౮. హేమకమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో

౫౩. యే మే పుబ్బే వియాకంసు, [ఇచ్చాయస్మా హేమకో]

హురం గోతమసాసనా;

ఇచ్చాసి ఇతి భవిస్సతి, సబ్బం తం ఇతిహీతిహం;

సబ్బం తం తక్కవడ్ఢనం, నాహం తత్థ అభిరమిం.

యే మే పుబ్బే వియాకంసూతి యో చ బావరీ బ్రాహ్మణో యే చఞ్ఞే తస్స ఆచరియా, తే సకం దిట్ఠిం సకం ఖన్తిం సకం రుచిం సకం లద్ధిం సకం అజ్ఝాసయం సకం అధిప్పాయం బ్యాకంసు ఆచిక్ఖింసు దేసయింసు పఞ్ఞపింసు పట్ఠపింసు వివరింసు విభజింసు ఉత్తానీఅకంసు పకాసేసున్తి – యే మే పుబ్బే వియాకంసు. ఇచ్చాయస్మా హేమకోతి. ఇచ్చాతి పదసన్ధి…పే… పదానుపుబ్బతాపేతం – ఇచ్చాతి. ఆయస్మాతి పియవచనం…పే…. హేమకోతి తస్స బ్రాహ్మణస్స నామం…పే… అభిలాపోతి – ఇచ్చాయస్మా హేమకో.

హురం గోతమసాసనాతి హురం గోతమసాసనా పరం గోతమసాసనా పురే గోతమసాసనా పఠమతరం గోతమసాసనా బుద్ధసాసనా జినసాసనా తథాగతసాసనా [తథాగతసాసనా దేవసాసనా (క.)] అరహన్తసాసనాతి – హురం గోతమసాసనా.

ఇచ్చాసి ఇతి భవిస్సతీతి ఏవం కిర ఆసి, ఏవం కిర భవిస్సతీతి – ఇచ్చాసి ఇతి భవిస్సతి.

సబ్బం తం ఇతిహీతిహన్తి సబ్బం తం ఇతిహీతిహం ఇతికిరాయ పరంపరాయ పిటకసమ్పదాయ తక్కహేతు నయహేతు ఆకారపరివితక్కేన దిట్ఠినిజ్ఝానక్ఖన్తియా న సామం సయమభిఞ్ఞాతం న అత్తపచ్చక్ఖధమ్మం కథయింసూతి – సబ్బం తం ఇతిహీతిహం.

సబ్బం తం తక్కవడ్ఢనన్తి సబ్బం తం తక్కవడ్ఢనం వితక్కవడ్ఢనం సఙ్కప్పవడ్ఢనం కామవితక్కవడ్ఢనం బ్యాపాదవితక్కవడ్ఢనం విహింసావితక్కవడ్ఢనం ఞాతివితక్కవడ్ఢనం జనపదవితక్కవడ్ఢనం అమరావితక్కవడ్ఢనం పరానుదయతాపటిసంయుత్తవితక్కవడ్ఢనం లాభసక్కారసిలోకపటిసంయుత్తవితక్కవడ్ఢనం అనవఞ్ఞత్తిపటిసంయుత్తవితక్కవడ్ఢనన్తి – సబ్బం తం తక్కవడ్ఢనం.

నాహం తత్థ అభిరమిన్తి నాహం తత్థ అభిరమిం న విన్దిం నాధిగచ్ఛిం న పటిలభిన్తి – నాహం తత్థ అభిరమిం. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –

‘‘యే మే పుబ్బే వియాకంసు, [ఇచ్చాయస్మా హేమకో]

హురం గోతమసాసనా;

ఇచ్చాసి ఇతి భవిస్సతి, సబ్బం తం ఇతిహీతిహం;

సబ్బం తం తక్కవడ్ఢనం, నాహం తత్థ అభిరమి’’న్తి.

౫౪. త్వఞ్చ మే ధమ్మమక్ఖాహి, తణ్హానిగ్ఘాతనం ముని;

యం విదిత్వా సతో చరం, తరే లోకే విసత్తికం.

