౫. చున్దసుత్తం

౭౫. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా మల్లేసు చారికం చరమానో మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం యేన పావా తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా పావాయం విహరతి చున్దస్స కమ్మారపుత్తస్స అమ్బవనే.

అస్సోసి ఖో చున్దో కమ్మారపుత్తో – ‘‘భగవా కిర మల్లేసు చారికం చరమానో మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం పావం అనుప్పత్తో పావాయం విహరతి మయ్హం అమ్బవనే’’తి. అథ ఖో చున్దో కమ్మారపుత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో చున్దం కమ్మారపుత్తం భగవా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. అథ ఖో చున్దో కమ్మారపుత్తో భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితో సమాదపితో సముత్తేజితో సమ్పహంసితో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అధివాసేతు మే, భన్తే, భగవా స్వాతనాయ భత్తం సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన.

అథ ఖో చున్దో కమ్మారపుత్తో భగవతో అధివాసనం విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో చున్దో కమ్మారపుత్తో తస్సా రత్తియా అచ్చయేన సకే నివేసనే పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేత్వా పహూతఞ్చ సూకరమద్దవం భగవతో కాలం ఆరోచాపేసి – ‘‘కాలో, భన్తే, నిట్ఠితం భత్త’’న్తి.

అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన యేన చున్దస్స కమ్మారపుత్తస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో భగవా చున్దం కమ్మారపుత్తం ఆమన్తేసి – ‘‘యం తే, చున్ద, సూకరమద్దవం పటియత్తం తేన మం పరివిస, యం పనఞ్ఞం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియత్తం తేన భిక్ఖుసఙ్ఘం పరివిసా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో చున్దో కమ్మారపుత్తో భగవతో పటిస్సుత్వా యం అహోసి సూకరమద్దవం పటియత్తం తేన భగవన్తం పరివిసి; యం పనఞ్ఞం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియత్తం తేన భిక్ఖుసఙ్ఘం పరివిసి.

అథ ఖో భగవా చున్దం కమ్మారపుత్తం ఆమన్తేసి – ‘‘యం తే, చున్ద, సూకరమద్దవం అవసిట్ఠం తం సోబ్భే నిఖణాహి. నాహం తం, చున్ద, పస్సామి సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ యస్స తం పరిభుత్తం సమ్మా పరిణామం గచ్ఛేయ్య అఞ్ఞత్ర తథాగతస్సా’’తి [అఞ్ఞత్ర తథాగతేనాతి (క. సీ.)]. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో చున్దో కమ్మారపుత్తో భగవతో పటిస్సుత్వా యం అహోసి సూకరమద్దవం అవసిట్ఠం తం సోబ్భే నిఖణిత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో చున్దం కమ్మారపుత్తం భగవా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి.

అథ ఖో భగవతో చున్దస్స కమ్మారపుత్తస్స భత్తం భుత్తావిస్స ఖరో ఆబాధో ఉప్పజ్జి. లోహితపక్ఖన్దికా పబాళ్హా [బాళ్హా (సీ. స్యా. పీ.)] వేదనా వత్తన్తి మారణన్తికా. తత్ర సుదం భగవా సతో సమ్పజానో అధివాసేసి అవిహఞ్ఞమానో. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘ఆయామానన్ద, యేన కుసినారా తేనుపసఙ్కమిస్సామా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పచ్చస్సోసి.

‘‘చున్దస్స భత్తం భుఞ్జిత్వా, కమ్మారస్సాతి మే సుతం;

ఆబాధం సమ్ఫుసీ ధీరో, పబాళ్హం మారణన్తికం.

‘‘భుత్తస్స చ సూకరమద్దవేన, బ్యాధిప్పబాళ్హో ఉదపాది సత్థునో;

విరిచ్చమానో [విరిఞ్చమానో (?) విరేచమానో (దీ. ని. ౨.౧౯౦)] భగవా అవోచ, ‘గచ్ఛామహం కుసినారం నగర’’’న్తి.

