౧౫. పరిక్ఖారహారవిభఙ్గో

౪౯. తత్థ కతమో పరిక్ఖారో హారో? ‘‘యే ధమ్మా యం ధమ్మం జనయన్తీ’’తి.

యో ధమ్మో యం ధమ్మం జనయతి, తస్స సో పరిక్ఖారో. కింలక్ఖణో పరిక్ఖారో? జనకలక్ఖణో పరిక్ఖారో. ద్వే ధమ్మా జనయన్తి హేతు చ పచ్చయో చ. తత్థ కింలక్ఖణో హేతు, కింలక్ఖణో పచ్చయో? అసాధారణలక్ఖణో హేతు, సాధారణలక్ఖణో పచ్చయో. యథా కిం భవే? యథా అఙ్కురస్స నిబ్బత్తియా బీజం అసాధారణం, పథవీ ఆపో చ సాధారణా. అఙ్కురస్స హి పథవీ ఆపో చ పచ్చయో సభావో హేతు. యథా వా పన ఘటే దుద్ధం పక్ఖిత్తం దధి భవతి, న చత్థి ఏకకాలసమవధానం దుద్ధస్స చ దధిస్స చ. ఏవమేవం నత్థి ఏకకాలసమవధానం హేతుస్స చ పచ్చయస్స చ.

అయఞ్హి సంసారో సహేతు సప్పచ్చయో నిబ్బత్తో. వుత్తం హి అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారా, సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, ఏవం సబ్బో పటిచ్చసముప్పాదో. ఇతి అవిజ్జా అవిజ్జాయ హేతు అయోనిసో మనసికారో పచ్చయో. పురిమికా అవిజ్జా పచ్ఛిమికాయ అవిజ్జాయ హేతు. తత్థ పురిమికా అవిజ్జా అవిజ్జానుసయో పచ్ఛిమికా అవిజ్జా అవిజ్జాపరియుట్ఠానం, పురిమికో అవిజ్జానుసయో పచ్ఛిమికస్స అవిజ్జాపరియుట్ఠానస్స హేతుభూతో పరిబ్రూహనాయ, బీజఙ్కురో వియ సమనన్తరహేతుతాయ. యం పన యత్థ ఫలం నిబ్బత్తతి, ఇదమస్స పరమ్పరహేతుతాయ హేతుభూతం. దువిధో హి హేతు సమనన్తరహేతు పరమ్పరహేతు చ, ఏవం అవిజ్జాయపి దువిధో హేతు సమనన్తరహేతు పరమ్పరహేతు చ.

యథా వా పన థాలకఞ్చ వట్టి చ తేలఞ్చ పదీపస్స పచ్చయభూతం న సభావహేతు, న హి సక్కా థాలకఞ్చ వట్టిఞ్చ తేలఞ్చ అనగ్గికం దీపేతుం పదీపస్స పచ్చయభూతం. పదీపో వియ సభావో హేతు హోతి. ఇతి సభావో హేతు, పరభావో పచ్చయో. అజ్ఝత్తికో హేతు, బాహిరో పచ్చయో. జనకో హేతు, పరిగ్గాహకో పచ్చయో. అసాధారణో హేతు, సాధారణో పచ్చయో.

అవుపచ్ఛేదత్థో సన్తతి అత్థో, నిబ్బత్తి అత్థో ఫలత్థో, పటిసన్ధి అత్థో పునబ్భవత్థో, పలిబోధత్థో పరియుట్ఠానత్థో, అసముగ్ఘాతత్థో అనుసయత్థో, అసమ్పటివేధత్థో అవిజ్జత్థో, అపరిఞ్ఞాతత్థో విఞ్ఞాణస్స బీజత్థో. యత్థ అవుపచ్ఛేదో తత్థ సన్తతి, యత్థ సన్తతి తత్థ నిబ్బత్తి, యత్థ నిబ్బత్తి తత్థ ఫలం, యత్థ ఫలం తత్థ పటిసన్ధి, యత్థ పటిసన్ధి తత్థ పునబ్భవో, యత్థ పునబ్భవో తత్థ పలిబోధో, యత్థ పలిబోధో తత్థ పరియుట్ఠానం, యత్థ పరియుట్ఠానం తత్థ అసముగ్ఘాతో. యత్థ అసముగ్ఘాతో తత్థ అనుసయో, యత్థ అనుసయో తత్థ అసమ్పటివేధో, యత్థ అసమ్పటివేధో తత్థ అవిజ్జా, యత్థ అవిజ్జా తత్థ సాసవం విఞ్ఞాణం అపరిఞ్ఞాతం, యత్థ సాసవం విఞ్ఞాణం అపరిఞ్ఞాతం తత్థ బీజత్థో.

సీలక్ఖన్ధో సమాధిక్ఖన్ధస్స పచ్చయో, సమాధిక్ఖన్ధో పఞ్ఞాక్ఖన్ధస్స పచ్చయో, పఞ్ఞాక్ఖన్ధో విముత్తిక్ఖన్ధస్స పచ్చయో, విముత్తిక్ఖన్ధో విముత్తిఞాణదస్సనక్ఖన్ధస్స పచ్చయో. తిత్థఞ్ఞుతా పీతఞ్ఞుతాయ పచ్చయో, పీతఞ్ఞుతా పత్తఞ్ఞుతాయ పచ్చయో, పత్తఞ్ఞుతా అత్తఞ్ఞుతాయ పచ్చయో.

యథా వా పన చక్ఖుఞ్చ పటిచ్చ రూపే చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం. తత్థ చక్ఖు ఆధిపతేయ్యపచ్చయతాయ పచ్చయో, రూపా ఆరమ్మణపచ్చయతాయ పచ్చయో. ఆలోకో సన్నిస్సయతాయ పచ్చయో, మనసికారో సభావో హేతు. సఙ్ఖారా విఞ్ఞాణస్స పచ్చయో, సభావో హేతు. విఞ్ఞాణం నామరూపస్స పచ్చయో, సభావో హేతు. నామరూపం సళాయతనస్స పచ్చయో, సభావో హేతు. సళాయతనం ఫస్సస్స పచ్చయో, సభావో హేతు. ఫస్సో వేదనాయ పచ్చయో, సభావో హేతు. వేదనా తణ్హాయ పచ్చయో, సభావో హేతు. తణ్హా ఉపాదానస్స పచ్చయో, సభావో హేతు. ఉపాదానం భవస్స పచ్చయో, సభావో హేతు. భవో జాతియా పచ్చయో, సభావో హేతు. జాతి జరామరణస్స పచ్చయో, సభావో హేతు. జరామరణం సోకస్స పచ్చయో, సభావో హేతు. సోకో పరిదేవస్స పచ్చయో, సభావో హేతు. పరిదేవో దుక్ఖస్స పచ్చయో, సభావో హేతు. దుక్ఖం దోమనస్సస్స పచ్చయో, సభావో హేతు. దోమనస్సం ఉపాయాసస్స పచ్చయో, సభావో హేతు. ఏవం యో కోచి ఉపనిస్సయో సబ్బో సో పరిక్ఖారో. తేనాహ ఆయస్మా మహాకచ్చాయనో ‘‘యే ధమ్మా యం ధమ్మం జనయన్తీ’’తి.

నియుత్తో పరిక్ఖారో హారో.