౧. సుతమయఞాణనిద్దేసో
౧. కథం సోతావధానే పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం?
‘‘ఇమే ధమ్మా అభిఞ్ఞేయ్యా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం.
‘‘ఇమే ధమ్మా పరిఞ్ఞేయ్యా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం.
‘‘ఇమే ధమ్మా పహాతబ్బా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం.
‘‘ఇమే ధమ్మా భావేతబ్బా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం.
‘‘ఇమే ధమ్మా సచ్ఛికాతబ్బా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం.
‘‘ఇమే ధమ్మా హానభాగియా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం.
‘‘ఇమే ధమ్మా ఠితిభాగియా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం.
‘‘ఇమే ధమ్మా విసేసభాగియా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం.
‘‘ఇమే ధమ్మా నిబ్బేధభాగియా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం.
‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా అనిచ్చా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం.
‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా దుక్ఖా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం.
‘‘సబ్బే ధమ్మా అనత్తా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం.
‘‘ఇదం దుక్ఖం అరియసచ్చ’’న్తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం.
‘‘ఇదం దుక్ఖసముదయం [దుక్ఖసముదయో (స్యా.)] అరియసచ్చ’’న్తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం.
‘‘ఇదం దుక్ఖనిరోధం [దుక్ఖనిరోధో (స్యా.) అట్ఠకథా ఓలోకేతబ్బా] అరియసచ్చ’’న్తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం.
‘‘ఇదం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చ’’న్తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం.
౨. కథం ‘‘ఇమే ధమ్మా అభిఞ్ఞేయ్యా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం?
ఏకో ధమ్మో అభిఞ్ఞేయ్యో – సబ్బే సత్తా ఆహారట్ఠితికా. ద్వే ధమ్మా అభిఞ్ఞేయ్యా – ద్వే ధాతుయో. తయో ధమ్మా అభిఞ్ఞేయ్యా – తిస్సో ధాతుయో. చత్తారో ధమ్మా అభిఞ్ఞేయ్యా – చత్తారి అరియసచ్చాని. పఞ్చ ధమ్మా అభిఞ్ఞేయ్యా – పఞ్చ విముత్తాయతనాని. ఛ ధమ్మా అభిఞ్ఞేయ్యా – ఛ అనుత్తరియాని. సత్త ధమ్మా అభిఞ్ఞేయ్యా – సత్త నిద్దసవత్థూని. అట్ఠ ధమ్మా అభిఞ్ఞేయ్యా – అట్ఠ అభిభాయతనాని. నవ ధమ్మా అభిఞ్ఞేయ్యా – నవ అనుపుబ్బవిహారా. దస ధమ్మా అభిఞ్ఞేయ్యా – దస నిజ్జరవత్థూని.
౩. ‘‘సబ్బం, భిక్ఖవే, అభిఞ్ఞేయ్యం. కిఞ్చ, భిక్ఖవే, సబ్బం అభిఞ్ఞేయ్యం? చక్ఖు [చక్ఖుం (స్యా. క.)], భిక్ఖవే, అభిఞ్ఞేయ్యం; రూపా అభిఞ్ఞేయ్యా; చక్ఖువిఞ్ఞాణం అభిఞ్ఞేయ్యం; చక్ఖుసమ్ఫస్సో అభిఞ్ఞేయ్యో; యమ్పిదం [యమిదం (క.) సం. ని. ౪.౫౨ పస్సితబ్బో] చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా, తమ్పి అభిఞ్ఞేయ్యం. సోతం అభిఞ్ఞేయ్యం; సద్దా అభిఞ్ఞేయ్యా…పే… ఘానం అభిఞ్ఞేయ్యం; గన్ధా అభిఞ్ఞేయ్యా… జివ్హా అభిఞ్ఞేయ్యా; రసా అభిఞ్ఞేయ్యా… కాయో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఫోట్ఠబ్బా అభిఞ్ఞేయ్యా… మనో అభిఞ్ఞేయ్యో; ధమ్మా అభిఞ్ఞేయ్యా; మనోవిఞ్ఞాణం అభిఞ్ఞేయ్యం, మనోసమ్ఫస్సో అభిఞ్ఞేయ్యో; యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా, తమ్పి అభిఞ్ఞేయ్యం.’’
రూపం అభిఞ్ఞేయ్యం; వేదనా అభిఞ్ఞేయ్యా; సఞ్ఞా అభిఞ్ఞేయ్యా; సఙ్ఖారా అభిఞ్ఞేయ్యా; విఞ్ఞాణం అభిఞ్ఞేయ్యం.
చక్ఖు అభిఞ్ఞేయ్యం; సోతం అభిఞ్ఞేయ్యం; ఘానం అభిఞ్ఞేయ్యం; జివ్హా అభిఞ్ఞేయ్యా; కాయో అభిఞ్ఞేయ్యో; మనో అభిఞ్ఞేయ్యో. రూపా అభిఞ్ఞేయ్యా; సద్దా అభిఞ్ఞేయ్యా; గన్ధా అభిఞ్ఞేయ్యా; రసా అభిఞ్ఞేయ్యా; ఫోట్ఠబ్బా అభిఞ్ఞేయ్యా; ధమ్మా అభిఞ్ఞేయ్యా. చక్ఖువిఞ్ఞాణం అభిఞ్ఞేయ్యం; సోతవిఞ్ఞాణం అభిఞ్ఞేయ్యం; ఘానవిఞ్ఞాణం అభిఞ్ఞేయ్యం; జివ్హావిఞ్ఞాణం అభిఞ్ఞేయ్యం; కాయవిఞ్ఞాణం అభిఞ్ఞేయ్యం; మనోవిఞ్ఞాణం అభిఞ్ఞేయ్యం. చక్ఖుసమ్ఫస్సో అభిఞ్ఞేయ్యో; సోతసమ్ఫస్సో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఘానసమ్ఫస్సో అభిఞ్ఞేయ్యో; జివ్హాసమ్ఫస్సో అభిఞ్ఞేయ్యో; కాయసమ్ఫస్సో అభిఞ్ఞేయ్యో; మనోసమ్ఫస్సో అభిఞ్ఞేయ్యో; చక్ఖుసమ్ఫస్సజా వేదనా అభిఞ్ఞేయ్యా; సోతసమ్ఫస్సజా వేదనా అభిఞ్ఞేయ్యా; ఘానసమ్ఫస్సజా వేదనా అభిఞ్ఞేయ్యా; జివ్హాసమ్ఫస్సజా వేదనా అభిఞ్ఞేయ్యా; కాయసమ్ఫస్సజా వేదనా అభిఞ్ఞేయ్యా; మనోసమ్ఫస్సజా వేదనా అభిఞ్ఞేయ్యా. రూపసఞ్ఞా అభిఞ్ఞేయ్యా; సద్దసఞ్ఞా అభిఞ్ఞేయ్యా; గన్ధసఞ్ఞా అభిఞ్ఞేయ్యా; రససఞ్ఞా అభిఞ్ఞేయ్యా; ఫోట్ఠబ్బసఞ్ఞా అభిఞ్ఞేయ్యా; ధమ్మసఞ్ఞా అభిఞ్ఞేయ్యా. రూపసఞ్చేతనా అభిఞ్ఞేయ్యా; సద్దసఞ్చేతనా అభిఞ్ఞేయ్యా; గన్ధసఞ్చేతనా అభిఞ్ఞేయ్యా; రససఞ్చేతనా అభిఞ్ఞేయ్యా; ఫోట్ఠబ్బసఞ్చేతనా అభిఞ్ఞేయ్యా; ధమ్మసఞ్చేతనా అభిఞ్ఞేయ్యా. రూపతణ్హా అభిఞ్ఞేయ్యా; సద్దతణ్హా అభిఞ్ఞేయ్యా; గన్ధతణ్హా అభిఞ్ఞేయ్యా; రసతణ్హా అభిఞ్ఞేయ్యా; ఫోట్ఠబ్బతణ్హా అభిఞ్ఞేయ్యా; ధమ్మతణ్హా అభిఞ్ఞేయ్యా. రూపవితక్కో అభిఞ్ఞేయ్యో; సద్దవితక్కో అభిఞ్ఞేయ్యో; గన్ధవితక్కో అభిఞ్ఞేయ్యో; రసవితక్కో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఫోట్ఠబ్బవితక్కో అభిఞ్ఞేయ్యో; ధమ్మవితక్కో అభిఞ్ఞేయ్యో. రూపవిచారో అభిఞ్ఞేయ్యో; సద్దవిచారో అభిఞ్ఞేయ్యో; గన్ధవిచారో అభిఞ్ఞేయ్యో; రసవిచారో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఫోట్ఠబ్బవిచారో అభిఞ్ఞేయ్యో; ధమ్మవిచారో అభిఞ్ఞేయ్యో.
౪. పథవీధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా; ఆపోధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా; తేజోధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా; వాయోధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా; ఆకాసధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా; విఞ్ఞాణధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా.
పథవీకసిణం అభిఞ్ఞేయ్యం; ఆపోకసిణం అభిఞ్ఞేయ్యం; తేజోకసిణం అభిఞ్ఞేయ్యం; వాయోకసిణం అభిఞ్ఞేయ్యం; నీలకసిణం అభిఞ్ఞేయ్యం; పీతకసిణం అభిఞ్ఞేయ్యం; లోహితకసిణం అభిఞ్ఞేయ్యం; ఓదాతకసిణం అభిఞ్ఞేయ్యం; ఆకాసకసిణం అభిఞ్ఞేయ్యం; విఞ్ఞాణకసిణం అభిఞ్ఞేయ్యం.
కేసా అభిఞ్ఞేయ్యా; లోమా అభిఞ్ఞేయ్యా; నఖా అభిఞ్ఞేయ్యా; దన్తా అభిఞ్ఞేయ్యా; తచో అభిఞ్ఞేయ్యో, మంసం అభిఞ్ఞేయ్యం; న్హారూ [నహారూ (స్యా.)] అభిఞ్ఞేయ్యా; అట్ఠీ అభిఞ్ఞేయ్యా; అట్ఠిమిఞ్జా అభిఞ్ఞేయ్యా [అట్ఠిమఞ్జం అభిఞ్ఞేయ్యం (స్యా. క.)]; వక్కం అభిఞ్ఞేయ్యం; హదయం అభిఞ్ఞేయ్యం; యకనం అభిఞ్ఞేయ్యం; కిలోమకం అభిఞ్ఞేయ్యం; పిహకం అభిఞ్ఞేయ్యం; పప్ఫాసం అభిఞ్ఞేయ్యం; అన్తం అభిఞ్ఞేయ్యం అన్తగుణం అభిఞ్ఞేయ్యం; ఉదరియం అభిఞ్ఞేయ్యం; కరీసం అభిఞ్ఞేయ్యం; పిత్తం అభిఞ్ఞేయ్యం; సేమ్హం అభిఞ్ఞేయ్యం; పుబ్బో అభిఞ్ఞేయ్యో; లోహితం అభిఞ్ఞేయ్యం; సేదో అభిఞ్ఞేయ్యో; మేదో అభిఞ్ఞేయ్యో; అస్సు అభిఞ్ఞేయ్యం; వసా అభిఞ్ఞేయ్యా; ఖేళో అభిఞ్ఞేయ్యో; సిఙ్ఘాణికా అభిఞ్ఞేయ్యా; లసికా అభిఞ్ఞేయ్యా; ముత్తం అభిఞ్ఞేయ్యం; మత్థలుఙ్గం అభిఞ్ఞేయ్యం.
చక్ఖాయతనం అభిఞ్ఞేయ్యం; రూపాయతనం అభిఞ్ఞేయ్యం. సోతాయతనం అభిఞ్ఞేయ్యం; సద్దాయతనం అభిఞ్ఞేయ్యం. ఘానాయతనం అభిఞ్ఞేయ్యం; గన్ధాయతనం అభిఞ్ఞేయ్యం. జివ్హాయతనం అభిఞ్ఞేయ్యం; రసాయతనం అభిఞ్ఞేయ్యం. కాయాయతనం అభిఞ్ఞేయ్యం; ఫోట్ఠబ్బాయతనం అభిఞ్ఞేయ్యం. మనాయతనం అభిఞ్ఞేయ్యం; ధమ్మాయతనం అభిఞ్ఞేయ్యం.
