౨. నిద్దేసో
౨౧౦. కతమో సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో? ఇధ భిక్ఖు అరఞ్ఞగతో వా రుక్ఖమూలగతో వా సుఞ్ఞాగారగతో వా ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘‘సుఞ్ఞమిదం అత్తేన వా అత్తనియేన వా’’తి. సో తత్థ అభినివేసం న కరోతీతి – సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో. అయం సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో.
కతమో అనిమిత్తో విమోక్ఖో? ఇధ భిక్ఖు అరఞ్ఞగతో వా రుక్ఖమూలగతో వా సుఞ్ఞాగారగతో వా ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘‘సుఞ్ఞమిదం అత్తేన వా అత్తనియేన వా’’తి. సో తత్థ నిమిత్తం న కరోతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. అయం అనిమిత్తో విమోక్ఖో.
కతమో అప్పణిహితో విమోక్ఖో? ఇధ భిక్ఖు అరఞ్ఞగతో వా రుక్ఖమూలగతో వా సుఞ్ఞాగారగతో వా ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘‘సుఞ్ఞమిదం అత్తేన వా అత్తనియేన వా’’తి. సో తత్థ పణిధిం న కరోతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో. అయం అప్పణిహితో విమోక్ఖో.
కతమో అజ్ఝత్తవుట్ఠానో విమోక్ఖో? చత్తారి ఝానాని – అయం అజ్ఝత్తవుట్ఠానో విమోక్ఖో. కతమో బహిద్ధావుట్ఠానో విమోక్ఖో? చతస్సో అరూపసమాపత్తియో – అయం బహిద్ధావుట్ఠానో విమోక్ఖో. కతమో దుభతో వుట్ఠానో విమోక్ఖో? చత్తారో అరియమగ్గా – అయం దుభతో వుట్ఠానో విమోక్ఖో.
కతమే అజ్ఝత్తవుట్ఠానా చత్తారో విమోక్ఖా? పఠమం ఝానం నీవరణేహి వుట్ఠాతి. దుతియం ఝానం వితక్కవిచారేహి వుట్ఠాతి. తతియం ఝానం పీతియా వుట్ఠాతి. చతుత్థం ఝానం సుఖదుక్ఖేహి వుట్ఠాతి. ఇమే అజ్ఝత్తవుట్ఠానా చత్తారో విమోక్ఖా.
కతమే బహిద్ధావుట్ఠానా చత్తారో విమోక్ఖా? ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తి రూపసఞ్ఞాయ పటిఘసఞ్ఞాయ నానత్తసఞ్ఞాయ వుట్ఠాతి. విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తి ఆకాసానఞ్చాయతనసఞ్ఞాయ వుట్ఠాతి. ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసఞ్ఞాయ వుట్ఠాతి. నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసఞ్ఞాయ వుట్ఠాతి. ఇమే బహిద్ధావుట్ఠానా చత్తారో విమోక్ఖా.
కతమే దుభతో వుట్ఠానా చత్తారో విమోక్ఖా? సోతాపత్తిమగ్గో సక్కాయదిట్ఠివిచికిచ్ఛాసీలబ్బతపరామాసా దిట్ఠానుసయా విచికిచ్ఛానుసయా వుట్ఠాతి, తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ వుట్ఠాతి, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి వుట్ఠాతి. సకదాగామిమగ్గో ఓళారికా కామరాగసఞ్ఞోజనా పటిఘసఞ్ఞోజనా ఓళారికా కామరాగానుసయా పటిఘానుసయా వుట్ఠాతి, తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ వుట్ఠాతి, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి వుట్ఠాతి. అనాగామిమగ్గో అనుసహగతా కామరాగసఞ్ఞోజనా పటిఘసఞ్ఞోజనా అనుసహగతా కామరాగానుసయా పటిఘానుసయా వుట్ఠాతి, తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ వుట్ఠాతి, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి వుట్ఠాతి. అరహత్తమగ్గో రూపరాగా అరూపరాగా మానా ఉద్ధచ్చా అవిజ్జాయ మానానుసయా భవరాగానుసయా అవిజ్జానుసయా వుట్ఠాతి, తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ వుట్ఠాతి, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి వుట్ఠాతి. ఇమే దుభతో వుట్ఠానా చత్తారో విమోక్ఖా.
౨౧౧. కతమే అజ్ఝత్తవుట్ఠానానం అనులోమా చత్తారో విమోక్ఖా? పఠమం ఝానం పటిలాభత్థాయ వితక్కో చ విచారో చ పీతి చ సుఖఞ్చ చిత్తేకగ్గతా చ, దుతియం ఝానం పటిలాభత్థాయ…పే… తతియం ఝానం పటిలాభత్థాయ…పే… చతుత్థం ఝానం పటిలాభత్థాయ వితక్కో చ విచారో చ పీతి చ సుఖఞ్చ చిత్తేకగ్గతా చ – ఇమే అజ్ఝత్తవుట్ఠానానం అనులోమా చత్తారో విమోక్ఖా.
కతమే బహిద్ధావుట్ఠానానం అనులోమా చత్తారో విమోక్ఖా? ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తిం పటిలాభత్థాయ వితక్కో చ విచారో చ పీతి చ సుఖఞ్చ చిత్తేకగ్గతా చ, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తిం…పే… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తిం …పే… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తిం పటిలాభత్థాయ వితక్కో చ విచారో చ పీతి చ సుఖఞ్చ చిత్తేకగ్గతా చ – ఇమే బహిద్ధావుట్ఠానానం అనులోమా చత్తారో విమోక్ఖా.
కతమే దుభతో వుట్ఠానానం అనులోమా చత్తారో విమోక్ఖా? సోతాపత్తిమగ్గం పటిలాభత్థాయ అనిచ్చానుపస్సనా,దుక్ఖానుపస్సనా,అనత్తానుపస్సనా. సకదాగామిమగ్గం పటిలాభత్థాయ…పే… అనాగామిమగ్గం పటిలాభత్థాయ…పే… అరహత్తమగ్గం పటిలాభత్థాయ అనిచ్చానుపస్సనా,దుక్ఖానుపస్సనా,అనత్తానుపస్సనా – ఇమే దుభతో వుట్ఠానానం అనులోమా చత్తారో విమోక్ఖా.
కతమే అజ్ఝత్తవుట్ఠానపటిప్పస్సద్ధీ చత్తారో విమోక్ఖా? పఠమస్స ఝానస్స పటిలాభో వా విపాకో వా, దుతియస్స ఝానస్స…పే… తతియస్స ఝానస్స…పే… చతుత్థస్స ఝానస్స పటిలాభో వా విపాకో వా – ఇమే అజ్ఝత్తవుట్ఠానపటిప్పస్సద్ధీ చత్తారో విమోక్ఖా.
కతమే బహిద్ధావుట్ఠానపటిప్పస్సద్ధీ చత్తారో విమోక్ఖా? ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తియా పటిలాభో వా విపాకో వా, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తియా…పే… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తియా…పే… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తియా పటిలాభో వా విపాకో వా – ఇమే బహిద్ధావుట్ఠానపటిప్పస్సద్ధీ చత్తారో విమోక్ఖా.
కతమే దుభతో వుట్ఠానపటిప్పస్సద్ధీ చత్తారో విమోక్ఖా? సోతాపత్తిమగ్గస్స సోతాపత్తిఫలం, సకదాగామిమగ్గస్స సకదాగామిఫలం, అనాగామిమగ్గస్స అనాగామిఫలం, అరహత్తమగ్గస్స అరహత్తఫలం – ఇమే దుభతో వుట్ఠానపటిప్పస్సద్ధీ చత్తారో విమోక్ఖా.
౨౧౨. కథం రూపీ రూపాని పస్సతీతి – విమోక్ఖో? ఇధేకచ్చో అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం నీలనిమిత్తం మనసికరోతి, నీలసఞ్ఞం పటిలభతి. సో తం నిమిత్తం సుగ్గహితం కరోతి, సూపధారితం ఉపధారేతి, స్వావత్థితం అవత్థాపేతి. సో తం నిమిత్తం సుగ్గహితం కత్వా సూపధారితం [సుపధారితం (క.)] ఉపధారేత్వా స్వావత్థితం అవత్థాపేత్వా బహిద్ధా నీలనిమిత్తే చిత్తం ఉపసంహరతి, నీలసఞ్ఞం పటిలభతి. సో తం నిమిత్తం సుగ్గహితం కరోతి, సూపధారితం ఉపధారేతి, స్వావత్థితం అవత్థాపేతి. సో తం నిమిత్తం సుగ్గహితం కత్వా ఉపధారేత్వా స్వావత్థితం అవత్థాపేత్వా ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అజ్ఝత్తఞ్చ బహిద్ధా చ ఉభయమిదం రూప’’న్తి, రూపసఞ్ఞీ హోతి. ఇధేకచ్చో అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం పీతనిమిత్తం…పే… లోహితనిమిత్తం…పే… ఓదాతనిమిత్తం మనసికరోతి, ఓదాతసఞ్ఞం పటిలభతి. సో తం నిమిత్తం సుగ్గహితం కరోతి, సూపధారితం ఉపధారేతి, స్వావత్థితం అవత్థాపేతి. సో తం నిమిత్తం సుగ్గహితం కత్వా సూపధారితం ఉపధారేత్వా స్వావత్థితం అవత్థాపేత్వా బహిద్ధా ఓదాతనిమిత్తే చిత్తం ఉపసంహరతి, ఓదాతసఞ్ఞం పటిలభతి. సో తం నిమిత్తం సుగ్గహితం కరోతి, సూపధారితం ఉపధారేతి, స్వావత్థితం అవత్థాపేతి. సో తం నిమిత్తం సుగ్గహితం కత్వా సూపధారితం ఉపధారేత్వా స్వావత్థితం అవత్థాపేత్వా ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అజ్ఝత్తఞ్చ బహిద్ధా చ ఉభయమిదం రూప’’న్తి, రూపసఞ్ఞీ హోతి. ఏవం రూపీ రూపాని పస్సతీతి – విమోక్ఖో.
కథం అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ బహిద్ధా రూపాని పస్సతీతి – విమోక్ఖో? ఇధేకచ్చో అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం నీలనిమిత్తం న మనసికరోతి, నీలసఞ్ఞం న పటిలభతి; బహిద్ధా నీలనిమిత్తే చిత్తం ఉపసంహరతి, నీలసఞ్ఞం పటిలభతి. సో తం నిమిత్తం సుగ్గహితం కరోతి, సూపధారితం ఉపధారేతి, స్వావత్థితం అవత్థాపేతి. సో తం నిమిత్తం సుగ్గహితం కత్వా సూపధారితం ఉపధారేత్వా స్వావత్థితం అవత్థాపేత్వా ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అజ్ఝత్తం అరూపం, బహిద్ధా రూపమిద’’న్తి, రూపసఞ్ఞీ హోతి. ఇధేకచ్చో అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం పీతనిమిత్తం…పే… లోహితనిమిత్తం…పే… ఓదాతనిమిత్తం న మనసికరోతి, ఓదాతసఞ్ఞం న పటిలభతి; బహిద్ధా ఓదాతనిమిత్తే చిత్తం ఉపసంహరతి, ఓదాతసఞ్ఞం పటిలభతి. సో తం నిమిత్తం సుగ్గహితం కరోతి, సూపధారితం ఉపధారేతి, స్వావత్థితం అవత్థాపేతి. సో తం నిమిత్తం సుగ్గహితం కత్వా సూపధారితం ఉపధారేత్వా స్వావత్థితం అవత్థాపేత్వా ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అజ్ఝత్తం అరూపం బహిద్ధా రూపమిద’’న్తి, రూపసఞ్ఞీ హోతి. ఏవం అజ్ఝత్తం అరూపసఞ్ఞీ బహిద్ధా రూపాని పస్సతీతి – విమోక్ఖో.
కథం ‘‘సుభ’’న్తేవ అధిముత్తో హోతీతి – విమోక్ఖో? ఇధ భిక్ఖు మేత్తాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం మేత్తాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన [అబ్యాపజ్ఝేన (స్యా.)] ఫరిత్వా విహరతి. మేత్తాయ భావితత్తా సత్తా అప్పటికూలా హోన్తి. కరుణాసహగతేన చేతసా…పే… కరుణాయ భావితత్తా సత్తా అప్పటికూలా హోన్తి. ముదితాసహగతేన చేతసా…పే… ముదితాయ భావితత్తా సత్తా అప్పటికూలా హోన్తి. ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి…పే… ఉపేక్ఖాయ భావితత్తా సత్తా అప్పటికూలా హోన్తి. ఏవం ‘‘సుభం’’ తేవ అధిముత్తో హోతీతి – విమోక్ఖో.
౨౧౩. కతమో ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తి విమోక్ఖో? ఇధ భిక్ఖు సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా ‘‘అనన్తో ఆకాసో’’తి ఆకాసానఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – అయం ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తి విమోక్ఖో.
కతమో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తి విమోక్ఖో? ఇధ భిక్ఖు సబ్బసో ఆకాసానఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘‘అనన్తం విఞ్ఞాణ’’న్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – అయం విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తి విమోక్ఖో.
