౨. అత్తానుదిట్ఠినిద్దేసో

౧౩౦. అత్తానుదిట్ఠియా కతమేహి వీసతియా ఆకారేహి అభినివేసో హోతి? ఇధ అస్సుతవా పుథుజ్జనో అరియానం అదస్సావీ అరియధమ్మస్స అకోవిదో అరియధమ్మే అవినీతో, సప్పురిసానం అదస్సావీ సప్పురిసధమ్మస్స అకోవిదో సప్పురిసధమ్మే అవినీతో రూపం అత్తతో సమనుపస్సతి రూపవన్తం వా అత్తానం అత్తని వా రూపం రూపస్మిం వా అత్తానం; వేదనం…పే… సఞ్ఞం…పే… సఙ్ఖారే…పే… విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి విఞ్ఞాణవన్తం వా అత్తానం అత్తని వా విఞ్ఞాణం విఞ్ఞాణస్మిం వా అత్తానం.

౧౩౧. కథం రూపం అత్తతో సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో పథవీకసిణం అత్తతో సమనుపస్సతి – ‘‘యం పథవీకసిణం, సో అహం; యో అహం, తం పథవీకసిణ’’న్తి. పథవీకసిణఞ్చ అత్తఞ్చ అద్వయం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి తేలప్పదీపస్స ఝాయతో ‘‘యా అచ్చి సో వణ్ణో, యో వణ్ణో సా అచ్చీ’’తి – అచ్చిఞ్చ వణ్ణఞ్చ అద్వయం సమనుపస్సతి. ఏవమేవం ఇధేకచ్చో పథవీకసిణం అత్తతో సమనుపస్సతి – ‘‘యం పథవీకసిణం, సో అహం; యో అహం, తం పథవీకసిణ’’న్తి. పథవీకసిణఞ్చ అత్తఞ్చ అద్వయం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం పఠమా రూపవత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి దిట్ఠివిపత్తి…పే… అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి. మిచ్ఛాదిట్ఠికస్స పురిసపుగ్గలస్స ద్వేవ గతియో…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో.

ఇధేకచ్చో ఆపోకసిణం… తేజోకసిణం… వాయోకసిణం… నీలకసిణం… పీతకసిణం… లోహితకసిణం… ఓదాతకసిణం అత్తతో సమనుపస్సతి – ‘‘యం ఓదాతకసిణం, సో అహం; యో అహం, తం ఓదాతకసిణ’’న్తి. ఓదాతకసిణఞ్చ అత్తఞ్చ అద్వయం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి తేలప్పదీపస్స ఝాయతో ‘‘యా అచ్చి, సో వణ్ణో; యో వణ్ణో, సా అచ్చీ’’తి – అచ్చిఞ్చ వణ్ణఞ్చ అద్వయం సమనుపస్సతి. ఏవమేవ ఇధేకచ్చో…పే… ఓదాతకసిణఞ్చ అత్తఞ్చ అద్వయం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం పఠమా రూపవత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి దిట్ఠివిపత్తి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో. ఏవం రూపం అత్తతో సమనుపస్సతి.

కథం రూపవన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన మే అయం అత్తా ఇమినా రూపేన రూపవా’’తి. రూపవన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి రుక్ఖో ఛాయాసమ్పన్నో అస్స. తమేనం పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘‘అయం రుక్ఖో, అయం ఛాయా. అఞ్ఞో రుక్ఖో, అఞ్ఞా ఛాయా. సో ఖో పనాయం రుక్ఖో ఇమాయ ఛాయాయ ఛాయావా’’తి. ఛాయావన్తం రుక్ఖం సమనుపస్సతి. ఏవమేవం ఇధేకచ్చో వేదనం…పే… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన అయం అత్తా ఇమినా రూపేన రూపవా’’తి. రూపవన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం దుతియా రూపవత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి దిట్ఠివిపత్తి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో. ఏవం రూపవన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి.