చక్ఖుధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా; రూపధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా; చక్ఖువిఞ్ఞాణధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా. సోతధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా; సద్దధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా; సోతవిఞ్ఞాణధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా. ఘానధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా; గన్ధధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా; ఘానవిఞ్ఞాణధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా. జివ్హాధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా; రసధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా; జివ్హావిఞ్ఞాణధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా. కాయధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా; ఫోట్ఠబ్బధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా; కాయవిఞ్ఞాణధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా. మనోధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా; ధమ్మధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా; మనోవిఞ్ఞాణధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా.
చక్ఖున్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; సోతిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; ఘానిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; జివ్హిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; కాయిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; మనిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; జీవితిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; ఇత్థిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; పురిసిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; సుఖిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; దుక్ఖిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; సోమనస్సిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; దోమనస్సిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; ఉపేక్ఖిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; సద్ధిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; వీరియిన్ద్రియం [విరియిన్ద్రియం (స్యా.)] అభిఞ్ఞేయ్యం; సతిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; సమాధిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; పఞ్ఞిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; అనఞ్ఞాతఞ్ఞస్సామీతిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; అఞ్ఞిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; అఞ్ఞాతావిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం.
౫. కామధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా; రూపధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా; అరూపధాతు అభిఞ్ఞేయ్యా. కామభవో అభిఞ్ఞేయ్యో; రూపభవో అభిఞ్ఞేయ్యో; అరూపభవో అభిఞ్ఞేయ్యో. సఞ్ఞాభవో అభిఞ్ఞేయ్యో; అసఞ్ఞాభవో అభిఞ్ఞేయ్యో; నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాభవో అభిఞ్ఞేయ్యో. ఏకవోకారభవో అభిఞ్ఞేయ్యో; చతువోకారభవో అభిఞ్ఞేయ్యో; పఞ్చవోకారభవో అభిఞ్ఞేయ్యో.
౬. పఠమం ఝానం [పఠమజ్ఝానం (స్యా.) ఏవమీదిసేసు ఠానేసు] అభిఞ్ఞేయ్యం; దుతియం ఝానం అభిఞ్ఞేయ్యం; తతియం ఝానం అభిఞ్ఞేయ్యం; చతుత్థం ఝానం అభిఞ్ఞేయ్యం. మేత్తాచేతోవిముత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా; కరుణాచేతోవిముత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా; ముదితాచేతోవిముత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా; ఉపేక్ఖాచేతోవిముత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా. ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా; విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా; ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా; నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా.
అవిజ్జా అభిఞ్ఞేయ్యా; సఙ్ఖారా అభిఞ్ఞేయ్యా; విఞ్ఞాణం అభిఞ్ఞేయ్యం; నామరూపం అభిఞ్ఞేయ్యం; సళాయతనం అభిఞ్ఞేయ్యం; ఫస్సో అభిఞ్ఞేయ్యో; వేదనా అభిఞ్ఞేయ్యా; తణ్హా అభిఞ్ఞేయ్యా; ఉపాదానం అభిఞ్ఞేయ్యం; భవో అభిఞ్ఞేయ్యో; జాతి అభిఞ్ఞేయ్యా; జరామరణం అభిఞ్ఞేయ్యం.
౭. దుక్ఖం అభిఞ్ఞేయ్యం; దుక్ఖసముదయో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖనిరోధో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అభిఞ్ఞేయ్యా. రూపం అభిఞ్ఞేయ్యం; రూపసముదయో అభిఞ్ఞేయ్యో; రూపనిరోధో అభిఞ్ఞేయ్యో; రూపనిరోధగామినీ పటిపదా అభిఞ్ఞేయ్యా. వేదనా అభిఞ్ఞేయ్యా…పే… సఞ్ఞా అభిఞ్ఞేయ్యా…పే… సఙ్ఖారా అభిఞ్ఞేయ్యా…పే… విఞ్ఞాణం అభిఞ్ఞేయ్యం. చక్ఖు అభిఞ్ఞేయ్యం…పే… జరామరణం అభిఞ్ఞేయ్యం; జరామరణసముదయో అభిఞ్ఞేయ్యో; జరామరణనిరోధో అభిఞ్ఞేయ్యో; జరామరణనిరోధగామినీ పటిపదా అభిఞ్ఞేయ్యా.
దుక్ఖస్స పరిఞ్ఞట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖసముదయస్స పహానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖనిరోధస్స సచ్ఛికిరియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ భావనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో. రూపస్స పరిఞ్ఞట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; రూపసముదయస్స పహానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; రూపనిరోధస్స సచ్ఛికిరియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; రూపనిరోధగామినియా పటిపదాయ భావనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో. వేదనాయ…పే… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారానం… విఞ్ఞాణస్స… చక్ఖుస్స…పే… జరామరణస్స పరిఞ్ఞట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; జరామరణసముదయస్స పహానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; జరామరణనిరోధస్స సచ్ఛికిరియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; జరామరణనిరోధగామినియా పటిపదాయ భావనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో.
దుక్ఖస్స పరిఞ్ఞాపటివేధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖసముదయస్స పహానపటివేధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖనిరోధస్స సచ్ఛికిరియాపటివేధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ భావనాపటివేధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో. రూపస్స పరిఞ్ఞాపటివేధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; రూపసముదయస్స పహానపటివేధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; రూపనిరోధస్స సచ్ఛికిరియాపటివేధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; రూపనిరోధగామినియా పటిపదాయ భావనాపటివేధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో. వేదనాయ…పే… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారానం… విఞ్ఞాణస్స… చక్ఖుస్స…పే… జరామరణస్స పరిఞ్ఞాపటివేధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; జరామరణసముదయస్స పహానపటివేధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; జరామరణనిరోధస్స సచ్ఛికిరియాపటివేధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; జరామరణనిరోధగామినియా పటిపదాయ భావనాపటివేధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో.
౮. దుక్ఖం అభిఞ్ఞేయ్యం; దుక్ఖసముదయో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖనిరోధో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖస్స సముదయనిరోధో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖస్స ఛన్దరాగనిరోధో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖస్స అస్సాదో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖస్స ఆదీనవో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖస్స నిస్సరణం అభిఞ్ఞేయ్యం. రూపం అభిఞ్ఞేయ్యం; రూపసముదయో అభిఞ్ఞేయ్యో; రూపనిరోధో అభిఞ్ఞేయ్యో; రూపస్స సముదయనిరోధో అభిఞ్ఞేయ్యో; రూపస్స ఛన్దరాగనిరోధో అభిఞ్ఞేయ్యో; రూపస్స అస్సాదో అభిఞ్ఞేయ్యో; రూపస్స ఆదీనవో అభిఞ్ఞేయ్యో; రూపస్స నిస్సరణం అభిఞ్ఞేయ్యం. వేదనా అభిఞ్ఞేయ్యా…పే… సఞ్ఞా అభిఞ్ఞేయ్యా… సఙ్ఖారా అభిఞ్ఞేయ్యా… విఞ్ఞాణం అభిఞ్ఞేయ్యం… చక్ఖు అభిఞ్ఞేయ్యం…పే… జరామరణం అభిఞ్ఞేయ్యం; జరామరణసముదయో అభిఞ్ఞేయ్యో; జరామరణనిరోధో అభిఞ్ఞేయ్యో; జరామరణస్స సముదయనిరోధో అభిఞ్ఞేయ్యో; జరామరణస్స ఛన్దరాగనిరోధో అభిఞ్ఞేయ్యో; జరామరణస్స అస్సాదో అభిఞ్ఞేయ్యో; జరామరణస్స ఆదీనవో అభిఞ్ఞేయ్యో; జరామరణస్స నిస్సరణం అభిఞ్ఞేయ్యం.
దుక్ఖం అభిఞ్ఞేయ్యం; దుక్ఖసముదయో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖనిరోధో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అభిఞ్ఞేయ్యా; దుక్ఖస్స అస్సాదో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖస్స ఆదీనవో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖస్స నిస్సరణం అభిఞ్ఞేయ్యం. రూపం అభిఞ్ఞేయ్యం; రూపసముదయో అభిఞ్ఞేయ్యో; రూపనిరోధో అభిఞ్ఞేయ్యో; రూపనిరోధగామినీ పటిపదా అభిఞ్ఞేయ్యా; రూపస్స అస్సాదో అభిఞ్ఞేయ్యో; రూపస్స ఆదీనవో అభిఞ్ఞేయ్యో; రూపస్స నిస్సరణం అభిఞ్ఞేయ్యం. వేదనా అభిఞ్ఞేయ్యా…పే… సఞ్ఞా అభిఞ్ఞేయ్యా… సఙ్ఖారా అభిఞ్ఞేయ్యా… విఞ్ఞాణం అభిఞ్ఞేయ్యం… చక్ఖు అభిఞ్ఞేయ్యం…పే… జరామరణం అభిఞ్ఞేయ్యం; జరామరణసముదయో అభిఞ్ఞేయ్యో; జరామరణనిరోధో అభిఞ్ఞేయ్యో; జరామరణనిరోధగామినీ పటిపదా అభిఞ్ఞేయ్యా; జరామరణస్స అస్సాదో అభిఞ్ఞేయ్యో; జరామరణస్స ఆదీనవో అభిఞ్ఞేయ్యో; జరామరణస్స నిస్సరణం అభిఞ్ఞేయ్యం.
౯. అనిచ్చానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; దుక్ఖానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; అనత్తానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; నిబ్బిదానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; విరాగానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; నిరోధానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; పటినిస్సగ్గానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా. రూపే అనిచ్చానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; రూపే దుక్ఖానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; రూపే అనత్తానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; రూపే నిబ్బిదానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; రూపే విరాగానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; రూపే నిరోధానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; రూపే పటినిస్సగ్గానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా. వేదనాయ…పే… సఞ్ఞాయ… సఙ్ఖారేసు… విఞ్ఞాణే… చక్ఖుస్మిం…పే… జరామరణే అనిచ్చానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; జరామరణే దుక్ఖానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; జరామరణే అనత్తానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; జరామరణే నిబ్బిదానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; జరామరణే విరాగానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; జరామరణే నిరోధానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; జరామరణే పటినిస్సగ్గానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా.
౧౦. ఉప్పాదో అభిఞ్ఞేయ్యో; పవత్తం అభిఞ్ఞేయ్యం; నిమిత్తం అభిఞ్ఞేయ్యం; ఆయూహనా [ఆయుహనా (స్యా.) ఏవముపరిపి] అభిఞ్ఞేయ్యా; పటిసన్ధి అభిఞ్ఞేయ్యా; గతి అభిఞ్ఞేయ్యా; నిబ్బత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా; ఉపపత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా; జాతి అభిఞ్ఞేయ్యా; జరా అభిఞ్ఞేయ్యా; బ్యాధి అభిఞ్ఞేయ్యో, మరణం అభిఞ్ఞేయ్యం; సోకో అభిఞ్ఞేయ్యో; పరిదేవో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఉపాయాసో అభిఞ్ఞేయ్యో.
అనుప్పాదో అభిఞ్ఞేయ్యో; అప్పవత్తం అభిఞ్ఞేయ్యం; అనిమిత్తం అభిఞ్ఞేయ్యం; అనాయూహనా [అనాయుహనా (స్యా.) ఏవముపరిపి] అభిఞ్ఞేయ్యా; అప్పటిసన్ధి అభిఞ్ఞేయ్యా; అగతి అభిఞ్ఞేయ్యా; అనిబ్బత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా; అనుపపత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా; అజాతి అభిఞ్ఞేయ్యా; అజరా అభిఞ్ఞేయ్యా; అబ్యాధి అభిఞ్ఞేయ్యో; అమతం అభిఞ్ఞేయ్యం; అసోకో అభిఞ్ఞేయ్యో; అపరిదేవో అభిఞ్ఞేయ్యో; అనుపాయాసో అభిఞ్ఞేయ్యో.
