సాసనపట్ఠానం

౮౯. తత్థ అట్ఠారస మూలపదా కుహిం దట్ఠబ్బా? సాసనపట్ఠానే. తత్థ కతమం సాసనపట్ఠానం? సంకిలేసభాగియం సుత్తం, వాసనాభాగియం సుత్తం, నిబ్బేధభాగియం సుత్తం, అసేక్ఖభాగియం సుత్తం, సంకిలేసభాగియఞ్చ వాసనాభాగియఞ్చ సుత్తం, సంకిలేసభాగియఞ్చ నిబ్బేధభాగియఞ్చ సుత్తం, సంకిలేసభాగియఞ్చ అసేక్ఖభాగియఞ్చ సుత్తం, సంకిలేసభాగియఞ్చ నిబ్బేధభాగియఞ్చ అసేక్ఖభాగియఞ్చ సుత్తం, సంకిలేసభాగియఞ్చ వాసనాభాగియఞ్చ నిబ్బేధభాగియఞ్చ సుత్తం, వాసనాభాగియఞ్చ నిబ్బేధభాగియఞ్చ సుత్తం, తణ్హాసంకిలేసభాగియం సుత్తం, దిట్ఠిసంకిలేసభాగియం సుత్తం, దుచ్చరితసంకిలేసభాగియం సుత్తం, తణ్హావోదానభాగియం సుత్తం, దిట్ఠివోదానభాగియం సుత్తం, దుచ్చరితవోదానభాగియం సుత్తం.

తత్థ సంకిలేసో తివిధో – తణ్హాసంకిలేసో దిట్ఠిసంకిలేసో దుచ్చరితసంకిలేసో. తత్థ తణ్హాసంకిలేసో సమథేన విసుజ్ఝతి, సో సమథో సమాధిక్ఖన్ధో. దిట్ఠిసంకిలేసో విపస్సనాయ విసుజ్ఝతి, సా విపస్సనా పఞ్ఞాక్ఖన్ధో. దుచ్చరితసంకిలేసో సుచరితేన విసుజ్ఝతి, తం సుచరితం సీలక్ఖన్ధో. తస్స సీలే పతిట్ఠితస్స యది ఆసత్తి ఉప్పజ్జతి భవేసు, ఏవం సాయం సమథవిపస్సనా భావనామయం పుఞ్ఞక్రియవత్థు భవతి తత్రూపపత్తియా సంవత్తతి. ఇమాని చత్తారి సుత్తాని, సాధారణాని కతాని అట్ఠ భవన్తి, తానియేవ అట్ఠ సుత్తాని సాధారణాని కతాని సోళస భవన్తి.

ఇమేహి సోళసహి సుత్తేహి భిన్నేహి నవవిధం సుత్తం భిన్నం భవతి. గాథాయ గాథా అనుమినితబ్బా, వేయ్యాకరణేన వేయ్యాకరణం అనుమినితబ్బం. సుత్తేన సుత్తం అనుమినితబ్బం.

౯౦. తత్థ కతమం సంకిలేసభాగియం సుత్తం?

‘‘కామన్ధా జాలసఞ్ఛన్నా, తణ్హాఛదనఛాదితా;

పమత్తబన్ధనా [పమత్తబన్ధునా (ఉదా. ౭౪)] బద్ధా, మచ్ఛావ కుమినాముఖే;

జరామరణమన్వేన్తి, వచ్ఛో ఖీరపకోవ [ఖీరూపకోవ (క.) పస్స ఉదా. ౬౪] మాతర’’న్తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, అగతిగమనాని. కతమాని చత్తారి? ఛన్దాగతిం [ఛన్దా అగతిం (సీ. క.) పస్స అ. ని. ౪.౧౭] గచ్ఛతి, దోసాగతిం గచ్ఛతి, మోహాగతిం గచ్ఛతి, భయాగతిం గచ్ఛతి. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి అగతిగమనాని. ఇదమవోచ భగవా, ఇదం వత్వాన సుగతో, అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘ఛన్దా దోసా భయా మోహా, యో ధమ్మం అతివత్తతి;

నిహీయతి తస్స యసో, కాళపక్ఖేవ చన్దిమా’’తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

