౮. పాటలిగామియవగ్గో

౧. పఠమనిబ్బానపటిసంయుత్తసుత్తం

౭౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా భిక్ఖూ నిబ్బానపటిసంయుత్తాయ ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేతి సమాదపేతి సముత్తేజేతి సమ్పహంసేతి. తేధ భిక్ఖూ [తే చ భిక్ఖూ (సీ. స్యా. పీ. తదట్ఠకథాపి ఓలోకేతబ్బా] అట్ఠిం కత్వా [అట్ఠీకత్వా (సీ. స్యా.), అట్ఠికత్వా (పీ.)] మనసి కత్వా సబ్బం చేతసో [సబ్బం చేతసా (ఇతిపి అఞ్ఞసుత్తేసు)] సమన్నాహరిత్వా ఓహితసోతా ధమ్మం సుణన్తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘అత్థి, భిక్ఖవే, తదాయతనం, యత్థ నేవ పథవీ, న ఆపో, న తేజో, న వాయో, న ఆకాసానఞ్చాయతనం, న విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం, న ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం, న నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం, నాయం లోకో, న పరలోకో, న ఉభో చన్దిమసూరియా. తత్రాపాహం, భిక్ఖవే, నేవ ఆగతిం వదామి, న గతిం, న ఠితిం, న చుతిం, న ఉపపత్తిం; అప్పతిట్ఠం, అప్పవత్తం, అనారమ్మణమేవేతం. ఏసేవన్తో దుక్ఖస్సా’’తి. పఠమం.

౨. దుతియనిబ్బానపటిసంయుత్తసుత్తం

౭౨. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా భిక్ఖూ నిబ్బానపటిసంయుత్తాయ ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేతి సమాదపేతి సముత్తేజేతి సమ్పహంసేతి. తేధ భిక్ఖూ అట్ఠిం కత్వా మనసి కత్వా సబ్బం చేతసో సమన్నాహరిత్వా ఓహితసోతా ధమ్మం సుణన్తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘దుద్దసం అనతం నామ, న హి సచ్చం సుదస్సనం;

పటివిద్ధా తణ్హా జానతో, పస్సతో నత్థి కిఞ్చన’’న్తి. దుతియం;

౩. తతియనిబ్బానపటిసంయుత్తసుత్తం

౭౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా భిక్ఖూ నిబ్బానపటిసంయుత్తాయ ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేతి సమాదపేతి సముత్తేజేతి సమ్పహంసేతి. తేధ భిక్ఖూ అట్ఠిం కత్వా, మనసి కత్వా, సబ్బం చేతసో సమన్నాహరిత్వా, ఓహితసోతా ధమ్మం సుణన్తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘అత్థి, భిక్ఖవే, అజాతం అభూతం అకతం అసఙ్ఖతం. నో చేతం, భిక్ఖవే, అభవిస్స అజాతం అభూతం అకతం అసఙ్ఖతం, నయిధ జాతస్స భూతస్స కతస్స సఙ్ఖతస్స నిస్సరణం పఞ్ఞాయేథ. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి అజాతం అభూతం అకతం అసఙ్ఖతం, తస్మా జాతస్స భూతస్స కతస్స సఙ్ఖతస్స నిస్సరణం పఞ్ఞాయతీ’’తి. తతియం.

౪. చతుత్థనిబ్బానపటిసంయుత్తసుత్తం

౭౪. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా భిక్ఖూ నిబ్బానపటిసంయుత్తాయ ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేతి సమాదపేతి సముత్తేజేతి సమ్పహంసేతి. తేధ భిక్ఖూ అట్ఠిం కత్వా మనసి కత్వా సబ్బం చేతసో సమన్నాహరిత్వా ఓహితసోతా ధమ్మం సుణన్తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘నిస్సితస్స చలితం, అనిస్సితస్స చలితం నత్థి. చలితే అసతి పస్సద్ధి, పస్సద్ధియా సతి నతి న హోతి. నతియా అసతి ఆగతిగతి న హోతి. ఆగతిగతియా అసతి చుతూపపాతో న హోతి. చుతూపపాతే అసతి నేవిధ న హురం న ఉభయమన్తరేన [న ఉభయమన్తరే (సబ్బత్థ) మ. ని. ౩.౩౯౩; సం. ని. ౪.౮౭ పస్సితబ్బం]. ఏసేవన్తో దుక్ఖస్సా’’తి. చతుత్థం.

౫. చున్దసుత్తం

౭౫. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా మల్లేసు చారికం చరమానో మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం యేన పావా తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా పావాయం విహరతి చున్దస్స కమ్మారపుత్తస్స అమ్బవనే.

అస్సోసి ఖో చున్దో కమ్మారపుత్తో – ‘‘భగవా కిర మల్లేసు చారికం చరమానో మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం పావం అనుప్పత్తో పావాయం విహరతి మయ్హం అమ్బవనే’’తి. అథ ఖో చున్దో కమ్మారపుత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో చున్దం కమ్మారపుత్తం భగవా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. అథ ఖో చున్దో కమ్మారపుత్తో భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితో సమాదపితో సముత్తేజితో సమ్పహంసితో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అధివాసేతు మే, భన్తే, భగవా స్వాతనాయ భత్తం సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన.

