౨. విచయహారసమ్పాతో

౫౩. తత్థ కతమో విచయో హారసమ్పాతో? తత్థ తణ్హా దువిధా కుసలాపి అకుసలాపి. అకుసలా సంసారగామినీ, కుసలా అపచయగామినీ పహానతణ్హా. మానోపి దువిధో కుసలోపి అకుసలోపి. యం మానం నిస్సాయ మానం పజహతి, అయం మానో కుసలో. యో పన మానో దుక్ఖం నిబ్బత్తయతి, అయం మానో అకుసలో. తత్థ యం నేక్ఖమ్మసితం దోమనస్సం కుదాస్సునామాహం తం ఆయతనం సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సం యం అరియా సన్తం ఆయతనం సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తీతి తస్స ఉప్పజ్జతి పిహా, పిహాపచ్చయా దోమనస్సం, అయం తణ్హా కుసలా రాగవిరాగా చేతోవిముత్తి, తదారమ్మణా కుసలా అవిజ్జావిరాగా పఞ్ఞావిముత్తి.

తస్సా కో పవిచయో? అట్ఠ మగ్గఙ్గాని సమ్మాదిట్ఠి సమ్మాసఙ్కప్పో సమ్మావాచా సమ్మాకమ్మన్తో సమ్మాఆజీవో సమ్మావాయామో సమ్మాసతి సమ్మాసమాధి. సో కత్థ దట్ఠబ్బో? చతుత్థే ఝానే పారమితాయ. చతుత్థే హి ఝానే అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం చిత్తం భావయతి పరిసుద్ధం పరియోదాతం అనఙ్గణం విగతూపక్కిలేసం ముదు కమ్మనియం ఠితం ఆనేఞ్జప్పత్తం. సో తత్థ అట్ఠవిధం అధిగచ్ఛతి ఛ అభిఞ్ఞా ద్వే చ విసేసే, తం చిత్తం యతో పరిసుద్ధం, తతో పరియోదాతం, యతో పరియోదాతం, తతో అనఙ్గణం, యతో అనఙ్గణం, తతో విగతూపక్కిలేసం, యతో విగతూపక్కిలేసం, తతో ముదు, యతో ముదు, తతో కమ్మనియం, యతో కమ్మనియం, తతో ఠితం, యతో ఠితం, తతో ఆనేఞ్జప్పత్తం. తత్థ అఙ్గణా చ ఉపక్కిలేసా చ తదుభయం తణ్హాపక్ఖో. యా చ ఇఞ్జనా యా చ చిత్తస్స అట్ఠితి, అయం దిట్ఠిపక్ఖో.

చత్తారి ఇన్ద్రియాని దుక్ఖిన్ద్రియం దోమనస్సిన్ద్రియం సుఖిన్ద్రియం సోమనస్సిన్ద్రియఞ్చ చతుత్థజ్ఝానే నిరుజ్ఝన్తి, తస్స ఉపేక్ఖిన్ద్రియం అవసిట్ఠం భవతి. సో ఉపరిమం సమాపత్తిం సన్తతో మనసికరోతి, తస్స ఉపరిమం సమాపత్తిం సన్తతో మనసికరోతో చతుత్థజ్ఝానే ఓళారికా సఞ్ఞా సణ్ఠహతి ఉక్కణ్ఠా చ పటిఘసఞ్ఞా, సో సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా ‘‘అనన్తం ఆకాస’’న్తి ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తిం సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అభిఞ్ఞాభినీహారో రూపసఞ్ఞా వోకారో నానత్తసఞ్ఞా సమతిక్కమతి పటిఘసఞ్ఞా చస్స అబ్భత్థం గచ్ఛతి, ఏవం సమాధి తస్స సమాహితస్స ఓభాసో అన్తరధాయతి దస్సనఞ్చ రూపానం, సో సమాధి ఛళఙ్గసమన్నాగతో పచ్చవేక్ఖితబ్బో. అనభిజ్ఝాసహగతం మే మానసం సబ్బలోకే, అబ్యాపన్నం మే చిత్తం సబ్బసత్తేసు, ఆరద్ధం మే వీరియం పగ్గహితం, పస్సద్ధో మే కాయో అసారద్ధో, సమాహితం మే చిత్తం అవిక్ఖిత్తం, ఉపట్ఠితా మే సతి అసమ్ముట్ఠా [అప్పమ్ముట్ఠా (సీ.)], తత్థ యఞ్చ అనభిజ్ఝాసహగతం మానసం సబ్బలోకే యఞ్చ అబ్యాపన్నం చిత్తం సబ్బసత్తేసు యఞ్చ ఆరద్ధం వీరియం పగ్గహితం యఞ్చ సమాహితం చిత్తం అవిక్ఖిత్తం, అయం సమథో. యో పస్సద్ధో కాయో అసారద్ధో, అయం సమాధిపరిక్ఖారో. యా ఉపట్ఠితా సతి అసమ్ముట్ఠా అయం విపస్సనా.

