౫. పారాయనవగ్గో

వత్థుగాథా

౯౮౨. కోసలానం పురా రమ్మా, అగమా దక్ఖిణాపథం;

ఆకిఞ్చఞ్ఞం పత్థయానో, బ్రాహ్మణో మన్తపారగూ.

౯౮౩. సో అస్సకస్స విసయే, అళకస్స [ముళకస్స (స్యా.), మూళ్హకస్స (క.), మళకస్స (నిద్దేస)] సమాసనే;

వసి గోధావరీకూలే, ఉఞ్ఛేన చ ఫలేన చ.

౯౮౪. తస్సేవ ఉపనిస్సాయ, గామో చ విపులో అహు;

తతో జాతేన ఆయేన, మహాయఞ్ఞమకప్పయి.

౯౮౫. మహాయఞ్ఞం యజిత్వాన, పున పావిసి అస్సమం;

తస్మిం పటిపవిట్ఠమ్హి, అఞ్ఞో ఆగఞ్ఛి బ్రాహ్మణో.

౯౮౬. ఉగ్ఘట్టపాదో తసితో [తస్సితో (క.)], పఙ్కదన్తో రజస్సిరో;

సో చ నం ఉపసఙ్కమ్మ, సతాని పఞ్చ యాచతి.

౯౮౭. తమేనం బావరీ దిస్వా, ఆసనేన నిమన్తయి;

సుఖఞ్చ కుసలం పుచ్ఛి, ఇదం వచనమబ్రవి.

౯౮౮. ‘‘యం ఖో మమ దేయ్యధమ్మం, సబ్బం విసజ్జితం మయా;

అనుజానాహి మే బ్రహ్మే, నత్థి పఞ్చసతాని మే’’.

౯౮౯. ‘‘సచే మే యాచమానస్స, భవం నానుపదస్సతి;

సత్తమే దివసే తుయ్హం, ముద్ధా ఫలతు సత్తధా’’.

౯౯౦. అభిసఙ్ఖరిత్వా కుహకో, భేరవం సో అకిత్తయి;

తస్స తం వచనం సుత్వా, బావరీ దుక్ఖితో అహు.

౯౯౧. ఉస్సుస్సతి అనాహారో, సోకసల్లసమప్పితో;

అథోపి ఏవం చిత్తస్స, ఝానే న రమతీ మనో.

౯౯౨. ఉత్రస్తం దుక్ఖితం దిస్వా, దేవతా అత్థకామినీ;

బావరిం ఉపసఙ్కమ్మ, ఇదం వచనమబ్రవి.

౯౯౩. ‘‘న సో ముద్ధం పజానాతి, కుహకో సో ధనత్థికో;

ముద్ధని ముద్ధపాతే వా, ఞాణం తస్స న విజ్జతి’’.

౯౯౪. ‘‘భోతీ చరహి జానాసి, తం మే అక్ఖాహి పుచ్ఛితా;

ముద్ధం ముద్ధాధిపాతఞ్చ, తం సుణోమ వచో తవ’’.

౯౯౫. ‘‘అహమ్పేతం న జానామి, ఞాణమేత్థ న విజ్జతి;

ముద్ధని ముద్ధాధిపాతే చ, జినానం హేత్థ [ముద్ధం ముద్ధాధిపాతో చ, జినానం హేత (సీ. స్యా. పీ.)] దస్సనం’’.

౯౯౬. ‘‘అథ కో చరహి జానాతి, అస్మిం పథవిమణ్డలే [పుథవిమణ్డలే (సీ. పీ.)];

ముద్ధం ముద్ధాధిపాతఞ్చ, తం మే అక్ఖాహి దేవతే’’.

౯౯౭. ‘‘పురా కపిలవత్థుమ్హా, నిక్ఖన్తో లోకనాయకో;

అపచ్చో ఓక్కాకరాజస్స, సక్యపుత్తో పభఙ్కరో.

౯౯౮. ‘‘సో హి బ్రాహ్మణ సమ్బుద్ధో, సబ్బధమ్మాన పారగూ;

సబ్బాభిఞ్ఞాబలప్పత్తో, సబ్బధమ్మేసు చక్ఖుమా;

సబ్బకమ్మక్ఖయం పత్తో, విముత్తో ఉపధిక్ఖయే.

౯౯౯. ‘‘బుద్ధో సో భగవా లోకే, ధమ్మం దేసేతి చక్ఖుమా;

తం త్వం గన్త్వాన పుచ్ఛస్సు, సో తే తం బ్యాకరిస్సతి’’.