అథ ఖో చున్దో కమ్మారపుత్తో భగవతో అధివాసనం విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో చున్దో కమ్మారపుత్తో తస్సా రత్తియా అచ్చయేన సకే నివేసనే పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేత్వా పహూతఞ్చ సూకరమద్దవం భగవతో కాలం ఆరోచాపేసి – ‘‘కాలో, భన్తే, నిట్ఠితం భత్త’’న్తి.

అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన యేన చున్దస్స కమ్మారపుత్తస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో భగవా చున్దం కమ్మారపుత్తం ఆమన్తేసి – ‘‘యం తే, చున్ద, సూకరమద్దవం పటియత్తం తేన మం పరివిస, యం పనఞ్ఞం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియత్తం తేన భిక్ఖుసఙ్ఘం పరివిసా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో చున్దో కమ్మారపుత్తో భగవతో పటిస్సుత్వా యం అహోసి సూకరమద్దవం పటియత్తం తేన భగవన్తం పరివిసి; యం పనఞ్ఞం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియత్తం తేన భిక్ఖుసఙ్ఘం పరివిసి.

అథ ఖో భగవా చున్దం కమ్మారపుత్తం ఆమన్తేసి – ‘‘యం తే, చున్ద, సూకరమద్దవం అవసిట్ఠం తం సోబ్భే నిఖణాహి. నాహం తం, చున్ద, పస్సామి సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ యస్స తం పరిభుత్తం సమ్మా పరిణామం గచ్ఛేయ్య అఞ్ఞత్ర తథాగతస్సా’’తి [అఞ్ఞత్ర తథాగతేనాతి (క. సీ.)]. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో చున్దో కమ్మారపుత్తో భగవతో పటిస్సుత్వా యం అహోసి సూకరమద్దవం అవసిట్ఠం తం సోబ్భే నిఖణిత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో చున్దం కమ్మారపుత్తం భగవా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి.

అథ ఖో భగవతో చున్దస్స కమ్మారపుత్తస్స భత్తం భుత్తావిస్స ఖరో ఆబాధో ఉప్పజ్జి. లోహితపక్ఖన్దికా పబాళ్హా [బాళ్హా (సీ. స్యా. పీ.)] వేదనా వత్తన్తి మారణన్తికా. తత్ర సుదం భగవా సతో సమ్పజానో అధివాసేసి అవిహఞ్ఞమానో. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘ఆయామానన్ద, యేన కుసినారా తేనుపసఙ్కమిస్సామా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పచ్చస్సోసి.

‘‘చున్దస్స భత్తం భుఞ్జిత్వా, కమ్మారస్సాతి మే సుతం;

ఆబాధం సమ్ఫుసీ ధీరో, పబాళ్హం మారణన్తికం.

‘‘భుత్తస్స చ సూకరమద్దవేన, బ్యాధిప్పబాళ్హో ఉదపాది సత్థునో;

విరిచ్చమానో [విరిఞ్చమానో (?) విరేచమానో (దీ. ని. ౨.౧౯౦)] భగవా అవోచ, ‘గచ్ఛామహం కుసినారం నగర’’’న్తి.

అథ ఖో భగవా మగ్గా ఓక్కమ్మ యేన అఞ్ఞతరం రుక్ఖమూలం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘ఇఙ్ఘ మే త్వం, ఆనన్ద, చతుగ్గుణం సఙ్ఘాటిం పఞ్ఞాపేహి; కిలన్తోస్మి, ఆనన్ద, నిసీదిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పటిస్సుత్వా చతుగ్గుణం సఙ్ఘాటిం పఞ్ఞాపేసి. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే. నిసజ్జ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘ఇఙ్ఘ మే త్వం, ఆనన్ద, పానీయం ఆహర; పిపాసితోస్మి, ఆనన్ద, పివిస్సామీ’’తి.

ఏవం వుత్తే, ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇదాని, భన్తే, పఞ్చమత్తాని సకటసతాని అతిక్కన్తాని. తం చక్కచ్ఛిన్నం ఉదకం పరిత్తం లుళితం ఆవిలం సన్దతి. అయం, భన్తే, కుకుట్ఠా [కకుత్థా (సీ.), కుకుటా (స్యా.), కకుధా (దీ. ని. ౨.౧౯౧)] నదీ అవిదూరే అచ్ఛోదకా సాతోదకా సీతోదకా సేతోదకా సుపతిత్థా రమణీయా. ఏత్థ భగవా పానీయఞ్చ పివిస్సతి గత్తాని చ సీతీకరిస్సతీ’’తి [సీతిం కరిస్సతీతి (సీ.), సీతం కరిస్సతీతి (స్యా. పీ. క.)].

దుతియమ్పి ఖో…పే… తతియమ్పి ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘ఇఙ్ఘ మే త్వం, ఆనన్ద, పానీయం ఆహర; పిపాసితోస్మి, ఆనన్ద, పివిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పటిస్సుత్వా పత్తం గహేత్వా యేన సా నదీ తేనుపసఙ్కమి. అథ ఖో సా నదీ చక్కచ్ఛిన్నా పరిత్తా లుళితా ఆవిలా సన్దమానా ఆయస్మన్తే ఆనన్దే ఉపసఙ్కమన్తే అచ్ఛా విప్పసన్నా అనావిలా సన్దతి.

