నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స

ఖుద్దకనికాయే

చూళనిద్దేసపాళి

పారాయనవగ్గో

వత్థుగాథా

౧. కోసలానం పురా రమ్మా, అగమా దక్ఖిణాపథం;

ఆకిఞ్చఞ్ఞం పత్థయానో, బ్రాహ్మణో మన్తపారగూ.

౨. సో అస్సకస్స విసయే, మళకస్స [అళకస్స (సు. ని. ౯౮౩) ముళకస్స (స్యా.), మూళ్హకస్స (క.)] సమాసనే [సమాసన్నే (క.)];

వసి గోధావరీకూలే, ఉఞ్ఛేన చ ఫలేన చ.

౩. తస్సేవ [తంయేవ (క.) అట్ఠకథా ఓలోకేతబ్బా] ఉపనిస్సాయ, గామో చ విపులో అహు;

తతో జాతేన ఆయేన, మహాయఞ్ఞమకప్పయి.

౪. మహాయఞ్ఞం యజిత్వాన, పున పావిసి అస్సమం;

తస్మిం పటిపవిట్ఠమ్హి, అఞ్ఞో ఆగఞ్ఛి బ్రాహ్మణో.

౫. ఉగ్ఘట్టపాదో తసితో [తస్సితో (క.)], పఙ్కదన్తో రజస్సిరో;

సో చ నం ఉపసఙ్కమ్మ, సతాని పఞ్చ యాచతి.

౬. తమేనం బావరీ దిస్వా, ఆసనేన నిమన్తయి;

సుఖఞ్చ కుసలం పుచ్ఛి, ఇదం వచనమబ్రవి [వచనమబ్రువి (సీ.)].

౭. ‘‘యం ఖో మమ దేయ్యధమ్మం, సబ్బం విసజ్జితం మయా;

అనుజానాహి మే బ్రహ్మే, నత్థి పఞ్చసతాని మే’’.

౮. ‘‘సచే మే యాచమానస్స, భవం నానుపదస్సతి [పదేస్సతి (క.)];

సత్తమే దివసే తుయ్హం, ముద్ధా ఫలతు సత్తధా’’.

౯. అభిసఙ్ఖరిత్వా కుహకో, భేరవం సో అకిత్తయి;

తస్స తం వచనం సుత్వా, బావరీ దుక్ఖితో అహు.

౧౦. ఉస్సుస్సతి అనాహారో, సోకసల్లసమప్పితో;

అథోపి ఏవం చిత్తస్స, ఝానే న రమతీ మనో.

౧౧. ఉత్రస్తం దుక్ఖితం దిస్వా, దేవతా అత్థకామినీ;

బావరిం ఉపసఙ్కమ్మ, ఇదం వచనమబ్రవి.

౧౨. ‘‘న సో ముద్ధం పజానాతి, కుహకో సో ధనత్థికో;

ముద్ధని ముద్ధపాతే [ముద్ధనిమ్ముద్ధపాతే (క.)] వా, ఞాణం తస్స న విజ్జతి’’.

౧౩. ‘‘భోతీ [భోతి (క.)] చరహి జానాతి, తం మే అక్ఖాహి పుచ్ఛితా;

ముద్ధం ముద్ధాధిపాతఞ్చ [ముద్ధాతిపాతఞ్చ (క.)], తం సుణోమ వచో తవ’’.

౧౪. ‘‘అహమ్పేతం న జానామి, ఞాణం మేత్థ న విజ్జతి;

ముద్ధని ముద్ధాధిపాతే చ, జినానఞ్హేత్థ [జనానఞ్హేత్థ (క.)] దస్సనం’’.

౧౫. ‘‘అథ కో చరహి [యో చరతి (క.)] జానాతి, అస్మిం పథవిమణ్డలే [పుథవిమణ్డలే (సీ.)];

ముద్ధం ముద్ధాధిపాతఞ్చ, తం మే అక్ఖాహి దేవతే’’.

౧౬. ‘‘పురా కపిలవత్థుమ్హా, నిక్ఖన్తో లోకనాయకో;

అపచ్చో ఓక్కాకరాజస్స, సక్యపుత్తో పభఙ్కరో.