ఉప్పాదో అభిఞ్ఞేయ్యో; అనుప్పాదో అభిఞ్ఞేయ్యో; పవత్తం అభిఞ్ఞేయ్యం; అప్పవత్తం అభిఞ్ఞేయ్యం. నిమిత్తం అభిఞ్ఞేయ్యం; అనిమిత్తం అభిఞ్ఞేయ్యం. ఆయూహనా అభిఞ్ఞేయ్యా; అనాయూహనా అభిఞ్ఞేయ్యా. పటిసన్ధి అభిఞ్ఞేయ్యా; అప్పటిసన్ధి అభిఞ్ఞేయ్యా. గతి అభిఞ్ఞేయ్యా; అగతి అభిఞ్ఞేయ్యా. నిబ్బత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా; అనిబ్బత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా. ఉపపత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా; అనుపపత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా. జాతి అభిఞ్ఞేయ్యా; అజాతి అభిఞ్ఞేయ్యా. జరా అభిఞ్ఞేయ్యా; అజరా అభిఞ్ఞేయ్యా. బ్యాధి అభిఞ్ఞేయ్యో; అబ్యాధి అభిఞ్ఞేయ్యో. మరణం అభిఞ్ఞేయ్యం; అమతం అభిఞ్ఞేయ్యం. సోకో అభిఞ్ఞేయ్యో; అసోకో అభిఞ్ఞేయ్యో. పరిదేవో అభిఞ్ఞేయ్యో; అపరిదేవో అభిఞ్ఞేయ్యో. ఉపాయాసో అభిఞ్ఞేయ్యో; అనుపాయాసో అభిఞ్ఞేయ్యో.
ఉప్పాదో దుక్ఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పవత్తం దుక్ఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. నిమిత్తం దుక్ఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఆయూహనా దుక్ఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పటిసన్ధి దుక్ఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. గతి దుక్ఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. నిబ్బత్తి దుక్ఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఉపపత్తి దుక్ఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. జాతి దుక్ఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. జరా దుక్ఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. బ్యాధి దుక్ఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. మరణం దుక్ఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. సోకో దుక్ఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పరిదేవో దుక్ఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఉపాయాసో దుక్ఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం.
అనుప్పాదో సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అప్పవత్తం సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనిమిత్తం సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనాయూహనా సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అప్పటిసన్ధి సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అగతి సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనిబ్బత్తి సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనుపపత్తి సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అజాతి సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అజరా సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అబ్యాధి సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అమతం సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అసోకో సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అపరిదేవో సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనుపాయాసో సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం.
ఉప్పాదో దుక్ఖం, అనుప్పాదో సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పవత్తం దుక్ఖం, అప్పవత్తం సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. నిమిత్తం దుక్ఖం, అనిమిత్తం సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఆయూహనా దుక్ఖం, అనాయూహనా సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పటిసన్ధి దుక్ఖం, అప్పటిసన్ధి సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. గతి దుక్ఖం, అగతి సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. నిబ్బత్తి దుక్ఖం, అనిబ్బత్తి సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఉపపత్తి దుక్ఖం, అనుపపత్తి సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. జాతి దుక్ఖం, అజాతి సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. జరా దుక్ఖం, అజరా సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. బ్యాధి దుక్ఖం, అబ్యాధి సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. మరణం దుక్ఖం, అమతం సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. సోకో దుక్ఖం, అసోకో సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పరిదేవో దుక్ఖం, అపరిదేవో సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఉపాయాసో దుక్ఖం, అనుపాయాసో సుఖన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం.
ఉప్పాదో భయన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పవత్తం భయన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. నిమిత్తం భయన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఆయూహనా భయన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పటిసన్ధి భయన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. గతి భయన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. నిబ్బత్తి భయన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఉపపత్తి భయన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. జాతి భయన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. జరా భయన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. బ్యాధి భయన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. మరణం భయన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. సోకో భయన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పరిదేవో భయన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఉపాయాసో భయన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం.
అనుప్పాదో ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అప్పవత్తం ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనిమిత్తం ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనాయూహనా ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అప్పటిసన్ధి ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అగతి ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనిబ్బత్తి ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనుపపత్తి ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అజాతి ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అజరా ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అబ్యాధి ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అమతం ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అసోకో ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అపరిదేవో ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనుపాయాసో ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం.
ఉప్పాదో భయం, అనుప్పాదో ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పవత్తం భయం, అప్పవత్తం ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. నిమిత్తం భయం, అనిమిత్తం ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఆయూహనా భయం, అనాయూహనా ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పటిసన్ధి భయం, అప్పటిసన్ధి ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. గతి భయం, అగతి ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. నిబ్బత్తి భయం, అనిబ్బత్తి ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఉపపత్తి భయం, అనుపపత్తి ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. జాతి భయం, అజాతి ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. జరా భయం, అజరా ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. బ్యాధి భయం, అబ్యాధి ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. మరణం భయం, అమతం ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. సోకో భయం, అసోకో ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పరిదేవో భయం, అపరిదేవో ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఉపాయాసో భయం, అనుపాయాసో ఖేమన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం.
ఉప్పాదో సామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పవత్తం సామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. నిమిత్తం సామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఆయూహనా సామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పటిసన్ధి సామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. గతి సామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. నిబ్బత్తి సామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఉపపత్తి సామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. జాతి సామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. జరా సామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. బ్యాధి సామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. మరణం సామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. సోకో సామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పరిదేవో సామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఉపాయాసో సామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం.
అనుప్పాదో నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అప్పవత్తం నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనిమిత్తం నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనాయూహనా నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అప్పటిసన్ధి నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అగతి నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనిబ్బత్తి నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనుపపత్తి నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అజాతి నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అజరా నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అబ్యాధి నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అమతం నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అసోకో నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అపరిదేవో నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనుపాయాసో నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం.
ఉప్పాదో సామిసం, అనుప్పాదో నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పవత్తం సామిసం, అప్పవత్తం నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. నిమిత్తం సామిసం, అనిమిత్తం నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఆయూహనా సామిసం, అనాయూహనా నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పటిసన్ధి సామిసం, అప్పటిసన్ధి నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. గతి సామిసం, అగతి నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. నిబ్బత్తి సామిసం, అనిబ్బత్తి నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఉపపత్తి సామిసం, అనుపపత్తి నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. జాతి సామిసం, అజాతి నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. జరా సామిసం, అజరా నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. బ్యాధి సామిసం, అబ్యాధి నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. మరణం సామిసం, అమతం నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. సోకో సామిసం, అసోకో నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పరిదేవో సామిసం, అపరిదేవో నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఉపాయాసో సామిసం, అనుపాయాసో నిరామిసన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం.
ఉప్పాదో సఙ్ఖారాతి అభిఞ్ఞేయ్యం. పవత్తం సఙ్ఖారాతి అభిఞ్ఞేయ్యం. నిమిత్తం సఙ్ఖారాతి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఆయూహనా సఙ్ఖారాతి అభిఞ్ఞేయ్యం. పటిసన్ధి సఙ్ఖారాతి అభిఞ్ఞేయ్యం. గతి సఙ్ఖారాతి అభిఞ్ఞేయ్యం. నిబ్బత్తి సఙ్ఖారాతి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఉపపత్తి సఙ్ఖారాతి అభిఞ్ఞేయ్యం. జాతి సఙ్ఖారాతి అభిఞ్ఞేయ్యం. జరా సఙ్ఖారాతి అభిఞ్ఞేయ్యం. బ్యాధి సఙ్ఖారాతి అభిఞ్ఞేయ్యం. మరణం సఙ్ఖారాతి అభిఞ్ఞేయ్యం. సోకో సఙ్ఖారాతి అభిఞ్ఞేయ్యం. పరిదేవో సఙ్ఖారాతి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఉపాయాసో సఙ్ఖారాతి అభిఞ్ఞేయ్యం.
అనుప్పాదో నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అప్పవత్తం నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనిమిత్తం నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనాయూహనా నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అప్పటిసన్ధి నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అగతి నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనిబ్బత్తి నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనుపపత్తి నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అజాతి నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అజరం నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అబ్యాధి నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అమతం నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అసోకో నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అపరిదేవో నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. అనుపాయాసో నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం.
ఉప్పాదో సఙ్ఖారా, అనుప్పాదో నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పవత్తం సఙ్ఖారా, అప్పవత్తం నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. నిమిత్తం సఙ్ఖారా, అనిమిత్తం నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఆయూహనా సఙ్ఖారా, అనాయూహనా నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పటిసన్ధి సఙ్ఖారా, అప్పటిసన్ధి నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. గతి సఙ్ఖారా, అగతి నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. నిబ్బత్తి సఙ్ఖారా, అనిబ్బత్తి నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఉపపత్తి సఙ్ఖారా, అనుపపత్తి నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. జాతి సఙ్ఖారా, అజాతి నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. జరా సఙ్ఖారా, అజరా నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. బ్యాధి సఙ్ఖారా, అబ్యాధి నిబ్బాన’’న్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. మరణం సఙ్ఖారా, అమతం నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. సోకో సఙ్ఖారా, అసోకో నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. పరిదేవో సఙ్ఖారా, అపరిదేవో నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం. ఉపాయాసో సఙ్ఖారా, అనుపాయాసో నిబ్బానన్తి అభిఞ్ఞేయ్యం.
పఠమభాణవారో.
౧౧. పరిగ్గహట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; పరివారట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; పరిపూరట్ఠో [పరిపూరణట్ఠో (క.), పరిపూరిట్ఠో (సీ. అట్ఠ.)] అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకగ్గట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; అవిక్ఖేపట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; పగ్గహట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; అవిసారట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; అనావిలట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; అనిఞ్జనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తుపట్ఠానవసేన చిత్తస్స ఠితట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఆరమ్మణట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; గోచరట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; పహానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; పరిచ్చాగట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వుట్ఠానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వివట్టనట్ఠో [నివత్తనట్ఠో (క.)] అభిఞ్ఞేయ్యో; సన్తట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; పణీతట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; విముత్తట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; అనాసవట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; తరణట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; అనిమిత్తట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; అప్పణిహితట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సుఞ్ఞతట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకరసట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; అనతివత్తనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; యుగనద్ధట్ఠో [యుగనన్ధనట్ఠో (క.)] అభిఞ్ఞేయ్యో; నియ్యానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; హేతుట్ఠో [హేతట్ఠో (స్యా.)] అభిఞ్ఞేయ్యో; దస్సనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఆధిపతేయ్యట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో.
౧౨. సమథస్స అవిక్ఖేపట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; విపస్సనాయ అనుపస్సనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సమథవిపస్సనానం ఏకరసట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; యుగనద్ధస్స అనతివత్తనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సిక్ఖాయ సమాదానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఆరమ్మణస్స గోచరట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; లీనస్స చిత్తస్స పగ్గహట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఉద్ధతస్స చిత్తస్స నిగ్గహట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఉభోవిసుద్ధానం అజ్ఝుపేక్ఖనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; విసేసాధిగమట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఉత్తరి పటివేధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సచ్చాభిసమయట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; నిరోధే పతిట్ఠాపకట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో.
సద్ధిన్ద్రియస్స అధిమోక్ఖట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీరియిన్ద్రియస్స పగ్గహట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సతిన్ద్రియస్స ఉపట్ఠానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సమాధిన్ద్రియస్స అవిక్ఖేపట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; పఞ్ఞిన్ద్రియస్స దస్సనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో.
సద్ధాబలస్స అస్సద్ధియే అకమ్పియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీరియబలస్స కోసజ్జే అకమ్పియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సతిబలస్స పమాదే అకమ్పియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సమాధిబలస్స ఉద్ధచ్చే అకమ్పియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; పఞ్ఞాబలస్స అవిజ్జాయ అకమ్పియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో.
సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉపట్ఠానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స పవిచయట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స పగ్గహట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఫరణట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉపసమట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స అవిక్ఖేపట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స పటిసఙ్ఖానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో.
సమ్మాదిట్ఠియా దస్సనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సమ్మాసఙ్కప్పస్స అభినిరోపనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సమ్మావాచాయ పరిగ్గహట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సమ్మాకమ్మన్తస్స సముట్ఠానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సమ్మాఆజీవస్స వోదానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సమ్మావాయామస్స పగ్గహట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సమ్మాసతియా ఉపట్ఠానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సమ్మాసమాధిస్స అవిక్ఖేపట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో.