అథ ఖో ఆయస్మతో ఆనన్దస్స ఏతదహోసి – ‘‘అచ్ఛరియం వత, భో, అబ్భుతం వత, భో, తథాగతస్స మహిద్ధికతా మహానుభావతా! అయఞ్హి సా నదీ చక్కచ్ఛిన్నా పరిత్తా లుళితా ఆవిలా సన్దమానా మయి ఉపసఙ్కమన్తే అచ్ఛా విప్పసన్నా అనావిలా సన్దతీ’’తి!! పత్తేన పానీయం ఆదాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే, తథాగతస్స మహిద్ధికతా మహానుభావతా! అయఞ్హి సా, భన్తే, నదీ చక్కచ్ఛిన్నా పరిత్తా లుళితా ఆవిలా సన్దమానా మయి ఉపసఙ్కమన్తే అచ్ఛా విప్పసన్నా అనావిలా సన్దతి!! పివతు భగవా పానీయం, పివతు సుగతో పానీయ’’న్తి.

అథ ఖో భగవా పానీయం అపాయి [అపాసి (సీ.)]. అథ ఖో భగవా మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం యేన కుకుట్ఠా నదీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా కుకుట్ఠం నదిం అజ్ఝోగాహేత్వా న్హత్వా చ పివిత్వా చ పచ్చుత్తరిత్వా యేన అమ్బవనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం చున్దకం ఆమన్తేసి – ‘‘ఇఙ్ఘ మే త్వం, చున్దక, చతుగ్గుణం సఙ్ఘాటిం పఞ్ఞాపేహి; కిలన్తోస్మి, చున్దక, నిపజ్జిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా చున్దకో భగవతో పటిస్సుత్వా చతుగ్గుణం సఙ్ఘాటిం పఞ్ఞాపేసి. అథ ఖో భగవా దక్ఖిణేన పస్సేన సీహసేయ్యం కప్పేసి పాదే పాదం అచ్చాధాయ సతో సమ్పజానో ఉట్ఠానసఞ్ఞం మనసి కరిత్వా. ఆయస్మా పన చున్దకో తత్థేవ భగవతో పురతో నిసీది.

‘‘గన్త్వాన బుద్ధో నదికం కుకుట్ఠం,

అచ్ఛోదకం సాతుదకం [సాతోదకం (సబ్బత్థ)] విప్పసన్నం;

ఓగాహి సత్థా సుకిలన్తరూపో,

తథాగతో అప్పటిమోధ లోకే.

‘‘న్హత్వా చ పివిత్వా చుదతారి [న్హత్వా చ ఉత్తరి (క.)] సత్థా,

పురక్ఖతో భిక్ఖుగణస్స మజ్ఝే;

సత్థా పవత్తా భగవా ఇధ ధమ్మే,

ఉపాగమి అమ్బవనం మహేసి;

ఆమన్తయి చున్దకం నామ భిక్ఖుం,

చతుగ్గుణం సన్థర [పత్థర (సీ. పీ.)] మే నిపజ్జం.

‘‘సో చోదితో భావితత్తేన చున్దో,

చతుగ్గుణం సన్థరి [పత్థరి (సీ. పీ.)] ఖిప్పమేవ;

నిపజ్జి సత్థా సుకిలన్తరూపో,

చున్దోపి తత్థ పముఖే నిసీదీ’’తి.

అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘సియా ఖో, పనానన్ద, చున్దస్స కమ్మారపుత్తస్స కోచి విప్పటిసారం ఉపదహేయ్య – ‘తస్స తే, ఆవుసో చున్ద, అలాభా, తస్స తే దుల్లద్ధం యస్స తే తథాగతో పచ్ఛిమం పిణ్డపాతం భుఞ్జిత్వా పరినిబ్బుతో’తి. చున్దస్సానన్ద, కమ్మారపుత్తస్స ఏవం విప్పటిసారో పటివినోదేతబ్బో –

‘‘‘తస్స తే, ఆవుసో చున్ద, లాభా, తస్స తే సులద్ధం యస్స తే తథాగతో పచ్ఛిమం పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జిత్వా పరినిబ్బుతో. సమ్ముఖా మేతం, ఆవుసో చున్ద, భగవతో సుతం, సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – ద్వేమే పిణ్డపాతా సమసమఫలా సమసమవిపాకా అతివియ అఞ్ఞేహి పిణ్డపాతేహి మహప్ఫలతరా చ మహానిసంసతరా చ. కతమే ద్వే? యఞ్చ పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జిత్వా తథాగతో అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుజ్ఝతి, యఞ్చ పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జిత్వా అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బాయతి. ఇమే ద్వే పిణ్డపాతా సమసమఫలా సమసమవిపాకా అతివియ అఞ్ఞేహి పిణ్డపాతేహి మహప్ఫలతరా చ మహానిసంసతరా చ.

