౬. ఉపసీవమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో
౩౮. ఏకో అహం సక్క మహన్తమోఘం, [ఇచ్చాయస్మా ఉపసీవో]
అనిస్సితో నో విసహామి తారితుం;
ఆరమ్మణం [ఆరమణం (క.)] బ్రూహి సమన్తచక్ఖు, యం నిస్సితో ఓఘమిమం తరేయ్యం.
ఏకో అహం సక్క మహన్తమోఘన్తి. ఏకోతి పుగ్గలో వా మే దుతియో నత్థి, ధమ్మో వా మే దుతియో నత్థి, యం వా పుగ్గలం నిస్సాయ ధమ్మం వా నిస్సాయ మహన్తం కామోఘం భవోఘం దిట్ఠోఘం అవిజ్జోఘం తరేయ్యం ఉత్తరేయ్యం పతరేయ్యం సమతిక్కమేయ్యం వీతివత్తేయ్యన్తి. సక్కాతి సక్కో. భగవా సక్యకులా పబ్బజితోతిపి సక్కో. అథ వా, అడ్ఢో మహద్ధనో ధనవాతిపి సక్కో. తస్సిమాని ధనాని, సేయ్యథిదం – సద్ధాధనం సీలధనం హిరిధనం ఓత్తప్పధనం సుతధనం చాగధనం పఞ్ఞాధనం సతిపట్ఠానధనం…పే… నిబ్బానధనం. ఇమేహి అనేకేహి ధనరతనేహి అడ్ఢో మహద్ధనో ధనవాతిపి సక్కో. అథ వా, సక్కో పహు విసవీ అలమత్తో సూరో వీరో విక్కన్తో అభీరూ అఛమ్భీ అనుత్రాసీ అపలాయీ పహీనభయభేరవో విగతలోమహంసోతిపి సక్కోతి – ఏకో అహం సక్క మహన్తమోఘం.
ఇచ్చాయస్మా ఉపసీవోతి. ఇచ్చాతి పదసన్ధి…పే…. ఆయస్మాతి పియవచనం…పే…. ఉపసీవోతి తస్స బ్రాహ్మణస్స నామం…పే… అభిలాపోతి – ఇచ్చాయస్మా ఉపసీవో.
అనిస్సితో నో విసహామి తారితున్తి. అనిస్సితోతి పుగ్గలం వా అనిస్సితో ధమ్మం వా అనిస్సితో నో విసహామి న ఉస్సహామి న సక్కోమి న పటిబలో మహన్తం కామోఘం భవోఘం దిట్ఠోఘం అవిజ్జోఘం తరితుం ఉత్తరితుం పతరితుం సమతిక్కమితుం వీతివత్తితున్తి – అనిస్సితో నో విసహామి తారితుం.
ఆరమ్మణం బ్రూహి సమన్తచక్ఖూతి ఆరమ్మణం ఆలమ్బణం నిస్సయం ఉపనిస్సయం బ్రూహి ఆచిక్ఖాహి దేసేహి పఞ్ఞపేహి పట్ఠపేహి వివరాహి విభజాహి ఉత్తానీకరోహి పకాసేహి. సమన్తచక్ఖూతి సమన్తచక్ఖు వుచ్చతి సబ్బఞ్ఞుతఞాణం. భగవా తేన సబ్బఞ్ఞుతఞాణేన ఉపేతో సముపేతో ఉపాగతో సముపాగతో ఉపపన్నో సముపపన్నో సమన్నాగతో.
న తస్స అదిట్ఠమిధత్థి కిఞ్చి, అథో అవిఞ్ఞాతమజానితబ్బం;
సబ్బం అభిఞ్ఞాసి యదత్థి నేయ్యం, తథాగతో తేన సమన్తచక్ఖూతి.
ఆరమ్మణం బ్రూహి సమన్తచక్ఖు.
యం నిస్సితో ఓఘమిమం తరేయ్యన్తి. యం నిస్సితోతి యం పుగ్గలం వా నిస్సితో ధమ్మం వా నిస్సితో మహన్తం కామోఘం భవోఘం దిట్ఠోఘం అవిజ్జోఘం తరేయ్యం ఉత్తరేయ్యం పతరేయ్యం సమతిక్కమేయ్యం వీతివత్తేయ్యన్తి – యం నిస్సితో ఓఘమిమం తరేయ్యం. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –
‘‘ఏకో అహం సక్క మహన్తమోఘం, [ఇచ్చాయస్మా ఉపసీవో]
అనిస్సితో నో విసహామి తారితుం;
ఆరమ్మణం బ్రూహి సమన్తచక్ఖు, యం నిస్సితో ఓఘమిమం తరేయ్య’’న్తి.
౩౯. ఆకిఞ్చఞ్ఞం పేక్ఖమానో సతిమా, [ఉపసీవాతి భగవా]
నత్థీతి నిస్సాయ తరస్సు ఓఘం;
కామే పహాయ విరతో కథాహి, తణ్హక్ఖయం నత్తమహాభిపస్స [రత్తమహాభిపస్స (స్యా.) పస్స అభిధానగన్థే అబ్యయవగ్గే] .