కతమో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తి విమోక్ఖో? ఇధ భిక్ఖు సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘‘నత్థి కిఞ్చీ’’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – అయం ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తి విమోక్ఖో.
కతమో నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తి విమోక్ఖో? ఇధ భిక్ఖు సబ్బసో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – అయం నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తి విమోక్ఖో.
కతమో సఞ్ఞావేదయితనిరోధసమాపత్తి విమోక్ఖో? ఇధ భిక్ఖు సబ్బసో నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ సఞ్ఞావేదయితనిరోధం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – అయం సఞ్ఞావేదయితనిరోధసమాపత్తి విమోక్ఖో.
కతమో సమయవిమోక్ఖో? చత్తారి చ ఝానాని చతస్సో చ అరూపసమాపత్తియో – అయం సమయవిమోక్ఖో.
కతమో అసమయవిమోక్ఖో? చత్తారో చ అరియమగ్గా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – అయం అసమయవిమోక్ఖో.
కతమో సామయికో విమోక్ఖో? చత్తారి చ ఝానాని, చతస్సో చ అరూపసమాపత్తియో – అయం సామయికో విమోక్ఖో.
కతమో అసామయికో విమోక్ఖో? చత్తారో చ అరియమగ్గా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – అయం అసామయికో విమోక్ఖో.
కతమో కుప్పో విమోక్ఖో? చత్తారి చ ఝానాని, చతస్సో చ అరూపసమాపత్తియో – అయం కుప్పో విమోక్ఖో.
కతమో అకుప్పో విమోక్ఖో? చత్తారో చ అరియమగ్గా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – అయం అకుప్పో విమోక్ఖో.
కతమో లోకియో విమోక్ఖో? చత్తారి చ ఝానాని, చతస్సో చ అరూపసమాపత్తియో – అయం లోకియో విమోక్ఖో.
కతమో లోకుత్తరో విమోక్ఖో? చత్తారో చ అరియమగ్గా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – అయం లోకుత్తరో విమోక్ఖో.
కతమో సాసవో విమోక్ఖో? చత్తారి చ ఝానాని, చతస్సో చ అరూపసమాపత్తియో – అయం సాసవో విమోక్ఖో.
కతమో అనాసవో విమోక్ఖో? చత్తారో చ అరియమగ్గా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – అయం అనాసవో విమోక్ఖో.
కతమో సామిసో విమోక్ఖో? రూపప్పటిసఞ్ఞుత్తో విమోక్ఖో – అయం సామిసో విమోక్ఖో.
కతమో నిరామిసో విమోక్ఖో? అరూపప్పటిసఞ్ఞుత్తో విమోక్ఖో – అయం నిరామిసో విమోక్ఖో.
కతమో నిరామిసా నిరామిసతరో విమోక్ఖో? చత్తారో చ అరియమగ్గా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – అయం నిరామిసానిరామిసతరో విమోక్ఖో.
కతమో పణిహితో విమోక్ఖో? చత్తారి చ ఝానాని, చతస్సో చ అరూపసమాపత్తియో – అయం పణిహితో విమోక్ఖో. కతమో అప్పణిహితో విమోక్ఖో? చత్తారో చ అరియమగ్గా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – అయం అప్పణిహితో విమోక్ఖో.
కతమో పణిహితప్పటిప్పస్సద్ధి విమోక్ఖో? పఠమస్స ఝానస్స పటిలాభో వా విపాకో వా …పే… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తియా పటిలాభో వా విపాకో వా – అయం పణిహితప్పటిప్పస్సద్ధి విమోక్ఖో.
కతమో సఞ్ఞుత్తో విమోక్ఖో? చత్తారి చ ఝానాని, చతస్సో చ అరూపసమాపత్తియో – అయం సఞ్ఞుత్తో విమోక్ఖో.
కతమో విసఞ్ఞుత్తో విమోక్ఖో? చత్తారో చ అరియమగ్గా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – అయం విసఞ్ఞుత్తో విమోక్ఖో.
కతమో ఏకత్తవిమోక్ఖో? చత్తారో చ అరియమగ్గా, చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని, నిబ్బానఞ్చ – అయం ఏకత్తవిమోక్ఖో.
కతమో నానత్తవిమోక్ఖో? చత్తారి చ ఝానాని, చతస్సో చ అరూపసమాపత్తియో – అయం నానత్తవిమోక్ఖో.
౨౧౪. కతమో సఞ్ఞావిమోక్ఖో? సియా ఏకో సఞ్ఞావిమోక్ఖో దస సఞ్ఞావిమోక్ఖా హోన్తి, దస సఞ్ఞావిమోక్ఖా ఏకో సఞ్ఞావిమోక్ఖో హోతి, వత్థువసేన పరియాయేన. కథఞ్చ సియా? అనిచ్చానుపస్సనాఞాం నిచ్చతో సఞ్ఞాయ ముచ్చతీతి – సఞ్ఞావిమోక్ఖో. దుక్ఖానుపస్సనాఞాం సుఖతో సఞ్ఞాయ ముచ్చతీతి – సఞ్ఞావిమోక్ఖో. అనత్తానుపస్సనాఞాణం అత్తతో సఞ్ఞాయ ముచ్చతీతి – సఞ్ఞావిమోక్ఖో. నిబ్బిదానుపస్సనాఞాణం నన్దియా సఞ్ఞాయ ముచ్చతీతి – సఞ్ఞావిమోక్ఖో. విరాగానుపస్సనాఞాణం రాగతో సఞ్ఞాయ ముచ్చతీతి – సఞ్ఞావిమోక్ఖో. నిరోధానుపస్సనాఞాణం సముదయతో సఞ్ఞాయ ముచ్చతీతి – సఞ్ఞావిమోక్ఖో. పటినిస్సగ్గానుపస్సనాఞాణం ఆదానతో సఞ్ఞాయ ముచ్చతీతి – సఞ్ఞావిమోక్ఖో. అనిమిత్తానుపస్సనాఞాణం నిమిత్తతో సఞ్ఞాయ ముచ్చతీతి – సఞ్ఞావిమోక్ఖో. అప్పణిహితానుపస్సనాఞాణం పణిధియా సఞ్ఞాయ ముచ్చతీతి – సఞ్ఞావిమోక్ఖో. సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం అభినివేసతో సఞ్ఞాయ ముచ్చతీతి – సఞ్ఞావిమోక్ఖో. ఏవం సియా ఏకో సఞ్ఞావిమోక్ఖో దస సఞ్ఞావిమోక్ఖా హోన్తి, దస సఞ్ఞావిమోక్ఖా ఏకో సఞ్ఞావిమోక్ఖో హోతి వత్థువసేన పరియాయేన.
రూపే అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం నిచ్చతో సఞ్ఞాయ ముచ్చతీతి – సఞ్ఞావిమోక్ఖో…పే… రూపే సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం అభినివేసతో సఞ్ఞాయ ముచ్చతీతి – సఞ్ఞావిమోక్ఖో. ఏవం సియా ఏకో సఞ్ఞావిమోక్ఖో దస సఞ్ఞావిమోక్ఖా హోన్తి, దస సఞ్ఞావిమోక్ఖా ఏకో సఞ్ఞావిమోక్ఖో హోతి వత్థువసేన పరియాయేన.
వేదనాయ…పే… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు… విఞ్ఞాణే… చక్ఖుస్మిం…పే… జరామరణే అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం నిచ్చతో సఞ్ఞాయ ముచ్చతీతి – సఞ్ఞావిమోక్ఖో…పే… జరామరణే సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం అభినివేసతో సఞ్ఞాయ ముచ్చతీతి – సఞ్ఞావిమోక్ఖో. ఏవం సియా, ఏకో సఞ్ఞావిమోక్ఖో దస సఞ్ఞావిమోక్ఖా హోన్తి, దస సఞ్ఞావిమోక్ఖా ఏకో సఞ్ఞావిమోక్ఖో హోతి వత్థువసేన పరియాయేన – అయం సఞ్ఞావిమోక్ఖో.
౨౧౫. కతమో ఞాణవిమోక్ఖో? సియా ఏకో ఞాణవిమోక్ఖో దస ఞాణవిమోక్ఖా హోన్తి, దస ఞాణవిమోక్ఖా ఏకో ఞాణవిమోక్ఖో హోతి వత్థువసేన పరియాయేన సియాతి. కథఞ్చ సియా? అనిచ్చానుపస్సనా యథాభూతం ఞాణం నిచ్చతో సమ్మోహా అఞ్ఞాణా ముచ్చతీతి – ఞాణవిమోక్ఖో. దుక్ఖానుపస్సనా యథాభూతం ఞాణం సుఖతో సమ్మోహా అఞ్ఞాణా ముచ్చతీతి – ఞాణవిమోక్ఖో. అనత్తానుపస్సనా యథాభూతం ఞాణం అత్తతో సమ్మోహా అఞ్ఞాణా ముచ్చతీతి – ఞాణవిమోక్ఖో. నిబ్బిదానుపస్సనా యథాభూతం ఞాణం నన్దియా సమ్మోహా అఞ్ఞాణా ముచ్చతీతి – ఞాణవిమోక్ఖో. విరాగానుపస్సనా యథాభూతం ఞాణం రాగతో సమ్మోహా అఞ్ఞాణా ముచ్చతీతి – ఞాణవిమోక్ఖో. నిరోధానుపస్సనా యథాభూతం ఞాణం సముదయతో సమ్మోహా అఞ్ఞాణా ముచ్చతీతి – ఞాణవిమోక్ఖో. పటినిస్సగ్గానుపస్సనా యథాభూతం ఞాణం ఆదానతో సమ్మోహా అఞ్ఞాణా ముచ్చతీతి – ఞాణవిమోక్ఖో. అనిమిత్తానుపస్సనా యథాభూతం ఞాణం నిమిత్తతో సమ్మోహా అఞ్ఞాణా ముచ్చతీతి – ఞాణవిమోక్ఖో. అప్పణిహితానుపస్సనా థాభూతం ఞాణం పణిధియా సమ్మోహా అఞ్ఞాణా ముచ్చతీతి – ఞాణవిమోక్ఖో. సుఞ్ఞతానుపస్సనా యథాభూతం ఞాణం అభినివేసతో సమ్మోహా అఞ్ఞాణా ముచ్చతీతి – ఞాణవిమోక్ఖో. ఏవం సియా ఏకో ఞాణవిమోక్ఖో దస ఞాణవిమోక్ఖా హోన్తి, దస ఞాణవిమోక్ఖా ఏకో ఞాణవిమోక్ఖో హోతి వత్థువసేన పరియాయేన.
రూపే అనిచ్చానుపస్సనా యథాభూతం ఞాణం నిచ్చతో సమ్మోహా అఞ్ఞాణా ముచ్చతీతి – ఞాణవిమోక్ఖో…పే… రూపే సుఞ్ఞతానుపస్సనా యథాభూతం ఞాణం అభినివేసతో సమ్మోహా అఞ్ఞాణా ముచ్చతీతి – ఞాణవిమోక్ఖో. ఏవం సియా ఏకో ఞాణవిమోక్ఖో దస ఞాణవిమోక్ఖా హోన్తి, దస ఞాణవిమోక్ఖా ఏకో ఞాణవిమోక్ఖో హోతి వత్థువసేన పరియాయేన.
వేదనాయ …పే… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు… విఞ్ఞాణే… చక్ఖుస్మిం…పే… జరామరణే అనిచ్చానుపస్సనా యథాభూతం ఞాణం నిచ్చతో సమ్మోహా అఞ్ఞాణా ముచ్చతీతి – ఞాణవిమోక్ఖో…పే… జరామరణే సుఞ్ఞతానుపస్సనా యథాభూతం ఞాణం అభినివేసతో సమ్మోహా అఞ్ఞాణా ముచ్చతీతి – ఞాణవిమోక్ఖో. ఏవం సియా ఏకో ఞాణవిమోక్ఖో దస ఞాణవిమోక్ఖా హోన్తి, దస ఞాణవిమోక్ఖా ఏకో ఞాణవిమోక్ఖో హోతి వత్థువసేన పరియాయేన – అయం ఞాణవిమోక్ఖో.