‘‘‘ఆయుసంవత్తనికం ఆయస్మతా చున్దేన కమ్మారపుత్తేన కమ్మం ఉపచితం, వణ్ణసంవత్తనికం ఆయస్మతా చున్దేన కమ్మారపుత్తేన కమ్మం ఉపచితం, సుఖసంవత్తనికం ఆయస్మతా చున్దేన కమ్మారపుత్తేన కమ్మం ఉపచితం, సగ్గసంవత్తనికం ఆయస్మతా చున్దేన కమ్మారపుత్తేన కమ్మం ఉపచితం, యససంవత్తనికం ఆయస్మతా చున్దేన కమ్మారపుత్తేన కమ్మం ఉపచితం, ఆధిపతేయ్యసంవత్తనికం ఆయస్మతా చున్దేన కమ్మారపుత్తేన కమ్మం ఉపచిత’న్తి. చున్దస్సానన్ద, కమ్మారపుత్తస్స ఏవం విప్పటిసారో పటివినోదేతబ్బో’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘దదతో పుఞ్ఞం పవడ్ఢతి,

సంయమతో వేరం న చీయతి;

కుసలో చ జహాతి పాపకం,

రాగదోసమోహక్ఖయా సనిబ్బుతో’’తి [పరినిబ్బుతోతి (సీ. స్యా. పీ.)]. పఞ్చమం;

౬. పాటలిగామియసుత్తం

౭౬. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా మగధేసు చారికం చరమానో మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం యేన పాటలిగామో తదవసరి. అస్సోసుం ఖో పాటలిగామియా [పాటలిగామికా (దీ. ని. ౨.౧౪౮)] ఉపాసకా – ‘‘భగవా కిర మగధేసు చారికం చరమానో మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం పాటలిగామం అనుప్పత్తో’’తి. అథ ఖో పాటలిగామియా ఉపాసకా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో పాటలిగామియా ఉపాసకా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘అధివాసేతు నో, భన్తే, భగవా ఆవసథాగార’’న్తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన.

అథ ఖో పాటలిగామియా ఉపాసకా భగవతో అధివాసనం విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా యేనావసథాగారం తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా సబ్బసన్థరిం ఆవసథాగారం సన్థరిత్వా ఆసనాని పఞ్ఞాపేత్వా ఉదకమణికం పతిట్ఠాపేత్వా తేలప్పదీపం ఆరోపేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో పాటలిగామియా ఉపాసకా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘సబ్బసన్థరిసన్థతం [సబ్బసన్థరిం సన్థతం (సీ. స్యా. పీ.)], భన్తే, ఆవసథాగారం; ఆసనాని పఞ్ఞత్తాని; ఉదకమణికో పతిట్ఠాపితో [ఉదకమణికం పతిట్ఠాపితం (స్యా.)] తేలప్పదీపో ఆరోపితో. యస్సదాని, భన్తే, భగవా కాలం మఞ్ఞతీ’’తి.

అథ ఖో భగవా నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన యేన ఆవసథాగారం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పాదే పక్ఖాలేత్వా ఆవసథాగారం పవిసిత్వా మజ్ఝిమం థమ్భం నిస్సాయ పురత్థాభిముఖో నిసీది. భిక్ఖుసఙ్ఘోపి ఖో పాదే పక్ఖాలేత్వా ఆవసథాగారం పవిసిత్వా పచ్ఛిమం భిత్తిం నిస్సాయ పురత్థాభిముఖో నిసీది భగవన్తంయేవ పురక్ఖత్వా. పాటలిగామియాపి ఖో ఉపాసకా పాదే పక్ఖాలేత్వా ఆవసథాగారం పవిసిత్వా పురత్థిమం భిత్తిం నిస్సాయ పచ్ఛిమాభిముఖా నిసీదింసు భగవన్తంయేవ పురక్ఖత్వా. అథ ఖో భగవా పాటలిగామియే ఉపాసకే ఆమన్తేసి –

‘‘పఞ్చిమే, గహపతయో, ఆదీనవా దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా. కతమే పఞ్చ? ఇధ, గహపతయో, దుస్సీలో సీలవిపన్నో పమాదాధికరణం మహతిం భోగజానిం నిగచ్ఛతి. అయం పఠమో ఆదీనవో దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా.

‘‘పున చపరం, గహపతయో, దుస్సీలస్స సీలవిపన్నస్స పాపకో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి. అయం దుతియో ఆదీనవో దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా.

‘‘పున చపరం, గహపతయో, దుస్సీలో సీలవిపన్నో యఞ్ఞదేవ పరిసం ఉపసఙ్కమతి – యది ఖత్తియపరిసం, యది బ్రాహ్మణపరిసం, యది గహపతిపరిసం, యది సమణపరిసం – అవిసారదో ఉపసఙ్కమతి మఙ్కుభూతో. అయం తతియో ఆదీనవో దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా.

‘‘పున చపరం, గహపతయో, దుస్సీలో సీలవిపన్నో సమ్మూళ్హో కాలం కరోతి. అయం చతుత్థో ఆదీనవో దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా.

‘‘పున చపరం, గహపతయో, దుస్సీలో సీలవిపన్నో కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. అయం పఞ్చమో ఆదీనవో దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా. ఇమే ఖో, గహపతయో, పఞ్చ ఆదీనవా దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా.

‘‘పఞ్చిమే, గహపతయో, ఆనిసంసా సీలవతో సీలసమ్పదాయ. కతమే పఞ్చ? ఇధ, గహపతయో, సీలవా సీలసమ్పన్నో అప్పమాదాధికరణం మహన్తం భోగక్ఖన్ధం అధిగచ్ఛతి. అయం పఠమో ఆనిసంసో సీలవతో సీలసమ్పదాయ.

