౧. మూలపరియాయసుత్తం

౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా ఉక్కట్ఠాయం విహరతి సుభగవనే సాలరాజమూలే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ – ‘‘సబ్బధమ్మమూలపరియాయం వో, భిక్ఖవే, దేసేస్సామి. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ, భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

౨. ‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, అస్సుతవా పుథుజ్జనో అరియానం అదస్సావీ అరియధమ్మస్స అకోవిదో అరియధమ్మే అవినీతో, సప్పురిసానం అదస్సావీ సప్పురిసధమ్మస్స అకోవిదో సప్పురిసధమ్మే అవినీతో – పథవిం [పఠవిం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] పథవితో సఞ్జానాతి; పథవిం పథవితో సఞ్ఞత్వా పథవిం మఞ్ఞతి, పథవియా మఞ్ఞతి, పథవితో మఞ్ఞతి, పథవిం మేతి మఞ్ఞతి, పథవిం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘ఆపం ఆపతో సఞ్జానాతి; ఆపం ఆపతో సఞ్ఞత్వా ఆపం మఞ్ఞతి, ఆపస్మిం మఞ్ఞతి, ఆపతో మఞ్ఞతి, ఆపం మేతి మఞ్ఞతి, ఆపం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘తేజం తేజతో సఞ్జానాతి; తేజం తేజతో సఞ్ఞత్వా తేజం మఞ్ఞతి, తేజస్మిం మఞ్ఞతి, తేజతో మఞ్ఞతి, తేజం మేతి మఞ్ఞతి, తేజం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘వాయం వాయతో సఞ్జానాతి; వాయం వాయతో సఞ్ఞత్వా వాయం మఞ్ఞతి, వాయస్మిం మఞ్ఞతి, వాయతో మఞ్ఞతి, వాయం మేతి మఞ్ఞతి, వాయం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

౩. ‘‘భూతే భూతతో సఞ్జానాతి; భూతే భూతతో సఞ్ఞత్వా భూతే మఞ్ఞతి, భూతేసు మఞ్ఞతి, భూతతో మఞ్ఞతి, భూతే మేతి మఞ్ఞతి, భూతే అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘దేవే దేవతో సఞ్జానాతి; దేవే దేవతో సఞ్ఞత్వా దేవే మఞ్ఞతి, దేవేసు మఞ్ఞతి, దేవతో మఞ్ఞతి, దేవే మేతి మఞ్ఞతి, దేవే అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘పజాపతిం పజాపతితో సఞ్జానాతి; పజాపతిం పజాపతితో సఞ్ఞత్వా పజాపతిం మఞ్ఞతి, పజాపతిస్మిం మఞ్ఞతి, పజాపతితో మఞ్ఞతి, పజాపతిం మేతి మఞ్ఞతి, పజాపతిం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘బ్రహ్మం బ్రహ్మతో సఞ్జానాతి; బ్రహ్మం బ్రహ్మతో సఞ్ఞత్వా బ్రహ్మం మఞ్ఞతి, బ్రహ్మస్మిం మఞ్ఞతి, బ్రహ్మతో మఞ్ఞతి, బ్రహ్మం మేతి మఞ్ఞతి, బ్రహ్మం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘ఆభస్సరే ఆభస్సరతో సఞ్జానాతి; ఆభస్సరే ఆభస్సరతో సఞ్ఞత్వా ఆభస్సరే మఞ్ఞతి, ఆభస్సరేసు మఞ్ఞతి, ఆభస్సరతో మఞ్ఞతి, ఆభస్సరే మేతి మఞ్ఞతి, ఆభస్సరే అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘సుభకిణ్హే సుభకిణ్హతో సఞ్జానాతి; సుభకిణ్హే సుభకిణ్హతో సఞ్ఞత్వా సుభకిణ్హే మఞ్ఞతి, సుభకిణ్హేసు మఞ్ఞతి, సుభకిణ్హతో మఞ్ఞతి, సుభకిణ్హే మేతి మఞ్ఞతి, సుభకిణ్హే అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘వేహప్ఫలే వేహప్ఫలతో సఞ్జానాతి; వేహప్ఫలే వేహప్ఫలతో సఞ్ఞత్వా వేహప్ఫలే మఞ్ఞతి, వేహప్ఫలేసు మఞ్ఞతి, వేహప్ఫలతో మఞ్ఞతి, వేహప్ఫలే మేతి మఞ్ఞతి, వేహప్ఫలే అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘అభిభుం అభిభూతో సఞ్జానాతి; అభిభుం అభిభూతో సఞ్ఞత్వా అభిభుం మఞ్ఞతి, అభిభుస్మిం మఞ్ఞతి, అభిభూతో మఞ్ఞతి, అభిభుం మేతి మఞ్ఞతి, అభిభుం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