౧౭. ‘‘సో హి బ్రాహ్మణ సమ్బుద్ధో, సబ్బధమ్మాన పారగూ;

సబ్బాభిఞ్ఞాబలప్పత్తో [ఫలప్పత్తో (క.)], సబ్బధమ్మేసు చక్ఖుమా;

సబ్బకమ్మక్ఖయం పత్తో, విముత్తో ఉపధిక్ఖయే.

౧౮. ‘‘బుద్ధో సో భగవా లోకే, ధమ్మం దేసేతి చక్ఖుమా;

తం త్వం గన్త్వాన పుచ్ఛస్సు, సో తే తం బ్యాకరిస్సతి’’.

౧౯. సమ్బుద్ధోతి వచో సుత్వా, ఉదగ్గో బావరీ అహు;

సోకస్స తనుకో ఆసి, పీతిఞ్చ విపులం లభి.

౨౦. సో బావరీ అత్తమనో ఉదగ్గో, తం దేవతం పుచ్ఛతి వేదజాతో;

‘‘కతమమ్హి గామే నిగమమ్హి వా పన, కతమమ్హి వా జనపదే లోకనాథో;

యత్థ గన్త్వాన పస్సేము, సమ్బుద్ధం ద్విపదుత్తమం’’.

౨౧. ‘‘సావత్థియం కోసలమన్దిరే జినో, పహూతపఞ్ఞో వరభూరిమేధసో;

సో సక్యపుత్తో విధురో అనాసవో, ముద్ధాధిపాతస్స విదూ నరాసభో’’.

౨౨. తతో ఆమన్తయీ సిస్సే, బ్రాహ్మణే మన్తపారగూ [పారగే (స్యా.)];

‘‘ఏథ మాణవా అక్ఖిస్సం, సుణాథ వచనం మమ.

౨౩. ‘‘యస్సేసో దుల్లభో లోకే, పాతుభావో అభిణ్హసో;

స్వాజ్జ లోకమ్హి ఉప్పన్నో, సమ్బుద్ధో ఇతి విస్సుతో;

ఖిప్పం గన్త్వాన సావత్థిం, పస్సవ్హో ద్విపదుత్తమం’’.

౨౪. ‘‘కథం చరహి జానేము, దిస్వా బుద్ధోతి బ్రాహ్మణ;

అజానతం నో పబ్రూహి, యథా జానేము తం మయం’’.

౨౫. ‘‘ఆగతాని హి మన్తేసు, మహాపురిసలక్ఖణా;

ద్వత్తింసాని చ బ్యాక్ఖాతా, సమత్తా అనుపుబ్బసో.

౨౬. ‘‘యస్సేతే హోన్తి గత్తేసు, మహాపురిసలక్ఖణా;

ద్వేయేవ తస్స గతియో, తతియా హి న విజ్జతి.

౨౭. ‘‘సచే అగారం ఆవసతి, విజేయ్య పథవిం ఇమం;

అదణ్డేన అసత్థేన, ధమ్మేన అనుసాసతి.

౨౮. ‘‘సచే చ సో పబ్బజతి, అగారా అనగారియం;

వివట్టచ్ఛదో [వివత్తచ్ఛద్దో (సీ.)] సమ్బుద్ధో, అరహా భవతి అనుత్తరో.

౨౯. ‘‘జాతిం గోత్తఞ్చ లక్ఖణం, మన్తే సిస్సే పునాపరే;

ముద్ధం ముద్ధాధిపాతఞ్చ, మనసాయేవ పుచ్ఛథ.

౩౦. ‘‘అనావరణదస్సావీ, యది బుద్ధో భవిస్సతి;

మనసా పుచ్ఛితే పఞ్హే, వాచాయ విసజ్జిస్సతి’’ [విస్సజిస్సతి (క.)].

౩౧. బావరిస్స వచో సుత్వా, సిస్సా సోళస బ్రాహ్మణా;

అజితో తిస్సమేత్తేయ్యో, పుణ్ణకో అథ మేత్తగూ.

౩౨. ధోతకో ఉపసీవో చ, నన్దో చ అథ హేమకో;

తోదేయ్య-కప్పా దుభయో, జతుకణ్ణీ చ పణ్డితో.