అథ ఖో భగవా మగ్గా ఓక్కమ్మ యేన అఞ్ఞతరం రుక్ఖమూలం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘ఇఙ్ఘ మే త్వం, ఆనన్ద, చతుగ్గుణం సఙ్ఘాటిం పఞ్ఞాపేహి; కిలన్తోస్మి, ఆనన్ద, నిసీదిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పటిస్సుత్వా చతుగ్గుణం సఙ్ఘాటిం పఞ్ఞాపేసి. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే. నిసజ్జ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘ఇఙ్ఘ మే త్వం, ఆనన్ద, పానీయం ఆహర; పిపాసితోస్మి, ఆనన్ద, పివిస్సామీ’’తి.

ఏవం వుత్తే, ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇదాని, భన్తే, పఞ్చమత్తాని సకటసతాని అతిక్కన్తాని. తం చక్కచ్ఛిన్నం ఉదకం పరిత్తం లుళితం ఆవిలం సన్దతి. అయం, భన్తే, కుకుట్ఠా [కకుత్థా (సీ.), కుకుటా (స్యా.), కకుధా (దీ. ని. ౨.౧౯౧)] నదీ అవిదూరే అచ్ఛోదకా సాతోదకా సీతోదకా సేతోదకా సుపతిత్థా రమణీయా. ఏత్థ భగవా పానీయఞ్చ పివిస్సతి గత్తాని చ సీతీకరిస్సతీ’’తి [సీతిం కరిస్సతీతి (సీ.), సీతం కరిస్సతీతి (స్యా. పీ. క.)].

దుతియమ్పి ఖో…పే… తతియమ్పి ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘ఇఙ్ఘ మే త్వం, ఆనన్ద, పానీయం ఆహర; పిపాసితోస్మి, ఆనన్ద, పివిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పటిస్సుత్వా పత్తం గహేత్వా యేన సా నదీ తేనుపసఙ్కమి. అథ ఖో సా నదీ చక్కచ్ఛిన్నా పరిత్తా లుళితా ఆవిలా సన్దమానా ఆయస్మన్తే ఆనన్దే ఉపసఙ్కమన్తే అచ్ఛా విప్పసన్నా అనావిలా సన్దతి.

అథ ఖో ఆయస్మతో ఆనన్దస్స ఏతదహోసి – ‘‘అచ్ఛరియం వత, భో, అబ్భుతం వత, భో, తథాగతస్స మహిద్ధికతా మహానుభావతా! అయఞ్హి సా నదీ చక్కచ్ఛిన్నా పరిత్తా లుళితా ఆవిలా సన్దమానా మయి ఉపసఙ్కమన్తే అచ్ఛా విప్పసన్నా అనావిలా సన్దతీ’’తి!! పత్తేన పానీయం ఆదాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే, తథాగతస్స మహిద్ధికతా మహానుభావతా! అయఞ్హి సా, భన్తే, నదీ చక్కచ్ఛిన్నా పరిత్తా లుళితా ఆవిలా సన్దమానా మయి ఉపసఙ్కమన్తే అచ్ఛా విప్పసన్నా అనావిలా సన్దతి!! పివతు భగవా పానీయం, పివతు సుగతో పానీయ’’న్తి.

అథ ఖో భగవా పానీయం అపాయి [అపాసి (సీ.)]. అథ ఖో భగవా మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం యేన కుకుట్ఠా నదీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా కుకుట్ఠం నదిం అజ్ఝోగాహేత్వా న్హత్వా చ పివిత్వా చ పచ్చుత్తరిత్వా యేన అమ్బవనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం చున్దకం ఆమన్తేసి – ‘‘ఇఙ్ఘ మే త్వం, చున్దక, చతుగ్గుణం సఙ్ఘాటిం పఞ్ఞాపేహి; కిలన్తోస్మి, చున్దక, నిపజ్జిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా చున్దకో భగవతో పటిస్సుత్వా చతుగ్గుణం సఙ్ఘాటిం పఞ్ఞాపేసి. అథ ఖో భగవా దక్ఖిణేన పస్సేన సీహసేయ్యం కప్పేసి పాదే పాదం అచ్చాధాయ సతో సమ్పజానో ఉట్ఠానసఞ్ఞం మనసి కరిత్వా. ఆయస్మా పన చున్దకో తత్థేవ భగవతో పురతో నిసీది.

