౪. వివేకకథా

౨౨. సావత్థినిదానం [సం ని. ౩.౫.౧౪౯ పస్సితబ్బా]. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యే కేచి బలకరణీయా కమ్మన్తా కరీయన్తి, సబ్బే తే పథవిం నిస్సాయ పథవియం పతిట్ఠాయ ఏవమేతే బలకరణీయా కమ్మన్తా కరీయన్తి, ఏవమేవం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలం నిస్సాయ సీలే పతిట్ఠాయ అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం భావేతి, అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం బహులీకరోతి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలం నిస్సాయ సీలే పతిట్ఠాయ అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం భావేతి, అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం బహులీకరోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సమ్మాదిట్ఠిం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. సమ్మాసఙ్కప్పం…పే… సమ్మావాచం… సమ్మాకమ్మన్తం… సమ్మాఆజీవం… సమ్మావాయామం… సమ్మాసతిం… సమ్మాసమాధిం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలం నిస్సాయ సీలే పతిట్ఠాయ అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం భావేతి, అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం బహులీకరోతి.

౨౩. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యే కేచి [యేపిమే (స్యా.) సం. ని. ౫.౧౫౦ పస్సితబ్బా] బీజగామభూతగామా వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జన్తి, సబ్బే తే పథవిం నిస్సాయ పథవియం పతిట్ఠాయ ఏవమేతే బీజగామభూతగామా వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జన్తి; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలం నిస్సాయ సీలే పతిట్ఠాయ అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం భావేన్తో అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం బహులీకరోన్తో వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం పాపుణాతి ధమ్మేసు.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలం నిస్సాయ సీలే పతిట్ఠాయ అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం భావేన్తో అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం బహులీకరోన్తో వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం పాపుణాతి ధమ్మేసు? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సమ్మాదిట్ఠిం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. సమ్మాసఙ్కప్పం భావేతి…పే… సమ్మావాచం భావేతి… సమ్మాకమ్మన్తం భావేతి… సమ్మాఆజీవం భావేతి… సమ్మావాయామం భావేతి… సమ్మాసతిం భావేతి… సమ్మాసమాధిం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలం నిస్సాయ సీలే పతిట్ఠాయ అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం భావేన్తో అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం బహులీకరోన్తో వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం పాపుణాతి ధమ్మేసూ’’తి.

౧. మగ్గఙ్గనిద్దేసో

౨౪. సమ్మాదిట్ఠియా పఞ్చ వివేకా, పఞ్చ విరాగా, పఞ్చ నిరోధా, పఞ్చ వోస్సగ్గా, ద్వాదస నిస్సయా. సమ్మాసఙ్కప్పస్స…పే… సమ్మావాచాయ… సమ్మాకమ్మన్తస్స… సమ్మాఆజీవస్స… సమ్మావాయామస్స… సమ్మాసతియా… సమ్మాసమాధిస్స పఞ్చ వివేకా, పఞ్చ విరాగా, పఞ్చ నిరోధా, పఞ్చ వోస్సగ్గా, ద్వాదస నిస్సయా.

సమ్మాదిట్ఠియా కతమే పఞ్చ వివేకా? విక్ఖమ్భనవివేకో, తదఙ్గవివేకో సముచ్ఛేదవివేకో, పటిప్పస్సద్ధివివేకో, నిస్సరణవివేకో. విక్ఖమ్భనవివేకో చ నీవరణానం పఠమజ్ఝానం భావయతో, తదఙ్గవివేకో చ దిట్ఠిగతానం నిబ్బేధభాగియం సమాధిం భావయతో, సముచ్ఛేదవివేకో చ లోకుత్తరం ఖయగామిమగ్గం భావయతో, పటిప్పస్సద్ధివివేకో చ ఫలక్ఖణే, నిస్సరణవివేకో చ నిరోధో నిబ్బానం. సమ్మాదిట్ఠియా ఇమే పఞ్చ వివేకా. ఇమేసు పఞ్చసు వివేకేసు ఛన్దజాతో హోతి సద్ధాధిముత్తో, చిత్తఞ్చస్స స్వాధిట్ఠితం.

