౫. లక్ఖణహారవిభఙ్గో

౨౩. తత్థ కతమో లక్ఖణో హారో? ‘‘వుత్తమ్హి ఏకధమ్మే’’తి, అయం లక్ఖణో హారో. కిం లక్ఖయతి? యే ధమ్మా ఏకలక్ఖణా, తేసం ధమ్మానం ఏకస్మిం ధమ్మే వుత్తే అవసిట్ఠా ధమ్మా వుత్తా భవన్తి. యథా కిం భవే? యథాహ భగవా –

‘‘చక్ఖుం, భిక్ఖవే, అనవట్ఠితం ఇత్తరం పరిత్తం పభఙ్గు పరతో దుక్ఖం బ్యసనం చలనం [చలం (సీ.)] కుక్కుళం సఙ్ఖారం [ససఙ్ఖారం (క.)] వధకం అమిత్తమజ్ఝే. ఇమస్మిం చక్ఖుస్మిం వుత్తే అవసిట్ఠాని అజ్ఝత్తికాని ఆయతనాని వుత్తాని భవన్తి. కేన కారణేన? సబ్బాని హి ఛ అజ్ఝత్తికాని ఆయతనాని వధకట్ఠేన ఏకలక్ఖణాని. యథా చాహ భగవా –

‘‘అతీతే, రాధ, రూపే అనపేక్ఖో హోహి, అనాగతం రూపం మా అభినన్ది [అభినన్ద (క.)], పచ్చుప్పన్నస్స రూపస్స నిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ చాగాయ పటినిస్సగ్గాయ పటిపజ్జ. ఇమస్మిం రూపక్ఖన్ధే వుత్తే అవసిట్ఠా ఖన్ధా వుత్తా భవన్తి. కేన కారణేన? సబ్బే హి పఞ్చక్ఖన్ధా యమకోవాదసుత్తే [పస్స సం. ని. ౩.౮౪] వధకట్ఠేన ఏకలక్ఖణా వుత్తా. యథా చాహ భగవా –

‘‘యేసఞ్చ [పస్స ధ. ప. ౨౯౩] సుసమారద్ధా, నిచ్చం కాయగతాసతి;

అకిచ్చం తే న సేవన్తి, కిచ్చే సాతచ్చకారినో’’.

ఇతి కాయగతాయ సతియా వుత్తాయ వుత్తా భవన్తి వేదనాగతా సతి చిత్తగతా ధమ్మగతా చ. తథా యం కిఞ్చి దిట్ఠం వా సుతం వా ముతం వాతి వుత్తే వుత్తం భవతి విఞ్ఞాతం. యథా చాహ భగవా –

తస్మాతిహ త్వం భిక్ఖు కాయే కాయానుపస్సీ విహరాహి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. ‘‘ఆతాపీ’’తి వీరియిన్ద్రియం, ‘‘సమ్పజానో’’తి పఞ్ఞిన్ద్రియం, ‘‘సతిమా’’తి సతిన్ద్రియం, ‘‘వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్స’’న్తి సమాధిన్ద్రియం, ఏవం కాయే కాయానుపస్సినో విహరతో చత్తారో సతిపట్ఠానా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి. కేన కారణేన, ఏకలక్ఖణత్తా చతున్నం ఇన్ద్రియానం.

౨౪. చతూసు సతిపట్ఠానేసు భావియమానేసు చత్తారో సమ్మప్పధానా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, చతూసు సమ్మప్పధానేసు భావియమానేసు చత్తారో ఇద్ధిపాదా భావియమానేసు పఞ్చిన్ద్రియాని భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, చతూసు ఇద్ధిపాదేసు భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, పఞ్చసు ఇన్ద్రియేసు భావియమానేసు పఞ్చ బలాని భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, పఞ్చసు బలేసు భావియమానేసు సత్త బోజ్ఝఙ్గా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, సత్తసు బోజ్ఝఙ్గేసు భావియమానేసు అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతి, సబ్బేవ [సబ్బే చ (సీ. క.)] బోధఙ్గమా ధమ్మా బోధిపక్ఖియా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి. కేన కారణేన, సబ్బే హి బోధఙ్గమా బోధిపక్ఖియా నేయ్యానికలక్ఖణేన ఏకలక్ఖణా, తే ఏకలక్ఖణత్తా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి.

ఏవం అకుసలాపి ధమ్మా ఏకలక్ఖణత్తా పహానం అబ్భత్థం గచ్ఛన్తి. చతూసు సతిపట్ఠానేసు భావియమానేసు విపల్లాసా పహీయన్తి, ఆహారా చస్స పరిఞ్ఞం గచ్ఛన్తి, ఉపాదానేహి అనుపాదానో భవతి, యోగేహి చ విసంయుత్తో భవతి, గన్థేహి చ విప్పయుత్తో భవతి, ఆసవేహి చ అనాసవో భవతి, ఓఘేహి చ నిత్థిణ్ణో భవతి, సల్లేహి చ విసల్లో భవతి, విఞ్ఞాణట్ఠితియో చస్స పరిఞ్ఞం గచ్ఛన్తి, అగతిగమనేహి న అగతిం గచ్ఛతి, ఏవం అకుసలాపి ధమ్మా ఏకలక్ఖణత్తా పహానం అబ్భత్థం గచ్ఛన్తి.

యత్థ వా పన రూపిన్ద్రియం దేసితం, దేసితా తత్థేవ రూపధాతు రూపక్ఖన్ధో రూపఞ్చాయతనం. యత్థ వా పన సుఖా వేదనా దేసితా, దేసితం తత్థ సుఖిన్ద్రియం సోమనస్సిన్ద్రియం దుక్ఖసముదయో చ అరియసచ్చం. యత్థ వా పన దుక్ఖా వేదనా దేసితా, దేసితం తత్థ దుక్ఖిన్ద్రియం దోమనస్సిన్ద్రియం దుక్ఖఞ్చ అరియసచ్చం. యత్థ వా పన అదుక్ఖమసుఖా వేదనా దేసితా, దేసితం తత్థ ఉపేక్ఖిన్ద్రియం సబ్బో చ పటిచ్చసముప్పాదో. కేన కారణేన, అదుక్ఖమసుఖాయ హి వేదనాయ అవిజ్జా అనుసేతి. అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారా, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం, నామరూపపచ్చయా సళాయతనం, సళాయతనపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా సమ్భవన్తి, ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి. సో చ సరాగసదోససమోహసంకిలేసపక్ఖేన హాతబ్బో, వీతరాగవీతదోసవీతమోహఅరియధమ్మేహి హాతబ్బో.

ఏవం యే ధమ్మా ఏకలక్ఖణా కిచ్చతో చ లక్ఖణతో చ సామఞ్ఞతో చ చుతూపపాతతో చ, తేసం ధమ్మానం ఏకస్మిం ధమ్మే వుత్తే అవసిట్ఠా ధమ్మా వుత్తా భవన్తి. తేనాహ ఆయస్మా మహాకచ్చాయనో ‘‘వుత్తమ్హి ఏకధమ్మే’’తి.

నియుత్తో లక్ఖణో హారో.