త్వఞ్చ మే ధమ్మమక్ఖాహీతి. త్వన్తి భగవన్తం భణతి. ధమ్మమక్ఖాహీతి. ధమ్మన్తి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం పరియోసానకల్యాణం సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం, చత్తారో సతిపట్ఠానే చత్తారో సమ్మప్పధానే చత్తారో ఇద్ధిపాదే పఞ్చిన్ద్రియాని పఞ్చ బలాని సత్త బోజ్ఝఙ్గే అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం నిబ్బానఞ్చ నిబ్బానగామినిఞ్చ పటిపదం అక్ఖాహి ఆచిక్ఖాహి దేసేహి పఞ్ఞపేహి పట్ఠపేహి వివరాహి విభజాహి ఉత్తానీకరోహి పకాసేహీతి – త్వఞ్చ మే ధమ్మమక్ఖాహి.

తణ్హానిగ్ఘాతనం మునీతి. తణ్హాతి – రూపతణ్హా…పే… ధమ్మతణ్హా. తణ్హానిగ్ఘాతనం తణ్హాపహానం తణ్హావూపసమం తణ్హాపటినిస్సగ్గం తణ్హాపటిప్పస్సద్ధిం అమతం నిబ్బానం. మునీతి మోనం వుచ్చతి ఞాణం…పే… సఙ్గజాలమతిచ్చ సో మునీతి – తణ్హానిగ్ఘాతనం ముని.

యం విదిత్వా సతో చరన్తి యం విదితం కత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా. ‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా అనిచ్చా’’తి విదితం కత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా, ‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా దుక్ఖా’’తి…పే… ‘‘సబ్బే ధమ్మా అనత్తా’’తి…పే… ‘‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’’న్తి విదితం కత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా. సతోతి చతూహి కారణేహి సతో – కాయే కాయానుపస్సనాసతిపట్ఠానం భావేన్తో సతో…పే… సో వుచ్చతి సతో. చరన్తి చరన్తో విహరన్తో ఇరియన్తో వత్తేన్తో పాలేన్తో యపేన్తో యాపేన్తోతి – యం విదిత్వా సతో చరం.

తరే లోకే విసత్తికన్తి విసత్తికా వుచ్చతి తణ్హా. యో రాగో సారాగో…పే… అభిజ్ఝా లోభో అకుసలమూలం. విసత్తికాతి కేనట్ఠేన విసత్తికా…పే… విసటా విత్థతాతి విసత్తికా. లోకేతి అపాయలోకే మనుస్సలోకే దేవలోకే ఖన్ధలోకే ధాతులోకే ఆయతనలోకే. తరే లోకే విసత్తికన్తి లోకే వేసా విసత్తికా లోకే వేతం విసత్తికం సతో తరేయ్యం ఉత్తరేయ్యం పతరేయ్యం సమతిక్కమేయ్యం వీతివత్తేయ్యన్తి – తరే లోకే విసత్తికం. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –

‘‘త్వఞ్చ మే ధమ్మమక్ఖాహి, తణ్హానిగ్ఘాతనం ముని;

యం విదిత్వా సతో చరం, తరే లోకే విసత్తిక’’న్తి.

౫౫. ఇధ దిట్ఠసుతముతవిఞ్ఞాతేసు, పియరూపేసు హేమక;

ఛన్దరాగవినోదనం, నిబ్బానపదమచ్చుతం.

ఇధ దిట్ఠసుతముతవిఞ్ఞాతేసూతి. దిట్ఠన్తి చక్ఖునా దిట్ఠం; సుతన్తి సోతేన సుతం; ముతన్తి ఘానేన ఘాయితం జివ్హాయ సాయితం కాయేన ఫుట్ఠం; విఞ్ఞాతన్తి మనసా విఞ్ఞాతన్తి – ఇధ దిట్ఠసుతముతవిఞ్ఞాతేసు.