౫౪. సో సమాధి పఞ్చవిధేన వేదితబ్బో. అయం సమాధి ‘‘పచ్చుప్పన్నసుఖో’’తి ఇతిస్స పచ్చత్తమేవ ఞాణదస్సనం పచ్చుపట్ఠితం భవతి, అయం సమాధి ‘‘ఆయతిం సుఖవిపాకో’’తి ఇతిస్స పచ్చత్తమేవ ఞాణదస్సనం పచ్చుపట్ఠితం భవతి, అయం సమాధి ‘‘అరియో నిరామిసో’’తి ఇతిస్స పచ్చత్తమేవ ఞాణదస్సనం పచ్చుపట్ఠితం భవతి, అయం సమాధి ‘‘అకాపురిససేవితో’’తి ఇతిస్స పచ్చత్తమేవ ఞాణదస్సనం పచ్చుపట్ఠితం భవతి, అయం సమాధి ‘‘సన్తో చేవ పణీతో చ పటిప్పస్సద్ధిలద్ధో చ ఏకోదిభావాధిగతో చ న ససఙ్ఖారనిగ్గయ్హవారితగతో [ససఙ్ఖారనిగ్గయ్హవారితవతో (సీ.), ససఙ్ఖారనిగ్గయ్హవారివావటో (క.)] చా’’తి ఇతిస్స పచ్చత్తమేవ ఞాణదస్సనం పచ్చుపట్ఠితం భవతి. తం ఖో పనిమం సమాధిం ‘‘సతో సమాపజ్జామి సతో వుట్ఠహామీ’’తి ఇతిస్స పచ్చత్తమేవ ఞాణదస్సనం పచ్చుపట్ఠితం భవతి. తత్థ యో చ సమాధి పచ్చుప్పన్నసుఖో యో చ సమాధి ఆయతిం సుఖవిపాకో అయం సమథో. యో చ సమాధి అరియో నిరామిసో, యో చ సమాధి అకాపురిససేవితో, యో చ సమాధి సన్తో చేవ పణీతో పటిప్పస్సద్ధిలద్ధో చ ఏకోదిభావాధిగతో చ న ససఙ్ఖారనిగ్గయ్హవారితగతో చ యఞ్చాహం తం ఖో పనిమం సమాధిం సతో సమాపజ్జామి సతో వుట్ఠహామీతి, అయం విపస్సనా.

సో సమాధి పఞ్చవిధేన వేదితబ్బో పీతిఫరణతా సుఖఫరణతా చేతోఫరణతా ఆలోకఫరణతా పచ్చవేక్ఖణానిమిత్తం. తత్థ యో చ పీతిఫరణో యో చ సుఖఫరణో యో చ చేతోఫరణో, అయం సమథో. యో చ ఆలోకఫరణో యఞ్చ పచ్చవేక్ఖణానిమిత్తం. అయం విపస్సనా.

౫౫. దస కసిణాయతనాని పథవీకసిణం ఆపోకసిణం తేజోకసిణం వాయోకసిణం నీలకసిణం పీతకసిణం లోహితకసిణం ఓదాతకసిణం ఆకాసకసిణం విఞ్ఞాణకసిణం. తత్థ యఞ్చ పథవీకసిణం యఞ్చ ఆపోకసిణం ఏవం సబ్బం, యఞ్చ ఓదాతకసిణం. ఇమాని అట్ఠ కసిణాని సమథో. యఞ్చ ఆకాసకసిణం యఞ్చ విఞ్ఞాణకసిణం, అయం విపస్సనా. ఏవం సబ్బో అరియో మగ్గో యేన యేన ఆకారేన వుత్తో, తేన తేన సమథవిపస్సనేన యోజయితబ్బో. తే తీహి ధమ్మేహి సఙ్గహితా అనిచ్చతాయ దుక్ఖతాయ అనత్తతాయ. సో సమథవిపస్సనం భావయమానో తీణి విమోక్ఖముఖాని భావయతి. తీణి విమోక్ఖముఖాని భావయన్తో తయో ఖన్ధే భావయతి. తయో ఖన్ధే భావయన్తో అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం భావయతి.

రాగచరితో పుగ్గలో అనిమిత్తేన విమోక్ఖముఖేన నియ్యాతి [నీయాతి (సీ.)] అధిచిత్తసిక్ఖాయ సిక్ఖన్తో లోభం అకుసలమూలం పజహన్తో సుఖవేదనీయం ఫస్సం అనుపగచ్ఛన్తో సుఖం వేదనం పరిజానన్తో రాగమలం పవాహేన్తో రాగరజం నిద్ధునన్తో రాగవిసం వమేన్తో రాగగ్గిం నిబ్బాపేన్తో రాగసల్లం ఉప్పాటేన్తో రాగజటం విజటేన్తో. దోసచరితో పుగ్గలో అప్పణిహితేన విమోక్ఖముఖేన నియ్యాతి అధిసీలసిక్ఖాయ సిక్ఖన్తో దోసం అకుసలమూలం పజహన్తో దుక్ఖవేదనీయం ఫస్సం అనుపగచ్ఛన్తో దుక్ఖవేదనం పరిజానన్తో దోసమలం పవాహేన్తో దోసరజం నిద్ధునన్తో దోసవిసం వమేన్తో దోసగ్గిం నిబ్బాపేన్తో దోససల్లం ఉప్పాటేన్తో దోసజటం విజటేన్తో. మోహచరితో పుగ్గలో సుఞ్ఞతవిమోక్ఖముఖేన నియ్యాతి అధిపఞ్ఞాసిక్ఖాయ సిక్ఖన్తో మోహం అకుసలమూలం పజహన్తో అదుక్ఖమసుఖవేదనీయం ఫస్సం అనుపగచ్ఛన్తో అదుక్ఖమసుఖం వేదనం పరిజానన్తో మోహమలం పవాహేన్తో మోహరజం నిద్ధునన్తో మోహవిసం వమేన్తో మోహగ్గిం నిబ్బాపేన్తో మోహసల్లం ఉప్పాటేన్తో మోహజటం విజటేన్తో.

తత్థ సుఞ్ఞతవిమోక్ఖముఖం పఞ్ఞాక్ఖన్ధో, అనిమిత్తవిమోక్ఖముఖం సమాధిక్ఖన్ధో, అప్పణిహితవిమోక్ఖముఖం సీలక్ఖన్ధో. సో తీణి విమోక్ఖముఖాని భావయన్తో తయో ఖన్ధే భావయతి, తయో ఖన్ధే భావయన్తో అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం భావయతి. తత్థ యా చ సమ్మావాచా యో చ సమ్మాకమ్మన్తో యో చ సమ్మాఆజీవో, అయం సీలక్ఖన్ధో, యో చ సమ్మావాయామో యా చ సమ్మాసతి యో చ సమ్మాసమాధి, అయం సమాధిక్ఖన్ధో, యా చ సమ్మాదిట్ఠి యో చ సమ్మాసఙ్కప్పో, అయం పఞ్ఞాక్ఖన్ధో.

