౭. నన్దమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో

౪౬. సన్తి లోకే మునయో, [ఇచ్చాయస్మా నన్దో]

జనా వదన్తి తయిదం కథంసు;

ఞాణూపపన్నం ముని నో వదన్తి, ఉదాహు వే జీవితేనూపపన్నం [జీవికేనూపపన్నం (స్యా.)] .

సన్తి లోకే మునయోతి. సన్తీతి సన్తి సంవిజ్జన్తి అత్థి ఉపలబ్భన్తి. లోకేతి అపాయలోకే…పే… ఆయతనలోకే. మునయోతి మునినామకా ఆజీవకా నిగణ్ఠా జటిలా తాపసా. (దేవా లోకే మునయోతి సఞ్జానన్తి, న చ తే మునయో) [( ) ఏత్థన్తరే పాఠో నత్థి స్యా. పోత్థకే] తి. సన్తి లోకే మునయో. ఇచ్చాయస్మా నన్దోతి. ఇచ్చాతి పదసన్ధి…పే…. ఆయస్మాతి పియవచనం…పే…. నన్దోతి తస్స బ్రాహ్మణస్స నామం…పే… అభిలాపోతి – ఇచ్చాయస్మా నన్దో.

జనా వదన్తి తయిదం కథంసూతి. జనాతి ఖత్తియా చ బ్రాహ్మణా చ వేస్సా చ సుద్దా చ గహట్ఠా చ పబ్బజితా చ దేవా చ మనుస్సా చ. వదన్తీతి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తి. తయిదం కథంసూతి సంసయపుచ్ఛా విమతిపుచ్ఛా ద్వేళ్హకపుచ్ఛా అనేకంసపుచ్ఛా ‘‘ఏవం ను ఖో, న ను ఖో, కిం ను ఖో, కథం ను ఖో’’తి – జనా వదన్తి తయిదం కథంసు.

ఞాణూపపన్నం ముని నో వదన్తీతి. అట్ఠ సమాపత్తిఞాణేన వా పఞ్చాభిఞ్ఞాఞాణేన వా ఉపేతం సముపేతం ఉపాగతం సముపాగతం ఉపపన్నం సముపపన్నం సమన్నాగతం మునిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తీతి – ఞాణూపపన్నం ముని నో వదన్తి.

ఉదాహు వే జీవితేనూపపన్నన్తి ఉదాహు అనేకవివిధఅతిపరమదుక్కరకారికలూఖజీవితానుయోగేన ఉపేతం సముపేతం ఉపాగతం సముపాగతం ఉపపన్నం సముపపన్నం సమన్నాగతం మునిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తీతి – ఉదాహు వే జీవితేనూపపన్నం. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –

‘‘సన్తి లోకే మునయో, [ఇచ్చాయస్మా నన్దో]

జనా వదన్తి తయిదం కథంసు;

ఞాణూపపన్నం ముని నో వదన్తి, ఉదాహు వే జీవితేనూపపన్న’’న్తి.

౪౭. న దిట్ఠియా న సుతియా న ఞాణేన,

మునీధ నన్ద కుసలా వదన్తి;

విసేనికత్వా [విసేనింకత్వా (క.) మహాని. ౬౮] అనీఘా నిరాసా, చరన్తి యే తే మునయోతి బ్రూమి.

న దిట్ఠియా న సుతియా న ఞాణేనాతి. న దిట్ఠియాతి న దిట్ఠసుద్ధియా. న సుతియాతి న సుతసుద్ధియా. న ఞాణేనాతి నపి అట్ఠసమాపత్తిఞాణేన నపి పఞ్చాభిఞ్ఞాఞాణేన నపి మిచ్ఛాఞాణేనాతి – న దిట్ఠియా న సుతియా న ఞాణేన.

మునీధ నన్ద కుసలా వదన్తీతి. కుసలాతి యే తే ఖన్ధకుసలా ధాతుకుసలా ఆయతనకుసలా పటిచ్చసముప్పాదకుసలా సతిపట్ఠానకుసలా సమ్మప్పధానకుసలా ఇద్ధిపాదకుసలా ఇన్ద్రియకుసలా బలకుసలా బోజ్ఝఙ్గకుసలా మగ్గకుసలా ఫలకుసలా నిబ్బానకుసలా దిట్ఠసుద్ధియా వా సుతసుద్ధియా వా అట్ఠసమాపత్తిఞాణేన వా పఞ్చాభిఞ్ఞాఞాణేన వా మిచ్ఛాఞాణేన వా దిట్ఠేన వా సుతేన వా ఉపేతం సముపేతం ఉపాగతం సముపాగతం ఉపపన్నం సముపపన్నం సమన్నాగతం మునిం న వదన్తి న కథేన్తి న భణన్తి న దీపయన్తి న వోహరన్తీతి – మునీధ నన్ద కుసలా వదన్తి.