౨౧౬. కతమో సీతిసియావిమోక్ఖో? సియా ఏకో సీతిసియావిమోక్ఖో దస సీతిసియావిమోక్ఖా హోన్తి, దస సీతిసియావిమోక్ఖా ఏకో సీతిసియావిమోక్ఖో హోతి వత్థువసేన పరియాయేన సియాతి. కథఞ్చ సియా? అనిచ్చానుపస్సనా అనుత్తరం సీతిభావం ఞాణం నిచ్చతో సన్తాపపరిళాహదరథా ముచ్చతీతి – సీతిసియావిమోక్ఖో. దుక్ఖానుపస్సనా అనుత్తరం సీతిభావం ఞాణం సుఖతో సన్తాపపరిళాహదరథా ముచ్చతీతి – సీతిసియావిమోక్ఖో. అనత్తానుపస్సనా అనుత్తరం సీతిభావం ఞాణం అత్తతో సన్తాపపరిళాహదరథా ముచ్చతీతి – సీతిసియావిమోక్ఖో. నిబ్బిదానుపస్సనా అనుత్తరం సీతిభావం ఞాణం నన్దియా సన్తాపపరిళాహదరథా ముచ్చతీతి – సీతిసియావిమోక్ఖో. విరాగానుపస్సనా అనుత్తరం సీతిభావం ఞాణం రాగతో సన్తాపపరిళాహదరథా ముచ్చతీతి – సీతిసియావిమోక్ఖో. నిరోధానుపస్సనా అనుత్తరం సీతిభావం ఞాణం సముదయతో సన్తాపపరిళాహదరథా ముచ్చతీతి – సీతిసియావిమోక్ఖో. పటినిస్సగ్గానుపస్సనా అనుత్తరం సీతిభావం ఞాణం ఆదానతో సన్తాపపరిళాహదరథా ముచ్చతీతి – సీతిసియావిమోక్ఖో. అనిమిత్తానుపస్సనా అనుత్తరం సీతిభావం ఞాణం నిమిత్తతో సన్తాపపరిళాహదరథా ముచ్చతీతి – సీతిసియావిమోక్ఖో. అప్పణిహితానుపస్సనా అనుత్తరం సీతిభావం ఞాణం పణిధియా సన్తాపపరిళాహదరథా ముచ్చతీతి – సీతిసియావిమోక్ఖో. సుఞ్ఞతానుపస్సనా అనుత్తరం సీతిభావం ఞాణం అభినివేసతో సన్తాపపరిళాహదరథా ముచ్చతీతి – సీతిసియావిమోక్ఖో. ఏవం సియా ఏకో సీతిసియావిమోక్ఖో దస సీతిసియావిమోక్ఖా హోన్తి, దస సీతిసియావిమోక్ఖా ఏకో సీతిసియావిమోక్ఖో హోతి వత్థువసేన పరియాయేన.
రూపే అనిచ్చానుపస్సనా అనుత్తరం సీతిభావం ఞాణం నిచ్చతో సన్తాపపరిళాహదరథా ముచ్చతీతి – సీతిసియావిమోక్ఖో…పే… రూపే సుఞ్ఞతానుపస్సనా అనుత్తరం సీతిభావం ఞాణం అభినివేసతో సన్తాపపరిళాహదరథా ముచ్చతీతి – సీతిసియావిమోక్ఖో. ఏవం సియా ఏకో సీతిసియావిమోక్ఖో దస సీతిసియావిమోక్ఖా హోన్తి, దస సీతిసియావిమోక్ఖా ఏకో సీతిసియావిమోక్ఖో హోతి వత్థువసేన పరియాయేన.
వేదనాయ…పే… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు… విఞ్ఞాణే… చక్ఖుస్మిం…పే… జరామరణే అనిచ్చానుపస్సనా అనుత్తరం సీతిభావం ఞాణం నిచ్చతో సన్తాపపరిళాహదరథా ముచ్చతీతి – సీతిసియావిమోక్ఖో…పే… జరామరణే సుఞ్ఞతానుపస్సనా అనుత్తరం సీతిభావం ఞాణం అభినివేసతో సన్తాపపరిళాహదరథా ముచ్చతీతి – సీతిసియావిమోక్ఖో. ఏవం సియా ఏకో సీతిసియావిమోక్ఖో దస సీతిసియావిమోక్ఖా హోన్తి, దస సీతిసియావిమోక్ఖా ఏకో సీతిసియావిమోక్ఖో హోతి వత్థువసేన పరియాయేన – అయం సీతిసియావిమోక్ఖో.
౨౧౭. కతమో ఝానవిమోక్ఖో? నేక్ఖమ్మం ఝాయతీతి [జాయతీతి (స్యా.)] ఝానం. కామచ్ఛన్దం ఝాపేతీతి – ఝానం. ఝాయన్తో [జాయన్తో (స్యా.)] ముచ్చతీతి – ఝానవిమోక్ఖో. ఝాపేన్తో ముచ్చతీతి – ఝానవిమోక్ఖో. ఝాయన్తీతి – ధమ్మా. ఝాపేతీతి – కిలేసే. ఝాతే చ ఝాపే చ జానాతీతి – ఝానవిమోక్ఖో. అబ్యాపాదో ఝాయతీతి – ఝానం. బ్యాపాదం ఝాపేతీతి – ఝానం. ఝాయన్తో ముచ్చతీతి – ఝానవిమోక్ఖో. ఝాపేన్తో ముచ్చతీతి – ఝానవిమోక్ఖో. ఝాయన్తీతి – ధమ్మా. ఝాపేతీతి – కిలేసే. ఝాతే చ ఝాపే చ జానాతీతి – ఝానవిమోక్ఖో. ఆలోకసఞ్ఞా ఝాయతీతి – ఝానం. థినమిద్ధం ఝాపేతీతి – ఝానం…పే… అవిక్ఖేపో ఝాయతీతి – ఝానం. ఉద్ధచ్చం ఝాపేతీతి – ఝానం. ధమ్మవవత్థానం ఝాయతీతి – ఝానం. విచికిచ్ఛం ఝాపేతీతి – ఝానం. ఞాణం ఝాయతీతి – ఝానం. అవిజ్జం ఝాపేతీతి – ఝానం. పామోజ్జం ఝాయతీతి – ఝానం. అరతిం ఝాపేతీతి – ఝానం. పఠమం ఝానం ఝాయతీతి – ఝానం. నీవరణే ఝాపేతీతి – ఝానం…పే… అరహత్తమగ్గో ఝాయతీతి – ఝానం. సబ్బకిలేసే ఝాపేతీతి – ఝానం. ఝాయన్తో ముచ్చతీతి – ఝానవిమోక్ఖో. ఝాపేన్తో ముచ్చతీతి – ఝానవిమోక్ఖో. ఝాయన్తీతి – ధమ్మా. ఝాపేతీతి – కిలేసే. ఝాతే చ ఝాపే చ జానాతీతి – ఝానవిమోక్ఖో – అయం ఝానవిమోక్ఖో.
౨౧౮. కతమో అనుపాదా చిత్తస్స విమోక్ఖో? సియా ఏకో అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో దస అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖా హోన్తి, దస అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖా ఏకో అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో హోతి వత్థువసేన పరియాయేన సియాతి. కథఞ్చ సియా? అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం నిచ్చతో ఉపాదానా ముచ్చతీతి – అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో. దుక్ఖానుపస్సనాఞాణం సుఖతో ఉపాదానా ముచ్చతీతి – అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో. అనత్తానుపస్సనాఞాణం అత్తతో ఉపాదానా ముచ్చతీతి – అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో. నిబ్బిదానుపస్సనాఞాణం నన్దియా ఉపాదానా ముచ్చతీతి – అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో. విరాగానుపస్సనాఞాణం రాగతో ఉపాదానా ముచ్చతీతి – అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో. నిరోధానుపస్సనాఞాణం సముదయతో ఉపాదానా ముచ్చతీతి – అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో. పటినిస్సగ్గానుపస్సనాఞాణం ఆదానతో ఉపాదానా ముచ్చతీతి – అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో. అనిమిత్తానుపస్సనాఞాణం నిమిత్తతో ఉపాదానా ముచ్చతీతి – అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో. అప్పణిహితానుపస్సనాఞాణం పణిధియా ఉపాదానా ముచ్చతీతి – అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో. సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం అభినివేసతో ఉపాదానా ముచ్చతీతి – అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో. ఏవం సియా ఏకో అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో దస అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖా హోన్తి, దస అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖా ఏకో అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో హోతి వత్థువసేన పరియాయేన.
రూపే అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం నిచ్చతో ఉపాదానా ముచ్చతీతి – అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో…పే… రూపే సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం అభినివేసతో ఉపాదానా ముచ్చతీతి – అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో. ఏవం సియా ఏకో అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో దస అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖా హోన్తి, దస అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖా ఏకో అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో హోతి వత్థువసేన పరియాయేన.
వేదనాయ…పే… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు… విఞ్ఞాణే… చక్ఖుస్మిం…పే… జరామరణే అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం నిచ్చతో ఉపాదానా ముచ్చతీతి – అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో…పే… జరామరణే సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం అభినివేసతో ఉపాదానా ముచ్చతీతి – అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో. ఏవం సియా ఏకో అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో దస అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖా హోన్తి, దస అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖా ఏకో అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో హోతి వత్థువసేన పరియాయేన.
అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం కతిహుపాదానేహి ముచ్చతి? దుక్ఖానుపస్సనాఞాణం కతిహుపాదానేహి ముచ్చతి? అనత్తానుపస్సనాఞాణం కతిహుపాదానేహి ముచ్చతి? నిబ్బిదానుపస్సనాఞాణం…పే… విరాగానుపస్సనాఞాణం… నిరోధానుపస్సనాఞాణం… పటినిస్సగ్గానుపస్సనాఞాణం… అనిమిత్తానుపస్సనాఞాణం… అప్పణిహితానుపస్సనాఞాణం… సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం కతిహుపాదానేహి ముచ్చతీతి?
అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం తీహుపాదానేహి ముచ్చతి. దుక్ఖానుపస్సనాఞాణం ఏకుపాదానా ముచ్చతి. అనత్తానుపస్సనాఞాణం తీహుపాదానేహి ముచ్చతి. నిబ్బిదానుపస్సనాఞాణం ఏకుపాదానా ముచ్చతి. విరాగానుపస్సనాఞాణం ఏకుపాదానా ముచ్చతి. నిరోధానుపస్సనాఞాణం చతూహుపాదానేహి ముచ్చతి. పటినిస్సగ్గానుపస్సనాఞాణం చతూహుపాదానేహి ముచ్చతి. అనిమిత్తానుపస్సనాఞాణం తీహుపాదానేహి ముచ్చతి. అప్పణిహితానుపస్సనాఞాణం ఏకుపాదానా ముచ్చతి. సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం తీహుపాదానేహి ముచ్చతి.
అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం కతమేహి తీహుపాదానేహి ముచ్చతి? దిట్ఠుపాదానా, సీలబ్బతుపాదానా, అత్తవాదుపాదానా – అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం ఇమేహి తీహుపాదానేహి ముచ్చతి. దుక్ఖానుపస్సనాఞాణం కతమా ఏకుపాదానా [ఏకూపాదానా (సీ. అట్ఠ.)] ముచ్చతి? కాముపాదానా – దుక్ఖానుపస్సనాఞాణం ఇదం ఏకుపాదానా ముచ్చతి. [ఇమా ఏకుపాదానా (స్యా.)] అనత్తానుపస్సనాఞాణం కతమేహి తీహుపాదానేహి ముచ్చతి? దిట్ఠుపాదానా, సీలబ్బతుపాదానా, అత్తవాదుపాదానా – అనత్తానుపస్సనాఞాణం ఇమేహి తీహుపాదానేహి ముచ్చతి. నిబ్బిదానుపస్సనాఞాణం కతమా ఏకుపాదానా ముచ్చతి? కాముపాదానా – నిబ్బిదానుపస్సనాఞాణం ఇదం ఏకుపాదానా ముచ్చతి. విరాగానుపస్సనాఞాణం కతమా ఏకుపాదానా ముచ్చతి? కాముపాదానా – విరాగానుపస్సనాఞాణం ఇదం ఏకుపాదానా ముచ్చతి. నిరోధానుపస్సనాఞాణం కతమేహి చతూహుపాదానేహి ముచ్చతి? కాముపాదానా, దిట్ఠుపాదానా, సీలబ్బతుపాదానా, అత్తవాదుపాదానా – నిరోధానుపస్సనాఞాణం ఇమేహి చతూహుపాదానేహి ముచ్చతి. పటినిస్సగ్గానుపస్సనాఞాణం కతమేహి చతూహుపాదానేహి ముచ్చతి? కాముపాదానా, దిట్ఠుపాదానా, సీలబ్బతుపాదానా, అత్తవాదుపాదానా – పటినిస్సగ్గానుపస్సనాఞాణం ఇమేహి చతూహుపాదానేహి ముచ్చతి. అనిమిత్తానుపస్సనాఞాణం కతమేహి తీహుపాదానేహి ముచ్చతి? దిట్ఠుపాదానా, సీలబ్బతుపాదానా, అత్తవాదుపాదానా – అనిమిత్తానుపస్సనాఞాణం ఇమేహి తీహుపాదానేహి ముచ్చతి. అప్పణిహితానుపస్సనాఞాణం కతమా ఏకుపాదానా ముచ్చతి? కాముపాదానా – అప్పణిహితానుపస్సనాఞాణం ఇదం ఏకుపాదానా ముచ్చతి. సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం కతమేహి తీహుపాదానేహి ముచ్చతి? దిట్ఠుపాదానా, సీలబ్బతుపాదానా, అత్తవాదుపాదానా – సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం ఇమేహి తీహుపాదానేహి ముచ్చతి.