తత్థ సీలక్ఖన్ధో చ సమాధిక్ఖన్ధో చ సమథో, పఞ్ఞాక్ఖన్ధో విపస్సనా. యో సమథవిపస్సనం భావేతి, తస్స ద్వే భవఙ్గాని భావనం గచ్ఛన్తి కాయో చిత్తఞ్చ, భవనిరోధగామినీ పటిపదా ద్వే పదాని సీలం సమాధి చ. సో హోతి భిక్ఖు భావితకాయో భావితసీలో భావితచిత్తో భావితపఞ్ఞో. కాయే భావియమానే ద్వే ధమ్మా భావనం గచ్ఛన్తి సమ్మాకమ్మన్తో సమ్మావాయామో చ, సీలే భావియమానే ద్వే ధమ్మా భావనం గచ్ఛన్తి సమ్మావాచా సమ్మాఆజీవో చ, చిత్తే భావియమానే ద్వే ధమ్మా భావనం గచ్ఛన్తి సమ్మాసతి సమ్మాసమాధి చ, పఞ్ఞాయ భావియమానాయ ద్వే ధమ్మా భావనం గచ్ఛన్తి సమ్మాదిట్ఠి సమ్మాసఙ్కప్పో చ.

తత్థ యో చ సమ్మాకమ్మన్తో యో చ సమ్మావాయామో సియా కాయికో సియా చేతసికో, తత్థ యో కాయసఙ్గహో, సో కాయే భావితే భావనం గచ్ఛతి, యో చిత్తసఙ్గహో, సో చిత్తే భావితే భావనం గచ్ఛతి. సో సమథవిపస్సనం భావయన్తో పఞ్చవిధం అధిగమం గచ్ఛతి [అధిగచ్ఛతి (సీ.)] ఖిప్పాధిగమో చ హోతి, విముత్తాధిగమో చ హోతి, మహాధిగమో చ హోతి, విపులాధిగమో చ హోతి, అనవసేసాధిగమో చ హోతి. తత్థ సమథేన ఖిప్పాధిగమో చ మహాధిగమో చ విపులాధిగమో చ హోతి, విపస్సనాయ విముత్తాధిగమో చ అనవసేసాధిగమో చ హోతి.

౫౬. తత్థ యో దేసయతి, సో దసబలసమన్నాగతో సత్థా ఓవాదేన సావకే న విసంవాదయతి. సో తివిధం ఇదం కరోథ ఇమినా ఉపాయేన కరోథ ఇదం వో కురుమానానం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి, సో తథా ఓవదితో తథానుసిట్ఠో తథాకరోన్తో తథాపటిపజ్జన్తో తం భూమిం న పాపుణిస్సతీతి నేతం ఠానం విజ్జతి. సో తథా ఓవదితో తథానుసిట్ఠో సీలక్ఖన్ధం అపరిపూరయన్తో తం భూమిం అనుపాపుణిస్సతీతి నేతం ఠానం విజ్జతి. సో తథా ఓవదితో తథానుసిట్ఠో సీలక్ఖన్ధం పరిపూరయన్తో తం భూమిం అనుపాపుణిస్సతీతి ఠానమేతం విజ్జతి.

సమ్మాసమ్బుద్ధస్స తే సతో ఇమే ధమ్మా అనభిసమ్బుద్ధాతి నేతం ఠానం విజ్జతి. సబ్బాసవపరిక్ఖీణస్స తే సతో ఇమే ఆసవా అపరిక్ఖీణాతి నేతం ఠానం విజ్జతి. యస్స తే అత్థాయ ధమ్మో దేసితో, సో న నియ్యాతి తక్కరస్స సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయాతి నేతం ఠానం విజ్జతి. సావకో ఖో పన తే ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నో సామీచిప్పటిపన్నో అనుధమ్మచారీ సో పుబ్బేన అపరం ఉళారం విసేసాధిగమం న సచ్ఛికరిస్సతీతి నేతం ఠానం విజ్జతి.

యే ఖో పన ధమ్మా అన్తరాయికా, తే పటిసేవతో నాలం అన్తరాయాయాతి నేతం ఠానం విజ్జతి. యే ఖో పన ధమ్మా అనియ్యానికా, తే నియ్యన్తి తక్కరస్స సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయాతి నేతం ఠానం విజ్జతి. యే ఖో పన ధమ్మా నియ్యానికా, తే నియ్యన్తి తక్కరస్స సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయాతి ఠానమేతం విజ్జతి. సావకో ఖో పన తే సఉపాదిసేసో అనుపాదిసేసం నిబ్బానధాతుం అనుపాపుణిస్సతీతి నేతం ఠానం విజ్జతి.

దిట్ఠిసమ్పన్నో మాతరం జీవితా వోరోపేయ్య హత్థేహి వా పాదేహి వా సుహతం కరేయ్యాతి నేతం ఠానం విజ్జతి, పుథుజ్జనో మాతరం జీవితా వోరోపేయ్య హత్థేహి వా పాదేహి వా సుహతం కరేయ్యాతి ఠానమేతం విజ్జతి. ఏవం పితరం, అరహన్తం, భిక్ఖుం. దిట్ఠిసమ్పన్నో పుగ్గలో సఙ్ఘం భిన్దేయ్య సఙ్ఘే వా సఙ్ఘరాజిం జనేయ్యాతి నేతం ఠానం విజ్జతి, పుథుజ్జనో సఙ్ఘం భిన్దేయ్య సఙ్ఘే వా సఙ్ఘరాజిం జనేయ్యాతి ఠానమేతం విజ్జతి, దిట్ఠిసమ్పన్నో తథాగతస్స దుట్ఠచిత్తో లోహితం ఉప్పాదేయ్య, పరినిబ్బుతస్స వా తథాగతస్స దుట్ఠచిత్తో థూపం భిన్దేయ్యాతి నేతం ఠానం విజ్జతి. పుథుజ్జనో తథాగతస్స దుట్ఠచిత్తో లోహితం ఉప్పాదేయ్య, పరినిబ్బుతస్స వా తథాగతస్స దుట్ఠచిత్తో థూపం భిన్దేయ్యాతి ఠానమేతం విజ్జతి. దిట్ఠిసమ్పన్నో అఞ్ఞం సత్థారం అపదిసేయ్య అపి జీవితహేతూతి నేతం ఠానం విజ్జతి, పుథుజ్జనో అఞ్ఞం సత్థారం అపదిసేయ్యాతి ఠానమేతం విజ్జతి. దిట్ఠిసమ్పన్నో ఇతో బహిద్ధా అఞ్ఞం దక్ఖిణేయ్యం పరియేసేయ్యాతి నేతం ఠానం విజ్జతి, పుథుజ్జనో ఇతో బహిద్ధా అఞ్ఞం దక్ఖిణేయ్యం పరియేసేయ్యాతి ఠానమేతం విజ్జతి, దిట్ఠిసమ్పన్నో కుతూహలమఙ్గలేన సుద్ధిం పచ్చేయ్యాతి నేతం ఠానం విజ్జతి. పుథుజ్జనో కుతూహలమఙ్గలేన సుద్ధిం పచ్చేయ్యాతి ఠానమేతం విజ్జతి.