సమ్మాదిట్ఠియా కతమే పఞ్చ విరాగా? విక్ఖమ్భనవిరాగో, తదఙ్గవిరాగో, సముచ్ఛేదవిరాగో, పటిప్పస్సద్ధివిరాగో, నిస్సరణవిరాగో. విక్ఖమ్భనవిరాగో చ నీవరణానం పఠమజ్ఝానం భావయతో, తదఙ్గవిరాగో చ దిట్ఠిగతానం నిబ్బేధభాగియం సమాధిం భావయతో, సముచ్ఛేదవిరాగో చ లోకుత్తరం ఖయగామిమగ్గం భావయతో, పటిప్పస్సద్ధివిరాగో చ ఫలక్ఖణే, నిస్సరణవిరాగో చ నిరోధో నిబ్బానం. సమ్మాదిట్ఠియా ఇమే పఞ్చ విరాగా. ఇమేసు పఞ్చసు విరాగేసు ఛన్దజాతో హోతి సద్ధాధిముత్తో, చిత్తఞ్చస్స స్వాధిట్ఠితం.

సమ్మాదిట్ఠియా కతమే పఞ్చ నిరోధా? విక్ఖమ్భననిరోధో, తదఙ్గనిరోధో, సముచ్ఛేదనిరోధో, పటిప్పస్సద్ధినిరోధో, నిస్సరణనిరోధో. విక్ఖమ్భననిరోధో చ నీవరణానం పఠమజ్ఝానం భావయతో, తదఙ్గనిరోధో చ దిట్ఠిగతానం నిబ్బేధభాగియం సమాధిం భావయతో, సముచ్ఛేదనిరోధో చ లోకుత్తరం ఖయగామిమగ్గం భావయతో, పటిప్పస్సద్ధినిరోధో చ ఫలక్ఖణే, నిస్సరణనిరోధో చ అమతా ధాతు. సమ్మాదిట్ఠియా ఇమే పఞ్చ నిరోధా. ఇమేసు పఞ్చసు నిరోధేసు ఛన్దజాతో హోతి సద్ధాధిముత్తో, చిత్తఞ్చస్స స్వాధిట్ఠితం.

సమ్మాదిట్ఠియా కతమే పఞ్చ వోస్సగ్గా? విక్ఖమ్భనవోస్సగ్గో, తదఙ్గవోస్సగ్గో, సముచ్ఛేదవోస్సగ్గో, పటిప్పస్సద్ధివోస్సగ్గో, నిస్సరణవోస్సగ్గో. విక్ఖమ్భనవోస్సగ్గో చ నీవరణానం పఠమజ్ఝానం భావయతో, తదఙ్గవోస్సగ్గో చ దిట్ఠిగతానం నిబ్బేధభాగియం సమాధిం భావయతో, సముచ్ఛేదవోస్సగ్గో చ లోకుత్తరం ఖయగామిమగ్గం భావయతో, పటిప్పస్సద్ధివోస్సగ్గో చ ఫలక్ఖణే, నిస్సరణవోస్సగ్గో చ నిరోధో నిబ్బానం. సమ్మాదిట్ఠియా ఇమే పఞ్చ వోస్సగ్గా. ఇమేసు పఞ్చసు వోస్సగ్గేసు ఛన్దజాతో హోతి సద్ధాధిముత్తో, చిత్తఞ్చస్స స్వాధిట్ఠితం. సమ్మాదిట్ఠియా ఇమే పఞ్చ వివేకా, పఞ్చ విరాగా, పఞ్చ నిరోధా, పఞ్చ వోస్సగ్గా, ద్వాదస నిస్సయా.

౨౫. సమ్మాసఙ్కప్పస్స …పే… సమ్మావాచాయ… సమ్మాకమ్మన్తస్స… సమ్మాఆజీవస్స… సమ్మావాయామస్స… సమ్మాసతియా… సమ్మాసమాధిస్స కతమే పఞ్చ వివేకా? విక్ఖమ్భనవివేకో, తదఙ్గవివేకో, సముచ్ఛేదవివేకో, పటిప్పస్సద్ధివివేకో, నిస్సరణవివేకో. విక్ఖమ్భనవివేకో చ నీవరణానం పఠమజ్ఝానం భావయతో, తదఙ్గవివేకో చ దిట్ఠిగతానం నిబ్బేధభాగియం సమాధిం భావయతో, సముచ్ఛేదవివేకో చ లోకుత్తరం ఖయగామిమగ్గం భావయతో, పటిప్పస్సద్ధివివేకో చ ఫలక్ఖణే నిస్సరణవివేకో చ నిరోధో నిబ్బానం. సమ్మాసమాధిస్స ఇమే పఞ్చ వివేకా. ఇమేసు పఞ్చసు వివేకేసు ఛన్దజాతో హోతి సద్ధాధిముత్తో, చిత్తఞ్చస్స స్వాధిట్ఠితం.

