౪. కసిభారద్వాజసుత్తం

ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా మగధేసు విహరతి దక్ఖిణాగిరిస్మిం [దక్ఖిణగిరిస్మిం (క.)] ఏకనాళాయం బ్రాహ్మణగామే. తేన ఖో పన సమయేన కసిభారద్వాజస్స బ్రాహ్మణస్స పఞ్చమత్తాని నఙ్గలసతాని పయుత్తాని హోన్తి వప్పకాలే. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన కసిభారద్వాజస్స బ్రాహ్మణస్స కమ్మన్తో తేనుపసఙ్కమి. తేన ఖో పన సమయేన కసిభారద్వాజస్స బ్రాహ్మణస్స పరివేసనా వత్తతి. అథ ఖో భగవా యేన పరివేసనా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి.

అద్దసా ఖో కసిభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం పిణ్డాయ ఠితం. దిస్వాన భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అహం ఖో, సమణ, కసామి చ వపామి చ; కసిత్వా చ వపిత్వా చ భుఞ్జామి. త్వమ్పి, సమణ, కసస్సు చ వపస్సు చ; కసిత్వా చ వపిత్వా చ భుఞ్జస్సూ’’తి.

‘‘అహమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, కసామి చ వపామి చ; కసిత్వా చ వపిత్వా చ భుఞ్జామీ’’తి. ‘‘న ఖో పన మయం [న ఖో పన సమణ (స్యా.)] పస్సామ భోతో గోతమస్స యుగం వా నఙ్గలం వా ఫాలం వా పాచనం వా బలిబద్దే [బలివద్దే (సీ. పీ.), బలీబద్దే (?)] వా. అథ చ పన భవం గోతమో ఏవమాహ – ‘అహమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, కసామి చ వపామి చ; కసిత్వా చ వపిత్వా చ భుఞ్జామీ’’’తి.

అథ ఖో కసిభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

౭౬. ‘‘కస్సకో పటిజానాసి, న చ పస్సామ తే కసిం;

కసిం నో పుచ్ఛితో బ్రూహి, యథా జానేము తే కసిం’’.

౭౭. ‘‘సద్ధా బీజం తపో వుట్ఠి, పఞ్ఞా మే యుగనఙ్గలం;

హిరీ ఈసా మనో యోత్తం, సతి మే ఫాలపాచనం.

౭౮. ‘‘కాయగుత్తో వచీగుత్తో, ఆహారే ఉదరే యతో;

సచ్చం కరోమి నిద్దానం, సోరచ్చం మే పమోచనం.

౭౯. ‘‘వీరియం మే ధురధోరయ్హం, యోగక్ఖేమాధివాహనం;

గచ్ఛతి అనివత్తన్తం, యత్థ గన్త్వా న సోచతి.

౮౦. ‘‘ఏవమేసా కసీ కట్ఠా, సా హోతి అమతప్ఫలా;

ఏతం కసిం కసిత్వాన, సబ్బదుక్ఖా పముచ్చతీ’’తి.

అథ ఖో కసిభారద్వాజో బ్రాహ్మణో మహతియా కంసపాతియా పాయసం [పాయాసం (సబ్బత్థ)] వడ్ఢేత్వా భగవతో ఉపనామేసి – ‘‘భుఞ్జతు భవం గోతమో పాయసం. కస్సకో భవం; యం హి భవం గోతమో అమతప్ఫలం [అమతప్ఫలమ్పి (సం. ని. ౧.౧౯౭)] కసిం కసతీ’’తి.

౮౧. ‘‘గాథాభిగీతం మే అభోజనేయ్యం, సమ్పస్సతం బ్రాహ్మణ నేస ధమ్మో;

గాథాభిగీతం పనుదన్తి బుద్ధా, ధమ్మే సతీ బ్రాహ్మణ వుత్తిరేసా.

౮౨. ‘‘అఞ్ఞేన చ కేవలినం మహేసిం, ఖీణాసవం కుక్కుచ్చవూపసన్తం;

అన్నేన పానేన ఉపట్ఠహస్సు, ఖేత్తం హి తం పుఞ్ఞపేక్ఖస్స హోతీ’’తి.

‘‘అథ కస్స చాహం, భో గోతమ, ఇమం పాయసం దమ్మీ’’తి? ‘‘న ఖ్వాహం తం, బ్రాహ్మణ, పస్సామి సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ, యస్స సో పాయసో భుత్తో సమ్మా పరిణామం గచ్ఛేయ్య, అఞ్ఞత్ర తథాగతస్స వా తథాగతసావకస్స వా. తేన హి త్వం, బ్రాహ్మణ, తం పాయసం అప్పహరితే వా ఛడ్డేహి అప్పాణకే వా ఉదకే ఓపిలాపేహీ’’తి.

అథ ఖో కసిభారద్వాజో బ్రాహ్మణో తం పాయసం అప్పాణకే ఉదకే ఓపిలాపేసి. అథ ఖో సో పాయసో ఉదకే పక్ఖిత్తో చిచ్చిటాయతి చిటిచిటాయతి సన్ధూపాయతి సమ్పధూపాయతి [సన్ధూమాయతి సమ్పధూమాయతి (స్యా.)]. సేయ్యథాపి నామ ఫాలో దివసం సన్తత్తో [దివససన్తత్తో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఉదకే పక్ఖిత్తో చిచ్చిటాయతి చిటిచిటాయతి సన్ధూపాయతి సమ్పధూపాయతి; ఏవమేవ సో పాయసో ఉదకే పక్ఖిత్తో చిచ్చిటాయతి చిటిచిటాయతి సన్ధూపాయతి సమ్పధూపాయతి.

అథ ఖో కసిభారద్వాజో బ్రాహ్మణో సంవిగ్గో లోమహట్ఠజాతో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతో పాదేసు సిరసా నిపతిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ! సేయ్యథాపి, భో గోతమ, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య, చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి [దక్ఖిన్తీతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)]; ఏవమేవం భోతా గోతమేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ, లభేయ్యాహం భోతో గోతమస్స సన్తికే పబ్బజ్జం, లభేయ్యం ఉపసమ్పద’’న్తి.

అలత్థ ఖో కసిభారద్వాజో బ్రాహ్మణో భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జం, అలత్థ ఉపసమ్పదం. అచిరూపసమ్పన్నో ఖో పనాయస్మా భారద్వాజో ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో నచిరస్సేవ – యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి, తదనుత్తరం – బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహాసి. ‘‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’’తి అబ్భఞ్ఞాసి. అఞ్ఞతరో చ [అఞ్ఞతరో చ ఖో (సీ. పీ.), అఞ్ఞతరో ఖో (స్యా. కం. క.)] పనాయస్మా భారద్వాజో అరహతం అహోసీతి.

కసిభారద్వాజసుత్తం చతుత్థం నిట్ఠితం.