౫౭. ఇత్థీ రాజా చక్కవత్తీ సియాతి నేతం ఠానం విజ్జతి, పురిసో రాజా చక్కవత్తీ సియాతి ఠానమేతం విజ్జతి; ఇత్థీ సక్కో దేవానమిన్దో సియాతి నేతం ఠానం విజ్జతి, పురిసో సక్కో దేవానమిన్దో సియాతి ఠానమేతం విజ్జతి; ఇత్థీ మారో పాపిమా సియాతి నేతం ఠానం విజ్జతి, పురిసో మారో పాపిమా సియాతి ఠానమేతం విజ్జతి; ఇత్థీ మహాబ్రహ్మా సియాతి నేతం ఠానం విజ్జతి, పురిసో మహాబ్రహ్మా సియాతి ఠానమేతం విజ్జతి; ఇత్థీ తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో సియాతి నేతం ఠానం విజ్జతి, పురిసో తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో సియాతి ఠానమేతం విజ్జతి.

ద్వే తథాగతా అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా అపుబ్బం అచరిమం ఏకిస్సా లోకధాతుయా ఉప్పజ్జేయ్యుం వా ధమ్మం వా దేసేయ్యున్తి నేతం ఠానం విజ్జతి, ఏకోవ తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో ఏకిస్సా లోకధాతుయా ఉప్పజ్జిస్సతి వా ధమ్మం వా దేసేస్సతీతి ఠానమేతం విజ్జతి.

తిణ్ణం దుచ్చరితానం ఇట్ఠో కన్తో పియో మనాపో విపాకో భవిస్సతీతి నేతం ఠానం విజ్జతి, తిణ్ణం దుచ్చరితానం అనిట్ఠో అకన్తో అప్పియో అమనాపో విపాకో భవిస్సతీతి ఠానమేతం విజ్జతి. తిణ్ణం సుచరితానం అనిట్ఠో అకన్తో అప్పియో అమనాపో విపాకో భవిస్సతీతి నేతం ఠానం విజ్జతి, తిణ్ణం సుచరితానం ఇట్ఠో కన్తో పియో మనాపో విపాకో భవిస్సతీతి ఠానమేతం విజ్జతి.

అఞ్ఞతరో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా కుహకో లపకో నేమిత్తకో కుహనలపననేమిత్తకత్తం పుబ్బఙ్గమం కత్వా పఞ్చ నీవరణే అప్పహాయ చేతసో ఉపక్కిలేసే పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణే చతూసు సతిపట్ఠానేసు అనుపట్ఠితస్సతి [అనుపట్ఠితసతి (సీ.)] విహరన్తో సత్త బోజ్ఝఙ్గే అభావయిత్వా అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుజ్ఝిస్సతీతి నేతం ఠానం విజ్జతి, అఞ్ఞతరో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా సబ్బదోసాపగతో పఞ్చ నీవరణే పహాయ చేతసో ఉపక్కిలేసే పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణే చతూసు సతిపట్ఠానేసు ఉపట్ఠితస్సతి విహరన్తో సత్త బోజ్ఝఙ్గే భావయిత్వా అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుజ్ఝిస్సతీతి ఠానమేతం విజ్జతి. యం ఏత్థ ఞాణం హేతుసో ఠానసో అనోధిసో ఇదం వుచ్చతి ఠానాట్ఠానఞాణం పఠమం తథాగతబలం.

ఇతి ఠానాట్ఠానగతా సబ్బే ఖయధమ్మా వయధమ్మా విరాగధమ్మా నిరోధధమ్మా కేచి సగ్గూపగా కేచి అపాయూపగా కేచి నిబ్బానూపగా, ఏవం భగవా ఆహ –

౫౮. సబ్బే సత్తా [పస్స సం. ని. ౧.౧౩౩] మరిస్సన్తి, మరణన్తం హి జీవితం;

యథాకమ్మం గమిస్సన్తి, పుఞ్ఞపాపఫలూపగా;

నిరయం పాపకమ్మన్తా, పుఞ్ఞకమ్మా చ సుగ్గతిం;

అపరే చ మగ్గం భావేత్వా, పరినిబ్బన్తినాసవాతి [పరినిబ్బన్తి అనాసవాతి (సీ. క.)].

సబ్బే సత్తాతి అరియా చ అనరియా చ సక్కాయపరియాపన్నా చ సక్కాయవీతివత్తా చ. మరిస్సన్తీతి ద్వీహి మరణేహి దన్ధమరణేన చ అదన్ధమరణేన చ, సక్కాయపరియాపన్నానం అదన్ధమరణం సక్కాయవీతివత్తానం దన్ధమరణం. మరణన్తం హి జీవితన్తి ఖయా ఆయుస్స ఇన్ద్రియానం ఉపరోధా జీవితపరియన్తో మరణపరియన్తో. యథాకమ్మం గమిస్సన్తీతి కమ్మస్సకతా. పుఞ్ఞపాపఫలూపగాతి కమ్మానం ఫలదస్సావితా చ అవిప్పవాసో చ.