౪. ‘‘ఆకాసానఞ్చాయతనం ఆకాసానఞ్చాయతనతో సఞ్జానాతి; ఆకాసానఞ్చాయతనం ఆకాసానఞ్చాయతనతో సఞ్ఞత్వా ఆకాసానఞ్చాయతనం మఞ్ఞతి, ఆకాసానఞ్చాయతనస్మిం మఞ్ఞతి, ఆకాసానఞ్చాయతనతో మఞ్ఞతి, ఆకాసానఞ్చాయతనం మేతి మఞ్ఞతి, ఆకాసానఞ్చాయతనం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం విఞ్ఞాణఞ్చాయతనతో సఞ్జానాతి; విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం విఞ్ఞాణఞ్చాయతనతో సఞ్ఞత్వా విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం మఞ్ఞతి, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనస్మిం మఞ్ఞతి, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనతో మఞ్ఞతి, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం మేతి మఞ్ఞతి, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనతో సఞ్జానాతి; ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనతో సఞ్ఞత్వా ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం మఞ్ఞతి, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనస్మిం మఞ్ఞతి, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనతో మఞ్ఞతి, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం మేతి మఞ్ఞతి, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనతో సఞ్జానాతి; నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనతో సఞ్ఞత్వా నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం మఞ్ఞతి, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనస్మిం మఞ్ఞతి, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనతో మఞ్ఞతి, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం మేతి మఞ్ఞతి, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

౫. ‘‘దిట్ఠం దిట్ఠతో సఞ్జానాతి; దిట్ఠం దిట్ఠతో సఞ్ఞత్వా దిట్ఠం మఞ్ఞతి, దిట్ఠస్మిం మఞ్ఞతి, దిట్ఠతో మఞ్ఞతి, దిట్ఠం మేతి మఞ్ఞతి, దిట్ఠం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘సుతం సుతతో సఞ్జానాతి; సుతం సుతతో సఞ్ఞత్వా సుతం మఞ్ఞతి, సుతస్మిం మఞ్ఞతి, సుతతో మఞ్ఞతి, సుతం మేతి మఞ్ఞతి, సుతం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘ముతం ముతతో సఞ్జానాతి; ముతం ముతతో సఞ్ఞత్వా ముతం మఞ్ఞతి, ముతస్మిం మఞ్ఞతి, ముతతో మఞ్ఞతి, ముతం మేతి మఞ్ఞతి, ముతం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘విఞ్ఞాతం విఞ్ఞాతతో సఞ్జానాతి; విఞ్ఞాతం విఞ్ఞాతతో సఞ్ఞత్వా విఞ్ఞాతం మఞ్ఞతి, విఞ్ఞాతస్మిం మఞ్ఞతి, విఞ్ఞాతతో మఞ్ఞతి, విఞ్ఞాతం మేతి మఞ్ఞతి, విఞ్ఞాతం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