‘‘మనోపుబ్బఙ్గమా ధమ్మా, మనోసేట్ఠా మనోమయా;

మనసా చే పదుట్ఠేన, భాసతి వా కరోతి వా;

తతో నం దుక్ఖమన్వేతి, చక్కంవ వహతో పద’’న్తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

‘‘మిద్ధీ [పస్స ధ. ప. ౩౨౫] యదా హోతి మహగ్ఘసో చ, నిద్దాయితా సమ్పరివత్తసాయీ;

మహావరాహోవ నివాపపుట్ఠో, పునప్పునం గబ్భముపేతి మన్దో’’తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

‘‘అయసావ మలం సముట్ఠితం, తతుట్ఠాయ [తదుట్ఠాయ (సీ.) పస్స ధ. ప. ౨౪౦] తమేవ ఖాదతి;

ఏవం అతిధోనచారినం, సాని [తాని (సీ.) పస్స ధ. ప. ౨౪౦] కమ్మాని నయన్తి దుగ్గతి’’న్తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

‘‘చోరో యథా సన్ధిముఖే గహీతో, సకమ్మునా హఞ్ఞతి బజ్ఝతే చ;

ఏవం అయం పేచ్చ పజా పరత్థ, సకమ్మునా హఞ్ఞతి బజ్ఝతే చా’’తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

‘‘సుఖకామాని భూతాని, యో దణ్డేన విహింసతి;

అత్తనో సుఖమేసానో, పేచ్చ సో న లభతే [లభే (క.) పస్స ధ. ప. ౧౩౧] సుఖ’’న్తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

‘‘గున్నం చే తరమానానం, జిమ్హం గచ్ఛతి పుఙ్గవో;

సబ్బా తా జిమ్హం గచ్ఛన్తి, నేత్తే జిమ్హం గతే [జిమ్హగతే (సీ. క.) పస్స అ. ని. ౪.౭౦] సతి.

‘‘ఏవమేవ మనుస్సేసు, యో హోతి సేట్ఠసమ్మతో;

సో చే అధమ్మం చరతి, పగేవ ఇతరా పజా;

సబ్బం రట్ఠం దుక్ఖం సేతి, రాజా చే హోతి అధమ్మికో’’తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

‘‘సుకిచ్ఛరూపావతిమే మనుస్సా, కరోన్తి పాపం ఉపధీసు రత్తా;

గచ్ఛన్తి తే బహుజనసన్నివాసం, నిరయం అవీచిం కటుకం భయానక’’న్తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

‘‘ఫలం వే [పస్స అ. ని. ౪.౬౮] కదలిం హన్తి, ఫలం వేళుం ఫలం నళం;

సక్కారో కాపురిసం హన్తి, గబ్భో అస్సతరిం యథా’’తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

‘‘కోధమక్ఖగరు భిక్ఖు, లాభసక్కారగారవో [లాభసక్కారకారణా (సీ. క.) పస్స అ. ని. ౪.౪౩];

సుఖేత్తే పూతిబీజంవ, సద్ధమ్మే న విరూహతీ’’తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

౯౧. ‘‘ఇధాహం, భిక్ఖవే, ఏకచ్చం పుగ్గలం పదుట్ఠచిత్తం ఏవం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానామి, (యథా ఖో అయం పుగ్గలో ఇరియతి, యఞ్చ పటిపదం పటిపన్నో, యఞ్చ మగ్గం సమారూళ్హో) [( ) నత్థి అ. ని. ౧.౪౩-౪౪; ఇతివు. ౨౦]. ఇమమ్హి చాయం సమయే కాలం కరేయ్య, యథాభతం నిక్ఖిత్తో, ఏవం నిరయే. తం కిస్స హేతు? చిత్తం హిస్స, భిక్ఖవే, పదుట్ఠం [పదోసితం (సీ. క.) అ. ని. ౧.౪౩; ఇతివు. ౨౦ పస్సితబ్బం], చేతోపదోసహేతు [చిత్తపదోసహేతు (సీ. క.)] ఖో పన, భిక్ఖవే, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తీ’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ, తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘పదుట్ఠచిత్తం ఞత్వాన, ఏకచ్చం ఇధ పుగ్గలం;

ఏతమత్థఞ్చ బ్యాకాసి, బుద్ధో [సత్థా (సీ. క.)] భిక్ఖూన సన్తికే;

ఇమమ్హి చాయం సమయే, కాలం కయిరాథ పుగ్గలో;

నిరయం ఉపపజ్జేయ్య, చిత్తం హిస్స పదూసితం;

చేతోపదోసహేతు హి, సత్తా గచ్ఛన్తి దుగ్గతిం.

