౪. అట్ఠకవగ్గో
౧. కామసుత్తం
౭౭౨. కామం కామయమానస్స, తస్స చే తం సమిజ్ఝతి;
అద్ధా పీతిమనో హోతి, లద్ధా మచ్చో యదిచ్ఛతి.
౭౭౩. తస్స చే కామయానస్స [కామయమానస్స (క.)], ఛన్దజాతస్స జన్తునో;
తే కామా పరిహాయన్తి, సల్లవిద్ధోవ రుప్పతి.
౭౭౪. యో కామే పరివజ్జేతి, సప్పస్సేవ పదా సిరో;
సోమం [సో ఇమం (సీ. పీ.)] విసత్తికం లోకే, సతో సమతివత్తతి.
౭౭౫. ఖేత్తం వత్థుం హిరఞ్ఞం వా, గవస్సం [గవాస్సం (సీ. స్యా. పీ.)] దాసపోరిసం;
థియో బన్ధూ పుథు కామే, యో నరో అనుగిజ్ఝతి.
౭౭౬. అబలా నం బలీయన్తి, మద్దన్తేనం పరిస్సయా;
తతో నం దుక్ఖమన్వేతి, నావం భిన్నమివోదకం.
౭౭౭. తస్మా జన్తు సదా సతో, కామాని పరివజ్జయే;
తే పహాయ తరే ఓఘం, నావం సిత్వావ [సిఞ్చిత్వా (సీ.)] పారగూతి.
కామసుత్తం పఠమం నిట్ఠితం.
౨. గుహట్ఠకసుత్తం
౭౭౮. సత్తో గుహాయం బహునాభిఛన్నో, తిట్ఠం నరో మోహనస్మిం పగాళ్హో;
దూరే వివేకా హి తథావిధో సో, కామా హి లోకే న హి సుప్పహాయా.
౭౭౯. ఇచ్ఛానిదానా భవసాతబద్ధా, తే దుప్పముఞ్చా న హి అఞ్ఞమోక్ఖా;
పచ్ఛా పురే వాపి అపేక్ఖమానా, ఇమేవ కామే పురిమేవ జప్పం.
౭౮౦. కామేసు గిద్ధా పసుతా పమూళ్హా, అవదానియా తే విసమే నివిట్ఠా;
దుక్ఖూపనీతా పరిదేవయన్తి, కింసూ భవిస్సామ ఇతో చుతాసే.
౭౮౧. తస్మా హి సిక్ఖేథ ఇధేవ జన్తు, యం కిఞ్చి జఞ్ఞా విసమన్తి లోకే;
న తస్స హేతూ విసమం చరేయ్య, అప్పఞ్హిదం జీవితమాహు ధీరా.
౭౮౨. పస్సామి లోకే పరిఫన్దమానం, పజం ఇమం తణ్హగతం భవేసు;
హీనా నరా మచ్చుముఖే లపన్తి, అవీతతణ్హాసే భవాభవేసు.
౭౮౩. మమాయితే పస్సథ ఫన్దమానే, మచ్ఛేవ అప్పోదకే ఖీణసోతే;
ఏతమ్పి దిస్వా అమమో చరేయ్య, భవేసు ఆసత్తిమకుబ్బమానో.
౭౮౪. ఉభోసు అన్తేసు వినేయ్య ఛన్దం, ఫస్సం పరిఞ్ఞాయ అనానుగిద్ధో;
యదత్తగరహీ తదకుబ్బమానో, న లిప్పతీ [న లిమ్పతీ (స్యా. క.)] దిట్ఠసుతేసు ధీరో.
౭౮౫. సఞ్ఞం పరిఞ్ఞా వితరేయ్య ఓఘం, పరిగ్గహేసు ముని నోపలిత్తో;
అబ్బూళ్హసల్లో చరమప్పమత్తో, నాసీసతీ [నాసింసతీ (సీ. స్యా. పీ.)] లోకమిమం పరఞ్చాతి.
గుహట్ఠకసుత్తం దుతియం నిట్ఠితం.
