౩. సుప్పబుద్ధకుట్ఠిసుత్తం

౪౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన రాజగహే సుప్పబుద్ధో నామ కుట్ఠీ అహోసి – మనుస్సదలిద్దో, మనుస్సకపణో, మనుస్సవరాకో. తేన ఖో పన సమయేన భగవా మహతియా పరిసాయ పరివుతో ధమ్మం దేసేన్తో నిసిన్నో హోతి.

అద్దసా ఖో సుప్పబుద్ధో కుట్ఠీ తం మహాజనకాయం దూరతోవ సన్నిపతితం. దిస్వానస్స ఏతదహోసి – ‘‘నిస్సంసయం ఖో ఏత్థ కిఞ్చి ఖాదనీయం వా భోజనీయం వా భాజీయతి [భాజీయిస్సతి (సీ.)]. యంనూనాహం యేన సో మహాజనకాయో తేనుపసఙ్కమేయ్యం. అప్పేవ నామేత్థ కిఞ్చి ఖాదనీయం వా భోజనీయం వా లభేయ్య’’న్తి.

అథ ఖో సుప్పబుద్ధో కుట్ఠీ యేన సో మహాజనకాయో తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో సుప్పబుద్ధో కుట్ఠీ భగవన్తం మహతియా పరిసాయ పరివుతం ధమ్మం దేసేన్తం నిసిన్నం. దిస్వానస్స ఏతదహోసి – ‘‘న ఖో ఏత్థ కిఞ్చి ఖాదనీయం వా భోజనీయం వా భాజీయతి. సమణో అయం గోతమో పరిసతి ధమ్మం దేసేతి. యంనూనాహమ్పి ధమ్మం సుణేయ్య’’న్తి. తత్థేవ ఏకమన్తం నిసీది – ‘‘అహమ్పి ధమ్మం సోస్సామీ’’తి.

అథ ఖో భగవా సబ్బావన్తం పరిసం చేతసా చేతో పరిచ్చ మనసాకాసి ‘‘కో ను ఖో ఇధ భబ్బో ధమ్మం విఞ్ఞాతు’’న్తి? అద్దసా ఖో భగవా సుప్పబుద్ధం కుట్ఠిం తస్సం పరిసాయం నిసిన్నం. దిస్వానస్స ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో ఇధ భబ్బో ధమ్మం విఞ్ఞాతు’’న్తి. సుప్పబుద్ధం కుట్ఠిం ఆరబ్భ ఆనుపుబ్బిం కథం [ఆనుపుబ్బికథం (సీ.), అనుపుబ్బికథం (స్యా. పీ. క.)] కథేసి, సేయ్యథిదం – దానకథం సీలకథం సగ్గకథం; కామానం ఆదీనవం ఓకారం సఙ్కిలేసం; నేక్ఖమ్మే [నేక్ఖమ్మే చ (సీ. స్యా. పీ.)] ఆనిసంసం పకాసేసి. యదా భగవా అఞ్ఞాసి సుప్పబుద్ధం కుట్ఠిం కల్లచిత్తం ముదుచిత్తం వినీవరణచిత్తం ఉదగ్గచిత్తం పసన్నచిత్తం, అథ యా బుద్ధానం సాముక్కంసికా ధమ్మదేసనా తం పకాసేసి – దుక్ఖం, సముదయం, నిరోధం, మగ్గం. సేయ్యథాపి నామ సుద్ధం వత్థం అపగతకాళకం సమ్మదేవ రజనం పటిగ్గణ్హేయ్య, ఏవమేవ సుప్పబుద్ధస్స కుట్ఠిస్స తస్మింయేవ ఆసనే విరజం వీతమలం ధమ్మచక్ఖుం ఉదపాది – ‘‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’’న్తి.

అథ ఖో సుప్పబుద్ధో కుట్ఠీ దిట్ఠధమ్మో పత్తధమ్మో విదితధమ్మో పరియోగాళ్హధమ్మో తిణ్ణవిచికిచ్ఛో విగతకథంకథో వేసారజ్జప్పత్తో అపరప్పచ్చయో సత్థు సాసనే ఉట్ఠాయాసనా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సుప్పబుద్ధో కుట్ఠీ భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘అభిక్కన్తం, భన్తే, అభిక్కతం, భన్తే! సేయ్యథాపి, భన్తే, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి; ఏవమేవం భగవతా అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం, భన్తే, భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

అథ ఖో సుప్పబుద్ధో కుట్ఠీ భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితో సమాదపితో సముత్తేజితో సమ్పహంసితో భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో అచిరపక్కన్తం సుప్పబుద్ధం కుట్ఠిం గావీ తరుణవచ్ఛా అధిపతిత్వా జీవితా వోరోపేసి.

అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘యో సో, భన్తే, సుప్పబుద్ధో నామ కుట్ఠీ భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితో సమాదపితో సముత్తేజితో సమ్పహంసితో, సో కాలఙ్కతో. తస్స కా గతి, కో అభిసమ్పరాయో’’తి?

‘‘పణ్డితో, భిక్ఖవే, సుప్పబుద్ధో కుట్ఠీ; పచ్చపాది ధమ్మస్సానుధమ్మం; న చ మం ధమ్మాధికరణం విహేసేసి. సుప్పబుద్ధో, భిక్ఖవే, కుట్ఠీ తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సోతాపన్నో అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’’తి.

ఏవం వుత్తే, అఞ్ఞతరో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, హేతు, కో పచ్చయో యేన సుప్పబుద్ధో కుట్ఠీ అహోసి – మనుస్సదలిద్దో, మనుస్సకపణో, మనుస్సవరాకో’’తి?

‘‘భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, సుప్పబుద్ధో కుట్ఠీ ఇమస్మింయేవ రాజగహే సేట్ఠిపుత్తో అహోసి. సో ఉయ్యానభూమిం నియ్యన్తో అద్దస తగరసిఖిం [తగ్గరసిఖిం (క.)] పచ్చేకబుద్ధం నగరం పిణ్డాయ పవిసన్తం. దిస్వానస్స ఏతదహోసి – ‘క్వాయం కుట్ఠీ కుట్ఠిచీవరేన విచరతీ’తి? నిట్ఠుభిత్వా అపసబ్యతో [అపబ్యామతో (స్యా. సం. ని. ౧.౨౫౫)] కరిత్వా పక్కామి. సో తస్స కమ్మస్స విపాకేన బహూని వస్ససతాని బహూని వస్ససహస్సాని బహూని వస్ససతసహస్సాని నిరయే పచ్చిత్థ. తస్సేవ కమ్మస్స విపాకావసేసేన ఇమస్మింయేవ రాజగహే కుట్ఠీ అహోసి మనుస్సదలిద్దో, మనుస్సకపణో, మనుస్సవరాకో. సో తథాగతప్పవేదితం ధమ్మవినయం ఆగమ్మ సద్ధం సమాదియి సీలం సమాదియి సుతం సమాదియి చాగం సమాదియి పఞ్ఞం సమాదియి. సో తథాగతప్పవేదితం ధమ్మవినయం ఆగమ్మ సద్ధం సమాదియిత్వా సీలం సమాదియిత్వా సుతం సమాదియిత్వా చాగం సమాదియిత్వా పఞ్ఞం సమాదియిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నో దేవానం తావతింసానం సహబ్యతం. సో తత్థ అఞ్ఞే దేవే అతిరోచతి వణ్ణేన చేవ యససా చా’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘చక్ఖుమా విసమానీవ, విజ్జమానే పరక్కమే;

పణ్డితో జీవలోకస్మిం, పాపాని పరివజ్జయే’’తి. తతియం;