విసేనికత్వా అనీఘా నిరాసా, చరన్తి యే తే మునయోతి బ్రూమీతి సేనా వుచ్చతి మారసేనా, కాయదుచ్చరితం మారసేనా, వచీదుచ్చరితం మారసేనా, మనోదుచ్చరితం మారసేనా, రాగో మారసేనా, దోసో మారసేనా, మోహో మారసేనా, కోధో…పే… ఉపనాహో… మక్ఖో… పళాసో… ఇస్సా… మచ్ఛరియం… మాయా… సాఠేయ్యం… థమ్భో… సారమ్భో… మానో… అతిమానో… మదో… పమాదో… సబ్బే కిలేసా సబ్బే దుచ్చరితా సబ్బే దరథా సబ్బే పరిళాహా సబ్బే సన్తాపా సబ్బాకుసలాభిసఙ్ఖారా మారసేనా. వుత్తఞ్హేతం భగవతా –

‘‘కామా తే పఠమా సేనా, దుతియా అరతి వుచ్చతి;

తతియా ఖుప్పిపాసా తే, చతుత్థీ తణ్హా పవుచ్చతి.

‘‘పఞ్చమం థినమిద్ధం తే, ఛట్ఠా భీరూ పవుచ్చతి;

సత్తమీ విచికిచ్ఛా తే, మక్ఖో థమ్భో తే అట్ఠమో;

లాభో సిలోకో సక్కారో, మిచ్ఛాలద్ధో చ యో యసో.

‘‘యో చత్తానం సముక్కంసే, పరే చ అవజానాతి;

ఏసా నముచి తే సేనా [ఏసా తే నముచి సేనా (స్యా. క.) సు. ని. ౪౪౧], కణ్హస్సాభిప్పహారినీ;

న నం అసూరో జినాతి, జేత్వా చ లభతే సుఖ’’న్తి.

యతో చతూహి అరియమగ్గేహి సబ్బా చ మారసేనా సబ్బే చ పటిసేనికరా [విసేనింకత్వా (క.) మహాని. ౬౮] కిలేసా జితా చ పరాజితా చ భగ్గా విప్పలుగ్గా [విప్పలుగ్గతా (స్యా.) పస్స మహాని. ౨౮] పరమ్ముఖా, తేన వుచ్చన్తి విసేనికత్వా. అనీఘాతి రాగో నీఘో, దోసో నీఘో, మోహో నీఘో, కోధో నీఘో, ఉపనాహో నీఘో…పే… సబ్బాకుసలాభిసఙ్ఖారా నీఘా. యేసం ఏతే నీఘా పహీనా సముచ్ఛిన్నా వూపసన్తా పటిప్పస్సద్ధా అభబ్బుప్పత్తికా ఞాణగ్గినా దడ్ఢా తే వుచ్చన్తి అనీఘా. నిరాసాతి ఆసా వుచ్చతి తణ్హా. యో రాగో సారాగో…పే… అవిజ్జా లోభో అకుసలమూలం. యేసం ఏసా ఆసా తణ్హా పహీనా సముచ్ఛిన్నా వూపసన్తా పటిప్పస్సద్ధా అభబ్బుప్పత్తికా ఞాణగ్గినా దడ్ఢా, తే వుచ్చన్తి నిరాసా అరహన్తో ఖీణాసవా. విసేనికత్వా అనీఘా నిరాసా, చరన్తి యే తే మునయోతి బ్రూమీతి యే తే విసేనికత్వావ అనీఘా చ నిరాసా చ చరన్తి విహరన్తి ఇరియన్తి వత్తేన్తి పాలేన్తి యపేన్తి యాపేన్తి, తే లోకే మునయోతి బ్రూమి ఆచిక్ఖామి దేసేమి పఞ్ఞపేమి పట్ఠపేమి వివరామి విభజామి ఉత్తానీకరోమి పకాసేమీతి – విసేనికత్వా అనీఘా నిరాసా, చరన్తి యే తే మునయోతి బ్రూమి. తేనాహ భగవా –

‘‘న దిట్ఠియా న సుతియా న ఞాణేన, మునీధ నన్ద కుసలా వదన్తి;

విసేనికత్వా అనీఘా నిరాసా, చరన్తి యే తే మునయోతి బ్రూమీ’’తి.