౬. ‘‘ఏకత్తం ఏకత్తతో సఞ్జానాతి; ఏకత్తం ఏకత్తతో సఞ్ఞత్వా ఏకత్తం మఞ్ఞతి, ఏకత్తస్మిం మఞ్ఞతి, ఏకత్తతో మఞ్ఞతి, ఏకత్తం మేతి మఞ్ఞతి, ఏకత్తం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘నానత్తం నానత్తతో సఞ్జానాతి; నానత్తం నానత్తతో సఞ్ఞత్వా నానత్తం మఞ్ఞతి, నానత్తస్మిం మఞ్ఞతి, నానత్తతో మఞ్ఞతి, నానత్తం మేతి మఞ్ఞతి, నానత్తం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘సబ్బం సబ్బతో సఞ్జానాతి; సబ్బం సబ్బతో సఞ్ఞత్వా సబ్బం మఞ్ఞతి, సబ్బస్మిం మఞ్ఞతి, సబ్బతో మఞ్ఞతి, సబ్బం మేతి మఞ్ఞతి, సబ్బం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘నిబ్బానం నిబ్బానతో సఞ్జానాతి; నిబ్బానం నిబ్బానతో సఞ్ఞత్వా నిబ్బానం మఞ్ఞతి, నిబ్బానస్మిం మఞ్ఞతి, నిబ్బానతో మఞ్ఞతి, నిబ్బానం మేతి మఞ్ఞతి, నిబ్బానం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

పుథుజ్జనవసేన పఠమనయభూమిపరిచ్ఛేదో నిట్ఠితో.

౭. ‘‘యోపి సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సేక్ఖో [సేఖో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అప్పత్తమానసో అనుత్తరం యోగక్ఖేమం పత్థయమానో విహరతి, సోపి పథవిం పథవితో అభిజానాతి; పథవిం పథవితో అభిఞ్ఞాయ [అభిఞ్ఞత్వా (క.)] పథవిం మా మఞ్ఞి [వా మఞ్ఞతి], పథవియా మా మఞ్ఞి, పథవితో మా మఞ్ఞి, పథవిం మేతి మా మఞ్ఞి, పథవిం మాభినన్ది [వా అభినన్దతి (సీ.) టీకా ఓలోకేతబ్బా]. తం కిస్స హేతు? ‘పరిఞ్ఞేయ్యం తస్సా’తి వదామి.

‘‘ఆపం…పే… తేజం… వాయం… భూతే… దేవే… పజాపతిం… బ్రహ్మం… ఆభస్సరే… సుభకిణ్హే… వేహప్ఫలే… అభిభుం… ఆకాసానఞ్చాయతనం… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం… దిట్ఠం… సుతం… ముతం… విఞ్ఞాతం… ఏకత్తం… నానత్తం… సబ్బం… నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిజానాతి; నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిఞ్ఞాయ నిబ్బానం మా మఞ్ఞి, నిబ్బానస్మిం మా మఞ్ఞి, నిబ్బానతో మా మఞ్ఞి, నిబ్బానం మేతి మా మఞ్ఞి, నిబ్బానం మాభినన్ది. తం కిస్స హేతు? ‘పరిఞ్ఞేయ్యం తస్సా’తి వదామి.

సేక్ఖవసేన [సత్థారవసేన (సీ.), సత్థువసేన (స్యా. క.)] దుతియనయభూమిపరిచ్ఛేదో నిట్ఠితో.

౮. ‘‘యోపి సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అరహం ఖీణాసవో వుసితవా కతకరణీయో ఓహితభారో అనుప్పత్తసదత్థో పరిక్ఖీణభవసంయోజనో సమ్మదఞ్ఞా విముత్తో, సోపి పథవిం పథవితో అభిజానాతి; పథవిం పథవితో అభిఞ్ఞాయ పథవిం న మఞ్ఞతి, పథవియా న మఞ్ఞతి, పథవితో న మఞ్ఞతి, పథవిం మేతి న మఞ్ఞతి, పథవిం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘పరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘ఆపం…పే… తేజం… వాయం… భూతే… దేవే… పజాపతిం… బ్రహ్మం… ఆభస్సరే… సుభకిణ్హే… వేహప్ఫలే… అభిభుం… ఆకాసానఞ్చాయతనం… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం… దిట్ఠం… సుతం… ముతం… విఞ్ఞాతం… ఏకత్తం… నానత్తం… సబ్బం… నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిజానాతి; నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిఞ్ఞాయ నిబ్బానం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానస్మిం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానతో న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం మేతి న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘పరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

ఖీణాసవవసేన తతియనయభూమిపరిచ్ఛేదో నిట్ఠితో.