యథాభతం నిక్ఖిపేయ్య, ఏవమేవ తథావిధో;

కాయస్స భేదా దుప్పఞ్ఞో, నిరయం సోపపజ్జతీ’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా ఇతి మే సుతన్తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

‘‘సచే భాయథ దుక్ఖస్స, సచే వో దుక్ఖమప్పియం;

మాకత్థ పాపకం కమ్మం, ఆవి [ఆవీ (సీ.) పస్స ఉదా. ౪౪] వా యది వా రహో.

‘‘సచే చ పాపకం కమ్మం, కరిస్సథ కరోథ వా;

న వో దుక్ఖా పముత్యత్థి, ఉపేచ్చపి పలాయత’’న్తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

‘‘అధమ్మేన ధనం లద్ధా, ముసావాదేన చూభయం;

మమేతి బాలా మఞ్ఞన్తి, తం కథం ను భవిస్సతి.

‘‘అన్తరాయా సు భవిస్సన్తి, సమ్భతస్స వినస్సతి;

మతా సగ్గం న గచ్ఛన్తి, నను ఏత్తావతా హతా’’తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

‘‘కథం ఖణతి అత్తానం, కథం మిత్తేహి జీరతి;

కథం వివట్టతే ధమ్మా, కథం సగ్గం న గచ్ఛతి.

‘‘లోభా ఖణతి అత్తానం, లుద్ధో మిత్తేహి జీరతి;

లోభా వివట్టతే ధమ్మా, లోభా సగ్గం న గచ్ఛతీ’’తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

‘‘చరన్తి బాలా దుమ్మేధా, అమిత్తేనేవ అత్తనా;

కరోన్తా పాపకం కమ్మం, యం హోతి కటుకప్ఫలం [కటకం ఫలం (క.) పస్స ధ. ప. ౬౬].

‘‘న తం కమ్మం కతం సాధు, యం కత్వా అనుతప్పతి;

యస్స అస్సుముఖో రోదం, విపాకం పటిసేవతీ’’తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

‘‘దుక్కరం దుత్తితిక్ఖఞ్చ, అబ్యత్తేన చ [అవియత్తేన (సీ. క.) పస్స సం. ని. ౧.౧౭] సామఞ్ఞం;

బహూ హి తత్థ సమ్బాధా, యత్థ బాలో విసీదతి.

‘‘యో హి అత్థఞ్చ ధమ్మఞ్చ, భాసమానే తథాగతే;

మనం పదోసయే బాలో, మోఘం ఖో తస్స జీవితం.

‘‘ఏతఞ్చాహం అరహామి, దుక్ఖఞ్చ ఇతో చ పాపియతరం భన్తే;

యో అప్పమేయ్యేసు తథాగతేసు, చిత్తం పదోసేమి అవీతరాగో’’తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

‘‘అప్పమేయ్యం పమినన్తో, కోధ విద్వా వికప్పయే;

అప్పమేయ్యం పమాయినం [పమాయన్తం (సీ. క.) పస్స సం. ని. ౧.౧౭౯], నివుతం తం మఞ్ఞే అకిస్సవ’’న్తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

‘‘పురిసస్స హి జాతస్స, కుఠారీ [కుధారీ (క.) పస్స సం. ని. ౧.౧౮౦] జాయతే ముఖే;

యాయ ఛిన్దతి అత్తానం, బాలో దుబ్భాసితం భణం.

‘‘న హి సత్థం సునిసితం, విసం హలాహలం ఇవ;

ఏవం విరద్ధం పాతేతి, వాచా దుబ్భాసితా యథా’’తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

౯౨. ‘‘యో నిన్దియం పసంసతి, తం వా నిన్దతి యో పసంసియో;

విచినాతి ముఖేన సో కలిం, కలినా తేన సుఖం న విన్దతి.