౪౮. యే కేచిమే సమణబ్రాహ్మణాసే, [ఇచ్చాయస్మా నన్దో]

దిట్ఠస్సుతేనాపి వదన్తి సుద్ధిం;

సీలబ్బతేనాపి వదన్తి సుద్ధిం, అనేకరూపేన వదన్తి సుద్ధిం.

కచ్చిస్సు తే భగవా తత్థ యతా చరన్తా, అతారు జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిస;

పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేతం.

యే కేచిమే సమణబ్రాహ్మణాసేతి. యే కేచీతి సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం అసేసం నిస్సేసం పరియాదియనవచనమేతం – యే కేచీతి. సమణాతి యే కేచి ఇతో బహిద్ధా పబ్బజ్జూపగతా పరిబ్బాజకసమాపన్నా. బ్రాహ్మణాతి యే కేచి భోవాదికాతి – యే కేచిమే సమణబ్రాహ్మణాసే. ఇచ్చాయస్మా నన్దోతి. ఇచ్చాతి పదసన్ధి…పే…. ఆయస్మాతి పియవచనం…పే…. నన్దోతి. తస్స బ్రాహ్మణస్స నామం…పే… అభిలాపోతి – ఇచ్చాయస్మా నన్దో.

దిట్ఠస్సుతేనాపి వదన్తి సుద్ధిన్తి దిట్ఠేనపి సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తి; సుతేనపి సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తి; దిట్ఠస్సుతేనపి సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తీతి – దిట్ఠస్సుతేనాపి వదన్తి సుద్ధిం.

సీలబ్బతేనాపి వదన్తి సుద్ధిన్తి సీలేనపి సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తి; వతేనపి సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తి; సీలబ్బతేనాపి సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తీతి – సీలబ్బతేనాపి వదన్తి సుద్ధిం.

అనేకరూపేన వదన్తి సుద్ధిన్తి అనేకవిధకోతూహలమఙ్గలేన [అనేకవిధవత్త కుతూహలమఙ్గలేన (స్యా.)] సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తీతి – అనేకరూపేన వదన్తి సుద్ధిం.

కచ్చిసు తే భగవా తత్థ యతా చరన్తాతి. కచ్చిస్సూతి సంసయపుచ్ఛా విమతిపుచ్ఛా ద్వేళ్హకపుచ్ఛా అనేకంసపుచ్ఛా, ‘‘ఏవం ను ఖో, న ను ఖో, కిం ను ఖో, కథం ను ఖో’’తి – కచ్చిస్సు. తేతి దిట్ఠిగతికా. భగవాతి గారవాధివచనమేతం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి – కచ్చిస్సు తే భగవా. తత్థ యతా చరన్తాతి. తత్థాతి సకాయ దిట్ఠియా సకాయ ఖన్తియా సకాయ రుచియా సకాయ లద్ధియా. యతాతి యత్తా పటియత్తా [యతా పటియతా (స్యా.)] గుత్తా గోపితా రక్ఖితా సంవుతా. చరన్తాతి చరన్తా విహరన్తా ఇరియన్తా వత్తేన్తా పాలేన్తా యపేన్తా యాపేన్తాతి – కచ్చిస్సు తే భగవా తత్థ యతా చరన్తా.

అతారు జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిసాతి జాతిజరామరణం అతరింసు ఉత్తరింసు పతరింసు సమతిక్కమింసు వీతివత్తింసు. మారిసాతి పియవచనం గరువచనం సగారవసప్పతిస్సాధివచనమేతం – మారిసాతి – అతారు జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిస.

పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేతన్తి. పుచ్ఛామి తన్తి పుచ్ఛామి తం యాచామి తం అజ్ఝేసామి తం, కథయస్సు మేతి పుచ్ఛామి తం. భగవాతి…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి. బ్రూహి మేతన్తి బ్రూహి ఆచిక్ఖాహి దేసేహి పఞ్ఞపేహి పట్ఠపేహి వివరాహి విభజాహి ఉత్తానీకరోహి పకాసేహీతి – పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేతం. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –

‘‘యే కేచిమే సమణబ్రాహ్మణాసే, [ఇచ్చాయస్మా నన్దో]

దిట్ఠస్సుతేనాపి వదన్తి సుద్ధిం;

సీలబ్బతేనాపి వదన్తి సుద్ధిం, అనేకరూపేన వదన్తి సుద్ధిం.

‘‘కచ్చిస్సు తే భగవా తత్థ యతా చరన్తా,

అతారు జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిస;

పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేత’’న్తి.

