౧. దేసనాహారసమ్పాతో

౫౨. ‘‘సోళస హారా పఠమం, దిసలోచనతో దిసా విలోకేత్వా;

సఙ్ఖిపియ అఙ్కుసేన హి, నయేహి తీహి నిద్దిసే సుత్త’’న్తి.

వుత్తా, తస్సా నిద్దేసో కుహిం దట్ఠబ్బో? హారసమ్పాతే. తత్థ కతమో దేసనాహారసమ్పాతో?

‘‘అరక్ఖితేన చిత్తేన [కాయేన (ఉదా. ౩౨)], మిచ్ఛాదిట్ఠిహతేన చ;

థినమిద్ధాభిభూతేన, వసం మారస్స గచ్ఛతీ’’తి.

అరక్ఖితేన చిత్తేనాతి కిం దేసయతి, పమాదం తం మచ్చునో పదం. మిచ్ఛాదిట్ఠిహతేన చాతి మిచ్ఛాదిట్ఠిహతం నామ వుచ్చతి యదా ‘‘అనిచ్చే నిచ్చ’’న్తి పస్సతి, సో విపల్లాసో. సో పన విపల్లాసో కింలక్ఖణో? విపరీతగ్గాహలక్ఖణో విపల్లాసో. సో కిం విపల్లాసయతి? తయో ధమ్మే సఞ్ఞం చిత్తం దిట్ఠిమితి. సో కుహిం విపల్లాసయతి? చతూసు అత్తభావవత్థూసు, రూపం అత్తతో సమనుపస్సతి, రూపవన్తం వా అత్తానం, అత్తని వా రూపం, రూపస్మిం వా అత్తానం. ఏవం వేదనం…పే… సఞ్ఞం…పే… సఙ్ఖారే…పే… విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి, విఞ్ఞాణవన్తం వా అత్తానం, అత్తని వా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణస్మిం వా అత్తానం.

తత్థ రూపం పఠమం విపల్లాసవత్థు ‘‘అసుభే సుభ’’న్తి. వేదనా దుతియం విపల్లాసవత్థు ‘‘దుక్ఖే సుఖ’’న్తి. సఞ్ఞా సఙ్ఖారా చ తతియం విపల్లాసవత్థు ‘‘అనత్తని అత్తా’’తి. విఞ్ఞాణం చతుత్థం విపల్లాసవత్థు ‘‘అనిచ్చే నిచ్చ’’న్తి. ద్వే ధమ్మా చిత్తస్స సంకిలేసా – తణ్హా చ అవిజ్జా చ. తణ్హానివుతం చిత్తం ద్వీహి విపల్లాసేహి విపల్లాసీయతి ‘‘అసుభే సుభ’’న్తి ‘‘దుక్ఖే సుఖ’’న్తి. దిట్ఠినివుతం చిత్తం ద్వీహి విపల్లాసేహి విపల్లాసీయతి ‘‘అనిచ్చే నిచ్చ’’న్తి ‘‘అనత్తని అత్తా’’తి.

తత్థ యో దిట్ఠివిపల్లాసో, సో అతీతం రూపం అత్తతో సమనుపస్సతి, అతీతం వేదనం…పే… అతీతం సఞ్ఞం, అతీతే సఙ్ఖారే…పే… అతీతం విఞ్ఞాణం అత్తతో సమనుపస్సతి. తత్థ యో తణ్హావిపల్లాసో, సో అనాగతం రూపం అభినన్దతి, అనాగతం వేదనం…పే… అనాగతం సఞ్ఞం, అనాగతే సఙ్ఖారే, అనాగతం విఞ్ఞాణం అభినన్దతి. ద్వే ధమ్మా చిత్తస్స ఉపక్కిలేసా – తణ్హా చ అవిజ్జా చ. తాహి విసుజ్ఝన్తం చిత్తం విసుజ్ఝతి. తేసం అవిజ్జానీవరణానం తణ్హాసంయోజనానం పుబ్బా కోటి న పఞ్ఞాయతి సన్ధావన్తానం సంసరన్తానం సకిం నిరయం సకిం తిరచ్ఛానయోనిం సకిం పేత్తివిసయం సకిం అసురకాయం సకిం దేవే సకిం మనుస్సే.

థినమిద్ధాభిభూతేనాతి. థినం [థీనం (సీ.)] నామ యా చిత్తస్స అకల్లతా అకమ్మనియతా; మిద్ధం నామ యం కాయస్స లీనత్తం. వసం మారస్స గచ్ఛతీతి కిలేసమారస్స చ సత్తమారస్స చ వసం గచ్ఛతి, సో హి నివుతో సంసారాభిముఖో హోతి. ఇమాని భగవతా ద్వే సచ్చాని దేసితాని దుక్ఖం సముదయో చ. తేసం భగవా పరిఞ్ఞాయ చ పహానాయ చ ధమ్మం దేసేతి దుక్ఖస్స పరిఞ్ఞాయ సముదయస్స పహానాయ. యేన చ పరిజానాతి యేన చ పజహతి, అయం మగ్గో. యం తణ్హాయ అవిజ్జాయ చ పహానం, అయం నిరోధో. ఇమాని చత్తారి సచ్చాని. తేనాహ భగవా ‘‘అరక్ఖితేన చిత్తేనా’’తి. తేనాహాయస్మా మహాకచ్చాయనో ‘‘అస్సాదాదీనవతా’’తి.

నియుత్తో దేసనా హారసమ్పాతో.