‘‘అప్పమత్తో అయం కలి, యో అక్ఖేసు ధనపరాజయో;

సబ్బస్సాపి సహాపి అత్తనా, అయమేవ మహన్తతరో [మహత్తరో (క.) పస్స అ. ని. ౪.౩; సం. ని. ౧.౧౮౦] కలి;

యో సుగతేసు మనం పదోసయే.

‘‘సతం సహస్సానం నిరబ్బుదానం, ఛత్తింసతీ పఞ్చ చ అబ్బుదాని;

యమరియగరహీ నిరయం ఉపేతి, వాచం మనఞ్చ పణిధాయ పాపక’’న్తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

‘‘యో లోభగుణే అనుయుత్తో, సో వచసా [వచసా చ (క.) పస్స సు. ని. ౬౬౮] పరిభాసతి అఞ్ఞే;

అస్సద్ధో కదరియో [అనరియో (సీ. క.)] అవదఞ్ఞూ, మచ్ఛరి పేసుణియం అనుయుత్తో.

‘‘ముఖదుగ్గ విభూత అనరియ, భూనహు పాపక దుక్కటకారి;

పురిసన్త కలీ అవజాతపుత్త [అవజాతకపుత్త (సీ. క.) పస్స సు. ని. ౬౬౯], మా బహుభాణిధ నేరయికోసి.

‘‘రజమాకిరసీ అహితాయ, సన్తే గరహసి కిబ్బిసకారీ;

బహూని దుచ్చరితాని చరిత్వా, గచ్ఛసి ఖో పపతం చిరరత్త’’న్తి.

ఇదం సంకిలేసభాగియం సుత్తం.

తత్థ కతమం వాసనాభాగియం సుత్తం?

‘‘మనోపుబ్బఙ్గమా ధమ్మా, మనోసేట్ఠా మనోమయా;

మనసా చే పసన్నేన, భాసతి వా కరోతి వా;

తతో నం సుఖమన్వేతి, ఛాయావ అనపాయినీ’’తి [అనుపాయినీతి (క.) పస్స ధ. ప. ౨].

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

౯౩. మహానామో సక్కో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇదం, భన్తే, కపిలవత్థు ఇద్ధఞ్చేవ ఫీతఞ్చ బాహుజఞ్ఞం [బహుజనం (సీ. క.) పస్స సం. ని. ౫.౧౦౧౮] ఆకిణ్ణమనుస్సం సమ్బాధబ్యూహం, సో ఖో అహం, భన్తే, భగవన్తం వా పయిరుపాసిత్వా మనోభావనీయే వా భిక్ఖూ సాయన్హసమయం కపిలవత్థుం పవిసన్తో భన్తేనపి హత్థినా సమాగచ్ఛామి, భన్తేనపి అస్సేన సమాగచ్ఛామి, భన్తేనపి రథేన సమాగచ్ఛామి, భన్తేనపి సకటేన సమాగచ్ఛామి, భన్తేనపి పురిసేన సమాగచ్ఛామి, తస్స మయ్హం, భన్తే, తస్మిం సమయే ముస్సతేవ భగవన్తం ఆరబ్భ సతి, ముస్సతి ధమ్మం ఆరబ్భ సతి, ముస్సతి సఙ్ఘం ఆరబ్భ సతి. తస్స మయ్హం, భన్తే, ఏవం హోతి ‘ఇమమ్హి చాహం సాయన్హసమయే కాలం కరేయ్యం, కా మయ్హం [మమస్స (సీ. క.) పస్స సం. ని. ౫.౧౦౧౮] గతి, కో అభిసమ్పరాయో’’’తి.