‘‘గన్త్వాన బుద్ధో నదికం కుకుట్ఠం,

అచ్ఛోదకం సాతుదకం [సాతోదకం (సబ్బత్థ)] విప్పసన్నం;

ఓగాహి సత్థా సుకిలన్తరూపో,

తథాగతో అప్పటిమోధ లోకే.

‘‘న్హత్వా చ పివిత్వా చుదతారి [న్హత్వా చ ఉత్తరి (క.)] సత్థా,

పురక్ఖతో భిక్ఖుగణస్స మజ్ఝే;

సత్థా పవత్తా భగవా ఇధ ధమ్మే,

ఉపాగమి అమ్బవనం మహేసి;

ఆమన్తయి చున్దకం నామ భిక్ఖుం,

చతుగ్గుణం సన్థర [పత్థర (సీ. పీ.)] మే నిపజ్జం.

‘‘సో చోదితో భావితత్తేన చున్దో,

చతుగ్గుణం సన్థరి [పత్థరి (సీ. పీ.)] ఖిప్పమేవ;

నిపజ్జి సత్థా సుకిలన్తరూపో,

చున్దోపి తత్థ పముఖే నిసీదీ’’తి.

అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘సియా ఖో, పనానన్ద, చున్దస్స కమ్మారపుత్తస్స కోచి విప్పటిసారం ఉపదహేయ్య – ‘తస్స తే, ఆవుసో చున్ద, అలాభా, తస్స తే దుల్లద్ధం యస్స తే తథాగతో పచ్ఛిమం పిణ్డపాతం భుఞ్జిత్వా పరినిబ్బుతో’తి. చున్దస్సానన్ద, కమ్మారపుత్తస్స ఏవం విప్పటిసారో పటివినోదేతబ్బో –

‘‘‘తస్స తే, ఆవుసో చున్ద, లాభా, తస్స తే సులద్ధం యస్స తే తథాగతో పచ్ఛిమం పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జిత్వా పరినిబ్బుతో. సమ్ముఖా మేతం, ఆవుసో చున్ద, భగవతో సుతం, సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – ద్వేమే పిణ్డపాతా సమసమఫలా సమసమవిపాకా అతివియ అఞ్ఞేహి పిణ్డపాతేహి మహప్ఫలతరా చ మహానిసంసతరా చ. కతమే ద్వే? యఞ్చ పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జిత్వా తథాగతో అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుజ్ఝతి, యఞ్చ పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జిత్వా అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బాయతి. ఇమే ద్వే పిణ్డపాతా సమసమఫలా సమసమవిపాకా అతివియ అఞ్ఞేహి పిణ్డపాతేహి మహప్ఫలతరా చ మహానిసంసతరా చ.

‘‘‘ఆయుసంవత్తనికం ఆయస్మతా చున్దేన కమ్మారపుత్తేన కమ్మం ఉపచితం, వణ్ణసంవత్తనికం ఆయస్మతా చున్దేన కమ్మారపుత్తేన కమ్మం ఉపచితం, సుఖసంవత్తనికం ఆయస్మతా చున్దేన కమ్మారపుత్తేన కమ్మం ఉపచితం, సగ్గసంవత్తనికం ఆయస్మతా చున్దేన కమ్మారపుత్తేన కమ్మం ఉపచితం, యససంవత్తనికం ఆయస్మతా చున్దేన కమ్మారపుత్తేన కమ్మం ఉపచితం, ఆధిపతేయ్యసంవత్తనికం ఆయస్మతా చున్దేన కమ్మారపుత్తేన కమ్మం ఉపచిత’న్తి. చున్దస్సానన్ద, కమ్మారపుత్తస్స ఏవం విప్పటిసారో పటివినోదేతబ్బో’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘దదతో పుఞ్ఞం పవడ్ఢతి,

సంయమతో వేరం న చీయతి;

కుసలో చ జహాతి పాపకం,

రాగదోసమోహక్ఖయా సనిబ్బుతో’’తి [పరినిబ్బుతోతి (సీ. స్యా. పీ.)]. పఞ్చమం;