పియరూపేసు హేమకాతి కిఞ్చ లోకే పియరూపం సాతరూపం? చక్ఖు [చక్ఖుం (స్యా. క.)] లోకే పియరూపం సాతరూపం, సోతం లోకే…పే… ఘానం లోకే… జివ్హా లోకే… కాయో లోకే… మనో లోకే పియరూపం సాతరూపం; రూపా లోకే పియరూపం సాతరూపం, సద్దా లోకే… గన్ధా లోకే… రసా లోకే… ఫోట్ఠబ్బా లోకే… ధమ్మా లోకే పియరూపం సాతరూపం; చక్ఖువిఞ్ఞాణం లోకే పియరూపం సాతరూపం, సోతవిఞ్ఞాణం లోకే పియరూపం సాతరూపం, ఘానవిఞ్ఞాణం లోకే… జివ్హావిఞ్ఞాణం లోకే… కాయవిఞ్ఞాణం లోకే… మనోవిఞ్ఞాణం లోకే పియరూపం సాతరూపం, చక్ఖుసమ్ఫస్సో లోకే… సోతసమ్ఫస్సో లోకే… ఘానసమ్ఫస్సో లోకే… జివ్హాసమ్ఫస్సో లోకే… కాయసమ్ఫస్సో లోకే… మనోసమ్ఫస్సో లోకే పియరూపం సాతరూపం; చక్ఖుసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే పియరూపం సాతరూపం… సోతసమ్ఫస్సజా వేదనా… ఘానసమ్ఫస్సజా వేదనా… జివ్హాసమ్ఫస్సజా వేదనా… కాయసమ్ఫస్సజా వేదనా… మనోసమ్ఫస్సజా వేదనా లోకే పియరూపం సాతరూపం; రూపసఞ్ఞా లోకే… సద్దసఞ్ఞా లోకే… గన్ధసఞ్ఞా లోకే… రససఞ్ఞా లోకే… ఫోట్ఠబ్బసఞ్ఞా లోకే… ధమ్మసఞ్ఞా లోకే పియరూపం సాతరూపం, రూపసఞ్చేతనా లోకే… సద్దసఞ్చేతనా లోకే… గన్ధసఞ్చేతనా లోకే… రససఞ్చేతనా లోకే… ఫోట్ఠబ్బసఞ్చేతనా లోకే… ధమ్మసఞ్చేతనా లోకే పియరూపం సాతరూపం; రూపతణ్హా లోకే… సద్దతణ్హా లోకే… గన్ధతణ్హా లోకే… రసతణ్హా లోకే … ఫోట్ఠబ్బతణ్హా లోకే… ధమ్మతణ్హా లోకే పియరూపం సాతరూపం; రూపవితక్కో లోకే… సద్దవితక్కో లోకే… గన్ధవితక్కో లోకే… రసవితక్కో లోకే… ఫోట్ఠబ్బవితక్కో లోకే… ధమ్మవితక్కో లోకే పియరూపం సాతరూపం; రూపవిచారో లోకే పియరూపం సాతరూపం, సద్దవిచారో లోకే… గన్ధవిచారో లోకే… రసవిచారో లోకే… ఫోట్ఠబ్బవిచారో లోకే… ధమ్మవిచారో లోకే పియరూపం సాతరూపన్తి – పియరూపేసు హేమక.

ఛన్దరాగవినోదనన్తి. ఛన్దరాగోతి యో కామేసు కామచ్ఛన్దో కామరాగో కామనన్దీ కామతణ్హా కామసినేహో కామపరిళాహో కామముచ్ఛా కామజ్ఝోసానం కామోఘో కామయోగో కాముపాదానం కామచ్ఛన్దనీవరణం. ఛన్దరాగవినోదనన్తి ఛన్దరాగప్పహానం ఛన్దరాగవూపసమం ఛన్దరాగపటినిస్సగ్గం ఛన్దరాగపటిప్పస్సద్ధం అమతం నిబ్బానన్తి – ఛన్దరాగవినోదనం.

నిబ్బానపదమచ్చుతన్తి నిబ్బానపదం తాణపదం లేణపదం సరణపదం అభయపదం. అచ్చుతన్తి నిచ్చం ధువం సస్సతం అవిపరిణామధమ్మన్తి – నిబ్బానపదమచ్చుతం. తేనాహ భగవా –

‘‘ఇధ దిట్ఠసుతముతవిఞ్ఞాతేసు, పియరూపేసు హేమక;

ఛన్దరాగవినోదనం, నిబ్బానపదమచ్చుత’’న్తి.

౫౬. ఏతదఞ్ఞాయ యే సతా, దిట్ఠధమ్మాభినిబ్బుతా;

ఉపసన్తా చ తే సదా, తిణ్ణా లోకే విసత్తికం.