౩. దుట్ఠట్ఠకసుత్తం
౭౮౬. వదన్తి వే దుట్ఠమనాపి ఏకే, అథోపి వే సచ్చమనా వదన్తి;
వాదఞ్చ జాతం ముని నో ఉపేతి, తస్మా మునీ నత్థి ఖిలో కుహిఞ్చి.
౭౮౭. సకఞ్హి దిట్ఠిం కథమచ్చయేయ్య, ఛన్దానునీతో రుచియా నివిట్ఠో;
సయం సమత్తాని పకుబ్బమానో, యథా హి జానేయ్య తథా వదేయ్య.
౭౮౮. యో అత్తనో సీలవతాని జన్తు, అనానుపుట్ఠోవ పరేస [పరస్స (క.)] పావ [పావా (సీ. స్యా. పీ.)];
అనరియధమ్మం కుసలా తమాహు, యో ఆతుమానం సయమేవ పావ.
౭౮౯. సన్తో చ భిక్ఖు అభినిబ్బుతత్తో, ఇతిహన్తి సీలేసు అకత్థమానో;
తమరియధమ్మం కుసలా వదన్తి, యస్సుస్సదా నత్థి కుహిఞ్చి లోకే.
౭౯౦. పకప్పితా సఙ్ఖతా యస్స ధమ్మా, పురక్ఖతా [పురేక్ఖతా (సీ.)] సన్తి అవీవదాతా;
యదత్తని పస్సతి ఆనిసంసం, తం నిస్సితో కుప్పపటిచ్చ సన్తిం.
౭౯౧. దిట్ఠీనివేసా న హి స్వాతివత్తా, ధమ్మేసు నిచ్ఛేయ్య సముగ్గహీతం;
తస్మా నరో తేసు నివేసనేసు, నిరస్సతీ ఆదియతీ చ ధమ్మం.
౭౯౨. ధోనస్స హి నత్థి కుహిఞ్చి లోకే, పకప్పితా దిట్ఠి భవాభవేసు;
మాయఞ్చ మానఞ్చ పహాయ ధోనో, స కేన గచ్ఛేయ్య అనూపయో సో.
౭౯౩. ఉపయో హి ధమ్మేసు ఉపేతి వాదం, అనూపయం కేన కథం వదేయ్య;
అత్తా నిరత్తా [అత్తం నిరత్తం (బహూసు)] న హి తస్స అత్థి, అధోసి సో దిట్ఠిమిధేవ సబ్బన్తి.
దుట్ఠట్ఠకసుత్తం తతియం నిట్ఠితం.
౪. సుద్ధట్ఠకసుత్తం
౭౯౪. పస్సామి సుద్ధం పరమం అరోగం, దిట్ఠేన సంసుద్ధి నరస్స హోతి;
ఏవాభిజానం [ఏతాభిజానం (సీ. పీ.)] పరమన్తి ఞత్వా, సుద్ధానుపస్సీతి పచ్చేతి ఞాణం.
౭౯౫. దిట్ఠేన చే సుద్ధి నరస్స హోతి, ఞాణేన వా సో పజహాతి దుక్ఖం;
అఞ్ఞేన సో సుజ్ఝతి సోపధీకో, దిట్ఠీ హి నం పావ తథా వదానం.
౭౯౬. న బ్రాహ్మణో అఞ్ఞతో సుద్ధిమాహ, దిట్ఠే సుతే సీలవతే ముతే వా;
పుఞ్ఞే చ పాపే చ అనూపలిత్తో, అత్తఞ్జహో నయిధ పకుబ్బమానో.
౭౯౭. పురిమం పహాయ అపరం సితాసే, ఏజానుగా తే న తరన్తి సఙ్గం;
తే ఉగ్గహాయన్తి నిరస్సజన్తి, కపీవ సాఖం పముఞ్చం గహాయం [పముఖం గహాయ (స్యా.), పముఞ్చ గహాయ (క.)].
౭౯౮. సయం సమాదాయ వతాని జన్తు, ఉచ్చావచం గచ్ఛతి సఞ్ఞసత్తో;
విద్వా చ వేదేహి సమేచ్చ ధమ్మం, న ఉచ్చావచం గచ్ఛతి భూరిపఞ్ఞో.