నిరయం పాపకమ్మన్తాతి అపుఞ్ఞసఙ్ఖారా. పుఞ్ఞకమ్మా చ సుగ్గతిన్తి పుఞ్ఞసఙ్ఖారా సుగతిం గమిస్సన్తి. అపరే చ మగ్గం భావేత్వా, పరినిబ్బన్తినాసవాతి సబ్బసఙ్ఖారానం సమతిక్కమనం. తేనాహ భగవా – ‘‘సబ్బే…పే… నాసవా’’తి.

‘‘సబ్బే సత్తా మరిస్సన్తి, మరణన్తం హి జీవితం. యథాకమ్మం గమిస్సన్తి, పుఞ్ఞపాపఫలూపగా. నిరయం పాపకమ్మన్తా’’తి ఆగాళ్హా చ నిజ్ఝామా చ పటిపదా. ‘‘అపరే చ మగ్గం భావేత్వా, పరినిబ్బన్తినాసవా’’తి మజ్ఝిమా పటిపదా. ‘‘సబ్బే సత్తా మరిస్సన్తి, మరణన్తం హి జీవితం, యథాకమ్మం గమిస్సన్తి, పుఞ్ఞపాపఫలూపగా, నిరయం పాపకమ్మన్తా’’తి అయం సంకిలేసో. ఏవం సంసారం నిబ్బత్తయతి. ‘‘సబ్బే సత్తా మరిస్సన్తి…పే… నిరయం పాపకమ్మన్తా’’తి ఇమే తయో వట్టా దుక్ఖవట్టో కమ్మవట్టో కిలేసవట్టో. ‘‘అపరే చ మగ్గం భావేత్వా, పరినిబ్బన్తినాసవా’’తి తిణ్ణం వట్టానం వివట్టనా. ‘‘సబ్బే సత్తా మరిస్సన్తి…పే… నిరయం పాపకమ్మన్తా’’తి ఆదీనవో, ‘‘పుఞ్ఞకమ్మా చ సుగ్గతి’’న్తి అస్సాదో, ‘‘అపరే చ మగ్గం భావేత్వా, పరినిబ్బన్తినాసవా’’తి నిస్సరణం. ‘‘సబ్బే సత్తా మరిస్సన్తి…పే… నిరయం పాపకమ్మన్తా’’తి హేతు చ ఫలఞ్చ, పఞ్చక్ఖన్ధా ఫలం, తణ్హా హేతు, ‘‘అపరే చ మగ్గం భావేత్వా, పరినిబ్బన్తినాసవా’’తి మగ్గో చ ఫలఞ్చ. ‘‘సబ్బే సత్తా మరిస్సన్తి, మరణన్తం హి జీవితం. యథాకమ్మం గమిస్సన్తి, పుఞ్ఞపాపఫలూపగా, నిరయం పాపకమ్మన్తా’’తి అయం సంకిలేసో, సో సంకిలేసో తివిధో తణ్హాసంకిలేసో దిట్ఠిసంకిలేసో దుచ్చరితసంకిలేసోతి.

౫౯. తత్థ తణ్హాసంకిలేసో తీహి తణ్హాహి నిద్దిసితబ్బో – కామతణ్హాయ భవతణ్హాయ విభవతణ్హాయ. యేన యేన వా పన వత్థునా అజ్ఝోసితో, తేన తేనేవ నిద్దిసితబ్బో, తస్సా విత్థారో ఛత్తింసాయ తణ్హాయ జాలినియా విచరితాని. తత్థ దిట్ఠిసంకిలేసో ఉచ్ఛేదసస్సతేన నిద్దిసితబ్బో, యేన యేన వా పన వత్థునా దిట్ఠివసేన అభినివిసతి, ‘‘ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి తేన తేనేవ నిద్దిసితబ్బో, తస్సా విత్థారో ద్వాసట్ఠి దిట్ఠిగతాని. తత్థ దుచ్చరితసంకిలేసో చేతనా చేతసికకమ్మేన నిద్దిసితబ్బో, తీహి దుచ్చరితేహి కాయదుచ్చరితేన వచీదుచ్చరితేన మనోదుచ్చరితేన, తస్సా విత్థారో దస అకుసలకమ్మపథా. అపరే చ మగ్గం భావేత్వా, పరినిబ్బన్తినాసవాతి ఇదం వోదానం.

తయిదం వోదానం తివిధం; తణ్హాసంకిలేసో సమథేన విసుజ్ఝతి, సో సమథో సమాధిక్ఖన్ధో, దిట్ఠిసంకిలేసో విపస్సనాయ విసుజ్ఝతి, సా విపస్సనా పఞ్ఞాక్ఖన్ధో, దుచ్చరితసంకిలేసో సుచరితేన విసుజ్ఝతి, తం సుచరితం సీలక్ఖన్ధో.

‘‘సబ్బే సత్తా మరిస్సన్తి, మరణన్తం హి జీవితం, యథాకమ్మం గమిస్సన్తి, పుఞ్ఞపాపఫలూపగా, నిరయం పాపకమ్మన్తా’’తి అపుఞ్ఞప్పటిపదా, ‘‘పుఞ్ఞకమ్మా చ సుగ్గతి’’న్తి పుఞ్ఞప్పటిపదా, ‘‘అపరే చ మగ్గం భావేత్వా, పరినిబ్బన్తినాసవా’’తి పుఞ్ఞపాపసమతిక్కమప్పటిపదా, తత్థ యా చ పుఞ్ఞప్పటిపదా యా చ అపుఞ్ఞప్పటిపదా, అయం ఏకా పటిపదా సబ్బత్థగామినీ ఏకా అపాయేసు, ఏకా దేవేసు, యా చ పుఞ్ఞపాపసమతిక్కమా పటిపదా అయం తత్థ తత్థ గామినీ పటిపదా.