కథం అత్తని రూపం సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. ఇమస్మిఞ్చ పన అత్తని ఇదం రూప’’న్తి. అత్తని రూపం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి పుప్ఫం గన్ధసమ్పన్నం అస్స. తమేనం పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘‘ఇదం పుప్ఫం, అయం గన్ధో; అఞ్ఞం పుప్ఫం, అఞ్ఞో గన్ధో. సో ఖో పనాయం గన్ధో ఇమస్మిం పుప్ఫే’’తి. పుప్ఫస్మిం గన్ధం సమనుపస్సతి. ఏవమేవం ఇధేకచ్చో వేదనం…పే… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. ఇమస్మిఞ్చ పన అత్తని ఇదం రూప’’న్తి. అత్తని రూపం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం తతియా రూపవత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి దిట్ఠివిపత్తి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో. ఏవం అత్తని రూపం సమనుపస్సతి.

కథం రూపస్మిం అత్తానం సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో వేదనం…పే… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన మే అయం అత్తా ఇమస్మిం రూపే’’తి. రూపస్మిం అత్తానం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి మణి కరణ్డకే పక్ఖిత్తో అస్స. తమేనం పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘‘అయం మణి, అయం కరణ్డకో. అఞ్ఞో మణి, అఞ్ఞో కరణ్డకో. సో ఖో పనాయం మణి ఇమస్మిం కరణ్డకే’’తి. కరణ్డకస్మిం మణిం సమనుపస్సతి. ఏవమేవం ఇధేకచ్చో వేదనం…పే… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన మే అయం అత్తా ఇమస్మిం రూపే’’తి. రూపస్మిం అత్తానం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం చతుత్థా రూపవత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి దిట్ఠివిపత్తి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో. ఏవం రూపస్మిం అత్తానం సమనుపస్సతి.

౧౩౨. కథం వేదనం అత్తతో సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో చక్ఖుసమ్ఫస్సజం వేదనం సోతసమ్ఫస్సజం వేదనం ఘానసమ్ఫస్సజం వేదనం జివ్హాసమ్ఫస్సజం వేదనం కాయసమ్ఫస్సజం వేదనం మనోసమ్ఫస్సజం వేదనం అత్తతో సమనుపస్సతి. ‘‘యా మనోసమ్ఫస్సజా వేదనా సో అహం, యో అహం సా మనోసమ్ఫస్సజా వేదనా’’తి – మనోసమ్ఫస్సజం వేదనఞ్చ అత్తఞ్చ అద్వయం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి తేలప్పదీపస్స ఝాయతో ‘‘యా అచ్చి సో వణ్ణో, యో వణ్ణో సా అచ్చీ’’తి – అచ్చిఞ్చ వణ్ణఞ్చ అద్వయం సమనుపస్సతి. ఏవమేవం ఇధేకచ్చో మనోసమ్ఫస్సజం వేదనం అత్తతో సమనుపస్సతి. ‘‘యా మనోసమ్ఫస్సజా వేదనా సో అహం, యో అహం సా మనోసమ్ఫస్సజా వేదనా’’తి – మనోసమ్ఫస్సజం వేదనఞ్చ అత్తఞ్చ అద్వయం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం పఠమా వేదనావత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి దిట్ఠివిపత్తి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో. ఏవం వేదనం అత్తతో సమనుపస్సతి.

కథం వేదనావన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో సఞ్ఞం…పే… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం… రూపం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన మే అయం అత్తా ఇమాయ వేదనాయ వేదనావా’’తి. వేదనావన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి రుక్ఖో ఛాయాసమ్పన్నో అస్స. తమేనం పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘‘అయం రుక్ఖో, అయం ఛాయా. అఞ్ఞో రుక్ఖో, అఞ్ఞా ఛాయా. సో ఖో పనాయం రుక్ఖో ఇమాయ ఛాయాయ ఛాయావా’’తి. ఛాయావన్తం రుక్ఖం సమనుపస్సతి. ఏవమేవం ఇధేకచ్చో సఞ్ఞం…పే… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం… రూపం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన మే అయం అత్తా ఇమాయ వేదనాయ వేదనావా’’తి. వేదనావన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం దుతియా వేదనావత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి దిట్ఠివిపత్తి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో. ఏవం వేదనావన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి.