౪౯. యే కేచిమే సమణబ్రాహ్మణాసే, [నన్దాతి భగవా]

దిట్ఠస్సుతేనాపి వదన్తి సుద్ధిం;

సీలబ్బతేనాపి వదన్తి సుద్ధిం, అనేకరూపేన వదన్తి సుద్ధిం;

కిఞ్చాపి తే తత్థ యతా చరన్తి, నాతరింసు జాతిజరన్తి బ్రూమి.

యే కేచిమే సమణబ్రాహ్మణాసేతి. యే కేచీతి సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం అసేసం నిస్సేసం పరియాదియనవచనమేతం – యే కేచీతి. సమణాతి యే కేచి ఇతో బహిద్ధా పబ్బజ్జూపగతా పరిబ్బాజకసమాపన్నా. బ్రాహ్మణాతి యే కేచి భోవాదికాతి – యే కేచిమే సమణబ్రాహ్మణాసే. నన్దాతి భగవాతి. నన్దాతి భగవా తం బ్రాహ్మణం నామేన ఆలపతి. భగవాతి గారవాధివచనమేతం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి – నన్దాతి భగవా.

దిట్ఠస్సుతేనాపి వదన్తి సుద్ధిన్తి దిట్ఠేనపి సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తి; సుతేనపి సుద్ధిం…పే… దిట్ఠస్సుతేనపి సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తీతి – దిట్ఠస్సుతేనాపి వదన్తి సుద్ధిం.

సీలబ్బతేనాపి వదన్తి సుద్ధిన్తి సీలేనపి సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తి; వతేనపి సుద్ధిం…పే… వోహరన్తి; సీలబ్బతేనాపి సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తీతి – సీలబ్బతేనాపి వదన్తి సుద్ధిం.

అనేకరూపేన వదన్తి సుద్ధిన్తి అనేకవిధకోతూహలమఙ్గలేన సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తీతి – అనేకరూపేన వదన్తి సుద్ధిం.

కిఞ్చాపి తే తత్థ యతా చరన్తీతి. కిఞ్చాపీతి పదసన్ధి పదసంసగ్గో పదపారిపూరీ అక్ఖరసమవాయో బ్యఞ్జనసిలిట్ఠతా పదానుపుబ్బతాపేతం – కిఞ్చాపీతి. తేతి దిట్ఠిగతికా. తత్థాతి సకాయ దిట్ఠియా సకాయ ఖన్తియా సకాయ రుచియా సకాయ లద్ధియా. యతాతి యత్తా పటియత్తా గుత్తా గోపితా రక్ఖితా సంవుతా. చరన్తీతి చరన్తి విహరన్తి ఇరియన్తి వత్తేన్తి పాలేన్తి యపేన్తి యాపేన్తీతి – కిఞ్చాపి తే తత్థ యతా చరన్తి.

నాతరింసు జాతిజరన్తి బ్రూమీతి జాతిజరామరణం న తరింసు న ఉత్తరింసు న పతరింసు న సమతిక్కమింసు న వీతివత్తింసు, జాతిజరామరణా అనిక్ఖన్తా అనిస్సటా అనతిక్కన్తా అసమతిక్కన్తా అవీతివత్తా, అన్తోజాతిజరామరణే పరివత్తేన్తి, అన్తోసంసారపథే పరివత్తేన్తి, జాతియా అనుగతా, జరాయ అనుసటా, బ్యాధినా అభిభూతా, మరణేన అబ్భాహతా అతాణా అలేణా అసరణా అసరణీభూతాతి బ్రూమి ఆచిక్ఖామి దేసేమి పఞ్ఞపేమి పట్ఠపేమి వివరామి విభజామి ఉత్తానీకరోమి పకాసేమీతి – నాతరింసు జాతిజరన్తి బ్రూమి. తేనాహ భగవా –

‘‘యే కేచిమే సమణబ్రాహ్మణాసే, [నన్దాతి భగవా]

దిట్ఠస్సుతేనాపి వదన్తి సుద్ధిం;

సీలబ్బతేనాపి వదన్తి సుద్ధిం, అనేకరూపేన వదన్తి సుద్ధిం;

కిఞ్చాపి తే తత్థ యతా చరన్తి, నాతరింసు జాతిజరన్తి బ్రూమీ’’తి.

౫౦. యే కేచిమే సమణబ్రాహ్మణాసే, [ఇచ్చాయస్మా నన్దో]

దిట్ఠస్సుతేనాపి వదన్తి సుద్ధిం;

సీలబ్బతేనాపి వదన్తి సుద్ధిం, అనేకరూపేన వదన్తి సుద్ధిం.