౧౦౦౦. సమ్బుద్ధోతి వచో సుత్వా, ఉదగ్గో బావరీ అహు;

సోకస్స తనుకో ఆసి, పీతిఞ్చ విపులం లభి.

౧౦౦౧. సో బావరీ అత్తమనో ఉదగ్గో, తం దేవతం పుచ్ఛతి వేదజాతో;

‘‘కతమమ్హి గామే నిగమమ్హి వా పన, కతమమ్హి వా జనపదే లోకనాథో;

యత్థ గన్త్వాన పస్సేము [గన్త్వా నమస్సేము (సీ. స్యా. పీ.)], సమ్బుద్ధం ద్విపదుత్తమం’’ [ద్విపదుత్తమం (సీ. స్యా. పీ.)],.

౧౦౦౨. ‘‘సావత్థియం కోసలమన్దిరే జినో, పహూతపఞ్ఞో వరభూరిమేధసో;

సో సక్యపుత్తో విధురో అనాసవో, ముద్ధాధిపాతస్స విదూ నరాసభో’’.

౧౦౦౩. తతో ఆమన్తయీ సిస్సే, బ్రాహ్మణే మన్తపారగే;

‘‘ఏథ మాణవా అక్ఖిస్సం, సుణాథ వచనం మమ.

౧౦౦౪. ‘‘యస్సేసో దుల్లభో లోకే, పాతుభావో అభిణ్హసో;

స్వాజ్జ లోకమ్హి ఉప్పన్నో, సమ్బుద్ధో ఇతి విస్సుతో;

ఖిప్పం గన్త్వాన సావత్థిం, పస్సవ్హో ద్విపదుత్తమం’’.

౧౦౦౫. ‘‘కథం చరహి జానేము, దిస్వా బుద్ధోతి బ్రాహ్మణ;

అజానతం నో పబ్రూహి, యథా జానేము తం మయం’’.

౧౦౦౬. ‘‘ఆగతాని హి మన్తేసు, మహాపురిసలక్ఖణా;

ద్వత్తింసాని చ [ద్విత్తింసా చ (సీ. స్యా. పీ.), ద్విత్తింస తాని (?)] బ్యాక్ఖాతా, సమత్తా అనుపుబ్బసో.

౧౦౦౭. ‘‘యస్సేతే హోన్తి గత్తేసు, మహాపురిసలక్ఖణా;

ద్వేయేవ తస్స గతియో, తతియా హి న విజ్జతి.

౧౦౦౮. ‘‘సచే అగారం ఆవసతి [అజ్ఝావసతి (క.)], విజేయ్య పథవిం ఇమం;

అదణ్డేన అసత్థేన, ధమ్మేనమనుసాసతి.

౧౦౦౯. ‘‘సచే చ సో పబ్బజతి, అగారా అనగారియం;

వివట్టచ్ఛదో [వివత్తఛద్దో (సీ.)] సమ్బుద్ధో, అరహా భవతి అనుత్తరో.

౧౦౧౦. ‘‘జాతిం గోత్తఞ్చ లక్ఖణం, మన్తే సిస్సే పునాపరే;

ముద్ధం ముద్ధాధిపాతఞ్చ, మనసాయేవ పుచ్ఛథ.

౧౦౧౧. ‘‘అనావరణదస్సావీ, యది బుద్ధో భవిస్సతి;

మనసా పుచ్ఛితే పఞ్హే, వాచాయ విస్సజేస్సతి’’.

౧౦౧౨. బావరిస్స వచో సుత్వా, సిస్సా సోళస బ్రాహ్మణా;

అజితో తిస్సమేత్తేయ్యో, పుణ్ణకో అథ మేత్తగూ.

౧౦౧౩. ధోతకో ఉపసీవో చ, నన్దో చ అథ హేమకో;

తోదేయ్యకప్పా దుభయో, జతుకణ్ణీ చ పణ్డితో.

౧౦౧౪. భద్రావుధో ఉదయో చ, పోసాలో చాపి బ్రాహ్మణో;

మోఘరాజా చ మేధావీ, పిఙ్గియో చ మహాఇసి.

౧౦౧౫. పచ్చేకగణినో సబ్బే, సబ్బలోకస్స విస్సుతా;

ఝాయీ ఝానరతా ధీరా, పుబ్బవాసనవాసితా.