౭౯౯. స సబ్బధమ్మేసు విసేనిభూతో, యం కిఞ్చి దిట్ఠం వ సుతం ముతం వా;
తమేవ దస్సిం వివటం చరన్తం, కేనీధ లోకస్మి వికప్పయేయ్య.
౮౦౦. న కప్పయన్తి న పురేక్ఖరోన్తి, అచ్చన్తసుద్ధీతి న తే వదన్తి;
ఆదానగన్థం గథితం విసజ్జ, ఆసం న కుబ్బన్తి కుహిఞ్చి లోకే.
౮౦౧. సీమాతిగో బ్రాహ్మణో తస్స నత్థి, ఞత్వా వ దిస్వా వ [ఞత్వా చ దిస్వా చ (క. సీ. క.)] సముగ్గహీతం;
న రాగరాగీ న విరాగరత్తో, తస్సీధ నత్థీ పరముగ్గహీతన్తి.
సుద్ధట్ఠకసుత్తం చతుత్థం నిట్ఠితం.
౫. పరమట్ఠకసుత్తం
౮౦౨. పరమన్తి దిట్ఠీసు పరిబ్బసానో, యదుత్తరి కురుతే జన్తు లోకే;
హీనాతి అఞ్ఞే తతో సబ్బమాహ, తస్మా వివాదాని అవీతివత్తో.
౮౦౩. యదత్తనీ పస్సతి ఆనిసంసం, దిట్ఠే సుతే సీలవతే [సీలబ్బతే (స్యా.)] ముతే వా;
తదేవ సో తత్థ సముగ్గహాయ, నిహీనతో పస్సతి సబ్బమఞ్ఞం.
౮౦౪. తం వాపి గన్థం కుసలా వదన్తి, యం నిస్సితో పస్సతి హీనమఞ్ఞం;
తస్మా హి దిట్ఠం వ సుతం ముతం వా, సీలబ్బతం భిక్ఖు న నిస్సయేయ్య.
౮౦౫. దిట్ఠిమ్పి లోకస్మిం న కప్పయేయ్య, ఞాణేన వా సీలవతేన వాపి;
సమోతి అత్తానమనూపనేయ్య, హీనో న మఞ్ఞేథ విసేసి వాపి.
౮౦౬. అత్తం పహాయ అనుపాదియానో, ఞాణేపి సో నిస్సయం నో కరోతి;
స వే వియత్తేసు [వియుత్తేసు (సీ. అట్ఠ.), ద్వియత్తేసు (క.)] న వగ్గసారీ, దిట్ఠిమ్పి [దిట్ఠిమపి (క.)] సో న పచ్చేతి కిఞ్చి.
౮౦౭. యస్సూభయన్తే పణిధీధ నత్థి, భవాభవాయ ఇధ వా హురం వా;
నివేసనా తస్స న సన్తి కేచి, ధమ్మేసు నిచ్ఛేయ్య సముగ్గహీతం.
౮౦౮. తస్సీధ దిట్ఠే వ సుతే ముతే వా, పకప్పితా నత్థి అణూపి సఞ్ఞా;
తం బ్రాహ్మణం దిట్ఠిమనాదియానం, కేనీధ లోకస్మిం వికప్పయేయ్య.
౮౦౯. న కప్పయన్తి న పురేక్ఖరోన్తి, ధమ్మాపి తేసం న పటిచ్ఛితాసే;
న బ్రాహ్మణో సీలవతేన నేయ్యో, పారఙ్గతో న పచ్చేతి తాదీతి.
పరమట్ఠకసుత్తం పఞ్చమం నిట్ఠితం.
౬. జరాసుత్తం
౮౧౦. అప్పం వత జీవితం ఇదం, ఓరం వస్ససతాపి మియ్యతి [మీయతి (సీ. అట్ఠ.)];
యో చేపి అతిచ్చ జీవతి, అథ ఖో సో జరసాపి మియ్యతి.