౧౩. ఇన్ద్రియానం ఆధిపతేయ్యట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; బలానం అకమ్పియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; బోజ్ఝఙ్గానం నియ్యానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; మగ్గస్స హేతుట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సతిపట్ఠానానం ఉపట్ఠానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సమ్మప్పధానానం పదహనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఇద్ధిపాదానం ఇజ్ఝనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సచ్చానం తథట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; పయోగానం [మగ్గానం (సబ్బత్థ) అట్ఠకథా పస్సితబ్బా] పటిప్పస్సద్ధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఫలానం సచ్ఛికిరియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో.
వితక్కస్స అభినిరోపనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; విచారస్స ఉపవిచారట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; పీతియా ఫరణట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సుఖస్స అభిసన్దనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో. చిత్తస్స ఏకగ్గట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో. ఆవజ్జనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; విజాననట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; పజాననట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సఞ్జాననట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకోదట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో. అభిఞ్ఞాయ ఞాతట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; పరిఞ్ఞాయ తీరణట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; పహానస్స పరిచ్చాగట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; భావనాయ ఏకరసట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సచ్ఛికిరియాయ ఫస్సనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఖన్ధానం ఖన్ధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ధాతూనం ధాతుట్ఠో [ధాతట్ఠో (స్యా.)] అభిఞ్ఞేయ్యో; ఆయతనానం ఆయతనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సఙ్ఖతానం సఙ్ఖతట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; అసఙ్ఖతస్స అసఙ్ఖతట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో.
౧౪. చిత్తట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తానన్తరియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స వుట్ఠానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స వివట్టనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స హేతుట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స పచ్చయట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స వత్థుట్ఠో [వత్థట్ఠో (స్యా.)] అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స భూమట్ఠో [భుమ్మట్ఠో (స్యా. సీ. అట్ఠ.) (ఏకత్తే ఉపనిబన్ధనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో) (క.) అట్ఠకథా పస్సితబ్బా] అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స ఆరమ్మణట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స గోచరట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స చరియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స గతట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స అభినీహారట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స నియ్యానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స నిస్సరణట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో.
౧౫. ఏకత్తే ఆవజ్జనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే విజాననట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే పజాననట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే సఞ్జాననట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే ఏకదట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే ఉపనిబన్ధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే పక్ఖన్దనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే పసీదనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే సన్తిట్ఠనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే విముచ్చనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే ‘‘ఏతం సన్త’’న్తి పస్సనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే యానీకతట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే వత్థుకతట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే అనుట్ఠితట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే పరిచితట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే సుసమారద్ధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే పరిగ్గహట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే పరివారట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే పరిపూరట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే సమోధానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే అధిట్ఠానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే ఆసేవనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే భావనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే బహులీకమ్మట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే సుసముగ్గతట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే సువిముత్తట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే బుజ్ఝనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే అనుబుజ్ఝనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే పటిబుజ్ఝనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే సమ్బుజ్ఝనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే బోధనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే అనుబోధనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే పటిబోధనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే సమ్బోధనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే బోధిపక్ఖియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే అనుబోధిపక్ఖియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే పటిబోధిపక్ఖియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే సమ్బోధిపక్ఖియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే జోతనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే ఉజ్జోతనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే అనుజోతనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే పటిజోతనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఏకత్తే సఞ్జోతనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో.
౧౬. పతాపనట్ఠో [పకాసనట్ఠో (క.)] అభిఞ్ఞేయ్యో; విరోచనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; కిలేసానం సన్తాపనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; అమలట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; విమలట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; నిమ్మలట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సమట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సమయట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వివేకట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వివేకచరియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; విరాగట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; విరాగచరియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; నిరోధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; నిరోధచరియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వోసగ్గట్ఠో [వోస్సగ్గట్ఠో (స్యా. క.)] అభిఞ్ఞేయ్యో; వోసగ్గచరియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; విముత్తట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; విముత్తిచరియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో.
ఛన్దట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఛన్దస్స మూలట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఛన్దస్స పాదట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఛన్దస్స పధానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఛన్దస్స ఇజ్ఝనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఛన్దస్స అధిమోక్ఖట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఛన్దస్స పగ్గహట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఛన్దస్స ఉపట్ఠానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఛన్దస్స అవిక్ఖేపట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఛన్దస్స దస్సనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో.
వీరియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీరియస్స మూలట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీరియస్స పాదట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీరియస్స పధానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీరియస్స ఇజ్ఝనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీరియస్స అధిమోక్ఖట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీరియస్స పగ్గహట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీరియస్స ఉపట్ఠానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీరియస్స అవిక్ఖేపట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీరియస్స దస్సనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో.
చిత్తట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స మూలట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స పాదట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స పధానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స ఇజ్ఝనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స అధిమోక్ఖట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స పగ్గహట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స ఉపట్ఠానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స అవిక్ఖేపట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; చిత్తస్స దస్సనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో.
వీమంసట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీమంసాయ మూలట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీమంసాయ పాదట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీమంసాయ పధానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీమంసాయ ఇజ్ఝనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీమంసాయ అధిమోక్ఖట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీమంసాయ పగ్గహట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీమంసాయ ఉపట్ఠానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీమంసాయ అవిక్ఖేపట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; వీమంసాయ దస్సనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో.
౧౭. దుక్ఖట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖస్స పీళనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖస్స సఙ్ఖతట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖస్స సన్తాపట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; దుక్ఖస్స విపరిణామట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో. సముదయట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సముదయస్స ఆయూహనట్ఠో [ఆయుహనట్ఠో (స్యా.)] అభిఞ్ఞేయ్యో; సముదయస్స నిదానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సముదయస్స సఞ్ఞోగట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సముదయస్స పలిబోధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; నిరోధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; నిరోధస్స నిస్సరణట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; నిరోధస్స వివేకట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; నిరోధస్స అసఙ్ఖతట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; నిరోధస్స అమతట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో. మగ్గట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; మగ్గస్స నియ్యానట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; మగ్గస్స హేతుట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; మగ్గస్స దస్సనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; మగ్గస్స ఆధిపతేయ్యట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో.
తథట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; అనత్తట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సచ్చట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; పటివేధట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; అభిజాననట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; పరిజాననట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ధమ్మట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ధాతుట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఞాతట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; సచ్ఛికిరియట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఫస్సనట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో; అభిసమయట్ఠో అభిఞ్ఞేయ్యో.
౧౮. నేక్ఖమ్మం అభిఞ్ఞేయ్యం; అబ్యాపాదో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఆలోకసఞ్ఞా అభిఞ్ఞేయ్యా; అవిక్ఖేపో అభిఞ్ఞేయ్యో; ధమ్మవవత్థానం అభిఞ్ఞేయ్యం; ఞాణం అభిఞ్ఞేయ్యం; పామోజ్జం [పాముజ్జం (స్యా.)] అభిఞ్ఞేయ్యం.
పఠమం ఝానం అభిఞ్ఞేయ్యం; దుతియం ఝానం అభిఞ్ఞేయ్యం; తతియం ఝానం అభిఞ్ఞేయ్యం; చతుత్థం ఝానం అభిఞ్ఞేయ్యం. ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా; విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా; ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా; నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా.
అనిచ్చానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; దుక్ఖానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; అనత్తానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; నిబ్బిదానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; విరాగానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; నిరోధానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; పటినిస్సగ్గానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; ఖయానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; వయానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; విపరిణామానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; అనిమిత్తానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; అప్పణిహితానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; సుఞ్ఞతానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; అధిపఞ్ఞాధమ్మవిపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; యథాభూతఞాణదస్సనం అభిఞ్ఞేయ్యం; ఆదీనవానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; పటిసఙ్ఖానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; వివట్టనానుపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా.
౧౯. సోతాపత్తిమగ్గో అభిఞ్ఞేయ్యో; సోతాపత్తిఫలసమాపత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా; సకదాగామిమగ్గో అభిఞ్ఞేయ్యో; సకదాగామిఫలసమాపత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా; అనాగామిమగ్గో అభిఞ్ఞేయ్యో; అనాగామిఫలసమాపత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా; అరహత్తమగ్గో అభిఞ్ఞేయ్యో; అరహత్తఫలసమాపత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా.
అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం అభిఞ్ఞేయ్యం; అస్సద్ధియే అకమ్పియట్ఠేన సద్ధాబలం అభిఞ్ఞేయ్యం; కోసజ్జే అకమ్పియట్ఠేన వీరియబలం అభిఞ్ఞేయ్యం; పమాదే అకమ్పియట్ఠేన సతిబలం అభిఞ్ఞేయ్యం; ఉద్ధచ్చే అకమ్పియట్ఠేన సమాధిబలం అభిఞ్ఞేయ్యం; అవిజ్జాయ అకమ్పియట్ఠేన పఞ్ఞాబలం అభిఞ్ఞేయ్యం; ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో అభిఞ్ఞేయ్యో; పవిచయట్ఠేన ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో అభిఞ్ఞేయ్యో; పగ్గహట్ఠేన వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఫరణట్ఠేన పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఉపసమట్ఠేన పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో అభిఞ్ఞేయ్యో; అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో అభిఞ్ఞేయ్యో; పటిసఙ్ఖానట్ఠేన ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో అభిఞ్ఞేయ్యో.
దస్సనట్ఠేన సమ్మాదిట్ఠి అభిఞ్ఞేయ్యా; అభినిరోపనట్ఠేన సమ్మాసఙ్కప్పో అభిఞ్ఞేయ్యో; పరిగ్గహట్ఠేన సమ్మావాచా అభిఞ్ఞేయ్యా; సముట్ఠానట్ఠేన సమ్మాకమ్మన్తో అభిఞ్ఞేయ్యో; వోదానట్ఠేన సమ్మాఆజీవో అభిఞ్ఞేయ్యో; పగ్గహట్ఠేన సమ్మావాయామో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఉపట్ఠానట్ఠేన సమ్మాసతి అభిఞ్ఞేయ్యా; అవిక్ఖేపట్ఠేన సమ్మాసమాధి అభిఞ్ఞేయ్యో.
ఆధిపతేయ్యట్ఠేన ఇన్ద్రియా అభిఞ్ఞేయ్యా; అకమ్పియట్ఠేన బలా అభిఞ్ఞేయ్యా; నియ్యానట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా అభిఞ్ఞేయ్యా; హేతుట్ఠేన మగ్గో అభిఞ్ఞేయ్యో; ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిపట్ఠానా అభిఞ్ఞేయ్యా; పదహనట్ఠేన సమ్మప్పధానా అభిఞ్ఞేయ్యా; ఇజ్ఝనట్ఠేన ఇద్ధిపాదా అభిఞ్ఞేయ్యా; తథట్ఠేన సచ్చా అభిఞ్ఞేయ్యా; అవిక్ఖేపట్ఠేన సమథో అభిఞ్ఞేయ్యో; అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; ఏకరసట్ఠేన సమథవిపస్సనా అభిఞ్ఞేయ్యా; అనతివత్తనట్ఠేన యుగనద్ధం అభిఞ్ఞేయ్యం.
సంవరట్ఠేన సీలవిసుద్ధి అభిఞ్ఞేయ్యా; అవిక్ఖేపట్ఠేన చిత్తవిసుద్ధి అభిఞ్ఞేయ్యా; దస్సనట్ఠేన దిట్ఠివిసుద్ధి అభిఞ్ఞేయ్యా; ముత్తట్ఠేన విమోక్ఖో అభిఞ్ఞేయ్యో; పటివేధట్ఠేన విజ్జా అభిఞ్ఞేయ్యా; పరిచ్చాగట్ఠేన విముత్తి అభిఞ్ఞేయ్యా; సముచ్ఛేదట్ఠేన ఖయే ఞాణం అభిఞ్ఞేయ్యం; పటిప్పస్సద్ధట్ఠేన అనుప్పాదే ఞాణం అభిఞ్ఞేయ్యం.