ఏతదఞ్ఞాయ యే సతాతి. ఏతన్తి అమతం నిబ్బానం. యో సో సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బానం. అఞ్ఞాయాతి అఞ్ఞాయ జానిత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా. ‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా అనిచ్చా’’తి అఞ్ఞాయ జానిత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా. ‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా దుక్ఖా’’తి… ‘‘సబ్బే ధమ్మా అనత్తా’’తి…పే… ‘‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’’న్తి అఞ్ఞాయ జానిత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా. యేతి అరహన్తో ఖీణాసవా. సతాతి చతూహి కారణేహి సతా – కాయే కాయానుపస్సనాసతిపట్ఠానం భావితత్తా సతా…పే… తే వుచ్చన్తి సతాతి – ఏతదఞ్ఞాయ యే సతా.

దిట్ఠధమ్మాభినిబ్బుతాతి. దిట్ఠధమ్మాతి దిట్ఠధమ్మా ఞాతధమ్మా తులితధమ్మా తీరితధమ్మా విభూతధమ్మా విభావితధమ్మా. ‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా అనిచ్చా’’తి దిట్ఠధమ్మా…పే… ‘‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’’న్తి దిట్ఠధమ్మా ఞాతధమ్మా తులితధమ్మా తీరితధమ్మా విభూతధమ్మా విభావితధమ్మా. అభినిబ్బుతాతి రాగస్స నిబ్బాపితత్తా నిబ్బుతా, దోసస్స నిబ్బాపితత్తా నిబ్బుతా, మోహస్స నిబ్బాపితత్తా నిబ్బుతా, కోధస్స…పే… ఉపనాహస్స… సబ్బాకుసలాభిసఙ్ఖారానం సన్తత్తా సమితత్తా వూపసమితత్తా నిజ్ఝాతత్తా నిబ్బుతత్తా విగతత్తా పటిప్పసద్ధత్తా సన్తా ఉపసన్తా వూపసన్తా నిబ్బుతా పటిప్పస్సద్ధాతి – దిట్ఠధమ్మాభినిబ్బుతా.

ఉపసన్తా చ తే సదాతి. ఉపసన్తాతి రాగస్స ఉపసమితత్తా నిబ్బాపితత్తా ఉపసన్తా…పే… దోసస్స… మోహస్స… కోధస్స… ఉపనాహస్స…పే… సబ్బాకుసలాభిసఙ్ఖారానం సన్తత్తా సమితత్తా వూపసమితత్తా నిజ్ఝాతత్తా నిబ్బుతత్తా విగతత్తా పటిప్పసద్ధత్తా సన్తా ఉపసన్తా వూపసన్తా నిబ్బుతా పటిప్పస్సద్ధాతి ఉపసన్తా. తేతి అరహన్తో ఖీణాసవా. సదాతి సదా సబ్బకాలం నిచ్చకాలం ధువకాలం సతతం సమితం అబ్బోకిణ్ణం పోఙ్ఖానుపోఙ్ఖం ఉదకూమికజాతం అవీచిసన్తతిసహితం ఫస్సితం పురేభత్తం పచ్ఛాభత్తం పురిమయామం మజ్ఝిమయామం పచ్ఛిమయామం కాళే జుణ్హే వస్సే హేమన్తే గిమ్హే పురిమే వయోఖన్ధే మజ్ఝిమే వయోఖన్ధే పచ్ఛిమే వయోఖన్ధేతి – ఉపసన్తా చ తే సదా.

తిణ్ణా లోకే విసత్తికన్తి విసత్తికా వుచ్చతి తణ్హా. యో రాగో సారాగో…పే… అభిజ్ఝా లోభో అకుసలమూలం. విసత్తికాతి కేనట్ఠేన విసత్తికా…పే… విసటా విత్థతాతి విసత్తికా. లోకేతి అపాయలోకే…పే… ఆయతనలోకే. తిణ్ణా లోకే విసత్తికన్తి లోకే వేసా విసత్తికా లోకే వేతం విసత్తికం తిణ్ణా ఉత్తిణ్ణా నిత్థిణ్ణా అతిక్కన్తా సమతిక్కన్తా వీతివత్తాతి – తిణ్ణా లోకే విసత్తికం. తేనాహ భగవా –

‘‘ఏతదఞ్ఞాయ యే సతా, దిట్ఠధమ్మాభినిబ్బుతా;

ఉపసన్తా చ తే సదా, తిణ్ణా లోకే విసత్తిక’’న్తి.

సహ గాథాపరియోసానా…పే… సత్థా మే భన్తే భగవా, సావకోహమస్మీతి.

హేమకమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో అట్ఠమో.