యఞ్చ అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం, యఞ్చ అనత్తానుపస్సనాఞాణం, యఞ్చ అనిమిత్తానుపస్సనాఞాణం, యఞ్చ సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం – ఇమాని చత్తారి ఞాణాని తీహుపాదానేహి ముచ్చన్తి – దిట్ఠుపాదానా, సీలబ్బతుపాదానా, అత్తవాదుపాదానా. యఞ్చ దుక్ఖానుపస్సనాఞాణం, యం చ నిబ్బిదానుపస్సనాఞాణం, యఞ్చ విరాగానుపస్సనాఞాణం, యఞ్చ అప్పణిహితానుపస్సనాఞాణం – ఇమాని చత్తారి ఞాణాని ఏకుపాదానా ముచ్చన్తి – కాముపాదానా. యఞ్చ నిరోధానుపస్సనాఞాణం, యఞ్చ పటినిస్సగ్గానుపస్సనాఞాణం – ఇమాని ద్వే ఞాణాని చతూహుపాదానేహి ముచ్చన్తి – కాముపాదానా, దిట్ఠుపాదానా, సీలబ్బతుపాదానా, అత్తవాదుపాదానా – అయం అనుపాదాచిత్తస్స విమోక్ఖో.
విమోక్ఖకథాయ పఠమభాణవారో.
౨౧౯. తీణి ఖో పనిమాని విమోక్ఖముఖాని లోకనియ్యానాయ సంవత్తన్తి. సబ్బసఙ్ఖారే పరిచ్ఛేదపరివటుమతో [పరిచ్ఛేదపరివట్టుమతో (స్యా.)] సమనుపస్సనతాయ అనిమిత్తాయ చ ధాతుయా చిత్తసమ్పక్ఖన్దనతాయ, సబ్బసఙ్ఖారేసు మనోసముత్తేజనతాయ అప్పణిహితాయ చ ధాతుయా చిత్తసమ్పక్ఖన్దనతాయ, సబ్బధమ్మే పరతో సమనుపస్సనతాయ సుఞ్ఞతాయ చ ధాతుయా చిత్తసమ్పక్ఖన్దనతాయ – ఇమాని తీణి విమోక్ఖముఖాని లోకనియ్యానాయ సంవత్తన్తి.
అనిచ్చతో మనసికరోతో కథం సఙ్ఖారా ఉపట్ఠన్తి? దుక్ఖతో మనసికరోతో కథం సఙ్ఖారా ఉపట్ఠన్తి? అనత్తతో మనసికరోతో కథం సఙ్ఖారా ఉపట్ఠన్తి? అనిచ్చతో మనసికరోతో ఖయతో సఙ్ఖారా ఉపట్ఠన్తి, దుక్ఖతో మనసికరోతో భయతో సఙ్ఖారా ఉపట్ఠన్తి, అనత్తతో మనసికరోతో సుఞ్ఞతో సఙ్ఖారా ఉపట్ఠన్తి.
అనిచ్చతో మనసికరోతో కిం బహులం చిత్తం హోతి? దుక్ఖతో మనసికరోతో కిం బహులం చిత్తం హోతి? అనత్తతో మనసికరోతో కిం బహులం చిత్తం హోతి? అనిచ్చతో మనసికరోతో అధిమోక్ఖబహులం చిత్తం హోతి. దుక్ఖతో మనసికరోతో పస్సద్ధిబహులం చిత్తం హోతి. అనత్తతో మనసికరోతో వేదబహులం చిత్తం హోతి.
అనిచ్చతో మనసికరోన్తో అధిమోక్ఖబహులో కతమిన్ద్రియం పటిలభతి? దుక్ఖతో మనసికరోన్తో పస్సద్ధిబహులో కతమిన్ద్రియం పటిలభతి? అనత్తతో మనసికరోన్తో వేదబహులో కతమిన్ద్రియం పటిలభతి? అనిచ్చతో మనసికరోన్తో అధిమోక్ఖబహులో సద్ధిన్ద్రియం పటిలభతి. దుక్ఖతో మనసికరోన్తో పస్సద్ధిబహులో సమాధిన్ద్రియం పటిలభతి. అనత్తతో మనసికరోన్తో వేదబహులో పఞ్ఞిన్ద్రియం పటిలభతి.
అనిచ్చతో మనసికరోతో అధిమోక్ఖబహులస్స కతమిన్ద్రియం ఆధిపతేయ్యం హోతి, భావనాయ కతిన్ద్రియాని తదన్వయా [తదన్వయాని (స్యా.)] హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి, కేనట్ఠేన భావనా, కో భావేతి? దుక్ఖతో మనసికరోతో పస్సద్ధిబహులస్స కతమిన్ద్రియం ఆధిపతేయ్యం హోతి, భావనాయ కతిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి, కేనట్ఠేన భావనా, కో భావేతి? అనత్తతో మనసికరోతో వేదబహులస్స కతమిన్ద్రియం ఆధిపతేయ్యం హోతి, భావనాయ కతిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి, కేనట్ఠేన భావనా, కో భావేతి? అనిచ్చతో మనసికరోతో అధిమోక్ఖబహులస్స సద్ధిన్ద్రియం ఆధిపతేయ్యం హోతి. భావనాయ చత్తారిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి. ఏకరసట్ఠేన భావనా. యో సమ్మాపటిపన్నో సో భావేతి; నత్థి మిచ్ఛాపటిపన్నస్స ఇన్ద్రియభావనా. దుక్ఖతో మనసికరోతో పస్సద్ధిబహులస్స సమాధిన్ద్రియం ఆధిపతేయ్యం హోతి. భావనాయ చత్తారిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి. ఏకరసట్ఠేన భావనా. యో సమ్మాపటిపన్నో సో భావేతి; నత్థి మిచ్ఛాపటిపన్నస్స ఇన్ద్రియభావనా. అనత్తతో మనసికరోతో వేదబహులస్స పఞ్ఞిన్ద్రియం ఆధిపతేయ్యం హోతి. భావనాయ చత్తారిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి. ఏకరసట్ఠేన భావనా. యో సమ్మాపటిపన్నో సో భావేతి; నత్థి మిచ్ఛాపటిపన్నస్స ఇన్ద్రియభావనా.
౨౨౦. అనిచ్చతో మనసికరోతో అధిమోక్ఖబహులస్స కతమిన్ద్రియం ఆధిపతేయ్యం హోతి? భావనాయ కతిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి? పటివేధకాలే కతమిన్ద్రియం ఆధిపతేయ్యం హోతి? పటివేధాయ కతిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి? కేనట్ఠేన భావనా? కేనట్ఠేన పటివేధో? దుక్ఖతో మనసికరోతో పస్సద్ధిబహులస్స కతమిన్ద్రియం ఆధిపతేయ్యం హోతి? భావనాయ కతిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి? పటివేధకాలే కతమిన్ద్రియం ఆధిపతేయ్యం హోతి? పటివేధాయ కతిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి? కేనట్ఠేన భావనా? కేనట్ఠేన పటివేధో? అనత్తతో మనసికరోతో వేదబహులస్స కతమిన్ద్రియం ఆధిపతేయ్యం హోతి? భావనాయ కతిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి? పటివేధకాలే కతమిన్ద్రియం ఆధిపతేయ్యం హోతి? పటివేధాయ కతిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి? కేనట్ఠేన భావనా? కేనట్ఠేన పటివేధో?
అనిచ్చతో మనసికరోతో అధిమోక్ఖబహులస్స సద్ధిన్ద్రియం ఆధిపతేయ్యం హోతి. భావనాయ చత్తారిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి. పటివేధకాలే పఞ్ఞిన్ద్రియం ఆధిపతేయ్యం హోతి. పటివేధాయ చత్తారిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి. ఏకరసట్ఠేన భావనా. దస్సనట్ఠేన పటివేధో. ఏవం పటివిజ్ఝన్తోపి భావేతి, భావేన్తోపి పటివిజ్ఝతి. దుక్ఖతో మనసికరోతో పస్సద్ధిబహులస్స సమాధిన్ద్రియం ఆధిపతేయ్యం హోతి. భావనాయ చత్తారిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి. పటివేధకాలే పఞ్ఞిన్ద్రియం ఆధిపతేయ్యం హోతి. పటివేధాయ చత్తారిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి. ఏకరసట్ఠేన భావనా. దస్సనట్ఠేన పటివేధో. ఏవం పటివిజ్ఝన్తోపి భావేతి, భావేన్తోపి పటివిజ్ఝతి. అనత్తతో మనసికరోతో వేదబహులస్స పఞ్ఞిన్ద్రియం ఆధిపతేయ్యం హోతి. భావనాయ చత్తారిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి. పటివేధకాలేపి పఞ్ఞిన్ద్రియం ఆధిపతేయ్యం హోతి. పటివేధాయ చత్తారిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి. ఏకరసట్ఠేన భావనా. దస్సనట్ఠేన పటివేధో. ఏవం పటివిజ్ఝన్తోపి భావేతి, భావేన్తోపి పటివిజ్ఝతి.
౨౨౧. అనిచ్చతో మనసికరోతో కతమిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి? కతమిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా సద్ధావిముత్తో [సద్ధాధిముత్తో (స్యా.)] హోతి? దుక్ఖతో మనసికరోతో కతమిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి? కతమిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా కాయసక్ఖీ [కాయసక్ఖి (స్యా. క.) అభి. పు. ప. ౯౫ పస్సితబ్బా] హోతి? అనత్తతో మనసికరోతో కతమిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి? కతమిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా దిట్ఠిప్పత్తో హోతి?
అనిచ్చతో మనసికరోతో సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. సద్ధిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా సద్ధావిముత్తో హోతి. దుక్ఖతో మనసికరోతో సమాధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. సమాధిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా కాయసక్ఖీ హోతి. అనత్తతో మనసికరోతో పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా దిట్ఠిప్పత్తో హోతి.
సద్దహన్తో విముత్తోతి – సద్ధావిముత్తో. ఫుట్ఠత్తా సచ్ఛికతోతి [సచ్ఛికరోతీతి (స్యా. పీ.)] – కాయసక్ఖీ. దిట్ఠత్తా పత్తోతి – దిట్ఠిప్పత్తో. సద్దహన్తో విముచ్చతీతి – సద్ధావిముత్తో. ఝానఫస్సం పఠమం ఫుసతి, పచ్ఛా నిరోధం నిబ్బానం సచ్ఛికరోతీతి – కాయసక్ఖీ. ‘‘దుక్ఖా సఙ్ఖారా, సుఖో నిరోధో’’తి ఞాతం హోతి దిట్ఠం విదితం సచ్ఛికతం ఫస్సితం పఞ్ఞాయాతి – దిట్ఠిప్పత్తో. యో చాయం పుగ్గలో సద్ధావిముత్తో, యో చ కాయసక్ఖీ, యో చ దిట్ఠిప్పత్తో, సియా ఇమే తయో పుగ్గలా సద్ధావిముత్తాపి కాయసక్ఖీపి దిట్ఠిప్పత్తాపి వత్థువసేన పరియాయేన సియాతి. కథఞ్చ సియా? అనిచ్చతో మనసికరోతో సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. సద్ధిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా సద్ధావిముత్తో హోతి. దుక్ఖతో మనసికరోతో సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. సద్ధిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా సద్ధావిముత్తో హోతి. అనత్తతో మనసికరోతో సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. సద్ధిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా సద్ధావిముత్తో హోతి. ఏవం ఇమే తయో పుగ్గలా సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన సద్ధావిముత్తా.
దుక్ఖతో మనసికరోతో సమాధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. సమాధిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా కాయసక్ఖీ హోతి. అనత్తతో మనసికరోతో సమాధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. సమాధిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా కాయసక్ఖీ హోతి. అనిచ్చతో మనసికరోతో సమాధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. సమాధిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా కాయసక్ఖీ హోతి. ఏవం ఇమే తయో పుగ్గలా సమాధిన్ద్రియస్స వసేన కాయసక్ఖీ.
అనత్తతో మనసికరోతో పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా దిట్ఠిప్పత్తో హోతి. అనిచ్చతో మనసికరోతో పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా దిట్ఠిప్పత్తో హోతి. దుక్ఖతో మనసికరోతో పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా దిట్ఠిప్పత్తో హోతి. ఏవం ఇమే తయో పుగ్గలా పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన దిట్ఠిప్పత్తా.