తయో రాసీ – మిచ్ఛత్తనియతో రాసి, సమ్మత్తనియతో రాసి, అనియతో రాసి, తత్థ యో చ మిచ్ఛత్తనియతో రాసి యో చ సమ్మత్తనియతో రాసి ఏకా పటిపదా తత్థ తత్థ గామినీ, తత్థ యో అనియతో రాసి, అయం సబ్బత్థగామినీ పటిపదా. కేన కారణేన? పచ్చయం లభన్తో నిరయే ఉపపజ్జేయ్య, పచ్చయం లభన్తో తిరచ్ఛానయోనీసు ఉపపజ్జేయ్య, పచ్చయం లభన్తో పేత్తివిసయేసు ఉపపజ్జేయ్య, పచ్చయం లభన్తో అసురేసు ఉపపజ్జేయ్య, పచ్చయం లభన్తో దేవేసు ఉపపజ్జేయ్య, పచ్చయం లభన్తో మనుస్సేసు ఉపపజ్జేయ్య, పచ్చయం లభన్తో పరినిబ్బాయేయ్య, తస్మాయం సబ్బత్థగామినీ పటిపదా, యం ఏత్థ ఞాణం హేతుసో ఠానసో అనోధిసో, ఇదం వుచ్చతి సబ్బత్థగామినీ పటిపదా ఞాణం దుతియం తథాగతబలం.

ఇతి సబ్బత్థగామినీ పటిపదా అనేకధాతులోకో, తత్థ తత్థ గామినీ పటిపదా నానాధాతులోకో. తత్థ కతమో అనేకధాతులోకో? చక్ఖుధాతు రూపధాతు చక్ఖువిఞ్ఞాణధాతు, సోతధాతు సద్దధాతు సోతవిఞ్ఞాణధాతు, ఘానధాతు గన్ధధాతు ఘానవిఞ్ఞాణధాతు, జివ్హాధాతు రసధాతు జివ్హావిఞ్ఞాణధాతు, కాయధాతు ఫోట్ఠబ్బధాతు కాయవిఞ్ఞాణధాతు, మనోధాతు ధమ్మధాతు మనోవిఞ్ఞాణధాతు, పథవీధాతు, ఆపోధాతు, తేజోధాతు, వాయోధాతు, ఆకాసధాతు, విఞ్ఞాణధాతు, కామధాతు, బ్యాపాదధాతు, విహింసాధాతు, నేక్ఖమ్మధాతు, అబ్యాపాదధాతు, అవిహింసాధాతు, దుక్ఖధాతు, దోమనస్సధాతు, అవిజ్జాధాతు, సుఖధాతు, సోమనస్సధాతు, ఉపేక్ఖాధాతు, రూపధాతు, అరూపధాతు, నిరోధధాతు, సఙ్ఖారధాతు, నిబ్బానధాతు, అయం అనేకధాతులోకో.

తత్థ కతమో నానాధాతులోకో? అఞ్ఞా చక్ఖుధాతు, అఞ్ఞా రూపధాతు, అఞ్ఞా చక్ఖువిఞ్ఞాణధాతు. ఏవం సబ్బా. అఞ్ఞా నిబ్బానధాతు. యం ఏత్థ ఞాణం హేతుసో ఠానసో అనోధిసో, ఇదం వుచ్చతి అనేకధాతు నానాధాతు ఞాణం తతియం తథాగతబలం.

౬౦. ఇతి అనేకధాతు నానాధాతుకస్స లోకస్స యం యదేవ ధాతుం సత్తా అధిముచ్చన్తి, తం తదేవ అధిట్ఠహన్తి అభినివిసన్తి, కేచి రూపాధిముత్తా, కేచి సద్దాధిముత్తా, కేచి గన్ధాధిముత్తా, కేచి రసాధిముత్తా, కేచి ఫోట్ఠబ్బాధిముత్తా, కేచి ధమ్మాధిముత్తా, కేచి ఇత్థాధిముత్తా, కేచి పురిసాధిముత్తా, కేచి చాగాధిముత్తా, కేచి హీనాధిముత్తా, కేచి పణీతాధిముత్తా, కేచి దేవాధిముత్తా, కేచి మనుస్సాధిముత్తా, కేచి నిబ్బానాధిముత్తా. యం ఏత్థ ఞాణం హేతుసో ఠానసో అనోధిసో, అయం వేనేయ్యో, అయం న వేనేయ్యో, అయం సగ్గగామీ, అయం దుగ్గతిగామీతి, ఇదం వుచ్చతి సత్తానం నానాధిముత్తికతా ఞాణం చతుత్థం తథాగతబలం.

ఇతి తే యథాధిముత్తా చ భవన్తి, తం తం కమ్మసమాదానం సమాదియన్తి. తే ఛబ్బిధం కమ్మం సమాదియన్తి – కేచి లోభవసేన, కేచి దోసవసేన, కేచి మోహవసేన, కేచి సద్ధావసేన, కేచి వీరియవసేన, కేచి పఞ్ఞావసేన. తం విభజ్జమానం దువిధం – సంసారగామి చ నిబ్బానగామి చ.

తత్థ యం లోభవసేన దోసవసేన మోహవసేన చ కమ్మం కరోతి, ఇదం కమ్మం కణ్హం కణ్హవిపాకం. తత్థ యం సద్ధావసేన కమ్మం కరోతి, ఇదం కమ్మం సుక్కం సుక్కవిపాకం. తత్థ యం లోభవసేన దోసవసేన మోహవసేన సద్ధావసేన చ కమ్మం కరోతి, ఇదం కమ్మం కణ్హసుక్కం కణ్హసుక్కవిపాకం. తత్థ యం వీరియవసేన పఞ్ఞావసేన చ కమ్మం కరోతి, ఇదం కమ్మం అకణ్హం అసుక్కం అకణ్హఅసుక్కవిపాకం కమ్ముత్తమం కమ్మసేట్ఠం కమ్మక్ఖయాయ సంవత్తతి.