౧౦౧౬. బావరిం అభివాదేత్వా, కత్వా చ నం పదక్ఖిణం;

జటాజినధరా సబ్బే, పక్కాముం ఉత్తరాముఖా.

౧౦౧౭. అళకస్స పతిట్ఠానం, పురిమాహిస్సతిం [పురిమం మాహిస్సతిం (సీ. పీ.), పురం మాహిస్సతిం (స్యా.)] తదా;

ఉజ్జేనిఞ్చాపి గోనద్ధం, వేదిసం వనసవ్హయం.

౧౦౧౮. కోసమ్బిఞ్చాపి సాకేతం, సావత్థిఞ్చ పురుత్తమం;

సేతబ్యం కపిలవత్థుం, కుసినారఞ్చ మన్దిరం.

౧౦౧౯. పావఞ్చ భోగనగరం, వేసాలిం మాగధం పురం;

పాసాణకం చేతియఞ్చ, రమణీయం మనోరమం.

౧౦౨౦. తసితోవుదకం సీతం, మహాలాభంవ వాణిజో;

ఛాయం ఘమ్మాభితత్తోవ, తురితా పబ్బతమారుహుం.

౧౦౨౧. భగవా తమ్హి సమయే, భిక్ఖుసఙ్ఘపురక్ఖతో;

భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేతి, సీహోవ నదతీ వనే.

౧౦౨౨. అజితో అద్దస బుద్ధం, సతరంసిం [వీతరంసింవ (స్యా.), సతరంసీవ (క.), పీతరంసీవ (నిద్దేస)] వ భాణుమం;

చన్దం యథా పన్నరసే, పారిపూరిం ఉపాగతం.

౧౦౨౩. అథస్స గత్తే దిస్వాన, పరిపూరఞ్చ బ్యఞ్జనం;

ఏకమన్తం ఠితో హట్ఠో, మనోపఞ్హే అపుచ్ఛథ.

౧౦౨౪. ‘‘ఆదిస్స జమ్మనం [జప్పనం (క.)] బ్రూహి, గోత్తం బ్రూహి సలక్ఖణం [బ్రూహిస్స లక్ఖణం (నిద్దేస)];

మన్తేసు పారమిం బ్రూహి, కతి వాచేతి బ్రాహ్మణో’’.

౧౦౨౫. ‘‘వీసం వస్ససతం ఆయు, సో చ గోత్తేన బావరీ;

తీణిస్స లక్ఖణా గత్తే, తిణ్ణం వేదాన పారగూ.

౧౦౨౬. ‘‘లక్ఖణే ఇతిహాసే చ, సనిఘణ్డుసకేటుభే;

పఞ్చసతాని వాచేతి, సధమ్మే పారమిం గతో’’.

౧౦౨౭. ‘‘లక్ఖణానం పవిచయం, బావరిస్స నరుత్తమ;

కఙ్ఖచ్ఛిద [తణ్హచ్ఛిద (బహూసు)] పకాసేహి, మా నో కఙ్ఖాయితం అహు’’.

౧౦౨౮. ‘‘ముఖం జివ్హాయ ఛాదేతి, ఉణ్ణస్స భముకన్తరే;

కోసోహితం వత్థగుయ్హం, ఏవం జానాహి మాణవ’’.

౧౦౨౯. పుచ్ఛఞ్హి కిఞ్చి అసుణన్తో, సుత్వా పఞ్హే వియాకతే;

విచిన్తేతి జనో సబ్బో, వేదజాతో కతఞ్జలీ.

౧౦౩౦. ‘‘కో ను దేవో వా బ్రహ్మా వా, ఇన్దో వాపి సుజమ్పతి;

మనసా పుచ్ఛితే పఞ్హే, కమేతం పటిభాసతి.

౧౦౩౧. ‘‘ముద్ధం ముద్ధాధిపాతఞ్చ, బావరీ పరిపుచ్ఛతి;

తం బ్యాకరోహి భగవా, కఙ్ఖం వినయ నో ఇసే’’.

౧౦౩౨. ‘‘అవిజ్జా ముద్ధాతి జానాహి, విజ్జా ముద్ధాధిపాతినీ;

సద్ధాసతిసమాధీహి, ఛన్దవీరియేన సంయుతా’’.

౧౦౩౩. తతో వేదేన మహతా, సన్థమ్భిత్వాన మాణవో;

ఏకంసం అజినం కత్వా, పాదేసు సిరసా పతి.