౩౩. భద్రావుధో ఉదయో చ, పోసాలో చాపి బ్రాహ్మణో;

మోఘరాజా చ మేధావీ, పిఙ్గియో చ మహాఇసి.

౩౪. పచ్చేకగణినో సబ్బే, సబ్బలోకస్స విస్సుతా;

ఝాయీ ఝానరతా ధీరా, పుబ్బవాసనవాసితా.

౩౫. బావరిం అభివాదేత్వా, కత్వా చ నం పదక్ఖిణం;

జటాజినధరా సబ్బే, పక్కాముం ఉత్తరాముఖా.

౩౬. మళకస్స పతిట్ఠానం, పురమాహిస్సతిం [పురమాహియతి (క.)] తదా [సదా (క.)];

ఉజ్జేనిఞ్చాపి గోనద్ధం, వేదిసం వనసవ్హయం.

౩౭. కోసమ్బిఞ్చాపి సాకేతం, సావత్థిఞ్చ పురుత్తమం;

సేతబ్యం కపిలవత్థుం, కుసినారఞ్చ మన్దిరం.

౩౮. పావఞ్చ భోగనగరం, వేసాలిం మాగధం పురం;

పాసాణకం చేతియఞ్చ, రమణీయం మనోరమం.

౩౯. తసితోవుదకం సీతం, మహాలాభంవ వాణిజో;

ఛాయం ఘమ్మాభితత్తోవ తురితా పబ్బతమారుహుం.

౪౦. భగవా తమ్హి సమయే, భిక్ఖుసఙ్ఘపురక్ఖతో;

భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేతి, సీహోవ నదతీ వనే.

౪౧. అజితో అద్దస బుద్ధం, పీతరంసింవ [జితరంసిం సీతరంసిం (క.), వీతరంసిం (సీ. స్యా.)] భాణుమం;

చన్దం యథా పన్నరసే, పరిపూరం [పారిపూరిం (సీ. స్యా.)] ఉపాగతం.

౪౨. అథస్స గత్తే దిస్వాన, పరిపూరఞ్చ బ్యఞ్జనం;

ఏకమన్తం ఠితో హట్ఠో, మనోపఞ్హే అపుచ్ఛథ.

౪౩. ‘‘ఆదిస్స జమ్మనం బ్రూహి, గోత్తం బ్రూహి సలక్ఖణం;

మన్తేసు పారమిం బ్రూహి, కతి వాచేతి బ్రాహ్మణో’’.

౪౪. ‘‘వీసం వస్ససతం ఆయు, సో చ గోత్తేన బావరీ;

తీణిస్స లక్ఖణా గత్తే, తిణ్ణం వేదాన పారగూ.

౪౫. ‘‘లక్ఖణే ఇతిహాసే చ, సనిఘణ్డుసకేటుభే;

పఞ్చసతాని వాచేతి, సధమ్మే పారమిం గతో’’.

౪౬. ‘‘లక్ఖణానం పవిచయం, బావరిస్స నరుత్తమ;

తణ్హచ్ఛిద [కఙ్ఖచ్ఛిద (క.)] పకాసేహి, మా నో కఙ్ఖాయితం అహు’’.

౪౭. ‘‘ముఖం జివ్హాయ ఛాదేతి, ఉణ్ణస్స భముకన్తరే;

కోసోహితం వత్థగుయ్హం, ఏవం జానాహి మాణవ’’.

౪౮. పుచ్ఛఞ్హి కిఞ్చి అసుణన్తో, సుత్వా పఞ్హే వియాకతే;

విచిన్తేతి జనో సబ్బో, వేదజాతో కతఞ్జలీ.

౪౯. ‘‘కో ను దేవో వా బ్రహ్మా వా, ఇన్దో వాపి సుజమ్పతి;

మనసా పుచ్ఛితే పఞ్హే, కమేతం పటిభాసతి.

౫౦. ‘‘ముద్ధం ముద్ధాధిపాతఞ్చ, బావరీ పరిపుచ్ఛతి;

తం బ్యాకరోహి భగవా, కఙ్ఖం వినయ నో ఇసే’’.

౫౧. ‘‘అవిజ్జా ముద్ధాతి జానాహి, విజ్జా ముద్ధాధిపాతినీ;

సద్ధాసతిసమాధీహి, ఛన్దవీరియేన సంయుతా’’.