యో చాయం పుగ్గలో సద్ధావిముత్తో, యో చ కాయసక్ఖీ, యో చ దిట్ఠిప్పత్తో, ఏవం సియా ఇమే తయో పుగ్గలా సద్ధావిముత్తాపి కాయసక్ఖీపి దిట్ఠిప్పత్తాపి వత్థువసేన పరియాయేన. యో చాయం పుగ్గలో సద్ధావిముత్తో, యో చ కాయసక్ఖీ, యో చ దిట్ఠిప్పత్తో, సియా ఇమే తయో పుగ్గలా…పే… అఞ్ఞోయేవ సద్ధావిముత్తో, అఞ్ఞో కాయసక్ఖీ, అఞ్ఞో దిట్ఠిప్పత్తో సియాతి. కథఞ్చ సియా? అనిచ్చతో మనసికరోతో సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. సద్ధిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా సద్ధావిముత్తో హోతి. దుక్ఖతో మనసికరోతో సమాధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. సమాధిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా కాయసక్ఖీ హోతి. అనత్తతో మనసికరోతో పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి. పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా దిట్ఠిప్పత్తో హోతి. యో చాయం పుగ్గలో సద్ధావిముత్తో, యో చ కాయసక్ఖీ, యో చ దిట్ఠిప్పత్తో, ఏవం సియా ఇమే తయో పుగ్గలా సద్ధావిముత్తాపి కాయసక్ఖీపి దిట్ఠిప్పత్తాపి వత్థువసేన పరియాయేన. అఞ్ఞోయేవ సద్ధావిముత్తో, అఞ్ఞో కాయసక్ఖీ, అఞ్ఞో దిట్ఠిప్పత్తో.
అనిచ్చతో మనసికరోతో సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి, సద్ధిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా సోతాపత్తిమగ్గం పటిలభతి; తేన వుచ్చతి – ‘‘సద్ధానుసారీ’’. చత్తారిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి. సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన చతున్నం ఇన్ద్రియానం భావనా హోతి. యే హి కేచి సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన సోతాపత్తిమగ్గం పటిలభన్తి, సబ్బే తే సద్ధానుసారినో.
అనిచ్చతో మనసికరోతో సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి, సద్ధిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా సోతాపత్తిఫలం సచ్ఛికతం హోతి; తేన వుచ్చతి – ‘‘సద్ధావిముత్తో’’. చత్తారిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి. సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన చత్తారిన్ద్రియాని భావితాని హోన్తి సుభావితాని. యేహి కేచి సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన సోతాపత్తిఫలం సచ్ఛికతా, సబ్బే తే సద్ధావిముత్తా.
అనిచ్చతో మనసికరోతో సద్ధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి, సద్ధిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా సకదాగామిమగ్గం పటిలభతి…పే… సకదాగామిఫలం సచ్ఛికతం హోతి…పే… అనాగామిమగ్గం పటిలభతి… అనాగామిఫలం సచ్ఛికతం హోతి…పే… అరహత్తమగ్గం పటిలభతి… అరహత్తం [అరహత్తఫలం (స్యా. క.) అట్ఠకథా ఓలోకేతబ్బా] సచ్ఛికతం హోతి; తేన వుచ్చతి – ‘‘సద్ధావిముత్తో’’. చత్తారిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి…పే… సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి. సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన చత్తారిన్ద్రియాని భావితాని హోన్తి సుభావితాని. యేహి కేచి సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన అరహత్తం సచ్ఛికతా, సబ్బే తే సద్ధావిముత్తా.
దుక్ఖతో మనసికరోతో సమాధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి, సమాధిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా సోతాపత్తిమగ్గం పటిలభతి; తేన వుచ్చతి – ‘‘కాయసక్ఖీ’’. చత్తారిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి. సమాధిన్ద్రియస్స వసేన చతున్నం ఇన్ద్రియానం భావనా హోతి. యే హి కేచి సమాధిన్ద్రియస్స వసేన సోతాపత్తిమగ్గం పటిలభన్తి, సబ్బే తే కాయసక్ఖీ.
దుక్ఖతో మనసికరోతో సమాధిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి, సమాధిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా సోతాపత్తిఫలం సచ్ఛికతం హోతి…పే… సకదాగామిమగ్గం పటిలభతి…పే… సకదాగామిఫలం సచ్ఛికతం హోతి…పే… అనాగామిమగ్గం పటిలభతి…పే… అనాగామిఫలం సచ్ఛికతం హోతి…పే… అరహత్తమగ్గం పటిలభతి…పే… అరహత్తం సచ్ఛికతం హోతి; తేన వుచ్చతి – ‘‘కాయసక్ఖీ’’. చత్తారిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి. సమాధిన్ద్రియస్స వసేన చత్తారిన్ద్రియాని భావితాని హోన్తి సుభావితాని. యేహి కేచి సమాధిన్ద్రియస్స వసేన అరహత్తం సచ్ఛికతా, సబ్బే తే కాయసక్ఖీ.
అనత్తతో మనసికరోతో పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా సోతాపత్తిమగ్గం పటిలభతి; తేన వుచ్చతి – ‘‘ధమ్మానుసారీ’’. చత్తారిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి…పే… సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి. పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన చతున్నం ఇన్ద్రియానం భావనా హోతి. యే హి కేచి పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన సోతాపత్తిమగ్గం పటిలభన్తి, సబ్బే తే ధమ్మానుసారినో.
అనత్తతో మనసికరోతో పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా సోతాపత్తిఫలం సచ్ఛికతం హోతి; తేన వుచ్చతి – ‘‘దిట్ఠిప్పత్తో’’. చత్తారిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి…పే… సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి. పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన చత్తారిన్ద్రియాని భావితాని హోన్తి సుభావితాని. యేహి కేచి పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన సోతాపత్తిఫలం సచ్ఛికతా, సబ్బే తే దిట్ఠిప్పత్తా.
అనత్తతో మనసికరోతో పఞ్ఞిన్ద్రియం అధిమత్తం హోతి, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స అధిమత్తత్తా సకదాగామిమగ్గం పటిలభతి…పే… సకదాగామిఫలం సచ్ఛికతం హోతి…పే… అనాగామిమగ్గం పటిలభతి…పే… అనాగామిఫలం సచ్ఛికతం హోతి…పే… అరహత్తమగ్గం పటిలభతి…పే… అరహత్తం సచ్ఛికతం హోతి; తేన వుచ్చతి – ‘‘దిట్ఠిప్పత్తో’’. చత్తారిన్ద్రియాని తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి. పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన చత్తారిన్ద్రియాని భావితాని హోన్తి సుభావితాని. యేహి కేచి పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన అరహత్తం సచ్ఛికతా, సబ్బే తే దిట్ఠిప్పత్తా.
౨౨౨. యే హి కేచి నేక్ఖమ్మం భావితా వా భావేన్తి వా భావిస్సన్తి వా, అధిగతా వా అధిగచ్ఛన్తి వా అధిగమిస్సన్తి వా, పత్తా వా పాపుణన్తి వా పాపుణిస్సన్తి వా, పటిలద్ధా వా పటిలభన్తి వా పటిలభిస్సన్తి వా, పటివిద్ధా వా పటివిజ్ఝన్తి వా పటివిజ్ఝిస్సన్తి వా, సచ్ఛికతా వా సచ్ఛికరోన్తి వా సచ్ఛికరిస్సన్తి వా, ఫస్సితా వా ఫస్సన్తి వా ఫస్సిస్సన్తి వా, వసిప్పత్తా వా పాపుణన్తి వా పాపుణిస్సన్తి వా, పారమిప్పత్తా వా పాపుణన్తి వా పాపుణిస్సన్తి వా, వేసారజ్జప్పత్తా వా పాపుణన్తి వా పాపుణిస్సన్తి వా, సబ్బే తే సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన సద్ధావిముత్తా, సమాధిన్ద్రియస్స వసేన కాయసక్ఖీ, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన దిట్ఠిప్పత్తా.
యే హి కేచి అబ్యాపాదం…పే… ఆలోకసఞ్ఞం… అవిక్ఖేపం… ధమ్మవవత్థానం… ఞాణం… పామోజ్జం… పఠమం ఝానం… దుతియం ఝానం… తతియం ఝానం… చతుత్థం ఝానం… ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తిం… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తిం … ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తిం… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తిం… అనిచ్చానుపస్సనం… దుక్ఖానుపస్సనం… అనత్తానుపస్సనం… నిబ్బిదానుపస్సనం… విరాగానుపస్సనం … నిరోధానుపస్సనం… పటినిస్సగ్గానుపస్సనం… ఖయానుపస్సనం… వయానుపస్సనం… విపరిణామానుపస్సనం… అనిమిత్తానుపస్సనం… అప్పణిహితానుపస్సనం… సుఞ్ఞతానుపస్సనం… అధిపఞ్ఞాధమ్మవిపస్సనం… యథాభూతఞాణదస్సనం… ఆదీనవానుపస్సనం… పటిసఙ్ఖానుపస్సనం… వివట్టనానుపస్సనం… సోతాపత్తిమగ్గం… సకదాగామిమగ్గం… అనాగామిమగ్గం… అరహత్తమగ్గం….
యే హి కేచి చత్తారో సతిపట్ఠానే… చత్తారో సమ్మప్పధానే… చత్తారో ఇద్ధిపాదే… పఞ్చిన్ద్రియాని… పఞ్చ బలాని… సత్త బోజ్ఝఙ్గే… అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం… యే హి కేచి అట్ఠ విమోక్ఖే భావితా వా భావేన్తి వా భావిస్సన్తి వా, అధిగతా వా అధిగచ్ఛన్తి వా అధిగమిస్సన్తి వా, పత్తా వా పాపుణన్తి వా పాపుణిస్సన్తి వా, పటిలద్ధా వా పటిలభన్తి వా పటిలభిస్సన్తి వా, పటివిద్ధా వా పటివిజ్ఝన్తి వా పటివిజ్ఝిస్సన్తి వా, సచ్ఛికతా వా సచ్ఛికరోన్తి వా సచ్ఛికరిస్సన్తి వా, ఫస్సితా వా ఫస్సన్తి వా ఫస్సిస్సన్తి వా, వసిప్పత్తా వా పాపుణన్తి వా పాపుణిస్సన్తి వా పారమిప్పత్తా వా పాపుణన్తి వా పాపుణిస్సన్తి వా, వేసారజ్జప్పత్తా వా పాపుణన్తి వా పాపుణిస్సన్తి వా, సబ్బే తే సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన సద్ధావిముత్తా, సమాధిన్ద్రియస్స వసేన కాయసక్ఖీ, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన దిట్ఠిప్పత్తా.
యే హి కేచి చతస్సో పటిసమ్భిదా పత్తా వా పాపుణన్తి వా పాపుణిస్సన్తి వా…పే… సబ్బే తే సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన సద్ధావిముత్తా, సమాధిన్ద్రియస్స వసేన కాయసక్ఖీ, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన దిట్ఠిప్పత్తా.
యే హి కేచి తిస్సో విజ్జా పటివిద్ధా వా పటివిజ్ఝన్తి వా పటివిజ్ఝిస్సన్తి వా…పే… సబ్బే తే సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన సద్ధావిముత్తా, సమాధిన్ద్రియస్స వసేన కాయసక్ఖీ, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన దిట్ఠిప్పత్తా.
యే హి కేచి తిస్సో సిక్ఖా సిక్ఖితా వా సిక్ఖన్తి వా సిక్ఖిస్సన్తి వా, సచ్ఛికతా వా సచ్ఛికరోన్తి వా సచ్ఛికరిస్సన్తి వా, ఫస్సితా వా ఫస్సన్తి వా ఫస్సిస్సన్తి వా, వసిప్పత్తా వా పాపుణన్తి వా పాపుణిస్సన్తి వా, పారమిప్పత్తా వా పాపుణన్తి వా పాపుణిస్సన్తి వా, వేసారజ్జప్పత్తా వా పాపుణన్తి వా పాపుణిస్సన్తి వా, సబ్బే తే సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన సద్ధావిముత్తా, సమాధిన్ద్రియస్స వసేన కాయసక్ఖీ, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన దిట్ఠిప్పత్తా.
యే హి కేచి దుక్ఖం పరిజానన్తి సముదయం పజహన్తి నిరోధం సచ్ఛికరోన్తి మగ్గం భావేన్తి, సబ్బే తే సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన సద్ధావిముత్తా, సమాధిన్ద్రియస్స వసేన కాయసక్ఖీ, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన దిట్ఠిప్పత్తా.
కతిహాకారేహి సచ్చప్పటివేధో హోతి? కతిహాకారేహి సచ్చాని పటివిజ్ఝతి? చతూహాకారేహి సచ్చప్పటివేధో హోతి. చతూహాకారేహి సచ్చాని పటివిజ్ఝతి. దుక్ఖసచ్చం పరిఞ్ఞాపటివేధం పటివిజ్ఝతి, సముదయసచ్చం పహానప్పటివేధం పటివిజ్ఝతి, నిరోధసచ్చం సచ్ఛికిరియాపటివేధం పటివిజ్ఝతి, మగ్గసచ్చం భావనాపటివేధం పటివిజ్ఝతి. ఇమేహి చతూహాకారేహి సచ్చప్పటివేధో హోతి. ఇమేహి చతూహాకారేహి సచ్చాని పటివిజ్ఝన్తో సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన సద్ధావిముత్తో, సమాధిన్ద్రియస్స వసేన కాయసక్ఖీ, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన దిట్ఠిప్పత్తో.