తే చే మునీ బ్రూసి అనోఘతిణ్ణే, అథ కో చరహి దేవమనుస్సలోకే;

అతారి జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిస, పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేతం.

యే కేచిమే సమణబ్రాహ్మణాసేతి. యే కేచీతి సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం అసేసం నిస్సేసం పరియాదియనవచనమేతం – యే కేచీతి. సమణాతి యే కేచి ఇతో బహిద్ధా పబ్బజ్జూపగతా పరిబ్బాజకసమాపన్నా. బ్రాహ్మణాతి యే కేచి భోవాదికాతి – యే కేచిమే సమణబ్రాహ్మణాసే. ఇచ్చాయస్మా నన్దోతి. ఇచ్చాతి పదసన్ధి…పే… ఇచ్చాయస్మా నన్దో.

దిట్ఠస్సుతేనాపి వదన్తి సుద్ధిన్తి దిట్ఠేనపి సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తి; సుతేనాపి సుద్ధిం…పే… దిట్ఠస్సుతేనాపి సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తీతి – దిట్ఠస్సుతేనాపి వదన్తి సుద్ధిం.

సీలబ్బతేనాపి వదన్తి సుద్ధిన్తి సీలేనాపి సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తి; వతేనాపి సుద్ధిం…పే… వోహరన్తి; సీలబ్బతేనాపి సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తీతి – సీలబ్బతేనాపి వదన్తి సుద్ధిం.

అనేకరూపేన వదన్తి సుద్ధిన్తి అనేకవిధకోతూహలమఙ్గలేన సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం వదన్తి కథేన్తి భణన్తి దీపయన్తి వోహరన్తీతి – అనేకరూపేన వదన్తి సుద్ధిం.

తే చే మునీ బ్రూసి అనోఘతిణ్ణేతి. తే చేతి దిట్ఠిగతికే. మునీతి మోనం వుచ్చతి ఞాణం…పే… సఙ్గజాలమతిచ్చ సో ముని. బ్రూసి అనోఘతిణ్ణేతి కామోఘం భవోఘం దిట్ఠోఘం అవిజ్జోఘం అతిణ్ణే అనతిక్కన్తే అసమతిక్కన్తే అవీతివత్తే అన్తోజాతిజరామరణే పరివత్తేన్తే అన్తోసంసారపథే పరివత్తేన్తే జాతియా అనుగతే జరాయ అనుసటే బ్యాధినా అభిభూతే మరణేన అబ్భాహతే అతాణే అలేణే అసరణే అసరణీభూతే. బ్రూసీతి బ్రూసి ఆచిక్ఖసి దేసేసి పఞ్ఞపేసి పట్ఠపేసి వివరసి విభజసి ఉత్తానీకరోసి పకాసేసీతి – తే చే మునీ బ్రూసి అనోఘతిణ్ణే.

అథ కో చరహి దేవమనుస్సలోకే, అతారి జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిసాతి అథ కో ఏసో సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ జాతిజరామరణం అతరి ఉత్తరి పతరి సమతిక్కమి వీతివత్తయి. మారిసాతి పియవచనం గరువచనం సగారవసప్పతిస్సాధివచనమేతం మారిసాతి – అథ కో చరహి దేవమనుస్సలోకే, అతారి జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిస.

పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేతన్తి. పుచ్ఛామి తన్తి పుచ్ఛామి తం యాచామి తం అజ్ఝేసామి తం పసాదేమి తం. భగవాతి గారవాధివచనమేతం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి. బ్రూహి మేతన్తి బ్రూహి ఆచిక్ఖాహి దేసేహి పఞ్ఞపేహి పట్ఠపేహి వివరాహి విభజాహి ఉత్తానీకరోహి పకాసేహీతి – పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేతం. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –

‘‘యే కేచిమే సమణబ్రాహ్మణాసే, [ఇచ్చాయస్మా నన్దో]

దిట్ఠస్సుతేనాపి వదన్తి సుద్ధిం;

సీలబ్బతేనాపి వదన్తి సుద్ధిం, అనేకరూపేన వదన్తి సుద్ధిం.

తే చే మునీ బ్రూసి అనోఘతిణ్ణే, అథ కో చరహి దేవమనుస్సలోకే;

అతారి జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిస, పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేత’’న్తి.

౫౧. నాహం సబ్బే సమణబ్రాహ్మణాసే, [నన్దాతి భగవా]

జాతిజరాయ నివుతాతి బ్రూమి;

యే సీధ దిట్ఠం వ సుతం ముతం వా, సీలబ్బతం వాపి పహాయ సబ్బం.