౧౦౩౪. ‘‘బావరీ బ్రాహ్మణో భోతో, సహ సిస్సేహి మారిస;

ఉదగ్గచిత్తో సుమనో, పాదే వన్దతి చక్ఖుమ’’.

౧౦౩౫. ‘‘సుఖితో బావరీ హోతు, సహ సిస్సేహి బ్రాహ్మణో;

త్వఞ్చాపి సుఖితో హోహి, చిరం జీవాహి మాణవ.

౧౦౩౬. ‘‘బావరిస్స చ తుయ్హం వా, సబ్బేసం సబ్బసంసయం;

కతావకాసా పుచ్ఛవ్హో, యం కిఞ్చి మనసిచ్ఛథ’’.

౧౦౩౭. సమ్బుద్ధేన కతోకాసో, నిసీదిత్వాన పఞ్జలీ;

అజితో పఠమం పఞ్హం, తత్థ పుచ్ఛి తథాగతం.

వత్థుగాథా నిట్ఠితా.

౧. అజితమాణవపుచ్ఛా

౧౦౩౮. ‘‘కేనస్సు నివుతో లోకో, (ఇచ్చాయస్మా అజితో)

కేనస్సు నప్పకాసతి;

కిస్సాభిలేపనం బ్రూసి, కింసు తస్స మహబ్భయం’’.

౧౦౩౯. ‘‘అవిజ్జాయ నివుతో లోకో, (అజితాతి భగవా)

వేవిచ్ఛా పమాదా నప్పకాసతి;

జప్పాభిలేపనం బ్రూమి, దుక్ఖమస్స మహబ్భయం’’.

౧౦౪౦. ‘‘సవన్తి సబ్బధి సోతా, (ఇచ్చాయస్మా అజితో)

సోతానం కిం నివారణం;

సోతానం సంవరం బ్రూహి, కేన సోతా పిధియ్యరే’’ [పిథియ్యరే (సీ. స్యా. పీ.), పిథీయరే (సీ. అట్ఠ.), పిధీయరే (?)].

౧౦౪౧. ‘‘యాని సోతాని లోకస్మిం, (అజితాతి భగవా)

సతి తేసం నివారణం;

సోతానం సంవరం బ్రూమి, పఞ్ఞాయేతే పిధియ్యరే’’.

౧౦౪౨. ‘‘పఞ్ఞా చేవ సతి యఞ్చ [సతీ చేవ (సీ.), సతీ చ (స్యా.), సతీ చాపి (పీ. నిద్దేస), సతి చాపి (నిద్దేస)], (ఇచ్చాయస్మా అజితో)

నామరూపఞ్చ మారిస;

ఏతం మే పుట్ఠో పబ్రూహి, కత్థేతం ఉపరుజ్ఝతి’’.

౧౦౪౩. ‘‘యమేతం పఞ్హం అపుచ్ఛి, అజిత తం వదామి తే;

యత్థ నామఞ్చ రూపఞ్చ, అసేసం ఉపరుజ్ఝతి;

విఞ్ఞాణస్స నిరోధేన, ఏత్థేతం ఉపరుజ్ఝతి’’.

౧౦౪౪. ‘‘యే చ సఙ్ఖాతధమ్మాసే, యే చ సేఖా పుథూ ఇధ;

తేసం మే నిపకో ఇరియం, పుట్ఠో పబ్రూహి మారిస’’.

౧౦౪౫. ‘‘కామేసు నాభిగిజ్ఝేయ్య, మనసానావిలో సియా;

కుసలో సబ్బధమ్మానం, సతో భిక్ఖు పరిబ్బజే’’తి.

అజితమాణవపుచ్ఛా పఠమా నిట్ఠితా.

౨. తిస్సమేత్తేయ్యమాణవపుచ్ఛా

౧౦౪౬. ‘‘కోధ సన్తుసితో లోకే, (ఇచ్చాయస్మా తిస్సమేత్తేయ్యో)

కస్స నో సన్తి ఇఞ్జితా;

కో ఉభన్తమభిఞ్ఞాయ, మజ్ఝే మన్తా న లిప్పతి [లిమ్పతి (క.)];

కం బ్రూసి మహాపురిసోతి, కో ఇధ సిబ్బినిమచ్చగా’’.

౧౦౪౭. ‘‘కామేసు బ్రహ్మచరియవా, (మేత్తేయ్యాతి భగవా)

వీతతణ్హో సదా సతో;

సఙ్ఖాయ నిబ్బుతో భిక్ఖు, తస్స నో సన్తి ఇఞ్జితా.