కతిహాకారేహి సచ్చప్పటివేధో హోతి? కతిహాకారేహి సచ్చాని పటివిజ్ఝతి? నవహాకారేహి సచ్చప్పటివేధో హోతి, నవహాకారేహి సచ్చాని పటివిజ్ఝతి. దుక్ఖసచ్చం పరిఞ్ఞాపటివేధం పటివిజ్ఝతి, సముదయసచ్చం పహానప్పటివేధం పటివిజ్ఝతి, నిరోధసచ్చం సచ్ఛికిరియాపటివేధం పటివిజ్ఝతి, మగ్గసచ్చం భావనాపటివేధం పటివిజ్ఝతి. అభిఞ్ఞాపటివేధో చ సబ్బధమ్మానం, పరిఞ్ఞాపటివేధో చ సబ్బసఙ్ఖారానం, పహానప్పటివేధో చ సబ్బాకుసలానం, భావనాపటివేధో చ చతున్నం మగ్గానం, సచ్ఛికిరియాపటివేధో చ నిరోధస్స. ఇమేహి నవహాకారేహి సచ్చప్పటివేధో హోతి. ఇమేహి నవహాకారేహి సచ్చాని పటివిజ్ఝన్తో సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన సద్ధావిముత్తో, సమాధిన్ద్రియస్స వసేన కాయసక్ఖీ, పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన దిట్ఠిప్పత్తో.
దుతియభాణవారో.
౨౨౩. అనిచ్చతో మనసికరోతో కథం సఙ్ఖారా ఉపట్ఠన్తి? దుక్ఖతో మనసికరోతో కథం సఙ్ఖారా ఉపట్ఠన్తి? అనత్తతో మనసికరోతో కథం సఙ్ఖారా ఉపట్ఠన్తి? అనిచ్చతో మనసికరోతో ఖయతో సఙ్ఖారా ఉపట్ఠన్తి. దుక్ఖతో మనసికరోతో భయతో సఙ్ఖారా ఉపట్ఠన్తి. అనత్తతో మనసికరోతో సుఞ్ఞతో సఙ్ఖారా ఉపట్ఠన్తి.
అనిచ్చతో మనసికరోతో కిం బహులం చిత్తం హోతి? దుక్ఖతో మనసికరోతో కిం బహులం చిత్తం హోతి? అనత్తతో మనసికరోతో కిం బహులం చిత్తం హోతి? అనిచ్చతో మనసికరోతో అధిమోక్ఖబహులం చిత్తం హోతి. దుక్ఖతో మనసికరోతో పస్సద్ధిబహులం చిత్తం హోతి. అనత్తతో మనసికరోతో వేదబహులం చిత్తం హోతి.
అనిచ్చతో మనసికరోన్తో అధిమోక్ఖబహులో కతమం విమోక్ఖం పటిలభతి? దుక్ఖతో మనసికరోన్తో పస్సద్ధిబహులో కతమం విమోక్ఖం పటిలభతి? అనత్తతో మనసికరోన్తో వేదబహులో కతమం విమోక్ఖం పటిలభతి? అనిచ్చతో మనసికరోన్తో అధిమోక్ఖబహులో అనిమిత్తం విమోక్ఖం పటిలభతి. దుక్ఖతో మనసికరోన్తో పస్సద్ధిబహులో అప్పణిహితం విమోక్ఖం పటిలభతి. అనత్తతో మనసికరోన్తో వేదబహులో సుఞ్ఞతం విమోక్ఖం పటిలభతి.
౨౨౪. అనిచ్చతో మనసికరోతో అధిమోక్ఖబహులస్స కతమో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి, భావనాయ కతి విమోక్ఖా తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి, కేనట్ఠేన భావనా, కో భావేతి? దుక్ఖతో మనసికరోతో పస్సద్ధిబహులస్స కతమో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి, భావనాయ కతి విమోక్ఖా తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి, కేనట్ఠేన భావనా, కో భావేతి? అనత్తతో మనసికరోతో వేదబహులస్స కతమో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి, భావనాయ కతి విమోక్ఖా తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి, కేనట్ఠేన భావనా, కో భావేతి?
అనిచ్చతో మనసికరోతో అధిమోక్ఖబహులస్స అనిమిత్తో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి. భావనాయ ద్వే విమోక్ఖా తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి. ఏకరసట్ఠేన భావనా. యో సమ్మాపటిపన్నో సో భావేతి; నత్థి మిచ్ఛాపటిపన్నస్స విమోక్ఖభావనా. దుక్ఖతో మనసికరోతో పస్సద్ధిబహులస్స అప్పణిహితో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి. భావనాయ ద్వే విమోక్ఖా తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి. ఏకరసట్ఠేన భావనా. యో సమ్మాపటిపన్నో సో భావేతి; నత్థి మిచ్ఛాపటిపన్నస్స విమోక్ఖభావనా. అనత్తతో మనసికరోతో వేదబహులస్స సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి. భావనాయ ద్వే విమోక్ఖా తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి. ఏకరసట్ఠేన భావనా. యో సమ్మాపటిపన్నో సో భావేతి; నత్థి మిచ్ఛాపటిపన్నస్స విమోక్ఖభావనా.
అనిచ్చతో మనసికరోతో అధిమోక్ఖబహులస్స కతమో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి, భావనాయ కతి విమోక్ఖా తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి, పటివేధకాలే కతమో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి, పటివేధాయ కతి విమోక్ఖా తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి, కేనట్ఠేన భావనా, కేనట్ఠేన పటివేధో? దుక్ఖతో మనసికరోతో పస్సద్ధిబహులస్స కతమో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి, భావనాయ కతి విమోక్ఖా తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి, పటివేధకాలే కతమో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి, పటివేధాయ కతి విమోక్ఖా తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి, కేనట్ఠేన భావనా, కేనట్ఠేన పటివేధో? అనత్తతో మనసికరోతో వేదబహులస్స కతమో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి, భావనాయ కతి విమోక్ఖా తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి, పటివేధకాలే కతమో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి, పటివేధాయ కతివిమోక్ఖా తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి, కేనట్ఠేన భావనా, కేనట్ఠేన పటివేధో?
౨౨౫. అనిచ్చతో మనసికరోతో అధిమోక్ఖబహులస్స అనిమిత్తో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి, భావనాయ ద్వే విమోక్ఖా తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి, పటివేధకాలేపి అనిమిత్తో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి, పటివేధాయ ద్వే విమోక్ఖా తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి, ఏకరసట్ఠేన భావనా, దస్సనట్ఠేన పటివేధో, ఏవం పటివిజ్ఝన్తోపి భావేతి, భావేన్తోపి పటివిజ్ఝతి. దుక్ఖతో మనసికరోతో పస్సద్ధిబహులస్స అప్పణిహితో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి, భావనాయ ద్వే విమోక్ఖా తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి, పటివేధకాలేపి అప్పణిహితో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి, పటివేధాయ ద్వే విమోక్ఖా తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి, ఏకరసట్ఠేన భావనా, దస్సనట్ఠేన పటివేధో, ఏవం పటివిజ్ఝన్తోపి భావేతి, భావేన్తోపి పటివిజ్ఝతి. అనత్తతో మనసికరోతో వేదబహులస్స సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి, భావనాయ ద్వే విమోక్ఖా తదన్వయా హోన్తి సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి, పటివేధకాలేపి సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి, పటివేధాయ ద్వే విమోక్ఖా తదన్వయా హోన్తి, సహజాతపచ్చయా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయా హోన్తి, నిస్సయపచ్చయా హోన్తి, సమ్పయుత్తపచ్చయా హోన్తి, ఏకరసా హోన్తి, ఏకరసట్ఠేన భావనా, దస్సనట్ఠేన పటివేధో, ఏవం పటివిజ్ఝన్తోపి భావేతి, భావేన్తోపి పటివిజ్ఝతి.
౨౨౬. అనిచ్చతో మనసికరోతో కతమో విమోక్ఖో అధిమత్తో హోతి? కతమవిమోక్ఖస్స అధిమత్తత్తా సద్ధావిముత్తో హోతి? దుక్ఖతో మనసికరోతో కతమో విమోక్ఖో అధిమత్తో హోతి? కతమవిమోక్ఖస్స అధిమత్తత్తా కాయసక్ఖీ హోతి? అనత్తతో మనసికరోతో కతమో విమోక్ఖో అధిమత్తో హోతి? కతమవిమోక్ఖస్స అధిమత్తత్తా దిట్ఠిప్పత్తో హోతి?
అనిచ్చతో మనసికరోతో అనిమిత్తో విమోక్ఖో అధిమత్తో హోతి. అనిమిత్తవిమోక్ఖస్స అధిమత్తత్తా సద్ధావిముత్తో హోతి. దుక్ఖతో మనసికరోతో అప్పణిహితో విమోక్ఖో అధిమత్తో హోతి. అప్పణిహితవిమోక్ఖస్స అధిమత్తత్తా కాయసక్ఖీ హోతి. అనత్తతో మనసికరోతో సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో అధిమత్తో హోతి. సుఞ్ఞతవిమోక్ఖస్స అధిమత్తత్తా దిట్ఠిప్పత్తో హోతి.
సద్దహన్తో విముత్తోతి – సద్ధావిముత్తో. ఫుట్ఠత్తా సచ్ఛికతోతి – కాయసక్ఖీ. దిట్ఠత్తా పత్తోతి – దిట్ఠిప్పత్తో. సద్దహన్తో విముచ్చతీతి – సద్ధావిముత్తో. ఝానఫస్సం పఠమం ఫుసతి, పచ్ఛా నిరోధం నిబ్బానం సచ్ఛికరోతీతి – కాయసక్ఖీ. ‘‘దుక్ఖా సఙ్ఖారా, సుఖో నిరోధో’’తి విఞ్ఞాతం హోతి దిట్ఠం విదితం సచ్ఛికతం ఫస్సితం పఞ్ఞాయాతి – దిట్ఠిప్పత్తో…పే… యే హి కేచి నేక్ఖమ్మం భావితా వా భావేన్తి వా భావిస్సన్తి వా…పే… సబ్బే తే అనిమిత్తవిమోక్ఖస్స వసేన సద్ధావిముత్తా, అప్పణిహితవిమోక్ఖస్స వసేన కాయసక్ఖీ, సుఞ్ఞతవిమోక్ఖస్స వసేన దిట్ఠిప్పత్తా.
యే హి కేచి అబ్యాపాదం… ఆలోకసఞ్ఞం… అవిక్ఖేపం… యే హి కేచి దుక్ఖం పరిజానన్తి, సముదయం పజహన్తి, నిరోధం సచ్ఛికరోన్తి, మగ్గం భావేన్తి, సబ్బే తే అనిమిత్తవిమోక్ఖస్స వసేన సద్ధావిముత్తా, అప్పణిహితవిమోక్ఖస్స వసేన కాయసక్ఖీ, సుఞ్ఞతవిమోక్ఖస్స వసేన దిట్ఠిప్పత్తా.
కతిహాకారేహి సచ్చప్పటివేధో హోతి? కతిహాకారేహి సచ్చాని పటివిజ్ఝతి? చతూహాకారేహి సచ్చప్పటివేధో హోతి. చతూహాకారేహి సచ్చాని పటివిజ్ఝతి. దుక్ఖసచ్చం పరిఞ్ఞాపటివేధం పటివిజ్ఝతి, సముదయసచ్చం పహానపటివేధం పటివిజ్ఝతి. నిరోధసచ్చం సచ్ఛికిరియాపటివేధం పటివిజ్ఝతి. మగ్గసచ్చం భావనాపటివేధం పటివిజ్ఝతి. ఇమేహి చతూహాకారేహి సచ్చప్పటివేధో హోతి. ఇమేహి చతూహాకారేహి సచ్చాని పటివిజ్ఝన్తో అనిమిత్తవిమోక్ఖస్స వసేన సద్ధావిముత్తో, అప్పణిహితవిమోక్ఖస్స వసేన కాయసక్ఖీ, సుఞ్ఞతవిమోక్ఖస్స వసేన దిట్ఠిప్పత్తో.
కతిహాకారేహి సచ్చప్పటివేధో హోతి? కతిహాకారేహి సచ్చాని పటివిజ్ఝతి? నవహాకారేహి సచ్చప్పటివేధో హోతి. నవహాకారేహి సచ్చాని పటివిజ్ఝతి. దుక్ఖసచ్చం పరిఞ్ఞాపటివేధం పటివిజ్ఝతి…పే… సచ్ఛికిరియాపటివేధో చ నిరోధస్స. ఇమేహి నవహాకారేహి సచ్చప్పటివేధో హోతి. ఇమేహి నవహాకారేహి సచ్చాని పటివిజ్ఝన్తో అనిమిత్తవిమోక్ఖస్స వసేన సద్ధావిముత్తో, అప్పణిహితవిమోక్ఖస్స వసేన కాయసక్ఖీ, సుఞ్ఞతవిమోక్ఖస్స వసేన దిట్ఠిప్పత్తో.