కథం అత్తని వేదనం సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో సఞ్ఞం…పే… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం… రూపం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. ఇమస్మిఞ్చ పన అత్తని అయం వేదనా’’తి. అత్తని వేదనం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి పుప్ఫం గన్ధసమ్పన్నం అస్స. తమేనం పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘‘ఇదం పుప్ఫం, అయం గన్ధో; అఞ్ఞం పుప్ఫం, అఞ్ఞో గన్ధో. సో ఖో పనాయం గన్ధో ఇమస్మిం పుప్ఫే’’తి. పుప్ఫస్మిం గన్ధం సమనుపస్సతి. ఏవమేవం ఇధేకచ్చో సఞ్ఞం…పే… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం… రూపం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. ఇమస్మిఞ్చ పన అత్తని అయం వేదనా’’తి. అత్తని వేదనం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం తతియా వేదనావత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి దిట్ఠివిపత్తి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో. ఏవం అత్తని వేదనం సమనుపస్సతి.

కథం వేదనాయ అత్తానం సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో సఞ్ఞం…పే… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం… రూపం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన మే అయం అత్తా ఇమాయ వేదనాయా’’తి. వేదనాయ అత్తానం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి మణి కరణ్డకే పక్ఖిత్తో అస్స. తమేనం పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘‘అయం మణి, అయం కరణ్డకో. అఞ్ఞో మణి, అఞ్ఞో కరణ్డకో. సో ఖో పనాయం మణి ఇమస్మిం కరణ్డకే’’తి. కరణ్డకస్మిం మణిం సమనుపస్సతి. ఏవమేవం ఇధేకచ్చో సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం… రూపం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన మే అయం అత్తా ఇమాయ వేదనాయా’’తి. వేదనాయ అత్తానం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం చతుత్థా వేదనావత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి దిట్ఠివిపత్తి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో. ఏవం వేదనాయ అత్తానం సమనుపస్సతి.

౧౩౩. కథం సఞ్ఞం అత్తతో సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో చక్ఖుసమ్ఫస్సజం సఞ్ఞం…పే… సోతసమ్ఫస్సజం సఞ్ఞం… ఘానసమ్ఫస్సజం సఞ్ఞం… జివ్హాసమ్ఫస్సజం సఞ్ఞం… కాయసమ్ఫస్సజం సఞ్ఞం… మనోసమ్ఫస్సజం సఞ్ఞం అత్తతో సమనుపస్సతి. యా మనోసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞా సో అహం, యో అహం సా మనోసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞా’’తి. మనోసమ్ఫస్సజం సఞ్ఞఞ్చ అత్తఞ్చ అద్వయం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి తేలప్పదీపస్స ఝాయతో ‘‘యా అచ్చి సో వణ్ణో, యో వణ్ణో సా అచ్చీ’’తి – అచ్చిఞ్చ వణ్ణఞ్చ అద్వయం సమనుపస్సతి. ఏవమేవం ఇధేకచ్చో మనోసమ్ఫస్సజం సఞ్ఞం అత్తతో సమనుపస్సతి – ‘‘యా మనోసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞా సో అహం, యో అహం సా మనోసమ్ఫస్సజా సఞ్ఞా’’తి. మనోసమ్ఫస్సజం సఞ్ఞఞ్చ అత్తఞ్చ అద్వయం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం పఠమా సఞ్ఞావత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి దిట్ఠివిపత్తి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో. ఏవం సఞ్ఞం అత్తతో సమనుపస్సతి.

కథం సఞ్ఞావన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో సఙ్ఖారే…పే… విఞ్ఞాణం… రూపం… వేదనం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన మే అయం అత్తా ఇమాయ సఞ్ఞాయ సఞ్ఞావా’’తి. సఞ్ఞావన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి రుక్ఖో ఛాయాసమ్పన్నో అస్స. తమేనం పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘‘అయం రుక్ఖో, అయం ఛాయా. అఞ్ఞో రుక్ఖో, అఞ్ఞా ఛాయా. సో ఖో పనాయం రుక్ఖో ఇమాయ ఛాయాయ ఛాయావా’’తి. ఛాయావన్తం రుక్ఖం సమనుపస్సతి. ఏవమేవం ఇధేకచ్చో సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం… రూపం… వేదనం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన మే అయం అత్తా ఇమాయ సఞ్ఞాయ సఞ్ఞావా’’తి. సఞ్ఞావన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం దుతియా సఞ్ఞావత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో. ఏవం సఞ్ఞావన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి.