౮౧౧. సోచన్తి జనా మమాయితే, న హి సన్తి [న హి సన్తా (సీ.), న హీ సన్తి (కత్థచి)] నిచ్చా పరిగ్గహా;
వినాభావసన్తమేవిదం, ఇతి దిస్వా నాగారమావసే.
౮౧౨. మరణేనపి తం పహీయతి [పహియ్యతి (సీ. స్యా. క.)], యం పురిసో మమిదన్తి [మమయిదన్తి (సీ. స్యా. క.), మమాయన్తి (క.)] మఞ్ఞతి;
ఏతమ్పి విదిత్వా [ఏతం దిస్వాన (నిద్దేసే), ఏతమ్పి విదిత్వ (?)] పణ్డితో, న మమత్తాయ నమేథ మామకో.
౮౧౩. సుపినేన యథాపి సఙ్గతం, పటిబుద్ధో పురిసో న పస్సతి;
ఏవమ్పి పియాయితం జనం, పేతం కాలకతం న పస్సతి.
౮౧౪. దిట్ఠాపి సుతాపి తే జనా, యేసం నామమిదం పవుచ్చతి [నామమేవా వసిస్సతి (సీ. స్యా. పీ.)];
నామంయేవావసిస్సతి, అక్ఖేయ్యం పేతస్స జన్తునో.
౮౧౫. సోకప్పరిదేవమచ్ఛరం [సోకపరిదేవమచ్ఛరం (సీ. స్యా. పీ.), సోకం పరిదేవమచ్ఛరం (?)], న జహన్తి గిద్ధా మమాయితే;
తస్మా మునయో పరిగ్గహం, హిత్వా అచరింసు ఖేమదస్సినో.
౮౧౬. పతిలీనచరస్స భిక్ఖునో, భజమానస్స వివిత్తమాసనం;
సామగ్గియమాహు తస్స తం, యో అత్తానం భవనే న దస్సయే.
౮౧౭. సబ్బత్థ మునీ అనిస్సితో, న పియం కుబ్బతి నోపి అప్పియం;
తస్మిం పరిదేవమచ్ఛరం, పణ్ణే వారి యథా న లిమ్పతి [లిప్పతి (సీ. పీ.)].
౮౧౮. ఉదబిన్దు యథాపి పోక్ఖరే, పదుమే వారి యథా న లిమ్పతి;
ఏవం ముని నోపలిమ్పతి, యదిదం దిట్ఠసుతం ముతేసు వా.
౮౧౯. ధోనో న హి తేన మఞ్ఞతి, యదిదం దిట్ఠసుతం ముతేసు వా;
నాఞ్ఞేన విసుద్ధిమిచ్ఛతి, న హి సో రజ్జతి నో విరజ్జతీతి.
జరాసుత్తం ఛట్ఠం నిట్ఠితం.
౭. తిస్సమేత్తేయ్యసుత్తం
౮౨౦. ‘‘మేథునమనుయుత్తస్స, (ఇచ్చాయస్మా తిస్సో మేత్తేయ్యో) విఘాతం బ్రూహి మారిస;
సుత్వాన తవ సాసనం, వివేకే సిక్ఖిస్సామసే.
౮౨౧. ‘‘మేథునమనుయుత్తస్స, (మేత్తేయ్యాతి భగవా) ముస్సతే వాపి సాసనం;
మిచ్ఛా చ పటిపజ్జతి, ఏతం తస్మిం అనారియం.
౮౨౨. ‘‘ఏకో పుబ్బే చరిత్వాన, మేథునం యో నిసేవతి;
యానం భన్తం వ తం లోకే, హీనమాహు పుథుజ్జనం.
౮౨౩. ‘‘యసో కిత్తి చ యా పుబ్బే, హాయతే వాపి తస్స సా;
ఏతమ్పి దిస్వా సిక్ఖేథ, మేథునం విప్పహాతవే.
౮౨౪. ‘‘సఙ్కప్పేహి పరేతో సో, కపణో వియ ఝాయతి;
సుత్వా పరేసం నిగ్ఘోసం, మఙ్కు హోతి తథావిధో.