౨౨౭. అనిచ్చతో మనసికరోన్తో కతమే ధమ్మే యథాభూతం జానాతి పస్సతి? కథం సమ్మాదస్సనం హోతి? కథం తదన్వయేన సబ్బే సఙ్ఖారా అనిచ్చతో సుదిట్ఠా హోన్తి? కత్థ కఙ్ఖా పహీయతి? దుక్ఖతో మనసికరోన్తో కతమే ధమ్మే యథాభూతం జానాతి పస్సతి? కథం సమ్మాదస్సనం హోతి? కథం తదన్వయేన సబ్బే సఙ్ఖారా దుక్ఖతో సుదిట్ఠా హోన్తి? కత్థ కఙ్ఖా పహీయతి? అనత్తతో మనసికరోన్తో కతమే ధమ్మే యథాభూతం జానాతి పస్సతి? కథం సమ్మాదస్సనం హోతి? కథం తదన్వయేన సబ్బే ధమ్మా అనత్తతో సుదిట్ఠా హోన్తి? కత్థ కఙ్ఖా పహీయతి?
అనిచ్చతో మనసికరోన్తో నిమిత్తం యథాభూతం జానాతి పస్సతి; తేన వుచ్చతి – సమ్మాదస్సనం. ఏవం తదన్వయేన సబ్బే సఙ్ఖారా అనిచ్చతో సుదిట్ఠా హోన్తి. ఏత్థ కఙ్ఖా పహీయతి. దుక్ఖతో మనసికరోన్తో పవత్తం యథాభూతం జానాతి పస్సతి; తేన వుచ్చతి – సమ్మాదస్సనం. ఏవం తదన్వయేన సబ్బే సఙ్ఖారా దుక్ఖతో సుదిట్ఠా హోన్తి. ఏత్థ కఙ్ఖా పహీయతి. అనత్తతో మనసికరోన్తో నిమిత్తఞ్చ పవత్తఞ్చ యథాభూతం జానాతి పస్సతి; తేన వుచ్చతి – సమ్మాదస్సనం. ఏవం తదన్వయేన సబ్బే ధమ్మా అనత్తతో సుదిట్ఠా హోన్తి. ఏత్థ కఙ్ఖా పహీయతి.
యఞ్చ యథాభూతం ఞాణం యఞ్చ సమ్మాదస్సనం యా చ కఙ్ఖావితరణా, ఇమే ధమ్మా నానత్థా చేవ నానాబ్యఞ్జనా చ, ఉదాహు ఏకత్థా, బ్యఞ్జనమేవ నానన్తి? యఞ్చ యథాభూతం ఞాణం యఞ్చ సమ్మాదస్సనం యా చ కఙ్ఖావితరణా, ఇమే ధమ్మా ఏకత్థా, బ్యఞ్జనమేవ నానం.
అనిచ్చతో మనసికరోతో కిం భయతో ఉపట్ఠాతి? దుక్ఖతో మనసికరోతో కిం భయతో ఉపట్ఠాతి? అనత్తతో మనసికరోతో కిం భయతో ఉపట్ఠాతి? అనిచ్చతో మనసికరోతో నిమిత్తం భయతో ఉపట్ఠాతి. దుక్ఖతో మనసికరోతో పవత్తం భయతో ఉపట్ఠాతి. అనత్తతో మనసికరోతో నిమిత్తఞ్చ పవత్తఞ్చ భయతో ఉపట్ఠాతి.
యా చ భయతుపట్ఠానే పఞ్ఞా యఞ్చ ఆదీనవే ఞాణం యా చ నిబ్బిదా, ఇమే ధమ్మా నానత్థా చేవ నానాబ్యఞ్జనా చ, ఉదాహు ఏకత్థా, బ్యఞ్జనమేవ నానన్తి? యా చ భయతుపట్ఠానే పఞ్ఞా యఞ్చ ఆదీనవే ఞాణం యా చ నిబ్బిదా, ఇమే ధమ్మా ఏకత్థా, బ్యఞ్జనమేవ నానం.
యా చ అనత్తానుపస్సనా యా చ సుఞ్ఞతానుపస్సనా, ఇమే ధమ్మా నానత్థా చేవ నానాబ్యఞ్జనా చ, ఉదాహు ఏకత్థా, బ్యఞ్జనమేవ నానన్తి? యా చ అనత్తానుపస్సనా యా చ సుఞ్ఞతానుపస్సనా, ఇమే ధమ్మా ఏకత్థా, బ్యఞ్జనమేవ నానం.
అనిచ్చతో మనసికరోతో కిం పటిసఙ్ఖా ఞాణం ఉప్పజ్జతి? దుక్ఖతో మనసికరోతో కిం పటిసఙ్ఖా ఞాణం ఉప్పజ్జతి? అనత్తతో మనసికరోతో కిం పటిసఙ్ఖా ఞాణం ఉప్పజ్జతి? అనిచ్చతో మనసికరోతో నిమిత్తం పటిసఙ్ఖా ఞాణం ఉప్పజ్జతి. దుక్ఖతో మనసికరోతో పవత్తం పటిసఙ్ఖా ఞాణం ఉప్పజ్జతి. అనత్తతో మనసికరోతో నిమిత్తఞ్చ పవత్తఞ్చ పటిసఙ్ఖా ఞాణం ఉప్పజ్జతి.
యా చ ముచ్చితుకమ్యతా యా చ పటిసఙ్ఖానుపస్సనా యా చ సఙ్ఖారుపేక్ఖా, ఇమే ధమ్మా నానత్థా చేవ నానాబ్యఞ్జనా చ, ఉదాహు ఏకత్థా, బ్యఞ్జనమేవ నానన్తి? యా చ ముచ్చితుకమ్యతా యా చ పటిసఙ్ఖానుపస్సనా యా చ సఙ్ఖారుపేక్ఖా, ఇమే ధమ్మా ఏకత్థా, బ్యఞ్జనమేవ నానం.
అనిచ్చతో మనసికరోతో కుతో చిత్తం వుట్ఠాతి, కత్థ చిత్తం పక్ఖన్దతి? దుక్ఖతో మనసికరోతో కుతో చిత్తం వుట్ఠాతి, కత్థ చిత్తం పక్ఖన్దతి? అనత్తతో మనసికరోతో కుతో చిత్తం వుట్ఠాతి, కత్థ చిత్తం పక్ఖన్దతి? అనిచ్చతో మనసికరోతో నిమిత్తా చిత్తం వుట్ఠాతి, అనిమిత్తే చిత్తం పక్ఖన్దతి. దుక్ఖతో మనసికరోతో పవత్తా చిత్తం వుట్ఠాతి, అప్పవత్తే చిత్తం పక్ఖన్దతి. అనత్తతో మనసికరోతో నిమిత్తా చ పవత్తా చ చిత్తం వుట్ఠాతి, అనిమిత్తే అప్పవత్తే నిరోధే నిబ్బానధాతుయా [నిరోధనిబ్బానధాతుయా (సీ.)] చిత్తం పక్ఖన్దతి.
యా చ బహిద్ధావుట్ఠానవివట్టనే పఞ్ఞా యే చ గోత్రభూ ధమ్మా, ఇమే ధమ్మా నానత్థా చేవ నానాబ్యఞ్జనా చ, ఉదాహు ఏకత్థా, బ్యఞ్జనమేవ నానన్తి? యా చ బహిద్ధావుట్ఠానవివట్టనే పఞ్ఞా యే చ గోత్రభూ ధమ్మా, ఇమే ధమ్మా ఏకత్థా, బ్యఞ్జనమేవ నానం.
అనిచ్చతో మనసికరోన్తో కతమేన విమోక్ఖేన విముచ్చతి? దుక్ఖతో మనసికరోన్తో కతమేన విమోక్ఖేన విముచ్చతి? అనత్తతో మనసికరోన్తో కతమేన విమోక్ఖేన విముచ్చతి? అనిచ్చతో మనసికరోన్తో అనిమిత్తవిమోక్ఖేన విముచ్చతి. దుక్ఖతో మనసికరోన్తో అప్పణిహితవిమోక్ఖేన విముచ్చతి. అనత్తతో మనసికరోన్తో సుఞ్ఞతవిమోక్ఖేన విముచ్చతి. యా చ దుభతోవుట్ఠానవివట్టనే పఞ్ఞా యఞ్చ మగ్గే ఞాణం, ఇమే ధమ్మా నానత్థా చేవ నానాబ్యఞ్జనా చ, ఉదాహు ఏకత్థా, బ్యఞ్జనమేవ నానన్తి? యా చ దుభతోవుట్ఠానవివట్టనే పఞ్ఞా యఞ్చ మగ్గే ఞాణం, ఇమే ధమ్మా ఏకత్థా, బ్యఞ్జనమేవ నానం.
౨౨౮. కతిహాకారేహి తయో విమోక్ఖా నానాక్ఖణే [నానాఖణే (స్యా. క.)] హోన్తి? కతిహాకారేహి తయో విమోక్ఖా ఏకక్ఖణే హోన్తి? చతూహాకారేహి తయో విమోక్ఖా నానాక్ఖణే హోన్తి. సత్తహాకారేహి తయో విమోక్ఖా ఏకక్ఖణే హోన్తి.
కతమేహి చతూహాకారేహి తయో విమోక్ఖా నానాక్ఖణే హోన్తి? ఆధిపతేయ్యట్ఠేన, అధిట్ఠానట్ఠేన, అభినీహారట్ఠేన, నియ్యానట్ఠేన. కథం ఆధిపతేయ్యట్ఠేన తయో విమోక్ఖా నానాక్ఖణే హోన్తి? అనిచ్చతో మనసికరోతో అనిమిత్తో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి, దుక్ఖతో మనసికరోతో అప్పణిహితో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి, అనత్తతో మనసికరోతో సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో ఆధిపతేయ్యో హోతి. ఏవం ఆధిపతేయ్యట్ఠేన తయో విమోక్ఖా నానాక్ఖణే హోన్తి.
కథం అధిట్ఠానట్ఠేన తయో విమోక్ఖా నానాక్ఖణే హోన్తి? అనిచ్చతో మనసికరోన్తో అనిమిత్తవిమోక్ఖస్స వసేన చిత్తం అధిట్ఠాతి, దుక్ఖతో మనసికరోన్తో అప్పణిహితవిమోక్ఖస్స వసేన చిత్తం అధిట్ఠాతి, అనత్తతో మనసికరోన్తో సుఞ్ఞతవిమోక్ఖస్స వసేన చిత్తం అధిట్ఠాతి. ఏవం అధిట్ఠానట్ఠేన తయో విమోక్ఖా నానాక్ఖణే హోన్తి.
కథం అభినీహారట్ఠేన తయో విమోక్ఖా నానాక్ఖణే హోన్తి? అనిచ్చతో మనసికరోన్తో అనిమిత్తవిమోక్ఖస్స వసేన చిత్తం అభినీహరతి, దుక్ఖతో మనసికరోన్తో అప్పణిహితవిమోక్ఖస్స వసేన చిత్తం అభినీహరతి, అనత్తతో మనసికరోన్తో సుఞ్ఞతవిమోక్ఖస్స వసేన చిత్తం అభినీహరతి. ఏవం అభినీహారట్ఠేన తయో విమోక్ఖా నానాక్ఖణే హోన్తి.
కథం నియ్యానట్ఠేన తయో విమోక్ఖా నానాక్ఖణే హోన్తి? అనిచ్చతో మనసికరోన్తో అనిమిత్తవిమోక్ఖస్స వసేన నిరోధం నిబ్బానం నియ్యాతి, దుక్ఖతో మనసికరోన్తో అప్పణిహితవిమోక్ఖస్స వసేన నిరోధం నిబ్బానం నియ్యాతి, అనత్తతో మనసికరోన్తో సుఞ్ఞతవిమోక్ఖస్స వసేన నిరోధం నిబ్బానం నియ్యాతి. ఏవం నియ్యానట్ఠేన తయో విమోక్ఖా నానాక్ఖణే హోన్తి. ఇమేహి చతూహాకారేహి తయో విమోక్ఖా నానాక్ఖణే హోన్తి.
కతమేహి సత్తహాకారేహి తయో విమోక్ఖా ఏకక్ఖణే హోన్తి? సమోధానట్ఠేన, అధిగమనట్ఠేన, పటిలాభట్ఠేన పటివేధట్ఠేన, సచ్ఛికిరియట్ఠేన, ఫస్సనట్ఠేన, అభిసమయట్ఠేన. కథం సమోధానట్ఠేన అధిగమనట్ఠేన పటిలాభట్ఠేన పటివేధట్ఠేన సచ్ఛికిరియట్ఠేన ఫస్సనట్ఠేన అభిసమయట్ఠేన తయో విమోక్ఖా ఏకక్ఖణే హోన్తి? అనిచ్చతో మనసికరోన్తో నిమిత్తా ముచ్చతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. యతో ముచ్చతి, తత్థ న పణిదహతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో. యత్థ న పణిదహతి, తేన సుఞ్ఞోతి – సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో. యేన సుఞ్ఞో, తేన నిమిత్తేన అనిమిత్తోతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. ఏవం సమోధానట్ఠేన అధిగమనట్ఠేన పటిలాభట్ఠేన పటివేధట్ఠేన సచ్ఛికిరియట్ఠేన ఫస్సనట్ఠేన అభిసమయట్ఠేన తయో విమోక్ఖా ఏకక్ఖణే హోన్తి.