‘‘పున చపరం, గహపతయో, సీలవతో సీలసమ్పన్నస్స కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి. అయం దుతియో ఆనిసంసో సీలవతో సీలసమ్పదాయ.

‘‘పున చపరం, గహపతయో, సీలవా సీలసమ్పన్నో యఞ్ఞదేవ పరిసం ఉపసఙ్కమతి – యది ఖత్తియపరిసం, యది బ్రాహ్మణపరిసం, యది గహపతిపరిసం, యది సమణపరిసం – విసారదో ఉపసఙ్కమతి అమఙ్కుభూతో. అయం తతియో ఆనిసంసో సీలవతో సీలసమ్పదాయ.

‘‘పున చపరం, గహపతయో, సీలవా సీలసమ్పన్నో అసమ్మూళ్హో కాలఙ్కరోతి. అయం చతుత్థో ఆనిసంసో సీలవతో సీలసమ్పదాయ.

‘‘పున చపరం, గహపతయో, సీలవా సీలసమ్పన్నో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. అయం పఞ్చమో ఆనిసంసో సీలవతో సీలసమ్పదాయ. ఇమే ఖో, గహపతయో, పఞ్చ ఆనిసంసా సీలవతో సీలసమ్పదాయా’’తి.

అథ ఖో భగవా పాటలిగామియే ఉపాసకే బహుదేవ రత్తిం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముతేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా ఉయ్యోజేసి – ‘‘అభిక్కన్తా ఖో, గహపతయో, రత్తి; యస్సదాని తుమ్హే కాలం మఞ్ఞథా’’తి. [‘‘ఏవం భన్తే‘‘తి ఖోపాటలిగామియా ఉపాసకా భగవతో పటిస్సుత్వా (మహావ. ౨౮౫; దీ. ని. ౨.౧౫౧)] అథ ఖో పాటలిగామియా ఉపాసకా భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా [‘‘ఏవం భన్తే‘‘తి ఖోపాటలిగామియా ఉపాసకా భగవతో పటిస్సుత్వా (మహావ. ౨౮౫; దీ. ని. ౨.౧౫౧)] ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కమింసు. అథ ఖో భగవా అచిరపక్కన్తేసు పాటలిగామియేసు ఉపాసకేసు సుఞ్ఞాగారం పావిసి.

తేన ఖో పన సమయేన సునిధవస్సకారా [సునీధవస్సకారా (సీ. స్యా. పీ.)] మగధమహామత్తా పాటలిగామే నగరం మాపేన్తి వజ్జీనం పటిబాహాయ. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా దేవతాయో సహస్ససహస్సేవ [సహస్సేవ (స్యా. క.), సహస్సస్సేవ (పీ.)] పాటలిగామే వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తి. యస్మిం పదేసే మహేసక్ఖా దేవతా వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తి మహేసక్ఖానం తత్థ రఞ్ఞం రాజమహామత్తానం చిత్తాని నమన్తి నివేసనాని మాపేతుం. యస్మిం పదేసే మజ్ఝిమా దేవతా వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తి మజ్ఝిమానం తత్థ రఞ్ఞం రాజమహామత్తానం చిత్తాని నమన్తి నివేసనాని మాపేతుం. యస్మిం పదేసే నీచా దేవతా వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తి నీచానం తత్థ రఞ్ఞం రాజమహామత్తానం చిత్తాని నమన్తి నివేసనాని మాపేతుం.

అద్దసా ఖో భగవా దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన తా దేవతాయో సహస్ససహస్సేవ పాటలిగామే వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తియో. యస్మిం పదేసే మహేసక్ఖా దేవతా వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తి, మహేసక్ఖానం తత్థ రఞ్ఞం రాజమహామత్తానం చిత్తాని నమన్తి నివేసనాని మాపేతుం. యస్మిం పదేసే మజ్ఝిమా దేవతా వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తి, మజ్ఝిమానం తత్థ రఞ్ఞం రాజమహామత్తానం చిత్తాని నమన్తి నివేసనాని మాపేతుం. యస్మిం పదేసే నీచా దేవతా వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తి, నీచానం తత్థ రఞ్ఞం రాజమహామత్తానం చిత్తాని నమన్తి నివేసనాని మాపేతుం. అథ ఖో భగవా తస్సా రత్తియా పచ్చూససమయే పచ్చుట్ఠాయ ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి –

