౧౦. వేవచనహారవిభఙ్గో

౩౭. తత్థ కతమో వేవచనో హారో? ‘‘వేవచనాని బహూనీ’’తి. యథా ఏకం భగవా ధమ్మం అఞ్ఞమఞ్ఞేహి వేవచనేహి నిద్దిసతి. యథాహ భగవా –

‘‘ఆసా చ పిహా అభినన్దనా చ, అనేకధాతూసు సరా పతిట్ఠితా;

అఞ్ఞాణమూలప్పభవా పజప్పితా, సబ్బా మయా బ్యన్తికతా సమూలికా’’తి.

ఆసా నామ వుచ్చతి యా భవిస్సస్స అత్థస్స ఆసీసనా [ఆసింసనా (సీ.)] అవస్సం ఆగమిస్సతీతి ఆసాస్స ఉప్పజ్జతి. పిహా నామ యా వత్తమానస్స [వత్తమానకస్స (సీ.)] అత్థస్స పత్థనా, సేయ్యతరం వా దిస్వా ‘‘ఏదిసో భవేయ్య’’న్తి పిహాస్స ఉప్పజ్జతి. అత్థనిప్ఫత్తిపటిపాలనా అభినన్దనా నామ, పియం వా ఞాతిం అభినన్దతి, పియం వా ధమ్మం అభినన్దతి, అప్పటికూలతో వా అభినన్దతి.

అనేకధాతూతి చక్ఖుధాతు రూపధాతు చక్ఖువిఞ్ఞాణధాతు, సోతధాతు సద్దధాతు సోతవిఞ్ఞాణధాతు, ఘానధాతు గన్ధధాతు ఘానవిఞ్ఞాణధాతు, జివ్హాధాతు రసధాతు జివ్హావిఞ్ఞాణధాతు, కాయధాతు ఫోట్ఠబ్బధాతు కాయవిఞ్ఞాణధాతు, మనోధాతు ధమ్మధాతు మనోవిఞ్ఞాణధాతు.

సరాతి కేచి రూపాధిముత్తా కేచి సద్దాధిముత్తా కేచి గన్ధాధిముత్తా కేచి రసాధిముత్తా కేచి ఫోట్ఠబ్బాధిముత్తా కేచి ధమ్మాధిముత్తా. తత్థ యాని ఛ గేహసితాని దోమనస్సాని యాని చ ఛ గేహసితాని సోమనస్సాని యాని చ ఛ నేక్ఖమ్మసితాని దోమనస్సాని యాని చ ఛ నేక్ఖమ్మసితాని సోమనస్సాని, ఇమాని చతువీసపదాని తణ్హాపక్ఖో, తణ్హాయ ఏతం వేవచనం. యా ఛ ఉపేక్ఖా గేహసితా, అయం దిట్ఠిపక్ఖో.

౩౮. సాయేవ పత్థనాకారేన ధమ్మనన్దీ ధమ్మపేమం ధమ్మజ్ఝోసానన్తి తణ్హాయ ఏతం వేవచనం. చిత్తం మనో విఞ్ఞాణన్తి చిత్తస్స ఏతం వేవచనం. మనిన్ద్రియం మనోధాతు మనాయతనం విజాననాతి మనస్సేతం వేవచనం. పఞ్ఞిన్ద్రియం పఞ్ఞాబలం అధిపఞ్ఞా సిక్ఖా పఞ్ఞా పఞ్ఞాక్ఖన్ధో ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో ఞాణం సమ్మాదిట్ఠి తీరణా విపస్సనా ధమ్మే ఞాణం అత్థే ఞాణం అన్వయే ఞాణం ఖయే ఞాణం అనుప్పాదే ఞాణం అనఞ్ఞాతఞ్ఞస్సామీతిన్ద్రియం అఞ్ఞిన్ద్రియం అఞ్ఞాతావిన్ద్రియం చక్ఖు విజ్జా బుద్ధి భూరి మేధా ఆలోకో, యం వా పన యం కిఞ్చి అఞ్ఞంపి ఏవం జాతియం, పఞ్ఞాయ ఏతం వేవచనం. పఞ్చిన్ద్రియాని లోకుత్తరాని, సబ్బా పఞ్ఞా. అపి చ ఆధిపతేయ్యట్ఠేన సద్ధా, ఆరమ్భట్ఠేన వీరియం, అపిలాపనట్ఠేన సతి, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమాధి, పజాననట్ఠేన పఞ్ఞా.

యథా చ బుద్ధానుస్సతియం వుత్తం ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా. బలనిప్ఫత్తిగతో వేసారజ్జప్పత్తో అధిగతప్పటిసమ్భిదో చతుయోగవిప్పహీనో అగతిగమనవీతివత్తో ఉద్ధటసల్లో నిరూళ్హవణో మద్దితకణ్డకో నిబ్బాపితపరియుట్ఠానో [నిబ్బాహిత … (క.)] బన్ధనాతీతో గన్థవినివేఠనో అజ్ఝాసయవీతివత్తో భిన్నన్ధకారో చక్ఖుమా లోకధమ్మసమతిక్కన్తో అనురోధవిరోధవిప్పయుత్తో ఇట్ఠానిట్ఠేసు ధమ్మేసు అసఙ్ఖేపగతో బన్ధనాతివత్తో ఠపితసఙ్గామో అభిక్కన్తతరో ఉక్కాధరో ఆలోకకరో పజ్జోతకరో తమోనుదో రణఞ్జహో అపరిమాణవణ్ణో అప్పమేయ్యవణ్ణో అసఙ్ఖేయ్యవణ్ణో ఆభంకరో పభంకరో ధమ్మోభాసపజ్జోతకరోతి చ బుద్ధా భగవన్తోతి చ బుద్ధానుస్సతియా ఏతం వేవచనం.