సమ్మాసమాధిస్స కతమే పఞ్చ విరాగా? విక్ఖమ్భనవిరాగో, తదఙ్గవిరాగో, సముచ్ఛేదవిరాగో, పటిప్పస్సద్ధివిరాగో, నిస్సరణవిరాగో. విక్ఖమ్భనవిరాగో చ నీవరణానం పఠమజ్ఝానం భావయతో, తదఙ్గవిరాగో చ దిట్ఠిగతానం నిబ్బేధభాగియం సమాధిం భావయతో, సముచ్ఛేదవిరాగో చ లోకుత్తరం ఖయగామిమగ్గం భావయతో, పటిప్పస్సద్ధివిరాగో చ ఫలక్ఖణే, నిస్సరణవిరాగో చ నిరోధో నిబ్బానం. సమ్మాసమాధిస్స ఇమే పఞ్చ విరాగా. ఇమేసు పఞ్చసు విరాగేసు ఛన్దజాతో హోతి సద్ధాధిముత్తో, చిత్తఞ్చస్స స్వాధిట్ఠితం.

సమ్మాసమాధిస్స కతమే పఞ్చ నిరోధా? విక్ఖమ్భననిరోధో, తదఙ్గనిరోధో, సముచ్ఛేదనిరోధో, పటిప్పస్సద్ధినిరోధో, నిస్సరణనిరోధో. విక్ఖమ్భననిరోధో చ నీవరణానం పఠమజ్ఝానం భావయతో, తదఙ్గనిరోధో చ దిట్ఠిగతానం నిబ్బేధభాగియం సమాధిం భావయతో, సముచ్ఛేదనిరోధో చ లోకుత్తరం ఖయగామిమగ్గం భావయతో, పటిప్పస్సద్ధినిరోధో చ ఫలక్ఖణే, నిస్సరణనిరోధో చ అమతా ధాతు. సమ్మాసమాధిస్స ఇమే పఞ్చ నిరోధా. ఇమేసు పఞ్చసు నిరోధేసు ఛన్దజాతో హోతి సద్ధాధిముత్తో, చిత్తఞ్చస్స స్వాధిట్ఠితం.

సమ్మాసమాధిస్స కతమే పఞ్చ వోస్సగ్గా? విక్ఖమ్భనవోస్సగ్గో, తదఙ్గవోస్సగ్గో, సముచ్ఛేదవోస్సగ్గో, పటిప్పస్సద్ధివోస్సగ్గో, నిస్సరణవోస్సగ్గో. విక్ఖమ్భనవోస్సగ్గో చ నీవరణానం పఠమజ్ఝానం భావయతో, తదఙ్గవోస్సగ్గో చ దిట్ఠిగతానం నిబ్బేధభాగియం సమాధిం భావయతో, సముచ్ఛేదవోస్సగ్గో చ లోకుత్తరం ఖయగామిమగ్గం భావయతో, పటిప్పస్సద్ధివోస్సగ్గో చ ఫలక్ఖణే, నిస్సరణవోస్సగ్గో చ నిరోధో నిబ్బానం. సమ్మాసమాధిస్స ఇమే పఞ్చ వోస్సగ్గా. ఇమేసు పఞ్చసు వోస్సగ్గేసు ఛన్దజాతో హోతి సద్ధాధిముత్తో, చిత్తఞ్చస్స స్వాధిట్ఠితం. సమ్మాసమాధిస్స ఇమే పఞ్చ వివేకా, పఞ్చ విరాగా, పఞ్చ నిరోధా, పఞ్చ వోస్సగ్గా, ద్వాదస నిస్సయా.