‘‘కే ను ఖో [కో ను ఖో (సబ్బత్థ)] ఆనన్ద పాటలిగామే నగరం మాపేన్తీ’’తి [మాపేతీతి (సబ్బత్థ)]. ‘‘సునిధవస్సకారా, భన్తే, మగధమహామత్తా పాటలిగామే నగరం మాపేన్తి వజ్జీనం పటిబాహాయా’’తి. ‘‘సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, దేవేహి తావతింసేహి సద్ధిం మన్తేత్వా; ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, సునిధవస్సకారా మగధమహామత్తా పాటలిగామే నగరం మాపేన్తి వజ్జీనం పటిబాహాయ. ఇధాహం, ఆనన్ద, అద్దసం దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సమ్బహులా దేవతాయో సహస్ససహస్సేవ పాటలిగామే వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తియో. యస్మిం పదేసే మహేసక్ఖా దేవతా వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తి మహేసక్ఖానం తత్థ రఞ్ఞం రాజమహామత్తానం చిత్తాని నమన్తి నివేసనాని మాపేతుం. యస్మిం పదేసే మజ్ఝిమా దేవతా వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తి మజ్ఝిమానం తత్థ రఞ్ఞం రాజమహామత్తానం చిత్తాని నమన్తి నివేసనాని మాపేతుం. యస్మిం పదేసే నీచా దేవతా వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తి నీచానం తత్థ రఞ్ఞం రాజమహామత్తానం చిత్తాని నమన్తి నివేసనాని మాపేతుం. యావతా, ఆనన్ద, అరియం ఆయతనం యావతా వణిప్పథో ఇదం అగ్గనగరం భవిస్సతి పాటలిపుత్తం పుటభేదనం. పాటలిపుత్తస్స ఖో, ఆనన్ద, తయో అన్తరాయా భవిస్సన్తి – అగ్గితో వా ఉదకతో వా మిథుభేదతో వా’’తి.

అథ ఖో సునిధవస్సకారా మగధమహామత్తా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోదింసు. సమ్మోదనీయం కథం సారాణియం [సారాణీయం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో సునిధవస్సకారా మగధమహామత్తా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘అధివాసేతు నో భవం గోతమో అజ్జతనాయ భత్తం సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన.

అథ ఖో సునిధవస్సకారా మగధమహామత్తా భగవతో అధివాసనం విదిత్వా యేన సకో ఆవసథో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా సకే ఆవసథే పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేత్వా భగవతో కాలం ఆరోచేసుం – ‘‘కాలో, భో గోతమ, నిట్ఠితం భత్త’’న్తి.

అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన యేన సునిధవస్సకారానం మగధమహామత్తానం ఆవసథో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో సునిధవస్సకారా మగధమహామత్తా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేసుం సమ్పవారేసుం.

అథ ఖో సునిధవస్సకారా మగధమహామత్తా భగవన్తం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం అఞ్ఞతరం నీచం ఆసనం గహేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నే ఖో సునిధవస్సకారే మగధమహామత్తే భగవా ఇమాహి గాథాహి అనుమోది –

‘‘యస్మిం పదేసే కప్పేతి, వాసం పణ్డితజాతియో;

సీలవన్తేత్థ భోజేత్వా, సఞ్ఞతే బ్రహ్మచారయో [బ్రహ్మచారినో (స్యా.), బ్రహ్మచరియే (పీ. క.)].

‘‘యా తత్థ దేవతా ఆసుం, తాసం దక్ఖిణమాదిసే;

తా పూజితా పూజయన్తి, మానితా మానయన్తి నం.

‘‘తతో నం అనుకమ్పన్తి, మాతా పుత్తంవ ఓరసం;

దేవతానుకమ్పితో పోసో, సదా భద్రాని పస్సతీ’’తి.

అథ ఖో భగవా సునిధవస్సకారానం మగధమహామత్తానం ఇమాహి గాథాహి అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి.

తేన ఖో పన సమయేన సునిధవస్సకారా మగధమహామత్తా భగవన్తం పిట్ఠితో పిట్ఠితో అనుబన్ధా హోన్తి – ‘‘యేనజ్జ సమణో గోతమో ద్వారేన నిక్ఖమిస్సతి తం ‘గోతమద్వారం’ నామ భవిస్సతి. యేన తిత్థేన గఙ్గం నదిం తరిస్సతి తం ‘గోతమతిత్థం’ నామ భవిస్సతీ’’తి.

అథ ఖో భగవా యేన ద్వారేన నిక్ఖమి తం ‘గోతమద్వారం’ నామ అహోసి. అథ ఖో భగవా యేన గఙ్గా నదీ తేనుపసఙ్కమి. తేన ఖో పన సమయేన గఙ్గా నదీ పూరా హోతి సమతిత్తికా కాకపేయ్యా. అప్పేకచ్చే మనుస్సా నావం పరియేసన్తి, అప్పేకచ్చే ఉళుమ్పం పరియేసన్తి, అప్పేకచ్చే కుల్లం బన్ధన్తి అపారా పారం గన్తుకామా. అథ ఖో భగవా – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ – గఙ్గాయ నదియా ఓరిమతీరే [ఓరిమతీరా (బహూసు) మహావ. ౨౮౬; దీ. ని. ౨.౧౫౪ పస్సితబ్బం)] అన్తరహితో పారిమతీరే పచ్చుట్ఠాసి సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన.

అద్దసా ఖో భగవా తే మనుస్సే అప్పేకచ్చే నావం పరియేసన్తే, అప్పేకచ్చే ఉళుమ్పం పరియేసన్తే, అప్పేకచ్చే కుల్లం బన్ధన్తే అపారా పారం గన్తుకామే.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘యే తరన్తి అణ్ణవం సరం,

సేతుం కత్వాన విసజ్జ పల్లలాని;

కుల్లఞ్హి జనో పబన్ధతి [బన్ధతి (స్యా. పీ.)],

తిణ్ణా [నితిణ్ణా (క.)] మేధావినో జనా’’తి. ఛట్ఠం;

౭. ద్విధాపథసుత్తం

౭౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కోసలేసు అద్ధానమగ్గపటిపన్నో హోతి ఆయస్మతా నాగసమాలేన పచ్ఛాసమణేన. అద్దసా ఖో ఆయస్మా నాగసమాలో అన్తరామగ్గే ద్విధాపథం [ద్వేధాపథం (సీ.)]. దిస్వాన భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అయం, భన్తే, భగవా పన్థో; ఇమినా గచ్ఛామా’’తి. ఏవం వుత్తే, భగవా ఆయస్మన్తం నాగసమాలం ఏతదవోచ – ‘‘అయం, నాగసమాల, పన్థో; ఇమినా గచ్ఛామా’’తి.