౨౦. ఛన్దో మూలట్ఠేన అభిఞ్ఞేయ్యో; మనసికారో సముట్ఠానట్ఠేన అభిఞ్ఞేయ్యో; ఫస్సో సమోధానట్ఠేన అభిఞ్ఞేయ్యో; వేదనా సమోసరణట్ఠేన అభిఞ్ఞేయ్యా; సమాధి పముఖట్ఠేన అభిఞ్ఞేయ్యో; సతి ఆధిపతేయ్యట్ఠేన అభిఞ్ఞేయ్యా; పఞ్ఞా తతుత్తరట్ఠేన అభిఞ్ఞేయ్యా; విముత్తి సారట్ఠేన అభిఞ్ఞేయ్యా; అమతోగధం నిబ్బానం పరియోసానట్ఠేన అభిఞ్ఞేయ్యం.
యే యే ధమ్మా అభిఞ్ఞాతా హోన్తి తే తే ధమ్మా ఞాతా హోన్తి. తం ఞాతట్ఠేన ఞాణం, పజాననట్ఠేన పఞ్ఞా. తేన వుచ్చతి – ‘‘ఇమే ధమ్మా అభిఞ్ఞేయ్యాతి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణ’’న్తి.
దుతియభాణవారో.
౨౧. కథం ‘‘ఇమే ధమ్మా పరిఞ్ఞేయ్యా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం?
ఏకో ధమ్మో పరిఞ్ఞేయ్యో – ఫస్సో సాసవో ఉపాదానియో. ద్వే ధమ్మా పరిఞ్ఞేయ్యా – నామఞ్చ రూపఞ్చ. తయో ధమ్మా పరిఞ్ఞేయ్యా – తిస్సో వేదనా. చత్తారో ధమ్మా పరిఞ్ఞేయ్యా – చత్తారో ఆహారా. పఞ్చ ధమ్మా పరిఞ్ఞేయ్యా – పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా. ఛ ధమ్మా పరిఞ్ఞేయ్యా – ఛ అజ్ఝత్తికాని ఆయతనాని. సత్త ధమ్మా పరిఞ్ఞేయ్యా – సత్త విఞ్ఞాణట్ఠితియో. అట్ఠ ధమ్మా పరిఞ్ఞేయ్యా – అట్ఠ లోకధమ్మా. నవ ధమ్మా పరిఞ్ఞేయ్యా – నవ సత్తావాసా. దస ధమ్మా పరిఞ్ఞేయ్యా – దసాయతనాని.
‘‘సబ్బం, భిక్ఖవే, పరిఞ్ఞేయ్యం. కిఞ్చ, భిక్ఖవే, సబ్బం పరిఞ్ఞేయ్యం? చక్ఖు, భిక్ఖవే, పరిఞ్ఞేయ్యం; రూపా పరిఞ్ఞేయ్యా; చక్ఖువిఞ్ఞాణం పరిఞ్ఞేయ్యం; చక్ఖుసమ్ఫస్సో పరిఞ్ఞేయ్యో; యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా, తమ్పి పరిఞ్ఞేయ్యం. సోతం పరిఞ్ఞేయ్యం; సద్దా పరిఞ్ఞేయ్యా…పే… ఘానం పరిఞ్ఞేయ్యం, గన్ధా పరిఞ్ఞేయ్యా… జివ్హా పరిఞ్ఞేయ్యా; రసా పరిఞ్ఞేయ్యా… కాయో పరిఞ్ఞేయ్యో; ఫోట్ఠబ్బా పరిఞ్ఞేయ్యా…పే… మనో పరిఞ్ఞేయ్యో; ధమ్మా పరిఞ్ఞేయ్యా… మనోవిఞ్ఞాణం పరిఞ్ఞేయ్యం; మనోసమ్ఫస్సో పరిఞ్ఞేయ్యో; యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా, తమ్పి పరిఞ్ఞేయ్యం.’’ రూపం పరిఞ్ఞేయ్యం…పే… వేదనా పరిఞ్ఞేయ్యా… సఞ్ఞా పరిఞ్ఞేయ్యా… సఙ్ఖారా పరిఞ్ఞేయ్యా… విఞ్ఞాణం పరిఞ్ఞేయ్యం… చక్ఖు పరిఞ్ఞేయ్యం…పే… జరామరణం పరిఞ్ఞేయ్యం… అమతోగధం నిబ్బానం పరియోసానట్ఠేన పరిఞ్ఞేయ్యం. యేసం యేసం ధమ్మానం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స తే తే ధమ్మా పటిలద్ధా హోన్తి, ఏవం తే ధమ్మా పరిఞ్ఞాతా చేవ హోన్తి తీరితా చ.
౨౨. నేక్ఖమ్మం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స నేక్ఖమ్మం పటిలద్ధం హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. అబ్యాపాదం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స అబ్యాపాదో పటిలద్ధో హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. ఆలోకసఞ్ఞం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స ఆలోకసఞ్ఞా పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. అవిక్ఖేపం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స అవిక్ఖేపో పటిలద్ధో హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. ధమ్మవవత్థానం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స ధమ్మవవత్థానం పటిలద్ధం హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. ఞాణం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స ఞాణం పటిలద్ధం హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. పామోజ్జం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స పామోజ్జం పటిలద్ధం హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ.
పఠమం ఝానం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స పఠమం ఝానం పటిలద్ధం హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. దుతియం ఝానం…పే… తతియం ఝానం… చతుత్థం ఝానం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స చతుత్థం ఝానం పటిలద్ధం హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తిం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తి పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తిం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తి పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తిం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తి పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తిం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తి పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ.
అనిచ్చానుపస్సనం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స అనిచ్చానుపస్సనా పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. దుక్ఖానుపస్సనం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స దుక్ఖానుపస్సనా పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. అనత్తానుపస్సనం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స అనత్తానుపస్సనా పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. నిబ్బిదానుపస్సనం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స నిబ్బిదానుపస్సనా పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. విరాగానుపస్సనం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స విరాగానుపస్సనా పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. నిరోధానుపస్సనం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స నిరోధానుపస్సనా పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. పటినిస్సగ్గానుపస్సనం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స పటినిస్సగ్గానుపస్సనా పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. ఖయానుపస్సనం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స ఖయానుపస్సనా పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. వయానుపస్సనం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స వయానుపస్సనా పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. విపరిణామానుపస్సనం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స విపరిణామానుపస్సనా పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. అనిమిత్తానుపస్సనం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స అనిమిత్తానుపస్సనా పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. అప్పణిహితానుపస్సనం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స అప్పణిహితానుపస్సనా పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. సుఞ్ఞతానుపస్సనం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స సుఞ్ఞతానుపస్సనా పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ.
అధిపఞ్ఞాధమ్మవిపస్సనం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స అధిపఞ్ఞాధమ్మవిపస్సనా పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. యథాభూతఞాణదస్సనం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స యథాభూతఞాణదస్సనం పటిలద్ధం హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. ఆదీనవానుపస్సనం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స ఆదీనవానుపస్సనా పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. పటిసఙ్ఖానుపస్సనం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స పటిసఙ్ఖానుపస్సనా పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. వివట్టనానుపస్సనం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స వివట్టనానుపస్సనా పటిలద్ధా హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ.
సోతాపత్తిమగ్గం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స సోతాపత్తిమగ్గో పటిలద్ధో హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. సకదాగామిమగ్గం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స సకదాగామిమగ్గో పటిలద్ధో హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. అనాగామిమగ్గం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స అనాగామిమగ్గో పటిలద్ధో హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ. అరహత్తమగ్గం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స అరహత్తమగ్గో పటిలద్ధో హోతి. ఏవం సో ధమ్మో పరిఞ్ఞాతో చేవ హోతి తీరితో చ.
యేసం యేసం ధమ్మానం పటిలాభత్థాయ వాయమన్తస్స తే తే ధమ్మా పటిలద్ధా హోన్తి. ఏవం తే ధమ్మా పరిఞ్ఞాతా చేవ హోన్తి తీరితా చ. తం ఞాతట్ఠేన ఞాణం, పజాననట్ఠేన పఞ్ఞా. తేన వుచ్చతి – ‘‘ఇమే ధమ్మా పరిఞ్ఞేయ్యాతి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణ’’న్తి.
౨౩. కథం ‘‘ఇమే ధమ్మా పహాతబ్బా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం?
ఏకో ధమ్మో పహాతబ్బో – అస్మిమానో. ద్వే ధమ్మా పహాతబ్బా – అవిజ్జా చ భవతణ్హా చ. తయో ధమ్మా పహాతబ్బా – తిస్సో తణ్హా. చత్తారో ధమ్మా పహాతబ్బా – చత్తారో ఓఘా. పఞ్చ ధమ్మా పహాతబ్బా – పఞ్చ నీవరణాని. ఛ ధమ్మా పహాతబ్బా – ఛ తణ్హాకాయా. సత్త ధమ్మా పహాతబ్బా – సత్తానుసయా. అట్ఠ ధమ్మా పహాతబ్బా – అట్ఠ మిచ్ఛత్తా. నవ ధమ్మా పహాతబ్బా – నవ తణ్హామూలకా. దస ధమ్మా పహాతబ్బా – దస మిచ్ఛత్తా.
౨౪. ద్వే పహానాని – సముచ్ఛేదప్పహానం, పటిప్పస్సద్ధిప్పహానం. సముచ్ఛేదప్పహానఞ్చ లోకుత్తరం ఖయగామిమగ్గం భావయతో; పటిప్పస్సద్ధిప్పహానఞ్చ ఫలక్ఖణే. తీణి పహానాని – కామానమేతం నిస్సరణం యదిదం నేక్ఖమ్మం; రూపానమేతం నిస్సరణం యదిదం ఆరుప్పం; యం ఖో పన కిఞ్చి భూతం సఙ్ఖతం పటిచ్చసముప్పన్నం, నిరోధో తస్స నిస్సరణం. నేక్ఖమ్మం పటిలద్ధస్స కామా పహీనా చేవ హోన్తి పరిచ్చత్తా చ. ఆరుప్పం పటిలద్ధస్స రూపా పహీనా చేవ హోన్తి పరిచ్చత్తా చ. నిరోధం పటిలద్ధస్స సఙ్ఖారా పహీనా చేవ హోన్తి పరిచ్చత్తా చ. చత్తారి పహానాని దుక్ఖసచ్చం పరిఞ్ఞాపటివేధం పటివిజ్ఝన్తో పజహతి; సముదయసచ్చం పహానపటివేధం పటివిజ్ఝన్తో పజహతి; నిరోధసచ్చం సచ్ఛికిరియాపటివేధం పటివిజ్ఝన్తో పజహతి; మగ్గసచ్చం భావనాపటివేధం పటివిజ్ఝన్తో పజహతి. పఞ్చ పహానాని – విక్ఖమ్భనప్పహానం, తదఙ్గప్పహానం, సముచ్ఛేదప్పహానం, పటిప్పస్సద్ధిప్పహానం, నిస్సరణప్పహానం. విక్ఖమ్భనప్పహానఞ్చ నీవరణానం పఠమం ఝానం భావయతో; తదఙ్గప్పహానఞ్చ దిట్ఠిగతానం నిబ్బేధభాగియం సమాధిం భావయతో; సముచ్ఛేదప్పహానఞ్చ లోకుత్తరం ఖయగామిమగ్గం భావయతో; పటిప్పస్సద్ధిప్పహానఞ్చ ఫలక్ఖణే; నిస్సరణప్పహానఞ్చ నిరోధో నిబ్బానం.