అనేకరూపమ్పి పహాయ సబ్బం, తణ్హం పరిఞ్ఞాయ అనాసవాసే [అనాసవా యే (స్యా. క.)] ;

తే వే నరా ఓఘతిణ్ణాతి బ్రూమి.

నాహం సబ్బే సమణబ్రాహ్మణాసే, నన్దాతి భగవా జాతిజరాయ నివుతాతి బ్రూమీతి నాహం, నన్ద, సబ్బే సమణబ్రాహ్మణా జాతిజరాయ ఆవుతా నివుతా ఓవుతా పిహితా పటిచ్ఛన్నా పటికుజ్జితాతి వదామి. అత్థి తే సమణబ్రాహ్మణా యేసం జాతి చ జరామరణఞ్చ పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మాతి బ్రూమి ఆచిక్ఖామి దేసేమి పఞ్ఞపేమి పట్ఠపేమి వివరామి విభజామి ఉత్తానీకరోమి పకాసేమీతి – నాహం సబ్బే సమణబ్రాహ్మణాసే నన్దాతి భగవా జాతిజరాయ నివుతాతి బ్రూమి.

యే సీధ దిట్ఠం వ సుతం ముతం వా, సీలబ్బతం వాపి పహాయ సబ్బన్తి యే సబ్బా దిట్ఠసుద్ధియో పహాయ జహిత్వా పజహిత్వా వినోదేత్వా బ్యన్తీకరిత్వా అనభావం గమేత్వా. యే సబ్బా సుతసుద్ధియో పహాయ…పే… యే సబ్బా ముతసుద్ధియో పహాయ, యే సబ్బా దిట్ఠసుతముతసుద్ధియో పహాయ యే సబ్బా సీలసుద్ధియో పహాయ, యే సబ్బా వతసుద్ధియో పహాయ, యే సబ్బా సీలబ్బతసుద్ధియో పహాయ జహిత్వా పజహిత్వా వినోదేత్వా బ్యన్తీకరిత్వా అనభావం గమేత్వాతి – యే సీధ దిట్ఠంవ సుతం ముతం వా, సీలబ్బతం వాపి పహాయ సబ్బం.

అనేకరూపమ్పి పహాయ సబ్బన్తి అనేకవిధకోతూహలమఙ్గలేన సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం పహాయ జహిత్వా పజహిత్వా వినోదేత్వా బ్యన్తీకరిత్వా అనభావం గమేత్వాతి – అనేకరూపమ్పి పహాయ సబ్బం.

తణ్హం పరిఞ్ఞాయ అనాసవా సే, తే వే నరా ఓఘతిణ్ణాతి బ్రూమీతి. తణ్హాతి రూపతణ్హా సద్దతణ్హా గన్ధతణ్హా రసతణ్హా ఫోట్ఠబ్బతణ్హా ధమ్మతణ్హా. తణ్హం పరిఞ్ఞాయాతి తణ్హం తీహి పరిఞ్ఞాహి పరిజానిత్వా – ఞాతపరిఞ్ఞాయ, తీరణపరిఞ్ఞాయ, పహానపరిఞ్ఞాయ. కతమా ఞాతపరిఞ్ఞా? తణ్హం జానాతి [పజానాతి (స్యా.) పరిజానాతి (క.) మహాని. ౧౩] ‘‘అయం రూపతణ్హా, అయం సద్దతణ్హా, అయం గన్ధతణ్హా, అయం రసతణ్హా, అయం ఫోట్ఠబ్బతణ్హా, అయం ధమ్మతణ్హా’’తి జానాతి పస్సతి – అయం ఞాతపరిఞ్ఞా.

కతమా తీరణపరిఞ్ఞా? ఏవం ఞాతం కత్వా తణ్హం తీరేతి అనిచ్చతో దుక్ఖతో రోగతో గణ్డతో…పే… నిస్సరణతో తీరేతి – అయం తీరణపరిఞ్ఞా.

కతమా పహానపరిఞ్ఞా? ఏవం తీరయిత్వా తణ్హం పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి. వుత్తఞ్హేతం భగవతా – ‘‘యో, భిక్ఖవే, తణ్హాయ ఛన్దరాగో తం పజహథ. ఏవం సా తణ్హా పహీనా భవిస్సతి ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా’’. అయం పహానపరిఞ్ఞా. తణ్హం పరిఞ్ఞాయాతి తణ్హం ఇమాహి తీహి పరిఞ్ఞాహి పరిజానిత్వా. అనాసవాతి చత్తారో ఆసవా – కామాసవో, భవాసవో, దిట్ఠాసవో, అవిజ్జాసవో. యేసం ఇమే ఆసవా పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా, తే వుచ్చన్తి అనాసవా అరహన్తో ఖీణాసవా – తణ్హం పరిఞ్ఞాయ అనాసవా.