౯. ‘‘యోపి సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అరహం ఖీణాసవో వుసితవా కతకరణీయో ఓహితభారో అనుప్పత్తసదత్థో పరిక్ఖీణభవసంయోజనో సమ్మదఞ్ఞా విముత్తో, సోపి పథవిం పథవితో అభిజానాతి; పథవిం పథవితో అభిఞ్ఞాయ పథవిం న మఞ్ఞతి, పథవియా న మఞ్ఞతి, పథవితో న మఞ్ఞతి, పథవిం మేతి న మఞ్ఞతి, పథవిం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ఖయా రాగస్స, వీతరాగత్తా.

‘‘ఆపం…పే… తేజం… వాయం… భూతే… దేవే… పజాపతిం… బ్రహ్మం… ఆభస్సరే… సుభకిణ్హే… వేహప్ఫలే… అభిభుం… ఆకాసానఞ్చాయతనం… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం … నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం … దిట్ఠం… సుతం… ముతం… విఞ్ఞాతం… ఏకత్తం… నానత్తం… సబ్బం… నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిజానాతి; నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిఞ్ఞాయ నిబ్బానం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానస్మిం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానతో న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం మేతి న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ఖయా రాగస్స, వీతరాగత్తా.

ఖీణాసవవసేన చతుత్థనయభూమిపరిచ్ఛేదో నిట్ఠితో.

౧౦. ‘‘యోపి సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అరహం ఖీణాసవో వుసితవా కతకరణీయో ఓహితభారో అనుప్పత్తసదత్థో పరిక్ఖీణభవసంయోజనో సమ్మదఞ్ఞా విముత్తో, సోపి పథవిం పథవితో అభిజానాతి; పథవిం పథవితో అభిఞ్ఞాయ పథవిం న మఞ్ఞతి, పథవియా న మఞ్ఞతి, పథవితో న మఞ్ఞతి, పథవిం మేతి న మఞ్ఞతి, పథవిం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ఖయా దోసస్స, వీతదోసత్తా.

‘‘ఆపం…పే… తేజం… వాయం… భూతే… దేవే… పజాపతిం… బ్రహ్మం… ఆభస్సరే… సుభకిణ్హే… వేహప్ఫలే… అభిభుం… ఆకాసానఞ్చాయతనం… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం… దిట్ఠం… సుతం… ముతం… విఞ్ఞాతం… ఏకత్తం… నానత్తం… సబ్బం… నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిజానాతి; నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిఞ్ఞాయ నిబ్బానం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానస్మిం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానతో న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం మేతి న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ఖయా దోసస్స, వీతదోసత్తా.

ఖీణాసవవసేన పఞ్చమనయభూమిపరిచ్ఛేదో నిట్ఠితో.

౧౧. ‘‘యోపి సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అరహం ఖీణాసవో వుసితవా కతకరణీయో ఓహితభారో అనుప్పత్తసదత్థో పరిక్ఖీణభవసంయోజనో సమ్మదఞ్ఞా విముత్తో, సోపి పథవిం పథవితో అభిజానాతి; పథవిం పథవితో అభిఞ్ఞాయ పథవిం న మఞ్ఞతి, పథవియా న మఞ్ఞతి, పథవితో న మఞ్ఞతి, పథవిం మేతి న మఞ్ఞతి, పథవిం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ఖయా మోహస్స, వీతమోహత్తా.