‘‘సబ్బం, భిక్ఖవే, పహాతబ్బం. కిఞ్చ, భిక్ఖవే, సబ్బం పహాతబ్బం? చక్ఖు, భిక్ఖవే, పహాతబ్బం; రూపా పహాతబ్బా; చక్ఖువిఞ్ఞాణం పహాతబ్బం; చక్ఖుసమ్ఫస్సో పహాతబ్బో; యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా, తమ్పి పహాతబ్బం. సోతం పహాతబ్బం; సద్దా పహాతబ్బా…పే… ఘానం పహాతబ్బం; గన్ధా పహాతబ్బా… జివ్హా పహాతబ్బా; రసా పహాతబ్బా… కాయో పహాతబ్బో; ఫోట్ఠబ్బా పహాతబ్బా… మనో పహాతబ్బో; ధమ్మా పహాతబ్బా… మనోవిఞ్ఞాణం పహాతబ్బం;… మనోసమ్ఫస్సో పహాతబ్బో; యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా, తమ్పి పహాతబ్బం.’’ రూపం పస్సన్తో పజహతి, వేదనం పస్సన్తో పజహతి, సఞ్ఞం పస్సన్తో పజహతి, సఙ్ఖారే పస్సన్తో పజహతి, విఞ్ఞాణం పస్సన్తో పజహతి. చక్ఖుం…పే… జరామరణం…పే… అమతోగధం నిబ్బానం పరియోసానట్ఠేన పస్సన్తో పజహతి. యే యే ధమ్మా పహీనా హోన్తి తే తే ధమ్మా పరిచ్చత్తా హోన్తి. తం ఞాతట్ఠేన ఞాణం, పజాననట్ఠేన పఞ్ఞా. తేన వుచ్చతి – ‘‘ఇమే ధమ్మా పహాతబ్బాతి సోతావధానం, తం పజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణ’’న్తి.
తతియభాణవారో.
౨౫. కథం ‘‘ఇమే ధమ్మా భావేతబ్బా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం?
ఏకో ధమ్మో భావేతబ్బో – కాయగతాసతి సాతసహగతా. ద్వే ధమ్మా భావేతబ్బా – సమథో చ విపస్సనా చ. తయో ధమ్మా భావేతబ్బా – తయో సమాధీ. చత్తారో ధమ్మా భావేతబ్బా – చత్తారో సతిపట్ఠానా. పఞ్చ ధమ్మా భావేతబ్బా – పఞ్చఙ్గికో సమాధి [సమ్మాసమాధీ (స్యా.)]. ఛ ధమ్మా భావేతబ్బా – ఛ అనుస్సతిట్ఠానాని. సత్త ధమ్మా భావేతబ్బా – సత్త బోజ్ఝఙ్గా. అట్ఠ ధమ్మా భావేతబ్బా – అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో. నవ ధమ్మా భావేతబ్బా – నవ పారిసుద్ధిపధానియఙ్గాని. దస ధమ్మా భావేతబ్బా – దస కసిణాయతనాని.
౨౬. ద్వే భావనా – లోకియా చ భావనా, లోకుత్తరా చ భావనా. తిస్సో భావనా – రూపావచరకుసలానం ధమ్మానం భావనా, అరూపావచరకుసలానం ధమ్మానం భావనా, అపరియాపన్నకుసలానం ధమ్మానం భావనా. రూపావచరకుసలానం ధమ్మానం భావనా అత్థి హీనా, అత్థి మజ్ఝిమా, అత్థి పణీతా. అరూపావచరకుసలానం ధమ్మానం భావనా అత్థి హీనా, అత్థి మజ్ఝిమా, అత్థి పణీతా. అపరియాపన్నకుసలానం ధమ్మానం భావనా పణీతా.
౨౭. చతస్సో భావనా – దుక్ఖసచ్చం పరిఞ్ఞాపటివేధం పటివిజ్ఝన్తో భావేతి, సముదయసచ్చం పహానప్పటివేధం పటివిజ్ఝన్తో భావేతి, నిరోధసచ్చం సచ్ఛికిరియాపటివేధం పటివిజ్ఝన్తో భావేతి, మగ్గసచ్చం భావనాపటివేధం పటివిజ్ఝన్తో భావేతి. ఇమా చతస్సో భావనా.
అపరాపి చతస్సో భావనా – ఏసనాభావనా, పటిలాభాభావనా, ఏకరసాభావనా, ఆసేవనాభావనా. కతమా ఏసనాభావనా? సబ్బేసం సమాధిం సమాపజ్జన్తానం తత్థ జాతా ధమ్మా ఏకరసా హోన్తీతి – అయం ఏసనాభావనా. కతమా పటిలాభాభావనా? సబ్బేసం సమాధిం సమాపన్నానం తత్థ జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – అయం పటిలాభాభావనా. కతమా ఏకరసాభావనా? అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం భావయతో సద్ధిన్ద్రియస్స వసేన చత్తారి ఇన్ద్రియాని ఏకరసా హోన్తీతి – ఇన్ద్రియానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. పగ్గహట్ఠేన వీరియిన్ద్రియం భావయతో వీరియిన్ద్రియస్స వసేన చత్తారి ఇన్ద్రియాని ఏకరసా హోన్తీతి – ఇన్ద్రియానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిన్ద్రియం భావయతో సతిన్ద్రియస్స వసేన చత్తారి ఇన్ద్రియాని ఏకరసా హోన్తీతి – ఇన్ద్రియానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిన్ద్రియం భావయతో సమాధిన్ద్రియస్స వసేన చత్తారి ఇన్ద్రియాని ఏకరసా హోన్తీతి – ఇన్ద్రియానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం భావయతో పఞ్ఞిన్ద్రియస్స వసేన చత్తారి ఇన్ద్రియాని ఏకరసా హోన్తీతి – ఇన్ద్రియానం ఏకరసట్ఠేన భావనా.
అస్సద్ధియే అకమ్పియట్ఠేన సద్ధాబలం భావయతో సద్ధాబలస్స వసేన చత్తారి బలాని ఏకరసా హోన్తీతి – బలానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. కోసజ్జే అకమ్పియట్ఠేన వీరియబలం భావయతో వీరియబలస్స వసేన చత్తారి బలాని ఏకరసా హోన్తీతి – బలానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. పమాదే అకమ్పియట్ఠేన సతిబలం భావయతో సతిబలస్స వసేన చత్తారి బలాని ఏకరసా హోన్తీతి – బలానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. ఉద్ధచ్చే అకమ్పియట్ఠేన సమాధిబలం భావయతో సమాధిబలస్స వసేన చత్తారి బలాని ఏకరసా హోన్తీతి – బలానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. అవిజ్జాయ అకమ్పియట్ఠేన పఞ్ఞాబలం భావయతో పఞ్ఞాబలస్స వసేన చత్తారి బలాని ఏకరసా హోన్తీతి – బలానం ఏకరసట్ఠేన భావనా.
ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావయతో సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స వసేన ఛ బోజ్ఝఙ్గా ఏకరసా హోన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. పవిచయట్ఠేన ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావయతో ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స వసేన ఛ బోజ్ఝఙ్గా ఏకరసా హోన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. పగ్గహట్ఠేన వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావయతో వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స వసేన ఛ బోజ్ఝఙ్గా ఏకరసా హోన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. ఫరణట్ఠేన పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావయతో పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స వసేన ఛ బోజ్ఝఙ్గా ఏకరసా హోన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. ఉపసమట్ఠేన పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావయతో పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స వసేన ఛ బోజ్ఝఙ్గా ఏకరసా హోన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావయతో సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స వసేన ఛ బోజ్ఝఙ్గా ఏకరసా హోన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. పటిసఙ్ఖానట్ఠేన ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావయతో ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స వసేన ఛ బోజ్ఝఙ్గా ఏకరసా హోన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గానం ఏకరసట్ఠేన భావనా.
దస్సనట్ఠేన సమ్మాదిట్ఠిం భావయతో సమ్మాదిట్ఠియా వసేన సత్త మగ్గఙ్గా ఏకరసా హోన్తీతి – మగ్గఙ్గానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. అభినిరోపనట్ఠేన సమ్మాసఙ్కప్పం భావయతో సమ్మాసఙ్కప్పస్స వసేన సత్త మగ్గఙ్గా ఏకరసా హోన్తీతి – మగ్గఙ్గానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. పరిగ్గహట్ఠేన సమ్మావాచం భావయతో సమ్మావాచాయ వసేన సత్త మగ్గఙ్గా ఏకరసా హోన్తీతి – మగ్గఙ్గానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. సముట్ఠానట్ఠేన సమ్మాకమ్మన్తం భావయతో సమ్మాకమ్మన్తస్స వసేన సత్త మగ్గఙ్గా ఏకరసా హోన్తీతి – మగ్గఙ్గానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. వోదానట్ఠేన సమ్మాఆజీవం భావయతో సమ్మాఆజీవస్స వసేన సత్త మగ్గఙ్గా ఏకరసా హోన్తీతి – మగ్గఙ్గానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. పగ్గహట్ఠేన సమ్మావాయామం భావయతో సమ్మావాయామస్స వసేన సత్త మగ్గఙ్గా ఏకరసా హోన్తీతి – మగ్గఙ్గానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. ఉపట్ఠానట్ఠేన సమ్మాసతిం భావయతో సమ్మాసతియా వసేన సత్త మగ్గఙ్గా ఏకరసా హోన్తీతి – మగ్గఙ్గానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. అవిక్ఖేపట్ఠేన సమ్మాసమాధిం భావయతో సమ్మాసమాధిస్స వసేన సత్త మగ్గఙ్గా ఏకరసా హోన్తీతి – మగ్గఙ్గానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. అయం ఏకరసాభావనా.
కతమా ఆసేవనాభావనా? ఇధ భిక్ఖు పుబ్బణ్హసమయం ఆసేవతి, మజ్ఝన్హికసమయమ్పి [మజ్ఝన్తికసమయమ్పి (స్యా. క.)] ఆసేవతి, సాయన్హసమయమ్పి ఆసేవతి, పురేభత్తమ్పి ఆసేవతి, పచ్ఛాభత్తమ్పి ఆసేవతి, పురిమేపి యామే ఆసేవతి, మజ్ఝిమేపి యామే ఆసేవతి, పచ్ఛిమేపి యామే ఆసేవతి, రత్తిమ్పి ఆసేవతి, దివాపి ఆసేవతి, రత్తిన్దివాపి [రత్తిదివాపి (క.)] ఆసేవతి, కాళేపి ఆసేవతి, జుణ్హేపి ఆసేవతి, వస్సేపి ఆసేవతి, హేమన్తేపి ఆసేవతి, గిమ్హేపి ఆసేవతి, పురిమేపి వయోఖన్ధే ఆసేవతి, మజ్ఝిమేపి వయోఖన్ధే ఆసేవతి, పచ్ఛిమేపి వయోఖన్ధే ఆసేవతి – అయం ఆసేవనాభావనా. ఇమా చతస్సో భావనా.
౨౮. అపరాపి చతస్సో భావనా – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా, ఇన్ద్రియానం ఏకరసట్ఠేన భావనా, తదుపగవీరియవాహనట్ఠేన భావనా, ఆసేవనట్ఠేన భావనా. కథం తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా? కామచ్ఛన్దం పజహతో నేక్ఖమ్మవసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. బ్యాపాదం పజహతో అబ్యాపాదవసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. థినమిద్ధం [థీనమిద్ధం (స్యా. సీ. అట్ఠ.)] పజహతో ఆలోకసఞ్ఞావసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. ఉద్ధచ్చం పజహతో అవిక్ఖేపవసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. విచికిచ్ఛం పజహతో ధమ్మవవత్థానవసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. అవిజ్జం పజహతో ఞాణవసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. అరతిం పజహతో పామోజ్జవసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. నీవరణే పజహతో పఠమజ్ఝానవసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. వితక్కవిచారే పజహతో దుతియజ్ఝానవసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. పీతిం పజహతో తతియజ్ఝానవసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. సుఖదుక్ఖే పజహతో చతుత్థజ్ఝానవసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా.
రూపసఞ్ఞం పటిఘసఞ్ఞం నానత్తసఞ్ఞం పజహతో ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తివసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. ఆకాసానఞ్చాయతనసఞ్ఞం పజహతో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తివసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసఞ్ఞం పజహతో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తివసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసఞ్ఞం పజహతో నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తివసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా.