‘‘మా భాయి, మహానామ, మా భాయి, మహానామ, అపాపకం తే మరణం భవిస్సతి, అపాపికా [అపాపికా తే (సీ.)] కాలఙ్కిరియా. చతూహి ఖో, మహానామ, ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో నిబ్బాననిన్నో హోతి నిబ్బానపోణో నిబ్బానపబ్భారో. కతమేహి చతూహి? ఇధ, మహానామ, అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి, ఇతిపి సో భగవా అరహం…పే… బుద్ధో భగవాతి. ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… అరియకన్తేహి సీలేహి సమన్నాగతో హోతి అఖణ్డేహి…పే… సమాధిసంవత్తనికేహి. సేయ్యథాపి, మహానామ, రుక్ఖో పాచీననిన్నో పాచీనపోణో పాచీనపబ్భారో, సో మూలచ్ఛిన్నో [మూలేహి ఛిన్నో (సీ. క.)] కతమేన పపతేయ్యా’’తి? ‘‘యేన, భన్తే, నిన్నో యేన పోణో యేన పబ్భారో’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహానామ, ఇమేహి చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో నిబ్బాననిన్నో హోతి నిబ్బానపోణో నిబ్బానపబ్భారో. మా భాయి, మహానామ, మా భాయి, మహానామ, అపాపకం తే మరణం భవిస్సతి, అపాపికా కాలఙ్కిరియా’’తి.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

‘‘సుఖకామాని భూతాని, యో దణ్డేన న హింసతి;

అత్తనో సుఖమేసానో, పేచ్చ సో లభతే సుఖ’’న్తి.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

‘‘గున్నఞ్చే తరమానానం, ఉజుం గచ్ఛతి పుఙ్గవో;

సబ్బా తా ఉజుం గచ్ఛన్తి, నేత్తే ఉజుం గతే సతి.

‘‘ఏవమేవ మనుస్సేసు, యో హోతి సేట్ఠసమ్మతో;

సో సచే [సో చేవ (సీ.) పస్స (సీ.) పస్స అ. ని. ౪.౭౦] ధమ్మం చరతి, పగేవ ఇతరా పజా;

సబ్బం రట్ఠం సుఖం సేతి, రాజా చే హోతి ధమ్మికో’’తి.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

౯౪. భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ భగవతో చీవరకమ్మం కరోన్తి ‘‘నిట్ఠితచీవరో భగవా తేమాసచ్చయేన చారికం పక్కమిస్సతీ’’తి. తేన ఖో పన సమయేన ఇసిదత్తపురాణా థపతయో సాకేతే [సాధుకే (సం. ని. ౫.౧౦౦౨)] పటివసన్తి కేనచి దేవ కరణీయేన. అస్సోసుం ఖో ఇసిదత్తపురాణా థపతయో ‘‘సమ్బహులా కిర భిక్ఖూ భగవతో చీవరకమ్మం కరోన్తి. నిట్ఠితచీవరో భగవా తేమాసచ్చయేన చారికం పక్కమిస్సతీ’’తి.

అథ ఖో ఇసిదత్తపురాణా థపతయో మగ్గే పురిసం ఠపేసుం ‘‘యదా త్వం అమ్భో పురిస పస్సేయ్యాసి భగవన్తం ఆగచ్ఛన్తం అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధం, అథ అమ్హాకం ఆరోచేయ్యాసీ’’తి. ద్వీహతీహం ఠితో ఖో సో పురిసో అద్దస భగవన్తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం, దిస్వాన యేన ఇసిదత్తపురాణా థపతయో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఇసిదత్తపురాణే థపతయో ఏతదవోచ ‘‘అయం సో భన్తే [అయం భన్తే (సీ. క.) పస్స సం. ని. ౫.౧౦౦౨] భగవా ఆగచ్ఛతి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో, యస్సదాని కాలం మఞ్ఞథా’’తి.

అథ ఖో ఇసిదత్తపురాణా థపతయో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా భగవన్తం పిట్ఠితో పిట్ఠితో అనుబన్ధింసు. అథ ఖో భగవా మగ్గా ఓక్కమ్మ యేన అఞ్ఞతరం రుక్ఖమూలం తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. ఇసిదత్తపురాణా థపతయో భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు, ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో ఇసిదత్తపురాణా థపతయో భగవన్తం ఏతదవోచుం –

‘‘యదా మయం భన్తే భగవన్తం సుణోమ ‘సావత్థియా కోసలేసు చారికం పక్కమిస్సతీ’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అనత్తమనతా హోతి దోమనస్సం ‘దూరే నో భగవా భవిస్సతీ’తి. యదా పన మయం భన్తే భగవన్తం సుణోమ ‘సావత్థియా కోసలేసు చారికం పక్కన్తో’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అనత్తమనతా హోతి దోమనస్సం ‘దూరే నో భగవా’తి…పే….

