞ్ఞే, ఘసన్తి మఞ్ఞే వచసా చేవ మనసా చ – ‘సాధు వత, భో, సబ్రహ్మచారీ అకుసలా వుట్ఠాపేత్వా కుసలే పతిట్ఠాపేతీ’తి. సేయ్యథాపి, ఆవుసో, ఇత్థీ వా పురిసో వా దహరో యువా మణ్డనకజాతికో సీసంన్హాతో ఉప్పలమాలం వా వస్సికమాలం వా అతిముత్తకమాలం [అధిముత్తకమాలం (స్యా.)] వా లభిత్వా ఉభోహి హత్థేహి పటిగ్గహేత్వా ఉత్తమఙ్గే సిరస్మిం పతిట్ఠపేయ్య, ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, యే తే కులపుత్తా సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా, అసఠా అమాయావినో అకేతబినో అనుద్ధతా అనున్నళా అచపలా అముఖరా అవికిణ్ణవాచా, ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారా, భోజనే మత్తఞ్ఞునో, జాగరియం అనుయుత్తా, సామఞ్ఞే అపేక్ఖవన్తో, సిక్ఖాయ తిబ్బగారవా, న బాహులికా న సాథలికా, ఓక్కమనే నిక్ఖిత్తధురా, పవివేకే పుబ్బఙ్గమా, ఆరద్ధవీరియా పహితత్తా ఉపట్ఠితస్సతీ సమ్పజానా సమాహితా ఏకగ్గచిత్తా పఞ్ఞవన్తో అనేళమూగా, తే ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స ఇమం ధమ్మపరియాయం సుత్వా పివన్తి మఞ్ఞే, ఘసన్తి మఞ్ఞే వచసా చేవ మనసా చ – ‘సాధు వత, భో, సబ్రహ్మచారీ అకుసలా వుట్ఠాపేత్వా కుసలే పతిట్ఠాపేతీ’తి. ఇతిహ తే ఉభో మహానాగా అఞ్ఞమఞ్ఞస్స సుభాసితం సమనుమోదింసూ’’తి.

అనఙ్గణసుత్తం నిట్ఠితం పఞ్చమం.