యథా చ ధమ్మానుస్సతియం వుత్తం స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో సన్దిట్ఠికో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో [ఓపనయికో (సీ.)] పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహి. యదిదం మదనిమ్మదనో పిపాసవినయో ఆలయసముగ్ఘాటో వట్టూపచ్ఛేదో సుఞ్ఞతో అతిదుల్లభో తణ్హక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బానం.

‘‘అసఙ్ఖతం అనతం [అసఙ్ఖతం నన్త … (సీ.) పస్స సం. ని. ౪.౪౦౯] అనాసవఞ్చ, సచ్చఞ్చ పారం నిపుణం సుదుద్దసం;

అజజ్జరం ధువం అపలోకితం [అపలోకియం (సీ. క.)], అనిదస్సనం నిప్పపఞ్చ సన్తం.

‘‘అమతం పణీతఞ్చ సివఞ్చ ఖేమం, తణ్హాక్ఖయో అచ్ఛరియఞ్చ అబ్భుతం;

అనీతికం అనీతికధమ్మం [నీతికధమ్మమేవ వా (సీ. క.) పస్స సం. ని. ౪.౪౦౯], నిబ్బానమేతం సుగతేన దేసితం.

‘‘అజాతం అభూతం అనుపద్దవఞ్చ, అకతం అసోకఞ్చ అథో విసోకం;

అనూపసగ్గంనుపసగ్గధమ్మం, నిబ్బానమేతం సుగతేన దేసితం.

‘‘గమ్భీరఞ్చేవ దుప్పస్సం, ఉత్తరఞ్చ అనుత్తరం;

అసమం అప్పటిసమం, జేట్ఠం సేట్ఠన్తి వుచ్చతి.

‘‘లేణఞ్చ తాణం అరణం అనఙ్గణం, అకాచ మేతం విమలన్తి వుచ్చతి;

దీపో సుఖం అప్పమాణం పతిట్ఠా, అకిఞ్చనం అప్పపఞ్చన్తి వుత్త’’న్తి.

ధమ్మానుస్సతియా ఏతం వేవచనం.

యథా చ సఙ్ఘానుస్సతియం వుత్తం సుప్పటిపన్నో ఉజుప్పటిపన్నో ఞాయప్పటిపన్నో సామీచిప్పటిపన్నో యదిదం చత్తారి పురిసయుగాని అట్ఠ పురిసపుగ్గలా ఏస భగవతో సావకసఙ్ఘో ఆహునేయ్యో పాహునేయ్యో దక్ఖిణేయ్యో అఞ్జలికరణీయో అనుత్తరం పుఞ్ఞక్ఖేత్తం లోకస్స, సీలసమ్పన్నో సమాధిసమ్పన్నో పఞ్ఞాసమ్పన్నో విముత్తిసమ్పన్నో విముత్తిఞాణదస్సనసమ్పన్నో సత్తానం సారో సత్తానం మణ్డో సత్తానం ఉద్ధారో సత్తానం ఏసికా [ఏసికో (క.)] సత్తానం సురభిపసూనం పుజ్జో దేవానఞ్చ మనుస్సానఞ్చాతి సఙ్ఘానుస్సతియా ఏతం వేవచనం.

యథా చ సీలానుస్సతియం వుత్తం యాని తాని సీలాని అఖణ్డాని అచ్ఛిద్దాని అసబలాని అకమ్మాసాని అరియాని అరియకన్తాని భుజిస్సాని విఞ్ఞుప్పసత్థాని అపరామట్ఠాని సమాధిసంవత్తనికాని, అలఙ్కారో చ సీలం ఉత్తమఙ్గోపసోభణతాయ, నిధానఞ్చ సీలం సబ్బదోభగ్గసమతిక్కమనట్ఠేన, సిప్పఞ్చ సీలం అక్ఖణవేధితాయ, వేలా చ సీలం అనతిక్కమనట్ఠేన, ధఞ్ఞఞ్చ సీలం దలిద్దోపచ్ఛేదనట్ఠేన [దళిద్దో… (సీ.)], ఆదాసో చ సీలం ధమ్మవోలోకనతాయ, పాసాదో చ సీలం వోలోకనట్ఠేన, సబ్బభూమానుపరివత్తి చ సీలం అమతపరియోసానన్తి సీలానుస్సతియా ఏతం వేవచనం.

యథా చ చాగానుస్సతియం వుత్తం యస్మిం సమయే అరియసావకో అగారం అజ్ఝావసతి ముత్తచాగో పయతపాణి వోస్సగ్గరతో యాచయోగో దానసంవిభాగరతోతి చాగానుస్సతియా ఏతం వేవచనం. తేనాహ ఆయస్మా మహాకచ్చాయనో ‘‘వేవచనాని బహూనీ’’తి.

నియుత్తో వేవచనో హారో.