౨౬. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యే కేచి బలకరణీయా కమ్మన్తా కరీయన్తి, సబ్బే తే పథవిం నిస్సాయ పథవియం పతిట్ఠాయ ఏవమేతే బలకరణీయా కమ్మన్తా కరీయన్తి; ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలం నిస్సాయ సీలే పతిట్ఠాయ సత్త బోజ్ఝఙ్గే భావేతి, సత్త బోజ్ఝఙ్గే బహులీకరోతి…పే… సత్త బోజ్ఝఙ్గే భావేన్తో సత్త బోజ్ఝఙ్గే బహులీకరోన్తో వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం పాపుణాతి ధమ్మేసు…పే… పఞ్చ బలాని భావేతి, పఞ్చ బలాని బహులీకరోతి…పే… పఞ్చ బలాని భావేన్తో పఞ్చ బలాని బహులీకరోన్తో వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం పాపుణాతి ధమ్మేసు…పే… పఞ్చిన్ద్రియాని భావేతి, పఞ్చిన్ద్రియాని బహులీకరోతి…పే….

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యే కేచి బీజగామభూతగామా వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జన్తి, సబ్బే తే పథవిం నిస్సాయ పథవియం పతిట్ఠాయ ఏవమేతే బీజగామభూతగామా వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జన్తి, ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలం నిస్సాయ సీలే పతిట్ఠాయ పఞ్చిన్ద్రియాని భావేన్తో పఞ్చిన్ద్రియాని బహులీకరోన్తో వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం పాపుణాతి ధమ్మేసు.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలం నిస్సాయ సీలే పతిట్ఠాయ పఞ్చిన్ద్రియాని భావేన్తో పఞ్చిన్ద్రియాని బహులీకరోన్తో వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం పాపుణాతి ధమ్మేసు? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సద్ధిన్ద్రియం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. వీరియిన్ద్రియం భావేతి…పే… సతిన్ద్రియం భావేతి…పే… సమాధిన్ద్రియం భావేతి…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలం నిస్సాయ…పే… పాపుణాతి ధమ్మేసూ’’తి.

౨. ఇన్ద్రియనిద్దేసో

౨౭. సద్ధిన్ద్రియస్స పఞ్చ వివేకా, పఞ్చ విరాగా, పఞ్చ నిరోధా, పఞ్చ వోస్సగ్గా, ద్వాదస నిస్సయా. వీరియిన్ద్రియస్స…పే… సతిన్ద్రియస్స… సమాధిన్ద్రియస్స… పఞ్ఞిన్ద్రియస్స పఞ్చ వివేకా, పఞ్చ విరాగా, పఞ్చ నిరోధా, పఞ్చ వోస్సగ్గా, ద్వాదస నిస్సయా.

సద్ధిన్ద్రియస్స కతమే పఞ్చ వివేకా? విక్ఖమ్భనవివేకో, తదఙ్గవివేకో, సముచ్ఛేదవివేకో, పటిప్పస్సద్ధివివేకో, నిస్సరణవివేకో. విక్ఖమ్భనవివేకో చ నీవరణానం పఠమజ్ఝానం భావయతో, తదఙ్గవివేకో చ దిట్ఠిగతానం నిబ్బేధభాగియం సమాధిం భావయతో, సముచ్ఛేదవివేకో చ లోకుత్తరం ఖయగామిమగ్గం భావయతో, పటిప్పస్సద్ధివివేకో చ ఫలక్ఖణే, నిస్సరణవివేకో చ నిరోధో నిబ్బానం. సద్ధిన్ద్రియస్స ఇమే పఞ్చ వివేకా. ఇమేసు పఞ్చసు వివేకేసు ఛన్దజాతో హోతి సద్ధాధిముత్తో, చిత్తఞ్చస్స స్వాధిట్ఠితం…పే… సద్ధిన్ద్రియస్స ఇమే పఞ్చ వివేకా, పఞ్చ విరాగా, పఞ్చ నిరోధా, పఞ్చ వోస్సగ్గా, ద్వాదస నిస్సయా.

వీరియిన్ద్రియస్స…పే… సతిన్ద్రియస్స…పే… సమాధిన్ద్రియస్స… పఞ్ఞిన్ద్రియస్స కతమే పఞ్చ వివేకా? విక్ఖమ్భనవివేకో, తదఙ్గవివేకో, సముచ్ఛేదవివేకో, పటిప్పస్సద్ధివివేకో, నిస్సరణవివేకో…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియస్స ఇమే పఞ్చ వివేకా, పఞ్చ విరాగా, పఞ్చ నిరోధా, పఞ్చ వోస్సగ్గా, ద్వాదస నిస్సయాతి.

వివేకకథా నిట్ఠితా.