కథం అత్తని సఞ్ఞం సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో సఙ్ఖారే…పే… విఞ్ఞాణం… రూపం… వేదనం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. ఇమస్మిఞ్చ పన అత్తని అయం సఞ్ఞా’’తి. అత్తని సఞ్ఞం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి పుప్ఫం గన్ధసమ్పన్నం అస్స. తమేనం పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘‘ఇదం పుప్ఫం, అయం గన్ధో. అఞ్ఞం పుప్ఫం, అఞ్ఞో గన్ధో. సో ఖో పనాయం గన్ధో ఇమస్మిం పుప్ఫే’’తి. పుప్ఫస్మిం గన్ధం సమనుపస్సతి. ఏవమేవం ఇధేకచ్చో సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం… రూపం… వేదనం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. ఇమస్మిఞ్చ పన అత్తని అయం సఞ్ఞా’’తి. అత్తని సఞ్ఞం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం తతియా సఞ్ఞావత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో. ఏవం అత్తని సఞ్ఞం సమనుపస్సతి.

కథం సఞ్ఞాయ అత్తానం సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో సఙ్ఖారే …పే… విఞ్ఞాణం… రూపం… వేదనం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన మే అయం అత్తా ఇమాయ సఞ్ఞాయా’’తి. సఞ్ఞాయ అత్తానం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి మణి కరణ్డకే పక్ఖిత్తో అస్స. తమేనం పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘‘అయం మణి, అయం కరణ్డకో. అఞ్ఞో మణి, అఞ్ఞో కరణ్డకో. సో ఖో పనాయం మణి ఇమస్మిం కరణ్డకే’’తి. కరణ్డకస్మిం మణిం సమనుపస్సతి. ఏవమేవ ఇధేకచ్చో సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం… రూపం… వేదనం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన మే అయం అత్తా ఇమాయ సఞ్ఞాయా’’తి. సఞ్ఞాయ అత్తానం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం చతుత్థా సఞ్ఞావత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని న చ దిట్ఠియో. ఏవం సఞ్ఞాయ అత్తానం సమనుపస్సతి.

౧౩౪. కథం సఙ్ఖారే అత్తతో సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో చక్ఖుసమ్ఫస్సజం చేతనం సోతసమ్ఫస్సజం చేతనం ఘానసమ్ఫస్సజం చేతనం జివ్హాసమ్ఫస్సజం చేతనం కాయసమ్ఫస్సజం చేతనం మనోసమ్ఫస్సజం చేతనం అత్తతో సమనుపస్సతి. ‘‘యా మనోసమ్ఫస్సజా చేతనా, సో అహం; యో అహం సా మనోసమ్ఫస్సజా చేతనా’’తి – మనోసమ్ఫస్సజం చేతనఞ్చ అత్తఞ్చ అద్వయం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి తేలప్పదీపస్స ఝాయతో ‘‘యా అచ్చి సో వణ్ణో, యో వణ్ణో సా అచ్చీ’’తి – అచ్చిఞ్చ వణ్ణఞ్చ అద్వయం సమనుపస్సతి. ఏవమేవం ఇధేకచ్చో మనోసమ్ఫస్సజం చేతనం అత్తతో సమనుపస్సతి. ‘‘యా మనోసమ్ఫస్సజా చేతనా సో అహం, యో అహం సా మనోసమ్ఫస్సజా చేతనా’’తి – మనోసమ్ఫస్సజం చేతనఞ్చ అత్తఞ్చ అద్వయం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం పఠమా సఙ్ఖారవత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో. ఏవం సఙ్ఖారే అత్తతో సమనుపస్సతి.