దుక్ఖతో మనసికరోన్తో పణిధియా ముచ్చతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో. యత్థ న పణిదహతి, తేన సుఞ్ఞోతి – సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో. యేన సుఞ్ఞో, తేన నిమిత్తేన అనిమిత్తోతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. యేన నిమిత్తేన అనిమిత్తో, తత్థ న పణిదహతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో. ఏవం సమోధానట్ఠేన అధిగమనట్ఠేన పటిలాభట్ఠేన పటివేధట్ఠేన సచ్ఛికిరియట్ఠేన ఫస్సనట్ఠేన అభిసమయట్ఠేన తయో విమోక్ఖా ఏకక్ఖణే హోన్తి.
అనత్తతో మనసికరోన్తో అభినివేసా ముచ్చతీతి – సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో. యేన సుఞ్ఞో, తేన నిమిత్తేన అనిమిత్తోతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. యేన నిమిత్తేన అనిమిత్తో, తత్థ న పణిదహతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో. యత్థ న పణిదహతి, తేన సుఞ్ఞోతి – సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో. ఏవం సమోధానట్ఠేన అధిగమనట్ఠేన పటిలాభట్ఠేన పటివేధట్ఠేన సచ్ఛికిరియట్ఠేన ఫస్సనట్ఠేన అభిసమయట్ఠేన తయో విమోక్ఖా ఏకక్ఖణే హోన్తి. ఇమేహి సత్తహాకారేహి తయో విమోక్ఖా ఏకక్ఖణే హోన్తి.
౨౨౯. అత్థి విమోక్ఖో, అత్థి ముఖం, అత్థి విమోక్ఖముఖం, అత్థి విమోక్ఖపచ్చనీకం, అత్థి విమోక్ఖానులోమం, అత్థి విమోక్ఖవివట్టో, అత్థి విమోక్ఖభావనా, అత్థి విమోక్ఖప్పటిప్పస్సద్ధి.
కతమో విమోక్ఖో? సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో, అనిమిత్తో విమోక్ఖో, అప్పణిహితో విమోక్ఖో. కతమో సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో? అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం నిచ్చతో అభినివేసా ముచ్చతీతి – సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో. దుక్ఖానుపస్సనాఞాణం సుఖతో అభినివేసా ముచ్చతీతి – సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో. అనత్తానుపస్సనాఞాణం అత్తతో అభినివేసా ముచ్చతీతి – సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో. నిబ్బిదానుపస్సనాఞాణం నన్దియా అభినివేసా ముచ్చతీతి – సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో. విరాగానుపస్సనాఞాణం రాగతో అభినివేసా ముచ్చతీతి – సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో. నిరోధానుపస్సనాఞాణం సముదయతో అభినివేసా ముచ్చతీతి – సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో. పటినిస్సగ్గానుపస్సనాఞాణం ఆదానతో అభినివేసా ముచ్చతీతి – సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో. అనిమిత్తానుపస్సనాఞాణం నిమిత్తతో అభినివేసా ముచ్చతీతి – సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో. అప్పణిహితానుపస్సనాఞాణం పణిధియా అభినివేసా ముచ్చతీతి – సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో. సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం సబ్బాభినివేసేహి ముచ్చతీతి – సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో.
రూపే అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం నిచ్చతో అభినివేసా ముచ్చతీతి – సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో…పే… రూపే సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం సబ్బాభినివేసేహి ముచ్చతీతి – సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో. వేదనాయ…పే… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు… విఞ్ఞాణే… చక్ఖుస్మిం…పే… జరామరణే అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం నిచ్చతో అభినివేసా ముచ్చతీతి – సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో…పే… జరామరణే సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం సబ్బాభినివేసేహి ముచ్చతీతి – సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో. అయం సుఞ్ఞతో విమోక్ఖో.
కతమో అనిమిత్తో విమోక్ఖో? అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం నిచ్చతో నిమిత్తా ముచ్చతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. దుక్ఖానుపస్సనాఞాణం సుఖతో నిమిత్తా ముచ్చతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. అనత్తానుపస్సనాఞాణం అత్తతో నిమిత్తా ముచ్చతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. నిబ్బిదానుపస్సనాఞాణం నన్దియా నిమిత్తా ముచ్చతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. విరాగానుపస్సనాఞాణం రాగతో నిమిత్తా ముచ్చతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. నిరోధానుపస్సనాఞాణం సముదయతో నిమిత్తా ముచ్చతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. పటినిస్సగ్గానుపస్సనాఞాణం ఆదానతో నిమిత్తా ముచ్చతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. అనిమిత్తానుపస్సనాఞాణం సబ్బనిమిత్తేహి ముచ్చతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. అప్పణిహితానుపస్సనాఞాణం పణిధియా నిమిత్తా ముచ్చతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం అభినివేసతో నిమిత్తా ముచ్చతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో.
రూపే అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం నిచ్చతో నిమిత్తా ముచ్చతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో …పే… రూపే అనిమిత్తానుపస్సనాఞాణం సబ్బనిమిత్తేహి ముచ్చతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. రూపే అప్పణిహితానుపస్సనాఞాణం పణిధియా నిమిత్తా ముచ్చతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. రూపే సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం అభినివేసతో నిమిత్తా ముచ్చతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. వేదనాయ…పే… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు… విఞ్ఞాణే… చక్ఖుస్మిం…పే… జరామరణే అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం నిచ్చతో నిమిత్తా ముచ్చతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో…పే… జరామరణే అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం సబ్బనిమిత్తేహి ముచ్చతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. జరామరణే అప్పణిహితానుపస్సనాఞాణం పణిధియా నిమిత్తా ముచ్చతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. జరామరణే సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం అభినివేసతో నిమిత్తా ముచ్చతీతి – అనిమిత్తో విమోక్ఖో. అయం అనిమిత్తో విమోక్ఖో.
కతమో అప్పణిహితో విమోక్ఖో? అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం నిచ్చతో పణిధియా ముచ్చతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో. దుక్ఖానుపస్సనాఞాణం సుఖతో పణిధియా ముచ్చతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో. అనత్తానుపస్సనాఞాణం అత్తతో పణిధియా ముచ్చతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో. నిబ్బిదానుపస్సనాఞాణం నన్దియా పణిధియా ముచ్చతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో. విరాగానుపస్సనాఞాణం రాగతో పణిధియా ముచ్చతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో. నిరోధానుపస్సనాఞాణం సముదయతో పణిధియా ముచ్చతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో. పటినిస్సగ్గానుపస్సనాఞాణం ఆదానతో పణిధియా ముచ్చతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో. అనిమిత్తానుపస్సనాఞాణం నిమిత్తతో పణిధియా ముచ్చతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో. అప్పణిహితానుపస్సనాఞాణం సబ్బపణిధీహి ముచ్చతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో. సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం అభినివేసతో పణిధియా ముచ్చతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో.
రూపే అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం నిచ్చతో పణిధియా ముచ్చతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో…పే… రూపే అప్పణిహితానుపస్సనాఞాణం సబ్బపణిధీహి ముచ్చతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో. రూపే సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం అభినివేసతో పణిధియా ముచ్చతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో. వేదనాయ…పే… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు… విఞ్ఞాణే… చక్ఖుస్మిం…పే… జరామరణే అనిచ్చానుపస్సనాఞాణం నిచ్చతో పణిధియా ముచ్చతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో…పే… జరామరణే అప్పణిహితానుపస్సనాఞాణం సబ్బపణిధీహి ముచ్చతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో. జరామరణే సుఞ్ఞతానుపస్సనాఞాణం అభినివేసతో పణిధియా ముచ్చతీతి – అప్పణిహితో విమోక్ఖో. అయం అప్పణిహితో విమోక్ఖో. అయం విమోక్ఖో.
౨౩౦. కతమం ముఖం? యే తత్థ జాతా అనవజ్జా కుసలా బోధిపక్ఖియాధమ్మా, ఇదం ముఖం.
కతమం విమోక్ఖముఖం? యం తేసం ధమ్మానం ఆరమ్మణం నిరోధో నిబ్బానం, ఇదం విమోక్ఖముఖం. విమోక్ఖఞ్చ ముఖఞ్చ విమోక్ఖముఖం, ఇదం విమోక్ఖముఖం.
కతమం విమోక్ఖపచ్చనీకం? తీణి అకుసలమూలాని విమోక్ఖపచ్చనీకాని, తీణి దుచ్చరితాని విమోక్ఖపచ్చనీకాని, సబ్బేపి అకుసలా ధమ్మా విమోక్ఖపచ్చనీకా, ఇదం విమోక్ఖపచ్చనీకం.
కతమం విమోక్ఖానులోమం? తీణి కుసలమూలాని విమోక్ఖానులోమాని, తీణి సుచరితాని విమోక్ఖానులోమాని, సబ్బేపి కుసలా ధమ్మా విమోక్ఖానులోమా, ఇదం విమోక్ఖానులోమం.
కతమో విమోక్ఖవివట్టో? సఞ్ఞావివట్టో, చేతోవివట్టో, చిత్తవివట్టో, ఞాణవివట్టో, విమోక్ఖవివట్టో, సచ్చవివట్టో. సఞ్జానన్తో వివట్టతీతి – సఞ్ఞావివట్టో. చేతయన్తో వివట్టతీతి – చేతోవివట్టో. విజానన్తో వివట్టతీతి – చిత్తవివట్టో. ఞాణం కరోన్తో వివట్టతీతి – ఞాణవివట్టో. వోసజ్జన్తో వివట్టతీతి – విమోక్ఖవివట్టో. తథట్ఠేన వివట్టతీతి – సచ్చవివట్టో.
యత్థ సఞ్ఞావివట్టో తత్థ చేతోవివట్టో, యత్థ చేతోవివట్టో తత్థ సఞ్ఞావివట్టో, యత్థ సఞ్ఞావివట్టో చేతోవివట్టో తత్థ చిత్తవివట్టో, యత్థ చిత్తవివట్టో తత్థ సఞ్ఞావివట్టో చేతోవివట్టో. యత్థ సఞ్ఞావివట్టో చేతోవివట్టో చిత్తవివట్టో తత్థ ఞాణవివట్టో, యత్థ ఞాణవివట్టో తత్థ సఞ్ఞావివట్టో చేతోవివట్టో చిత్తవివట్టో. యత్థ సఞ్ఞావివట్టో చేతోవివట్టో చిత్తవివట్టో ఞాణవివట్టో తత్థ విమోక్ఖవివట్టో, యత్థ విమోక్ఖవివట్టో తత్థ సఞ్ఞావివట్టో చేతోవివట్టో చిత్తవివట్టో ఞాణవివట్టో. యత్థ సఞ్ఞావివట్టో చేతోవివట్టో చిత్తవివట్టో ఞాణవివట్టో విమోక్ఖవివట్టో తత్థ సచ్చవివట్టో, యత్థ సచ్చవివట్టో తత్థ సఞ్ఞావివట్టో చేతోవివట్టో చిత్తవివట్టో ఞాణవివట్టో విమోక్ఖవివట్టో. అయం విమోక్ఖవివట్టో.
కతమా విమోక్ఖభావనా? పఠమస్స ఝానస్స ఆసేవనా భావనా బహులీకమ్మం, దుతియస్స ఝానస్స ఆసేవనా భావనా బహులీకమ్మం, తతియస్స ఝానస్స ఆసేవనా భావనా బహులీకమ్మం, చతుత్థస్స ఝానస్స ఆసేవనా భావనా బహులీకమ్మం, ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తియా ఆసేవనా భావనా బహులీకమ్మం, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తియా…పే… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తియా… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తియా ఆసేవనా భావనా బహులీకమ్మం, సోతాపత్తిమగ్గస్స ఆసేవనా భావనా బహులీకమ్మం, సకదాగామిమగ్గస్స ఆసేవనా భావనా బహులీకమ్మం, అనాగామిమగ్గస్స ఆసేవనా భావనా బహులీకమ్మం, అరహత్తమగ్గస్స ఆసేవనా భావనా బహులీకమ్మం, అయం విమోక్ఖభావనా.
కతమా విమోక్ఖప్పటిప్పస్సద్ధి? పఠమస్స ఝానస్స పటిలాభో వా విపాకో వా, దుతియస్స ఝానస్స పటిలాభో వా విపాకో వా, తతియస్స ఝానస్స…పే… చతుత్థస్స ఝానస్స… ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తియా… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తియా… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తియా… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తియా పటిలాభో వా విపాకో వా, సోతాపత్తిమగ్గస్స సోతాపత్తిఫలం, సకదాగామిమగ్గస్స సకదాగామిఫలం, అనాగామిమగ్గస్స అనాగామిఫలం, అరహత్తమగ్గస్స అరహత్తఫలం, అయం విమోక్ఖప్పటిప్పస్సద్ధీతి.
తతియభాణవారో.
విమోక్ఖకథా నిట్ఠితా.