తే వే నరా ఓఘతిణ్ణాతి బ్రూమీతి యే తణ్హం పరిఞ్ఞాయ అనాసవా, తే కామోఘం తిణ్ణా భవోఘం తిణ్ణా దిట్ఠోఘం తిణ్ణా అవిజ్జోఘం తిణ్ణా సబ్బసంసారపథం తిణ్ణా ఉత్తిణ్ణా నిత్తిణ్ణా అతిక్కన్తా సమతిక్కన్తా వీతివత్తాతి బ్రూమి ఆచిక్ఖామి దేసేమి పఞ్ఞపేమి పట్ఠపేమి వివరామి విభజామి ఉత్తానీకరోమి పకాసేమీతి – తణ్హం పరిఞ్ఞాయ అనాసవాసే తే వే నరా ఓఘతిణ్ణాతి బ్రూమి. తేనాహ భగవా –

‘‘నాహం సబ్బే సమణబ్రాహ్మణాసే, [నన్దాతి భగవా]

జాతిజరాయ నివుతాతి బ్రూమి;

యే సీధ దిట్ఠం వ సుతం ముతం వా, సీలబ్బతం వాపి పహాయ సబ్బం.

అనేకరూపమ్పి పహాయ సబ్బం, తణ్హం పరిఞ్ఞాయ అనాసవాసే;

తే వే నరా ఓఘతిణ్ణాతి బ్రూమీ’’తి.

౫౨. ఏతాభినన్దామి వచో మహేసినో, సుకిత్తితం గోతమనూపధీకం;

యే సీధ దిట్ఠం వ సుతం ముతం వా, సీలబ్బతం వాపి పహాయ సబ్బం.

అనేకరూపమ్పి పహాయ సబ్బం, తణ్హం పరిఞ్ఞాయ అనాసవాసే;

అహమ్పి తే ఓఘతిణ్ణాతి బ్రూమి.

ఏతాభినన్దామి వచో మహేసినోతి. ఏతన్తి తుయ్హం వచనం బ్యప్పథం దేసనం అనుసాసనం అనుసిట్ఠం నన్దామి అభినన్దామి మోదామి అనుమోదామి ఇచ్ఛామి సాదియామి పత్థయామి పిహయామి అభిజప్పామి. మహేసినోతి కిం మహేసి భగవా? మహన్తం సీలక్ఖన్ధం ఏసీ గవేసీ పరియేసీతి మహేసి…పే… కహం నరాసభోతి మహేసీతి – ఏతాభినన్దామి వచో మహేసినో.

సుకిత్తితం గోతమనూపధీకన్తి. సుకిత్తితన్తి సుకిత్తితం సుఆచిక్ఖితం [స్వాచిక్ఖితం (క.)] సుదేసితం సుపఞ్ఞపితం సుపట్ఠపితం సువివటం సువిభత్తం సుఉత్తానీకతం సుపకాసితం. గోతమనూపధీకన్తి ఉపధీ వుచ్చన్తి కిలేసా చ ఖన్ధా చ అభిసఙ్ఖారా చ. ఉపధిప్పహానం ఉపధివూపసమం ఉపధినిస్సగ్గం ఉపధిపటిప్పస్సద్ధం అమతం నిబ్బానన్తి – సుకిత్తితం గోతమనూపధీకం.

యే సీధ దిట్ఠం వ సుతం ముతం వా, సీలబ్బతం వాపి పహాయ సబ్బన్తి యే సబ్బా దిట్ఠసుద్ధియో పహాయ జహిత్వా పజహిత్వా వినోదేత్వా బ్యన్తీకరిత్వా అనభావం గమేత్వా. యే సబ్బా సుతసుద్ధియో…పే… యే సబ్బా ముతసుద్ధియో… యే సబ్బా దిట్ఠసుతముతసుద్ధియో… యే సబ్బా సీలసుద్ధియో… యే సబ్బా వతసుద్ధియో… యే సబ్బా సీలబ్బతసుద్ధియో పహాయ జహిత్వా పజహిత్వా వినోదేత్వా బ్యన్తీకరిత్వా అనభావం గమేత్వాతి – యే సీధ దిట్ఠం వ సుతం ముతం వా, సీలబ్బతం వాపి పహాయ సబ్బం.