౫౨. తతో వేదేన మహతా, సన్థమ్భేత్వాన మాణవో;

ఏకంసం అజినం కత్వా, పాదేసు సిరసా పతి.

౫౩. ‘‘బావరీ బ్రాహ్మణో భోతో, సహ సిస్సేహి మారిస;

ఉదగ్గచిత్తో సుమనో, పాదే వన్దతి చక్ఖుమ’’.

౫౪. ‘‘సుఖితో బావరీ హోతు, సహ సిస్సేహి బ్రాహ్మణో;

త్వఞ్చాపి సుఖితో హోహి, చిరం జీవాహి మాణవ.

౫౫. ‘‘బావరిస్స చ తుయ్హం వా, సబ్బేసం సబ్బసంసయం;

కతావకాసా పుచ్ఛవ్హో, యం కిఞ్చి మనసిచ్ఛథ’’.

౫౬. సమ్బుద్ధేన కతోకాసో, నిసీదిత్వాన పఞ్జలీ;

అజితో పఠమం పఞ్హం, తత్థ పుచ్ఛి తథాగతం.

వత్థుగాథా నిట్ఠితా.

౧. అజితమాణవపుచ్ఛా

౫౭. ‘‘కేనస్సు నివుతో లోకో, [ఇచ్చాయస్మా అజితో]

కేనస్సు నప్పకాసతి;

కిస్సాభిలేపనం బ్రూసి, కింసు తస్స మహబ్భయం’’.

౫౮. ‘‘అవిజ్జాయ నివుతో లోకో, [అజితాతి భగవా]

వేవిచ్ఛా పమాదా నప్పకాసతి;

జప్పాభిలేపనం బ్రూమి, దుక్ఖమస్స మహబ్భయం’’.

౫౯. ‘‘సవన్తి సబ్బధి సోతా, [ఇచ్చాయస్మా అజితో]

సోతానం కిం నివారణం;

సోతానం సంవరం బ్రూహి, కేన సోతా పిధియ్యరే’’.

౬౦. ‘‘యాని సోతాని లోకస్మిం, [అజితాతి భగవా]

సతి తేసం నివారణం;

సోతానం సంవరం బ్రూమి, పఞ్ఞాయేతే పిధియ్యరే’’.

౬౧. ‘‘పఞ్ఞా చేవ సతి చాపి [సతీ చేవ (సీ.)], [ఇచ్చాయస్మా అజితో]

నామరూపఞ్చ మారిస;

ఏతం మే పుట్ఠో పబ్రూహి, కత్థేతం ఉపరుజ్ఝతి’’.

౬౨. ‘‘యమేతం పఞ్హం అపుచ్ఛి, అజిత తం వదామి తే;

యత్థ నామఞ్చ రూపఞ్చ, అసేసం ఉపరుజ్ఝతి;

విఞ్ఞాణస్స నిరోధేన, ఏత్థేతం ఉపరుజ్ఝతి’’.

౬౩. ‘‘యే చ సఙ్ఖాతధమ్మాసే, యే చ సేఖా [సేక్ఖా (క.)] పుథూ ఇధ;

తేసం మే నిపకో ఇరియం, పుట్ఠో పబ్రూహి మారిస’’.

౬౪. ‘‘కామేసు నాభిగిజ్ఝేయ్య, మనసానావిలో సియా;

కుసలో సబ్బధమ్మానం, సతో భిక్ఖు పరిబ్బజే’’తి.

అజితమాణవపుచ్ఛా పఠమా.

౨. తిస్సమేత్తేయ్యమాణవపుచ్ఛా

౬౫. ‘‘కోధ సన్తుసితో లోకే, [ఇచ్చాయస్మా తిస్సమేత్తేయ్యో]

కస్స నో సన్తి ఇఞ్జితా;

కో ఉభన్తమభిఞ్ఞాయ, మజ్ఝే మన్తా న లిప్పతి [న పిమ్పతి (బహూసు)];

కం బ్రూసి మహాపురిసోతి, కో ఇధ సిబ్బినిమచ్చగా’’తి [సిబ్బనిమచ్చగా (సీ. స్యా.)].