చత్తారి కమ్మసమాదానాని. అత్థి కమ్మసమాదానం పచ్చుప్పన్నసుఖం ఆయతిం దుక్ఖవిపాకం, అత్థి కమ్మసమాదానం పచ్చుప్పన్నదుక్ఖం ఆయతిం సుఖవిపాకం, అత్థి కమ్మసమాదానం పచ్చుప్పన్నదుక్ఖఞ్చేవ ఆయతిం చ దుక్ఖవిపాకం, అత్థి కమ్మసమాదానం పచ్చుప్పన్నసుఖఞ్చేవ ఆయతిం చ సుఖవిపాకం. యం ఏవం జాతియం కమ్మసమాదానం, ఇమినా పుగ్గలేన అకుసలకమ్మసమాదానం ఉపచితం అవిపక్కం విపాకాయ పచ్చుపట్ఠితం న చ భబ్బో అభినిబ్బిధా గన్తున్తి తం భగవా న ఓవదతి. యథా దేవదత్తం కోకాలికం సునక్ఖత్తం లిచ్ఛవిపుత్తం, యే వా పనఞ్ఞేపి సత్తా మిచ్ఛత్తనియతా ఇమేసఞ్చ పుగ్గలానం ఉపచితం అకుసలం న చ తావ పారిపూరిం గతం, పురా పారిపూరిం గచ్ఛతి. పురా ఫలం నిబ్బత్తయతి, పురా మగ్గమావారయతి, పురా వేనేయ్యత్తం సమతిక్కమతీతి తే భగవా అసమత్తే ఓవదతి. యథా పుణ్ణఞ్చ గోవతికం అచేలఞ్చ కుక్కురవతికం.

౬౧. ఇమస్స చ పుగ్గలస్స అకుసలకమ్మసమాదానం పరిపూరమానం మగ్గం ఆవారయిస్సతి పురా పారిపూరిం గచ్ఛతి, పురా ఫలం నిబ్బత్తయతి, పురా మగ్గమావారయతి, పురా వేనేయ్యత్తం సమతిక్కమతీతి తం భగవా అసమత్తం ఓవదతి. యథా ఆయస్మన్తం అఙ్గులిమాలం.

సబ్బేసం ముదుమజ్ఝాధిమత్తతా. తత్థ ముదు ఆనేఞ్జాభిసఙ్ఖారా మజ్ఝం అవసేసకుసలసఙ్ఖారా, అధిమత్తం అకుసలసఙ్ఖారా, యం ఏత్థ ఞాణం హేతుసో ఠానసో అనోధిసో, ఇదం దిట్ఠధమ్మవేదనీయం, ఇదం ఉపపజ్జవేదనీయం, ఇదం అపరాపరియవేదనీయం, ఇదం నిరయవేదనీయం, ఇదం తిరచ్ఛానవేదనీయం, ఇదం పేత్తివిసయవేదనీయం, ఇదం అసురవేదనీయం, ఇదం దేవవేదనీయం, ఇదం మనుస్సవేదనీయన్తి, ఇదం వుచ్చతి అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నానం కమ్మసమాదానానం హేతుసో ఠానసో అనోధిసో విపాకవేమత్తతా ఞాణం పఞ్చమం తథాగతబలం.

౬౨. ఇతి తథా సమాదిన్నానం కమ్మానం సమాదిన్నానం ఝానానం విమోక్ఖానం సమాధీనం సమాపత్తీనం అయం సంకిలేసో, ఇదం వోదానం, ఇదం వుట్ఠానం, ఏవం సంకిలిస్సతి, ఏవం వోదాయతి, ఏవం వుట్ఠహతీతి ఞాణం అనావరణం.

తత్థ కతి ఝానాని? చత్తారి ఝానాని. కతి విమోక్ఖా? ఏకాదస చ అట్ఠ చ సత్త చ తయో చ ద్వే చ. కతి సమాధీ? తయో సమాధీ – సవితక్కో సవిచారో సమాధి, అవితక్కో విచారమత్తో సమాధి, అవితక్కో అవిచారో సమాధి. కతి సమాపత్తియో? పఞ్చ సమాపత్తియో – సఞ్ఞాసమాపత్తి అసఞ్ఞాసమాపత్తి నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాసమాపత్తి విభూతసఞ్ఞాసమాపత్తి [విభూతసమాపత్తి (సీ. క.)] నిరోధసమాపత్తి.

తత్థ కతమో సంకిలేసో? పఠమజ్ఝానస్స కామరాగబ్యాపాదా సంకిలేసో. యే చ కుక్కుటఝాయీ ద్వే పఠమకా యో వా పన కోచి హానభాగియో సమాధి, అయం సంకిలేసో. తత్థ కతమం వోదానం, నీవరణపారిసుద్ధి, పఠమస్స ఝానస్స యే చ కుక్కుటఝాయీ ద్వే పచ్ఛిమకా యో వా పన కోచి విసేసభాగియో సమాధి, ఇదం వోదానం. తత్థ కతమం వుట్ఠానం? యం సమాపత్తివుట్ఠానకోసల్లం, ఇదం వుట్ఠానం. యం ఏత్థ ఞాణం హేతుసో ఠానసో అనోధిసో, ఇదం వుచ్చతి సబ్బేసం ఝానవిమోక్ఖసమాధిసమాపత్తీనం సంకిలేసవోదానవుట్ఠానఞాణం ఛట్ఠం తథాగతబలం.