అనేకరూపమ్పి పహాయ సబ్బన్తి అనేకవిధకోతూహలమఙ్గలేన సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం పహాయ జహిత్వా పజహిత్వా వినోదేత్వా బ్యన్తీకరిత్వా అనభావం గమేత్వాతి – అనేకరూపమ్పి పహాయ సబ్బం.

తణ్హం పరిఞ్ఞాయ అనాసవాసే, అహమ్పి తే ఓఘతిణ్ణాతి బ్రూమీతి. తణ్హాతి రూపతణ్హా సద్దతణ్హా గన్ధతణ్హా రసతణ్హా ఫోట్ఠబ్బతణ్హా ధమ్మతణ్హా. తణ్హం పరిఞ్ఞాయాతి తణ్హం తీహి పరిఞ్ఞాహి పరిజానిత్వా – ఞాతపరిఞ్ఞాయ, తీరణపరిఞ్ఞాయ [తిరణపరిఞ్ఞాయ (స్యా.)], పహానపరిఞ్ఞాయ. కతమా ఞాతపరిఞ్ఞా? తణ్హం జానాతి – అయం రూపతణ్హా, అయం సద్దతణ్హా, అయం గన్ధతణ్హా, అయం రసతణ్హా, అయం ఫోట్ఠబ్బతణ్హా, అయం ధమ్మతణ్హాతి జానాతి పస్సతి – అయం ఞాతపరిఞ్ఞా.

కతమా తీరణపరిఞ్ఞా? ఏవం ఞాతం కత్వా తణ్హం తీరేతి [తిరేతి (స్యా.)] అనిచ్చతో దుక్ఖతో రోగతో గణ్డతో సల్లతో అఘతో ఆబాధతో పరతో పలోకతో ఈతితో ఉపద్దవతో భయతో ఉపసగ్గతో చలతో పభఙ్గుతో అద్ధువతో అతాణతో అలేణతో అసరణతో అసరణీభూతతో రిత్తతో తుచ్ఛతో సుఞ్ఞతో అనత్తతో ఆదీనవతో విపరిణామధమ్మతో అసారకతో అఘమూలతో వధకతో విభవతో సాసవతో సఙ్ఖతతో మారామిసతో జాతిధమ్మతో జరాధమ్మతో బ్యాధిధమ్మతో మరణధమ్మతో సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసధమ్మతో సంకిలేసధమ్మతో సముదయతో అత్థఙ్గమతో అస్సాదతో ఆదీనవతో నిస్సరణతో తీరేతి – అయం తీరణపరిఞ్ఞా.

కతమా పహానపరిఞ్ఞా? ఏవం తీరయిత్వా తణ్హం పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి – అయం పహానపరిఞ్ఞా.

తణ్హం పరిఞ్ఞాయాతి తణ్హం ఇమాహి తీహి పరిఞ్ఞాహి పరిజానిత్వా. అనాసవాతి చత్తారో ఆసవా – కామాసవో, భవాసవో, దిట్ఠాసవో, అవిజ్జాసవో. యేసం ఇమే ఆసవా పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా, తే వుచ్చన్తి అనాసవా అరహన్తో ఖీణాసవా. తణ్హం పరిఞ్ఞాయ అనాసవాసే, అహమ్పి తే ఓఘతిణ్ణాతి. బ్రూమీతి యే తణ్హం పరిఞ్ఞాయ అనాసవా, అహమ్పి తే కామోఘం తిణ్ణా భవోఘం తిణ్ణా దిట్ఠోఘం తిణ్ణా అవిజ్జోఘం తిణ్ణా సబ్బసంసారపథం తిణ్ణా ఉత్తిణ్ణా నిత్తిణ్ణా అతిక్కన్తా సమతిక్కన్తా వీతివత్తాతి బ్రూమి వదామితి – తణ్హం పరిఞ్ఞాయ అనాసవాసే, అహమ్పి తే ఓఘతిణ్ణాతి బ్రూమి. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –

‘‘ఏతాభినన్దామి వచో మహేసినో, సుకిత్తితం గోతమనూపధీకం;

యే సీధ దిట్ఠం వ సుతం ముతం వా, సీలబ్బతం వాపి పహాయ సబ్బం.

అనేకరూపమ్పి పహాయ సబ్బం, తణ్హం పరిఞ్ఞాయ అనాసవాసే;

అహమ్పి తే ఓఘతిణ్ణాతి బ్రూమీ’’తి.

నన్దమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో సత్తమో.