కథం సఙ్ఖారవన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో విఞ్ఞాణం… రూపం… వేదనం… సఞ్ఞం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన మే అయం అత్తా ఇమేహి సఙ్ఖారేహి సఙ్ఖారవా’’తి. సఙ్ఖారవన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి రుక్ఖో ఛాయాసమ్పన్నో అస్స. తమేనం పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘‘అయం రుక్ఖో, అయం ఛాయా. అఞ్ఞో రుక్ఖో, అఞ్ఞా ఛాయా. సో ఖో పనాయం రుక్ఖో ఇమాయ ఛాయాయ ఛాయావా’’తి. ఛాయావన్తం రుక్ఖం సమనుపస్సతి. ఏవమేవ ఇధేకచ్చో విఞ్ఞాణం… రూపం… వేదనం… సఞ్ఞం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన మే అయం అత్తా. ఇమేహి సఙ్ఖారేహి సఙ్ఖారవా’’తి. సఙ్ఖారవన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం దుతియా సఙ్ఖారవత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో. ఏవం సఙ్ఖారవన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి.

కథం అత్తని సఙ్ఖారే సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో విఞ్ఞాణం… రూపం… వేదనం… సఞ్ఞం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. ఇమస్మిఞ్చ పన అత్తని ఇమే సఙ్ఖారా’’తి. అత్తని సఙ్ఖారే సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి పుప్ఫం గన్ధసమ్పన్నం అస్స. తమేనం పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘‘ఇదం పుప్ఫం, అయం గన్ధో; అఞ్ఞం పుప్ఫం, అఞ్ఞో గన్ధో. సో ఖో పనాయం గన్ధో ఇమస్మిం పుప్ఫే’’తి. పుప్ఫస్మిం గన్ధం సమనుపస్సతి. ఏవమేవం ఇధేకచ్చో విఞ్ఞాణం… రూపం… వేదనం… సఞ్ఞం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. ఇమస్మిఞ్చ పన అత్తని ఇమే సఙ్ఖారా’’తి. అత్తని సఙ్ఖారే సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం తతియా సఙ్ఖారవత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో. ఏవం అత్తని సఙ్ఖారే సమనుపస్సతి.

కథం సఙ్ఖారేసు అత్తానం సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో విఞ్ఞాణం… రూపం… వేదనం… సఞ్ఞం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన మే అయం అత్తా ఇమేసు సఙ్ఖారేసూ’’తి. సఙ్ఖారేసు అత్తానం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి మణి కరణ్డకే పక్ఖిత్తో అస్స. తమేనం పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘‘అయం మణి, అయం కరణ్డకో. అఞ్ఞో మణి, అఞ్ఞో కరణ్డకో. సో ఖో పనాయం మణి ఇమస్మిం కరణ్డకే’’తి. కరణ్డకస్మిం మణిం సమనుపస్సతి. ఏవమేవ ఇధేకచ్చో విఞ్ఞాణం… రూపం… వేదనం… సఞ్ఞం అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన మే అయం అత్తా ఇమేసు సఙ్ఖారేసూ’’తి. సఙ్ఖారేసు అత్తానం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం చతుత్థా సఙ్ఖారవత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో. ఏవం సఙ్ఖారేసు అత్తానం సమనుపస్సతి.

౧౩౫. కథం విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో చక్ఖువిఞ్ఞాణం… సోతవిఞ్ఞాణం… ఘానవిఞ్ఞాణం… జివ్హావిఞ్ఞాణం కాయవిఞ్ఞాణం… మనోవిఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి. ‘‘యం మనోవిఞ్ఞాణం, సో అహం; యో అహం, తం మనోవిఞ్ఞాణ’’న్తి – మనోవిఞ్ఞాణఞ్చ అత్తఞ్చ అద్వయం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి తేలప్పదీపస్స ఝాయతో ‘‘యా అచ్చి సో వణ్ణో, యో వణ్ణో సా అచ్చీ’’తి – అచ్చిఞ్చ వణ్ణఞ్చ అద్వయం సమనుపస్సతి. ఏవమేవం ఇధేకచ్చో మనోవిఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి. ‘‘యం మనోవిఞ్ఞాణం, సో అహం; యో అహం తం మనోవిఞ్ఞాణ’’న్తి – మనోవిఞ్ఞాణఞ్చ అత్తఞ్చ అద్వయం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం పఠమా విఞ్ఞాణవత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో. ఏవం విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి.