౬౩. ఇతి తస్సేవ సమాధిస్స తయో ధమ్మా పరివారా ఇన్ద్రియాని బలాని వీరియమితి, తానియేవ ఇన్ద్రియాని వీరియవసేన బలాని భవన్తి, ఆధిపతేయ్యట్ఠేన ఇన్ద్రియాని, అకమ్పియట్ఠేన బలాని, ఇతి తేసం ముదుమజ్ఝాధిమత్తతా అయం ముదిన్ద్రియో అయం మజ్ఝిన్ద్రియో అయం తిక్ఖిన్ద్రియోతి. తత్థ భగవా తిక్ఖిన్ద్రియం సంఖిత్తేన ఓవాదేన ఓవదతి, మజ్ఝిన్ద్రియం భగవా సంఖిత్తవిత్థారేన ఓవదతి, ముదిన్ద్రియం భగవా విత్థారేన ఓవదతి. తత్థ భగవా తిక్ఖిన్ద్రియస్స ముదుకం ధమ్మదేసనం ఉపదిసతి, మజ్ఝిన్ద్రియస్స భగవా ముదుతిక్ఖధమ్మదేసనం ఉపదిసతి, ముదిన్ద్రియస్స భగవా తిక్ఖం ధమ్మదేసనం ఉపదిసతి. తత్థ భగవా తిక్ఖిన్ద్రియస్స సమథం ఉపదిసతి, మజ్ఝిన్ద్రియస్స భగవా సమథవిపస్సనం ఉపదిసతి, ముదిన్ద్రియస్స భగవా విపస్సనం ఉపదిసతి. తత్థ భగవా తిక్ఖిన్ద్రియస్స నిస్సరణం ఉపదిసతి, మజ్ఝిన్ద్రియస్స భగవా ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ ఉపదిసతి, ముదిన్ద్రియస్స భగవా అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ ఉపదిసతి. తత్థ భగవా తిక్ఖిన్ద్రియస్స అధిపఞ్ఞాసిక్ఖాయ పఞ్ఞాపయతి, మజ్ఝిన్ద్రియస్స భగవా అధిచిత్తసిక్ఖాయ పఞ్ఞాపయతి, ముదిన్ద్రియస్స భగవా అధిసీలసిక్ఖాయ పఞ్ఞాపయతి.

యం ఏత్థ ఞాణం హేతుసో ఠానసో అనోధిసో అయం ఇమం భూమిం భావనఞ్చ గతో, ఇమాయ వేలాయ ఇమాయ అనుసాసనియా ఏవం ధాతుకో చాయం అయం చస్స ఆసయో అయఞ్చ అనుసయో ఇతి, ఇదం వుచ్చతి పరసత్తానం పరపుగ్గలానం ఇన్ద్రియపరోపరియత్తవేమత్తతా ఞాణం సత్తమం తథాగతబలం.

ఇతి తత్థ యం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. సేయ్యథిదం, ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో తిస్సోపి జాతియో చతస్సోపి జాతియో పఞ్చపి జాతియో దసపి జాతియో వీసమ్పి జాతియో తింసమ్పి జాతియో చత్తారీసమ్పి జాతియో పఞ్ఞాసమ్పి జాతియో జాతిసతమ్పి జాతిసహస్సమ్పి జాతిసతసహస్సమ్పి అనేకానిపి జాతిసతాని అనేకానిపి జాతిసహస్సాని అనేకానిపి జాతిసతసహస్సాని అనేకేపి సంవట్టకప్పే అనేకేపి వివట్టకప్పే అనేకేపి సంవట్టవివట్టకప్పే. అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం. తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నోతి, ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి.

౬౪. తత్థ సగ్గూపగేసు చ సత్తేసు మనుస్సూపగేసు చ సత్తేసు అపాయూపగేసు చ సత్తేసు ఇమస్స పుగ్గలస్స లోభాదయో ఉస్సన్నా అలోభాదయో మన్దా, ఇమస్స పుగ్గలస్స అలోభాదయో ఉస్సన్నా లోభాదయో మన్దా, యే వా పన ఉస్సన్నా యే వా పన మన్దా ఇమస్స పుగ్గలస్స ఇమాని ఇన్ద్రియాని ఉపచితాని ఇమస్స పుగ్గలస్స ఇమాని ఇన్ద్రియాని అనుపచితాని అముకాయ వా కప్పకోటియం కప్పసతసహస్సే వా కప్పసహస్సే వా కప్పసతే వా కప్పే వా అన్తరకప్పే వా ఉపడ్ఢకప్పే వా సంవచ్ఛరే వా ఉపడ్ఢసంవచ్ఛరే వా మాసే వా పక్ఖే వా దివసే వా ముహుత్తే వా ఇమినా పమాదేన వా పసాదేన వాతి. తం తం భవం భగవా అనుస్సరన్తో అసేసం జానాతి, తత్థ యం దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సతి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాతి ఇమే వత భోన్తో సత్తా కాయదుచ్చరితేన సమన్నాగతా వచీదుచ్చరితేన సమన్నాగతా మనోదుచ్చరితేన సమన్నాగతా అరియానం ఉపవాదకా మిచ్ఛాదిట్ఠికా మిచ్ఛాదిట్ఠికమ్మసమాదానా, తే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నా.

ఇమే వా పన భోన్తో సత్తా కాయసుచరితేన సమన్నాగతా వచీసుచరితేన సమన్నాగతా మనోసుచరితేన సమన్నాగతా అరియానం అనుపవాదకా సమ్మాదిట్ఠికా సమ్మాదిట్ఠికమ్మసమాదానా, తే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నా, తత్థ సగ్గూపగేసు చ సత్తేసు మనుస్సూపగేసు చ సత్తేసు అపాయూపగేసు చ సత్తేసు ఇమినా పుగ్గలేన ఏవరూపం కమ్మం అముకాయ కప్పకోటియం ఉపచితం కప్పసతసహస్సే వా కప్పసహస్సే వా కప్పసతే వా కప్పే వా అన్తరకప్పే వా ఉపడ్ఢకప్పే వా సంవచ్ఛరే వా ఉపడ్ఢసంవచ్ఛరే వా మాసే వా పక్ఖే వా దివసే వా ముహుత్తే వా ఇమినా పమాదేన వా పసాదేన వాతి. ఇమాని భగవతో ద్వే ఞాణాని – పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణఞ్చ దిబ్బచక్ఖు చ అట్ఠమం నవమం తథాగతబలం.

ఇతి తత్థ యం సబ్బఞ్ఞుతా పత్తా విదితా సబ్బధమ్మా విరజం వీతమలం ఉప్పన్నం సబ్బఞ్ఞుతఞాణం నిహతో మారో బోధిమూలే, ఇదం భగవతో దసమం బలం సబ్బాసవపరిక్ఖయం ఞాణం. దసబలసమన్నాగతా హి బుద్ధా భగవన్తోతి.

నియుత్తో విచయో హారసమ్పాతో.