‘‘యదా పన మయం భన్తే భగవన్తం సుణోమ ‘కాసీసు మగధేసు [కాసీహి మాగధే (సం. ని. ౫.౧౦౦౨)] చారికం పక్కమిస్సతీ’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అనత్తమనతా హోతి దోమనస్సం ‘దూరే నో భగవా భవిస్సతీ’తి. యదా పన మయం భన్తే భగవన్తం సుణోమ ‘కాసీసు మగధేసు చారికం పక్కన్తో’తి, అనప్పకా నో తస్మిం సమయే అనత్తమనతా హోతి అనప్పకం దోమనస్సం ‘దూరే నో భగవా’తి.

‘‘యదా పన మయం భన్తే భగవన్తం సుణోమ ‘మగధేసు కాసీసు చారికం పక్కమిస్సతీ’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అత్తమనతా హోతి సోమనస్సం ‘ఆసన్నే నో భగవా భవిస్సతీ’తి. యదా పన మయం భన్తే భగవన్తం సుణోమ ‘మగధేసు కాసీసు చారికం పక్కన్తో’తి, హోతి నో తస్మిం సమయే అత్తమనతా హోతి సోమనస్సం ‘ఆసన్నే నో భగవా’తి…పే….

‘‘యదా పన మయం భన్తే భగవన్తం సుణోమ ‘కోసలేసు సావత్థిం [సావత్థియం (సీ. క.)] చారికం పక్కమిస్సతీ’తి. హోతి నో తస్మిం సమయే అత్తమనతా హోతి సోమనస్సం ‘ఆసన్నే నో భగవా భవిస్సతీ’తి.

‘‘యదా పన మయం భన్తే భగవన్తం సుణోమ ‘సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే’తి హోతి అనప్పకా నో తస్మిం సమయే అత్తమనతా, హోతి అనప్పకం సోమనస్సం ‘ఆసన్నే నో భగవా’’’తి.

‘‘తస్మాతిహ, థపతయో, సమ్బాధో ఘరావాసో రజాపథో, అబ్భోకాసో పబ్బజ్జా, అలఞ్చ పన వో, థపతయో, అప్పమాదాయా’’తి. ‘‘అత్థి ఖో నో, భన్తే, ఏతమ్హా సమ్బాధా అఞ్ఞో సమ్బాధో సమ్బాధతరో చేవ సమ్బాధసఙ్ఖాతతరో చా’’తి? ‘‘కతమో పన వో, థపతయో, ఏతమ్హా సమ్బాధా అఞ్ఞో సమ్బాధో సమ్బాధతరో చేవ సమ్బాధసఙ్ఖాతతరో చా’’తి?

‘‘ఇధ మయం, భన్తే, యదా రాజా పసేనది కోసలో ఉయ్యానభూమిం నియ్యాతుకామో [గన్తుకామో (సీ. క.) పస్స సం. ని. ౫.౧౦౦౨] హోతి, యే తే రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స నాగా ఓపవయ్హా, తే కప్పేత్వా యా తా రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స పజాపతియో పియా మనాపా, తా [తాసం (సీ. క.)] ఏకం పురతో ఏకం పచ్ఛతో నిసీదాపేమ, తాసం ఖో పన, భన్తే, భగినీనం ఏవరూపో గన్ధో హోతి. సేయ్యథాపి నామ గన్ధకరణ్డకస్స తావదేవ వివరియమానస్స, యథా తం రాజకఞ్ఞానం [రాజారహేన (సీ. క.)] గన్ధేన విభూసితానం. తాసం ఖో పన, భన్తే, భగినీనం ఏవరూపో కాయసమ్ఫస్సో హోతి, సేయ్యథాపి నామ తూలపిచునో వా కప్పాహపిచునో వా, యథా తం రాజకఞ్ఞానం సుఖేధితానం. తస్మిం ఖో పన, భన్తే, సమయే నాగోపి రక్ఖితబ్బో హోతి. తాపి భగినియో రక్ఖితబ్బా హోతి. అత్తాపి రక్ఖితబ్బా హోతి. న ఖో పన మయం, భన్తే, అభిజానామ తాసు భగీనిసు పాపకం చిత్తం ఞప్పాదేన్తా, అయం ఖో నో, భన్తే, ఏతమ్హా సమ్బాధా అఞ్ఞో సమ్బాధో సమ్బాధతరో చేవ సమ్బాధసఙ్ఘాతతరో చాతి.