కథం విఞ్ఞాణవన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో రూపం… వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన మే అయం అత్తా ఇమినా విఞ్ఞాణేన విఞ్ఞాణవా’’తి. విఞ్ఞాణవన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి రుక్ఖో ఛాయాసమ్పన్నో అస్స. తమేనం పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘‘అయం రుక్ఖో, అయం ఛాయా. అఞ్ఞో రుక్ఖో, అఞ్ఞా ఛాయా. సో ఖో పనాయం రుక్ఖో ఇమాయ ఛాయాయ ఛాయావా’’తి. ఛాయావన్తం రుక్ఖం సమనుపస్సతి. ఏవమేవం ఇధేకచ్చో రూపం… వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన మే అయం అత్తా ఇమినా విఞ్ఞాణేన విఞ్ఞాణవా’’తి. విఞ్ఞాణవన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం దుతియా విఞ్ఞాణవత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో. ఏవం విఞ్ఞాణవన్తం అత్తానం సమనుపస్సతి.

కథం అత్తని విఞ్ఞాణం సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో రూపం… వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. ఇమస్మిఞ్చ పన అత్తని ఇదం విఞ్ఞాణ’’న్తి. అత్తని విఞ్ఞాణం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి పుప్ఫం గన్ధసమ్పన్నం అస్స. తమేనం పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘‘ఇదం పుప్ఫం, అయం గన్ధో; అఞ్ఞం పుప్ఫం, అఞ్ఞో గన్ధో. సో ఖో పనాయం గన్ధో ఇమస్మిం పుప్ఫే’’తి. పుప్ఫస్మిం గన్ధం సమనుపస్సతి. ఏవమేవం ఇధేకచ్చో రూపం… వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. ఇమస్మిఞ్చ పన అత్తని ఇదం విఞ్ఞాణ’’న్తి. అత్తని విఞ్ఞాణం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం తతియా విఞ్ఞాణవత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో. ఏవం అత్తని విఞ్ఞాణం సమనుపస్సతి.

కథం విఞ్ఞాణస్మిం అత్తానం సమనుపస్సతి? ఇధేకచ్చో రూపం… వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన మే అయం అత్తా ఇమస్మిం విఞ్ఞాణే’’తి. విఞ్ఞాణస్మిం అత్తానం సమనుపస్సతి. సేయ్యథాపి మణి కరణ్డకే పక్ఖిత్తో అస్స. తమేనం పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘‘అయం మణి, అయం కరణ్డకో. అఞ్ఞో మణి, అఞ్ఞో కరణ్డకో. సో ఖో పనాయం మణి ఇమస్మిం కరణ్డకే’’తి. కరణ్డకస్మిం మణిం సమనుపస్సతి. ఏవమేవం ఇధేకచ్చో రూపం… వేదనం… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే అత్తతో సమనుపస్సతి. తస్స ఏవం హోతి – ‘‘అయం ఖో మే అత్తా. సో ఖో పన మే అయం అత్తా ఇమస్మిం విఞ్ఞాణే’’తి. విఞ్ఞాణస్మిం అత్తానం సమనుపస్సతి. అభినివేసపరామాసో దిట్ఠి. దిట్ఠి న వత్థు, వత్థు న దిట్ఠి. అఞ్ఞా దిట్ఠి, అఞ్ఞం వత్థు. యా చ దిట్ఠి యఞ్చ వత్థు – అయం చతుత్థా విఞ్ఞాణవత్థుకా అత్తానుదిట్ఠి. అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి…పే… ఇమాని సఞ్ఞోజనాని, న చ దిట్ఠియో. ఏవం విఞ్ఞాణస్మిం అత్తానం సమనుపస్సతి. అత్తానుదిట్ఠియా ఇమేహి వీసతియా ఆకారేహి అభినివేసో హోతి.

అత్తానుదిట్ఠినిద్దేసో దుతియో.