నిచ్చసఞ్ఞం పజహతో అనిచ్చానుపస్సనావసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. సుఖసఞ్ఞం పజహతో దుక్ఖానుపస్సనావసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. అత్తసఞ్ఞం పజహతో అనత్తానుపస్సనావసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. నన్దిం పజహతో నిబ్బిదానుపస్సనావసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. రాగం పజహతో విరాగానుపస్సనావసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. సముదయం పజహతో నిరోధానుపస్సనావసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. ఆదానం పజహతో పటినిస్సగ్గానుపస్సనావసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. ఘనసఞ్ఞం పజహతో ఖయానుపస్సనావసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. ఆయూహనం పజహతో వయానుపస్సనావసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. ధువసఞ్ఞం పజహతో విపరిణామానుపస్సనావసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. నిమిత్తం పజహతో అనిమిత్తానుపస్సనావసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. పణిధిం పజహతో అప్పణిహితానుపస్సనావసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. అభినివేసం పజహతో సుఞ్ఞతానుపస్సనావసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. సారాదానాభినివేసం పజహతో అధిపఞ్ఞా ధమ్మవిపస్సనావసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. సమ్మోహాభినివేసం పజహతో యథాభూతఞాణదస్సనవసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. ఆలయాభినివేసం పజహతో ఆదీనవానుపస్సనావసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. అప్పటిసఙ్ఖం పజహతో పటిసఙ్ఖానుపస్సనావసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. సఞ్ఞోగాభినివేసం పజహతో వివట్టనానుపస్సనావసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా.
దిట్ఠేకట్ఠే కిలేసే పజహతో సోతాపత్తిమగ్గవసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. ఓళారికే కిలేసే పజహతో సకదాగామిమగ్గవసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. అనుసహగతే కిలేసే పజహతో అనాగామిమగ్గవసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. సబ్బకిలేసే పజహతో అరహత్తమగ్గవసేన జాతా ధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా. ఏవం తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా.
కథం ఇన్ద్రియానం ఏకరసట్ఠేన భావనా? కామచ్ఛన్దం పజహతో నేక్ఖమ్మవసేన పఞ్చిన్ద్రియాని ఏకరసా హోన్తీతి – ఇన్ద్రియానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. బ్యాపాదం పజహతో అబ్యాపాదవసేన పఞ్చిన్ద్రియాని ఏకరసా హోన్తీతి – ఇన్ద్రియానం ఏకరసట్ఠేన భావనా…పే… సబ్బకిలేసే పజహతో అరహత్తమగ్గవసేన పఞ్చిన్ద్రియాని ఏకరసా హోన్తీతి – ఇన్ద్రియానం ఏకరసట్ఠేన భావనా. ఏవం ఇన్ద్రియానం ఏకరసట్ఠేన భావనా.
కథం తదుపగవీరియవాహనట్ఠేన భావనా? కామచ్ఛన్దం పజహతో నేక్ఖమ్మవసేన వీరియం వాహేతీతి – తదుపగవీరియవాహనట్ఠేన భావనా. బ్యాపాదం పజహతో అబ్యాపాదవసేన వీరియం వాహేతీతి – తదుపగవీరియవాహనట్ఠేన భావనా…పే… సబ్బకిలేసే పజహతో అరహత్తమగ్గవసేన వీరియం వాహేతీతి – తదుపగవీరియవాహనట్ఠేన భావనా. ఏవం తదుపగవీరియవాహనట్ఠేన భావనా.
కథం ఆసేవనట్ఠేన భావనా? కామచ్ఛన్దం పజహన్తో నేక్ఖమ్మం ఆసేవతీతి – ఆసేవనట్ఠేన భావనా. బ్యాపాదం పజహన్తో అబ్యాపాదం ఆసేవతీతి – ఆసేవనట్ఠేన భావనా…పే… సబ్బకిలేసే పజహన్తో అరహత్తమగ్గం ఆసేవతీతి – ఆసేవనట్ఠేన భావనా. ఏవం ఆసేవనట్ఠేన భావనా.
ఇమా చతస్సో భావనా రూపం పస్సన్తో భావేతి, వేదనం పస్సన్తో భావేతి, సఞ్ఞం పస్సన్తో భావేతి, సఙ్ఖారే పస్సన్తో భావేతి, విఞ్ఞాణం పస్సన్తో భావేతి, చక్ఖుం…పే… జరామరణం…పే… అమతోగధం నిబ్బానం పరియోసానట్ఠేన పస్సన్తో భావేతి. యే యే ధమ్మా భావితా హోన్తి తే తే ధమ్మా ఏకరసా హోన్తి. తం ఞాతట్ఠేన ఞాణం, పజాననట్ఠేన పఞ్ఞా. తేన వుచ్చతి – ‘‘ఇమే ధమ్మా భావేతబ్బాతి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణ’’న్తి.
చతుత్థభాణవారో.
౨౯. కథం ‘‘ఇమే ధమ్మా సచ్ఛికాతబ్బా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం?
ఏకో ధమ్మో సచ్ఛికాతబ్బో – అకుప్పా చేతోవిముత్తి. ద్వే ధమ్మా సచ్ఛికాతబ్బా – విజ్జా చ విముత్తి చ. తయో ధమ్మా సచ్ఛికాతబ్బా – తిస్సో విజ్జా. చత్తారో ధమ్మా సచ్ఛికాతబ్బా – చత్తారి సామఞ్ఞఫలాని. పఞ్చ ధమ్మా సచ్ఛికాతబ్బా – పఞ్చ ధమ్మక్ఖన్ధా. ఛ ధమ్మా సచ్ఛికాతబ్బా – ఛ అభిఞ్ఞా. సత్త ధమ్మా సచ్ఛికాతబ్బా – సత్త ఖీణాసవబలాని. అట్ఠ ధమ్మా సచ్ఛికాతబ్బా – అట్ఠ విమోక్ఖా. నవ ధమ్మా సచ్ఛికాతబ్బా – నవ అనుపుబ్బనిరోధా. దస ధమ్మా సచ్ఛికాతబ్బా – దస అసేక్ఖా ధమ్మా.
‘‘సబ్బం, భిక్ఖవే, సచ్ఛికాతబ్బం. కిఞ్చ, భిక్ఖవే, సబ్బం సచ్ఛికాతబ్బం? చక్ఖు, భిక్ఖవే, సచ్ఛికాతబ్బం; రూపా సచ్ఛికాతబ్బా; చక్ఖువిఞ్ఞాణం సచ్ఛికాతబ్బం; చక్ఖుసమ్ఫస్సో సచ్ఛికాతబ్బో; యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా, తమ్పి సచ్ఛికాతబ్బం. సోతం సచ్ఛికాతబ్బం; సద్దా సచ్ఛికాతబ్బా…పే… ఘానం సచ్ఛికాతబ్బం; గన్ధా సచ్ఛికాతబ్బా… జివ్హా సచ్ఛికాతబ్బా; రసా సచ్ఛికాతబ్బా… కాయో సచ్ఛికాతబ్బో; ఫోట్ఠబ్బా సచ్ఛికాతబ్బా… మనో సచ్ఛికాతబ్బో; ధమ్మా సచ్ఛికాతబ్బా; మనోవిఞ్ఞాణం సచ్ఛికాతబ్బం; మనోసమ్ఫస్సో సచ్ఛికాతబ్బో; యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా, తమ్పి సచ్ఛికాతబ్బం’’. రూపం పస్సన్తో సచ్ఛికరోతి, వేదనం పస్సన్తో సచ్ఛికరోతి, సఞ్ఞం పస్సన్తో సచ్ఛికరోతి, సఙ్ఖారే పస్సన్తో సచ్ఛికరోతి, విఞ్ఞాణం పస్సన్తో సచ్ఛికరోతి. చక్ఖుం…పే… జరామరణం…పే… అమతోగధం నిబ్బానం పరియోసానట్ఠేన పస్సన్తో సచ్ఛికరోతి. యే యే ధమ్మా సచ్ఛికతా హోన్తి తే తే ధమ్మా ఫస్సితా [ఫుసితా (స్యా.)] హోన్తి. తం ఞాతట్ఠేన ఞాణం, పజాననట్ఠేన పఞ్ఞా. తేన వుచ్చతి – ‘‘ఇమే ధమ్మా సచ్ఛికాతబ్బాతి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణ’’న్తి.
౩౦. కథం ‘‘ఇమే ధమ్మా హానభాగియా, ఇమే ధమ్మా ఠితిభాగియా, ఇమే ధమ్మా విసేసభాగియా, ఇమే ధమ్మా నిబ్బేధభాగియా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం?
పఠమస్స ఝానస్స లాభిం కామసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి – హానభాగియో ధమ్మో. తదనుధమ్మతా సతి సన్తిట్ఠతి – ఠితిభాగియో ధమ్మో. అవితక్కసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి – విసేసభాగియో ధమ్మో. నిబ్బిదాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విరాగూపసంహితా – నిబ్బేధభాగియో ధమ్మో.
దుతియస్స ఝానస్స లాభిం వితక్కసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి – హానభాగియో ధమ్మో. తదనుధమ్మతా సతి సన్తిట్ఠతి – ఠితిభాగియో ధమ్మో. ఉపేక్ఖాసుఖసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి – విసేసభాగియో ధమ్మో. నిబ్బిదాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విరాగూపసంహితా – నిబ్బేధభాగియో ధమ్మో.
తతియస్స ఝానస్స లాభిం పీతిసుఖసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి – హానభాగియో ధమ్మో. తదనుధమ్మతా సతి సన్తిట్ఠతి – ఠితిభాగియో ధమ్మో. అదుక్ఖమసుఖసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి – విసేసభాగియో ధమ్మో. నిబ్బిదాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విరాగూపసంహితా – నిబ్బేధభాగియో ధమ్మో.
చతుత్థస్స ఝానస్స లాభిం ఉపేక్ఖాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి – హానభాగియో ధమ్మో. తదనుధమ్మతా సతి సన్తిట్ఠతి – ఠితిభాగియో ధమ్మో. ఆకాసానఞ్చాయతనసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి – విసేసభాగియో ధమ్మో. నిబ్బిదాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విరాగూపసంహితా – నిబ్బేధభాగియో ధమ్మో.
ఆకాసానఞ్చాయతనస్స లాభిం రూపసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి – హానభాగియో ధమ్మో. తదనుధమ్మతా సతి సన్తిట్ఠతి – ఠితిభాగియో ధమ్మో. విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి – విసేసభాగియో ధమ్మో. నిబ్బిదాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విరాగూపసంహితా – నిబ్బేధభాగియో ధమ్మో.
విఞ్ఞాణఞ్చాయతనస్స లాభిం ఆకాసానఞ్చాయతనసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి – హానభాగియో ధమ్మో. తదనుధమ్మతా సతి సన్తిట్ఠతి – ఠితిభాగియో ధమ్మో. ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి – విసేసభాగియో ధమ్మో. నిబ్బిదాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విరాగూపసంహితా – నిబ్బేధభాగియో ధమ్మో.
ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనస్స లాభిం విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి – హానభాగియో ధమ్మో. తదనుధమ్మతా సతి సన్తిట్ఠతి – ఠితిభాగియో ధమ్మో. నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి – విసేసభాగియో ధమ్మో. నిబ్బిదాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విరాగూపసంహితా – నిబ్బేధభాగియో ధమ్మో. తం ఞాతట్ఠేన ఞాణం, పజాననట్ఠేన పఞ్ఞా. తేన వుచ్చతి – ‘‘ఇమే ధమ్మా హానభాగియా, ఇమే ధమ్మా ఠితిభాగియా, ఇమే ధమ్మా విసేసభాగియా, ఇమే ధమ్మా నిబ్బేధభాగియాతి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం’’.
౩౧. కథం ‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా అనిచ్చా, సబ్బే సఙ్ఖారా దుక్ఖా, సబ్బే ధమ్మా అనత్తా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం? ‘‘రూపం అనిచ్చం ఖయట్ఠేన, దుక్ఖం భయట్ఠేన, అనత్తా అసారకట్ఠేనా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం. ‘‘వేదనా…పే… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం… చక్ఖు…పే… జరామరణం అనిచ్చం ఖయట్ఠేన, దుక్ఖం భయట్ఠేన, అనత్తా అసారకట్ఠేనా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం. తం ఞాతట్ఠేన ఞాణం, పజాననట్ఠేన పఞ్ఞా. తేన వుచ్చతి – ‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా అనిచ్చా, సబ్బే సఙ్ఖారా దుక్ఖా, సబ్బే ధమ్మా అనత్తా’’తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం.