‘‘ఆపం…పే… తేజం… వాయం… భూతే… దేవే… పజాపతిం… బ్రహ్మం… ఆభస్సరే… సుభకిణ్హే… వేహప్ఫలే… అభిభుం… ఆకాసానఞ్చాయతనం… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం … నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం… దిట్ఠం… సుతం… ముతం… విఞ్ఞాతం… ఏకత్తం… నానత్తం… సబ్బం… నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిజానాతి; నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిఞ్ఞాయ నిబ్బానం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానస్మిం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానతో న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం మేతి న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ఖయా మోహస్స, వీతమోహత్తా.

ఖీణాసవవసేన ఛట్ఠనయభూమిపరిచ్ఛేదో నిట్ఠితో.

౧౨. ‘‘తథాగతోపి, భిక్ఖవే, అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో పథవిం పథవితో అభిజానాతి; పథవిం పథవితో అభిఞ్ఞాయ పథవిం న మఞ్ఞతి, పథవియా న మఞ్ఞతి, పథవితో న మఞ్ఞతి, పథవిం మేతి న మఞ్ఞతి, పథవిం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘పరిఞ్ఞాతన్తం తథాగతస్సా’తి వదామి.

‘‘ఆపం…పే… తేజం… వాయం… భూతే… దేవే… పజాపతిం… బ్రహ్మం… ఆభస్సరే… సుభకిణ్హే… వేహప్ఫలే… అభిభుం… ఆకాసానఞ్చాయతనం… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం … ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం… దిట్ఠం… సుతం… ముతం… విఞ్ఞాతం… ఏకత్తం… నానత్తం… సబ్బం… నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిజానాతి; నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిఞ్ఞాయ నిబ్బానం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానస్మిం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానతో న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం మేతి న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘పరిఞ్ఞాతన్తం తథాగతస్సా’తి వదామి.

తథాగతవసేన సత్తమనయభూమిపరిచ్ఛేదో నిట్ఠితో.

౧౩. ‘‘తథాగతోపి, భిక్ఖవే, అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో పథవిం పథవితో అభిజానాతి; పథవిం పథవితో అభిఞ్ఞాయ పథవిం న మఞ్ఞతి, పథవియా న మఞ్ఞతి, పథవితో న మఞ్ఞతి, పథవిం మేతి న మఞ్ఞతి, పథవిం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘నన్దీ [నన్ది (సీ. స్యా.)] దుక్ఖస్స మూల’న్తి – ఇతి విదిత్వా ‘భవా జాతి భూతస్స జరామరణ’న్తి. తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘తథాగతో సబ్బసో తణ్హానం ఖయా విరాగా నిరోధా చాగా పటినిస్సగ్గా అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో’తి వదామి.

‘‘ఆపం …పే… తేజం… వాయం… భూతే… దేవే… పజాపతిం… బ్రహ్మం… ఆభస్సరే… సుభకిణ్హే… వేహప్ఫలే… అభిభుం… ఆకాసానఞ్చాయతనం… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం… దిట్ఠం… సుతం… ముతం… విఞ్ఞాతం… ఏకత్తం… నానత్తం… సబ్బం… నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిజానాతి; నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిఞ్ఞాయ నిబ్బానం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానస్మిం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానతో న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం మేతి న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘నన్దీ దుక్ఖస్స మూల’న్తి – ఇతి విదిత్వా ‘భవా జాతి భూతస్స జరామరణ’న్తి. తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘తథాగతో సబ్బసో తణ్హానం ఖయా విరాగా నిరోధా చాగా పటినిస్సగ్గా అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో’తి వదామీ’’తి.

తథాగతవసేన అట్ఠమనయభూమిపరిచ్ఛేదో నిట్ఠితో.

ఇదమవోచ భగవా. న తే భిక్ఖూ [న అత్తమనా తేభిక్ఖూ (స్యా.), తే భిక్ఖూ (పీ. క.)] భగవతో భాసితం అభినన్దున్తి.

మూలపరియాయసుత్తం నిట్ఠితం పఠమం.