౮౨౫. ‘‘అథ సత్థాని కురుతే, పరవాదేహి చోదితో;
ఏస ఖ్వస్స మహాగేధో, మోసవజ్జం పగాహతి.
౮౨౬. ‘‘పణ్డితోతి సమఞ్ఞాతో, ఏకచరియం అధిట్ఠితో;
అథాపి [స చాపి (నిద్దేసే)] మేథునే యుత్తో, మన్దోవ పరికిస్సతి [పరికిలిస్సతి (సీ.)].
౮౨౭. ‘‘ఏతమాదీనవం ఞత్వా, ముని పుబ్బాపరే ఇధ;
ఏకచరియం దళ్హం కయిరా, న నిసేవేథ మేథునం.
౮౨౮. ‘‘వివేకఞ్ఞేవ సిక్ఖేథ, ఏతదరియానముత్తమం;
న తేన సేట్ఠో మఞ్ఞేథ, స వే నిబ్బానసన్తికే.
౮౨౯. ‘‘రిత్తస్స మునినో చరతో, కామేసు అనపేక్ఖినో;
ఓఘతిణ్ణస్స పిహయన్తి, కామేసు గధితా [గథితా (సీ.)] పజా’’తి.
తిస్సమేత్తేయ్యసుత్తం సత్తమం నిట్ఠితం.
౮. పసూరసుత్తం
౮౩౦. ఇధేవ సుద్ధి ఇతి వాదయన్తి [విదియన్తి (సీ. పీ.)], నాఞ్ఞేసు ధమ్మేసు విసుద్ధిమాహు;
యం నిస్సితా తత్థ సుభం వదానా, పచ్చేకసచ్చేసు పుథూ నివిట్ఠా.
౮౩౧. తే వాదకామా పరిసం విగయ్హ, బాలం దహన్తీ మిథు అఞ్ఞమఞ్ఞం;
వదన్తి తే అఞ్ఞసితా కథోజ్జం, పసంసకామా కుసలా వదానా.
౮౩౨. యుత్తో కథాయం పరిసాయ మజ్ఝే, పసంసమిచ్ఛం వినిఘాతి హోతి;
అపాహతస్మిం పన మఙ్కు హోతి, నిన్దాయ సో కుప్పతి రన్ధమేసీ.
౮౩౩. యమస్స వాదం పరిహీనమాహు, అపాహతం పఞ్హవిమంసకాసే;
పరిదేవతి సోచతి హీనవాదో, ఉపచ్చగా మన్తి అనుత్థునాతి.
౮౩౪. ఏతే వివాదా సమణేసు జాతా, ఏతేసు ఉగ్ఘాతి నిఘాతి హోతి;
ఏతమ్పి దిస్వా విరమే కథోజ్జం, న హఞ్ఞదత్థత్థిపసంసలాభా.
౮౩౫. పసంసితో వా పన తత్థ హోతి, అక్ఖాయ వాదం పరిసాయ మజ్ఝే;
సో హస్సతీ ఉణ్ణమతీ [ఉన్నమతీ (?)] చ తేన, పప్పుయ్య తమత్థం యథా మనో అహు.
౮౩౬. యా ఉణ్ణతీ [ఉన్నతీ (?)] సాస్స విఘాతభూమి, మానాతిమానం వదతే పనేసో;
ఏతమ్పి దిస్వా న వివాదయేథ, న హి తేన సుద్ధిం కుసలా వదన్తి.
౮౩౭. సూరో యథా రాజఖాదాయ పుట్ఠో, అభిగజ్జమేతి పటిసూరమిచ్ఛం;
యేనేవ సో తేన పలేహి సూర, పుబ్బేవ నత్థి యదిదం యుధాయ.
౮౩౮. యే దిట్ఠిముగ్గయ్హ వివాదయన్తి [వివాదియన్తి (సీ. పీ.)], ఇదమేవ సచ్చన్తి చ వాదయన్తి;
తే త్వం వదస్సూ న హి తేధ అత్థి, వాదమ్హి జాతే పటిసేనికత్తా.