‘‘తస్మాతిహ, థపతయో, సమ్బాధో ఘరావాసో రజాపథో, అబ్భోకాసో పబ్బజ్జా. అలఞ్చ పన వో, థపతయో, అప్పమాదాయ. చతూహి ఖో థపతయో, ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో సోతాపన్నో హోతి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో.

‘‘కతమేహి చతూహి? ఇధ, థపతయో, సుతవా అరియసావకో బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతో హోతి ఇతిపి సో భగవా అరహం…పే… బుద్ధో భగవాతి, ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… విగతమలమచ్ఛేరేన చేతసా అగారం అజ్ఝావసతి, ముత్తచాగో పయతపాణి వోస్సగ్గరతో యాచయోగో దానసంవిభాగరతో అప్పటివిభత్తం. ఇమేహి ఖో, థపతయో, చతూహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో అరియసావకో సోతాపన్నో హోతి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో.

‘‘తుమ్హే ఖో, థపతయో, బుద్ధే అవేచ్చప్పసాదేన సమన్నాగతా ఇతిపి సో భగవా అరహం…పే… బుద్ధో భగవాతి, ధమ్మే…పే… సఙ్ఘే…పే… యం ఖో పన కిఞ్చి కులే దేయ్యధమ్మం, సబ్బం తం అప్పటివిభత్తం సీలవన్తేహి కల్యాణధమ్మేహి, తం కిం మఞ్ఞథ, థపతయో, కతివిధా తే కోసలేసు మనుస్సా యే తుమ్హాకం సమసమా యదిదం దానసంవిభాగేహీ’’తి? ‘‘లాభా నో, భన్తే, సులద్ధం నో, భన్తే, యేసం నో భగవా ఏవం పజానాతీ’’తి.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

౯౫. ‘‘ఏకపుప్ఫం చజిత్వాన [యజిత్వాన (క.) పస్స థేరగా. ౯౬], సహస్సం కప్పకోటియో;

దేవే చేవ మనుస్సే చ, సేసేన పరినిబ్బుతో’’తి.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

‘‘అస్సత్థే హరితోభాసే, సంవిరూళ్హమ్హి పాదపే;

ఏకం బుద్ధగతం [బుద్ధకతం (క.) పస్స థేరగా. ౨౧౭] సఞ్ఞం, అలభింత్థం [అలభింహం (సీ. క.)] పతిస్సతో.

‘‘అజ్జ తింసం తతో కప్పా, నాభిజానామి దుగ్గతిం;

తిస్సో విజ్జా సచ్ఛికతా, తస్సా సఞ్ఞాయ వాసనా’’తి.

ఇదం వాసనాభాగియం సుత్తం.

‘‘పిణ్డాయ కోసలం పురం, పావిసి అగ్గపుగ్గలో;

అనుకమ్పకో పురేభత్తం, తణ్హానిఘాతకో ముని.

‘‘పురిసస్స వటంసకో హత్థే, సబ్బపుప్ఫేహిలఙ్కతో;

సో అద్దసాసి సమ్బుద్ధం, భిక్ఖుసఙ్ఘపురక్ఖతం.

‘‘పవిసన్తం రాజమగ్గేన, దేవమానుసపూజితం;

హట్ఠో చిత్తం పసాదేత్వా, సమ్బుద్ధముపసఙ్కమి.

‘‘సో తం వటంసకం సురభిం, వణ్ణవన్తం మనోరమం;