దుతియమ్పి…పే… తతియమ్పి ఖో ఆయస్మా నాగసమాలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అయం, భన్తే, భగవా పన్థో; ఇమినా గచ్ఛామా’’తి. తతియమ్పి ఖో భగవా ఆయస్మన్తం నాగసమాలం ఏతదవోచ – ‘‘అయం, నాగసమాల, పన్థో; ఇమినా గచ్ఛామా’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా నాగసమాలో భగవతో పత్తచీవరం తత్థేవ ఛమాయం నిక్ఖిపిత్వా పక్కామి – ‘‘ఇదం, భన్తే, భగవతో పత్తచీవర’’న్తి.

అథ ఖో ఆయస్మతో నాగసమాలస్స తేన పన్థేన గచ్ఛన్తస్స అన్తరామగ్గే చోరా నిక్ఖమిత్వా హత్థేహి చ పాదేహి చ ఆకోటేసుం పత్తఞ్చ భిన్దింసు సఙ్ఘాటిఞ్చ విప్ఫాలేసుం. అథ ఖో ఆయస్మా నాగసమాలో భిన్నేన పత్తేన విప్ఫాలితాయ సఙ్ఘాటియా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా నాగసమాలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ మయ్హం, భన్తే, తేన పన్థేన గచ్ఛన్తస్స అన్తరామగ్గే చోరా నిక్ఖమిత్వా హత్థేహి చ పాదేహి చ ఆకోటేసుం, పత్తఞ్చ భిన్దింసు, సఙ్ఘాటిఞ్చ విప్ఫాలేసు’’న్తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘సద్ధిం చరమేకతో వసం,

మిస్సో అఞ్ఞజనేన వేదగూ;

విద్వా పజహాతి పాపకం,

కోఞ్చో ఖీరపకోవ నిన్నగ’’న్తి. సత్తమం;

౮. విసాఖాసుత్తం

౭౮. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే. తేన ఖో పన సమయేన విసాఖాయ మిగారమాతుయా నత్తా కాలఙ్కతా హోతి పియా మనాపా. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా అల్లవత్థా అల్లకేసా దివా దివస్స యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో విసాఖం మిగారమాతరం భగవా ఏతదవోచ –

‘‘హన్ద కుతో ను త్వం, విసాఖే, ఆగచ్ఛసి అల్లవత్థా అల్లకేసా ఇధూపసఙ్కన్తా దివా దివస్సా’’తి? ‘‘నత్తా మే, భన్తే, పియా మనాపా కాలఙ్కతా. తేనాహం అల్లవత్థా అల్లకేసా ఇధూపసఙ్కన్తా దివా దివస్సా’’తి. ‘‘ఇచ్ఛేయ్యాసి త్వం, విసాఖే, యావతికా [యావతకా (?)] సావత్థియా మనుస్సా తావతికే [తావతకే (?)] పుత్తే చ నత్తారో చా’’తి? ‘‘ఇచ్ఛేయ్యాహం, భగవా [ఇచ్ఛేయ్యాహం భన్తే భగవా (స్యా.)] యావతికా సావత్థియా మనుస్సా తావతికే పుత్తే చ నత్తారో చా’’తి.

‘‘కీవబహుకా పన, విసాఖే, సావత్థియా మనుస్సా దేవసికం కాలం కరోన్తీ’’తి? ‘‘దసపి, భన్తే, సావత్థియా మనుస్సా దేవసికం కాలం కరోన్తి; నవపి, భన్తే… అట్ఠపి, భన్తే… సత్తపి, భన్తే… ఛపి, భన్తే… పఞ్చపి, భన్తే… చత్తారోపి, భన్తే… తీణిపి, భన్తే… ద్వేపి, భన్తే, సావత్థియా మనుస్సా దేవసికం కాలం కరోన్తి. ఏకోపి, భన్తే, సావత్థియా మనుస్సో దేవసికం కాలం కరోతి. అవివిత్తా, భన్తే, సావత్థి మనుస్సేహి కాలం కరోన్తేహీ’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, విసాఖే, అపి ను త్వం కదాచి కరహచి అనల్లవత్థా వా భవేయ్యాసి అనల్లకేసా వా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే. అలం మే, భన్తే, తావ బహుకేహి పుత్తేహి చ నత్తారేహి చా’’తి.