౩౨. కథం ‘‘ఇదం దుక్ఖం అరియసచ్చం, ఇదం దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం, ఇదం దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం, ఇదం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చ’’న్తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం?
౩౩. తత్థ కతమం దుక్ఖం అరియసచ్చం? జాతిపి దుక్ఖా, జరాపి దుక్ఖా, మరణమ్పి దుక్ఖం, సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసాపి దుక్ఖా, అప్పియేహి సమ్పయోగో దుక్ఖో, పియేహి విప్పయోగో దుక్ఖో, యమ్పిచ్ఛం న లభతి తమ్పి దుక్ఖం; సఙ్ఖిత్తేన పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా [పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధాపి (క.) సతిపట్ఠానసుత్తే సచ్చవిభఙ్గే చ పస్సితబ్బం] దుక్ఖా.
తత్థ కతమా జాతి? యా తేసం తేసం సత్తానం తమ్హి తమ్హి సత్తనికాయే జాతి సఞ్జాతి ఓక్కన్తి అభినిబ్బత్తి ఖన్ధానం పాతుభావో ఆయతనానం పటిలాభో – అయం వుచ్చతి జాతి.
తత్థ కతమా జరా యా తేసం తేసం సత్తానం తమ్హి తమ్హి సత్తనికాయే జరా జీరణతా ఖణ్డిచ్చం పాలిచ్చం వలిత్తచతా ఆయునో సంహాని ఇన్ద్రియానం పరిపాకో – అయం వుచ్చతి జరా.
తత్థ కతమం మరణం? యా తేసం తేసం సత్తానం తమ్హా తమ్హా సత్తనికాయా చుతి చవనతా భేదో అన్తరధానం మచ్చు మరణం కాలకిరియా [కాలంకిరియా (క.)] ఖన్ధానం భేదో కళేవరస్స నిక్ఖేపో జీవితిన్ద్రియస్సుపచ్ఛేదో – ఇదం వుచ్చతి మరణం.
తత్థ కతమో సోకో? ఞాతిబ్యసనేన [యో ఞాతిబ్యసనేన (స్యా.) పస్స సచ్చవిభఙ్గే] వా ఫుట్ఠస్స, భోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, రోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, సీలబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, దిట్ఠిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన బ్యసనేన సమన్నాగతస్స, అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన దుక్ఖధమ్మేన ఫుట్ఠస్స సోకో సోచనా సోచితత్తం అన్తోసోకో అన్తోపరిసోకో చేతసో పరిజ్ఝాయనా దోమనస్సం సోకసల్లం – అయం వుచ్చతి సోకో.
తత్థ కతమో పరిదేవో? ఞాతిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, భోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, రోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, సీలబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, దిట్ఠిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన బ్యసనేన సమన్నాగతస్స, అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన దుక్ఖధమ్మేన ఫుట్ఠస్స ఆదేవో పరిదేవో ఆదేవనా, పరిదేవనా ఆదేవితత్తం పరిదేవితత్తం వాచా పలాపో విప్పలాపో లాలప్పో లాలప్పనా లాలప్పితత్తం – అయం వుచ్చతి పరిదేవో.
తత్థ కతమం దుక్ఖం? యం కాయికం అసాతం కాయికం దుక్ఖం కాయసమ్ఫస్సజం అసాతం దుక్ఖం వేదయితం, కాయసమ్ఫస్సజా అసాతా దుక్ఖా వేదనా – ఇదం వుచ్చతి దుక్ఖం.
తత్థ కతమం దోమనస్సం? యం చేతసికం అసాతం చేతసికం దుక్ఖం, చేతోసమ్ఫస్సజం అసాతం వేదయితం, చేతోసమ్ఫస్సజా అసాతా దుక్ఖా వేదనా – ఇదం వుచ్చతి దోమనస్సం.
తత్థ కతమో ఉపాయాసో? ఞాతిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, భోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, రోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, సీలబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, దిట్ఠిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స, అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన బ్యసనేన సమన్నాగతస్స, అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన దుక్ఖధమ్మేన ఫుట్ఠస్స ఆయాసో ఉపాయాసో ఆయాసనా ఉపాయాసనా ఆయాసితత్తం ఉపాయాసితత్తం – అయం వుచ్చతి ఉపాయాసో.
తత్థ కతమో అప్పియేహి సమ్పయోగో దుక్ఖో? ఇధ యస్స తే హోన్తి అనిట్ఠా అకన్తా అమనాపా రూపా సద్దా గన్ధా రసా ఫోట్ఠబ్బా, యే వా పనస్స తే హోన్తి అనత్థకామా అహితకామా అఫాసుకామా అయోగక్ఖేమకామా, యా తేహి సద్ధిం సఙ్గతి సమాగమో సమోధానం మిస్సీభావో – అయం వుచ్చతి అప్పియేహి సమ్పయోగో దుక్ఖో.
తత్థ కతమో పియేహి విప్పయోగో దుక్ఖో? ఇధ యస్స తే హోన్తి ఇట్ఠా కన్తా మనాపా రూపా సద్దా గన్ధా రసా ఫోట్ఠబ్బా, యే వా పనస్స తే హోన్తి అత్థకామా హితకామా ఫాసుకామా యోగక్ఖేమకామా మాతా వా పితా వా భాతా వా భగినీ వా మిత్తా వా అమచ్చా వా ఞాతీ వా సాలోహితా వా, యా తేహి సద్ధిం అసఙ్గతి అసమాగమో అసమోధానం అమిస్సీభావో – అయం వుచ్చతి పియేహి విప్పయోగో దుక్ఖో.
తత్థ కతమం యమ్పిచ్ఛం న లభతి తమ్పి దుక్ఖం? జాతిధమ్మానం సత్తానం ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జతి – ‘‘అహో వత మయం న జాతిధమ్మా అస్సామ, న చ వత నో జాతి ఆగచ్ఛేయ్యా’’తి. న ఖో పనేతం ఇచ్ఛాయ పత్తబ్బం – ఇదమ్పి యమ్పిచ్ఛం న లభతి తమ్పి దుక్ఖం. జరాధమ్మానం సత్తానం…పే… బ్యాధిధమ్మానం సత్తానం… మరణధమ్మానం సత్తానం… సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసధమ్మానం సత్తానం ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జతి – ‘‘అహో వత మయం న సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసధమ్మా అస్సామ, న చ వత నో సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా ఆగచ్ఛేయ్యు’’న్తి. న ఖో పనేతం ఇచ్ఛాయ పత్తబ్బం – ఇదమ్పి యమ్పిచ్ఛం న లభతి తమ్పి దుక్ఖం.
తత్థ కతమే సఙ్ఖిత్తేన పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా దుక్ఖా? సేయ్యథిదం [సేయ్యథీదం (స్యా. సీ. అట్ఠ.)] – రూపుపాదానక్ఖన్ధో, [రూపూపాదానక్ఖన్ధో (స్యా.) ఏవముపరిపి], వేదనుపాదానక్ఖన్ధో సఞ్ఞుపాదానక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారుపాదానక్ఖన్ధో, విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధో – ఇమే వుచ్చన్తి సఙ్ఖిత్తేన పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా దుక్ఖా. ఇదం వుచ్చతి దుక్ఖం అరియసచ్చం.
౩౪. తత్థ కతమం దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం? యాయం తణ్హా పోనోభవికా [పోనోబ్భవికా (స్యా.)] నన్దిరాగసహగతా తత్రతత్రాభినన్దినీ, సేయ్యథిదం – కామతణ్హా భవతణ్హా విభవతణ్హా, సా ఖో పనేసా తణ్హా కత్థ ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, కత్థ నివిసమానా నివిసతి? యం లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. కిఞ్చ లోకే పియరూపం సాతరూపం? చక్ఖు లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. సోతం లోకే…పే… ఘానం లోకే… జివ్హా లోకే… కాయో లోకే… మనో లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. రూపా లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. సద్దా లోకే పియరూపం సాతరూపం…పే… ధమ్మా లోకే… చక్ఖువిఞ్ఞాణం లోకే…పే… మనోవిఞ్ఞాణం లోకే… చక్ఖుసమ్ఫస్సో లోకే…పే… మనోసమ్ఫస్సో లోకే… చక్ఖుసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే…పే… మనోసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే… రూపసఞ్ఞా లోకే…పే… ధమ్మసఞ్ఞా లోకే… రూపసఞ్చేతనా లోకే…పే… ధమ్మసఞ్చేతనా లోకే… రూపతణ్హా లోకే…పే… ధమ్మతణ్హా లోకే… రూపవితక్కో లోకే…పే… ధమ్మవితక్కో లోకే… రూపవిచారో లోకే…పే… ధమ్మవిచారో లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. ఇదం వుచ్చతి దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం.
౩౫. తత్థ కతమం దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం? యో తస్సాయేవ తణ్హాయ అసేసవిరాగనిరోధో చాగో పటినిస్సగ్గో ముత్తి అనాలయో, సా ఖో పనేసా తణ్హా కత్థ పహీయమానా పహీయతి, కత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి? యం లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి. కిఞ్చ లోకే పియరూపం సాతరూపం? చక్ఖులోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి…పే… ధమ్మవిచారో లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఏత్థేసా తణ్హా పహీయమానా పహీయతి, ఏత్థ నిరుజ్ఝమానా నిరుజ్ఝతి. ఇదం వుచ్చతి దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం.
౩౬. తత్థ కతమం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం? అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి సమ్మాసఙ్కప్పో సమ్మావాచా సమ్మాకమ్మన్తో సమ్మాఆజీవో సమ్మావాయామో సమ్మాసతి సమ్మాసమాధి. తత్థ కతమా సమ్మాదిట్ఠి? దుక్ఖే ఞాణం, దుక్ఖసముదయే ఞాణం, దుక్ఖనిరోధే ఞాణం, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ ఞాణం – అయం వుచ్చతి సమ్మాదిట్ఠి.
తత్థ కతమో సమ్మాసఙ్కప్పో? నేక్ఖమ్మసఙ్కప్పో, అబ్యాపాదసఙ్కప్పో, అవిహింసాసఙ్కప్పో – అయం వుచ్చతి సమ్మాసఙ్కప్పో.
తత్థ కతమా సమ్మావాచా? ముసావాదా వేరమణీ [వేరమణి (క.)], పిసుణాయ వాచాయ వేరమణీ, ఫరుసాయ వాచాయ వేరమణీ, సమ్ఫప్పలాపా వేరమణీ – అయం వుచ్చతి సమ్మావాచా.
తత్థ కతమో సమ్మాకమ్మన్తో? పాణాతిపాతా వేరమణీ, అదిన్నాదానా వేరమణీ, కామేసుమిచ్ఛాచారా వేరమణీ – అయం వుచ్చతి సమ్మాకమ్మన్తో.
తత్థ కతమో సమ్మాఆజీవో? ఇధ అరియసావకో మిచ్ఛాఆజీవం పహాయ సమ్మాఆజీవేన జీవికం [జీవితం (క.)] కప్పేతి – అయం వుచ్చతి సమ్మాఆజీవో.
తత్థ కతమో సమ్మావాయామో? ఇధ భిక్ఖు అనుప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అనుప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి, ఉప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ…పే… అనుప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఉప్పాదాయ …పే… ఉప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఠితియా అసమ్మోసాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి – అయం వుచ్చతి సమ్మావాయామో.
తత్థ కతమా సమ్మాసతి? ఇధ భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. వేదనాసు…పే… చిత్తే…పే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం – అయం వుచ్చతి సమ్మాసతి.
తత్థ కతమో సమ్మాసమాధి? ఇధ భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహరతి సతో చ సమ్పజానో సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదేతి, యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి – ‘‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’’తి తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతి సమ్మాసమాధి. ఇదం వుచ్చతి దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం. తం ఞాతట్ఠేన ఞాణం, పజాననట్ఠేన పఞ్ఞా. తేన వుచ్చతి – ‘‘ఇదం దుక్ఖం అరియసచ్చం, ఇదం దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం, ఇదం దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం, ఇదం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చ’’న్తి సోతావధానం, తంపజాననా పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం. ఏవం సోతావధానే పఞ్ఞా సుతమయే ఞాణం.