‘‘యేసం ఖో, విసాఖే, సతం పియాని, సతం తేసం దుక్ఖాని; యేసం నవుతి పియాని, నవుతి తేసం దుక్ఖాని; యేసం అసీతి పియాని, అసీతి తేసం దుక్ఖాని; యేసం సత్తతి పియాని, సత్తతి తేసం దుక్ఖాని; యేసం సట్ఠి పియాని, సట్ఠి తేసం దుక్ఖాని; యేసం పఞ్ఞాసం పియాని, పఞ్ఞాసం తేసం దుక్ఖాని; యేసం చత్తారీసం పియాని, చత్తారీసం తేసం దుక్ఖాని, యేసం తింసం పియాని, తింసం తేసం దుక్ఖాని; యేసం వీసతి పియాని, వీసతి తేసం దుక్ఖాని, యేసం దస పియాని, దస తేసం దుక్ఖాని; యేసం నవ పియాని, నవ తేసం దుక్ఖాని; యేసం అట్ఠ పియాని, అట్ఠ తేసం దుక్ఖాని; యేసం సత్త పియాని, సత్త తేసం దుక్ఖాని; యేసం ఛ పియాని, ఛ తేసం దుక్ఖాని; యేసం పఞ్చ పియాని, పఞ్చ తేసం దుక్ఖాని; యేసం చత్తారి పియాని, చత్తారి తేసం దుక్ఖాని; యేసం తీణి పియాని, తీణి తేసం దుక్ఖాని; యేసం ద్వే పియాని, ద్వే తేసం దుక్ఖాని; యేసం ఏకం పియం, ఏకం తేసం దుక్ఖం; యేసం నత్థి పియం, నత్థి తేసం దుక్ఖం, అసోకా తే విరజా అనుపాయాసాతి వదామీ’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘యే కేచి సోకా పరిదేవితా వా,

దుక్ఖా చ [దుక్ఖా వ (అట్ఠ.)] లోకస్మిమనేకరూపా;

పియం పటిచ్చప్పభవన్తి ఏతే,

పియే అసన్తే న భవన్తి ఏతే.

‘‘తస్మా హి తే సుఖినో వీతసోకా,

యేసం పియం నత్థి కుహిఞ్చి లోకే;

తస్మా అసోకం విరజం పత్థయానో,

పియం న కయిరాథ కుహిఞ్చి లోకే’’తి. అట్ఠమం;

౯. పఠమదబ్బసుత్తం

౭౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. అథ ఖో ఆయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘పరినిబ్బానకాలో మే దాని, సుగతా’’తి. ‘‘యస్సదాని త్వం, దబ్బ, కాలం మఞ్ఞసీ’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా ఆకాసే అన్తలిక్ఖే పల్లఙ్కేన నిసీదిత్వా తేజోధాతుం సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠహిత్వా పరినిబ్బాయి.

అథ ఖో ఆయస్మతో దబ్బస్స మల్లపుత్తస్స వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా ఆకాసే అన్తలిక్ఖే పల్లఙ్కేన నిసీదిత్వా తేజోధాతుం సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠహిత్వా పరినిబ్బుతస్స సరీరస్స ఝాయమానస్స డయ్హమానస్స నేవ ఛారికా పఞ్ఞాయిత్థ న మసి. సేయ్యథాపి నామ సప్పిస్స వా తేలస్స వా ఝాయమానస్స డయ్హమానస్స నేవ ఛారికా పఞ్ఞాయతి న మసి; ఏవమేవ ఆయస్మతో దబ్బస్స మల్లపుత్తస్స వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా ఆకాసే అన్తలిక్ఖే పల్లఙ్కేన నిసీదిత్వా తేజోధాతుం సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠహిత్వా పరినిబ్బుతస్స సరీరస్స ఝాయమానస్స డయ్హమానస్స నేవ ఛారికా పఞ్ఞాయిత్థ న మసీతి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘అభేది కాయో నిరోధి సఞ్ఞా,

వేదనా సీతిభవింసు [పీతిదహంసు (సీ. పీ.), సీతిదహింసు (క.)] సబ్బా;

వూపసమింసు సఙ్ఖారా,

విఞ్ఞాణం అత్థమాగమా’’తి. నవమం;

౧౦. దుతియదబ్బసుత్తం

౮౦. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘దబ్బస్స, భిక్ఖవే, మల్లపుత్తస్స వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా ఆకాసే అన్తలిక్ఖే పల్లఙ్కేన నిసీదిత్వా తేజోధాతుం సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠహిత్వా పరినిబ్బుతస్స సరీరస్స ఝాయమానస్స డయ్హమానస్స నేవ ఛారికా పఞ్ఞాయిత్థ న మసి. సేయ్యథాపి నామ సప్పిస్స వా తేలస్స వా ఝాయమానస్స డయ్హమానస్స నేవ ఛారికా పఞ్ఞాయతి న మసి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, దబ్బస్స మల్లపుత్తస్స వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా ఆకాసే అన్తలిక్ఖే పల్లఙ్కేన నిసీదిత్వా తేజోధాతుం సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠహిత్వా పరినిబ్బుతస్స సరీరస్స ఝాయమానస్స డయ్హమానస్స నేవ ఛారికా పఞ్ఞాయిత్థ న మసీ’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘అయోఘనహతస్సేవ, జలతో జాతవేదసో [జాతవేదస్స (స్యా.)];

అనుపుబ్బూపసన్తస్స, యథా న ఞాయతే గతి.

ఏవం సమ్మావిముత్తానం, కామబన్ధోఘతారినం;

పఞ్ఞాపేతుం గతి నత్థి, పత్తానం అచలం సుఖ’’న్తి. దసమం;

పాటలిగామియవగ్గో [పాటలిగామవగ్గో (క.)] అట్ఠమో.