ఆకిఞ్చఞ్ఞం పేక్ఖమానో సతిమాతి సో బ్రాహ్మణో పకతియా ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తిం లాభీయేవ నిస్సయం న జానాతి – ‘‘అయం మే నిస్సయో’’తి. తస్స భగవా నిస్సయఞ్చ ఆచిక్ఖతి ఉత్తరిఞ్చ నియ్యానపథం. ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తిం సతో సమాపజ్జిత్వా తతో వుట్ఠహిత్వా తత్థ జాతే చిత్తచేతసికే ధమ్మే అనిచ్చతో పేక్ఖమానో, దుక్ఖతో…పే… రోగతో… గణ్డతో… సల్లతో… అఘతో… ఆబాధతో… పరతో… పలోకతో… ఈతితో… ఉపద్దవతో… భయతో… ఉపసగ్గతో… చలతో… పభఙ్గుతో… అద్ధువతో… అతాణతో… అలేణతో… అసరణతో… అసరణీభూతతో… రిత్తతో… తుచ్ఛతో… సుఞ్ఞతో… అనత్తతో… ఆదీనవతో… విపరిణామధమ్మతో… అసారకతో… అఘమూలతో… భవతో… విభవతో… సాసవతో… సఙ్ఖతతో… మారామిసతో… జాతిధమ్మతో… జరాధమ్మతో… బ్యాధిధమ్మతో… మరణధమ్మతో… సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసధమ్మతో … సముదయధమ్మతో… అత్థఙ్గమతో… అస్సాదతో… ఆదీనవతో… నిస్సరణతో పేక్ఖమానో దక్ఖమానో ఓలోకయమానో నిజ్ఝాయమానో ఉపపరిక్ఖమానో.
సతిమాతి యా సతి అనుస్సతి పటిస్సతి…పే… సమ్మాసతి – అయం వుచ్చతి సతి. ఇమాయ సతియా ఉపేతో హోతి…పే… సమన్నాగతో, సో వుచ్చతి సతిమాతి – ఆకిఞ్చఞ్ఞం పేక్ఖమానో సతిమా.
ఉపసీవాతి భగవాతి. ఉపసీవాతి భగవా తం బ్రాహ్మణం నామేన ఆలపతి. భగవాతి గారవాధివచనమేతం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి – ఉపసీవాతి భగవా.
నత్థీతి నిస్సాయ తరస్సు ఓఘన్తి నత్థి కిఞ్చీతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తి. కింకారణా నత్థి కిఞ్చీతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తి? విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తిం సతో సమాపజ్జిత్వా తతో వుట్ఠహిత్వా తఞ్ఞేవ విఞ్ఞాణం అభావేతి, విభావేతి, అన్తరధాపేతి, నత్థి కిఞ్చీతి పస్సతి. తంకారణా నత్థి కిఞ్చీతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తిం నిస్సాయ ఉపనిస్సాయ ఆలమ్బణం కరిత్వా కామోఘం భవోఘం దిట్ఠోఘం అవిజ్జోఘం తరస్సు ఉత్తరస్సు పతరస్సు సమతిక్కమస్సు వీతివత్తస్సూతి – నత్థీతి నిస్సాయ తరస్సు ఓఘం.
కామే పహాయ విరతో కథాహీతి. కామాతి ఉద్దానతో ద్వే కామా – వత్థుకామా చ కిలేసకామా చ…పే… ఇమే వుచ్చన్తి వత్థుకామా …పే… ఇమే వుచ్చన్తి కిలేసకామా. కామే పహాయాతి వత్థుకామే పరిజానిత్వా కిలేసకామే పహాయ పజహిత్వా వినోదేత్వా బ్యన్తీకరిత్వా అనభావం గమేత్వాతి – కామే పహాయ. విరతో కథాహీతి కథంకథా వుచ్చతి విచికిచ్ఛా. దుక్ఖే కఙ్ఖా…పే… ఛమ్భితత్తం చిత్తస్స మనోవిలేఖో కథంకథాయ ఆరతో విరతో పటివిరతో నిక్ఖన్తో నిస్సటో విప్పముత్తో విసఞ్ఞుత్తో విమరియాదికతేన చేతసా విహరతీతి – ఏవమ్పి విరతో కథాహి…పే… అథ వా, ద్వత్తింసాయ తిరచ్ఛానకథాయ ఆరతో విరతో పటివిరతో నిక్ఖన్తో నిస్సటో విప్పముత్తో విసఞ్ఞుత్తో విమరియాదికతేన చేతసా విహరతీతి ఏవమ్పి విరతో కథాహీతి – కామే పహాయ విరతో కథాహి.
తణ్హక్ఖయం నత్తమహాభిపస్సాతి. తణ్హాతి రూపతణ్హా…పే… ధమ్మతణ్హా. నత్తం వుచ్చతి రత్తి. అహోతి దివసో. రత్తిఞ్చ దివా చ తణ్హక్ఖయం రాగక్ఖయం దోసక్ఖయం మోహక్ఖయం గతిక్ఖయం ఉపపత్తిక్ఖయం పటిసన్ధిక్ఖయం భవక్ఖయం సంసారక్ఖయం వట్టక్ఖయం పస్స అభిపస్స దక్ఖ ఓలోకయ నిజ్ఝాయ ఉపపరిక్ఖాతి – తణ్హక్ఖయం నత్తమహాభిపస్స. తేనాహ భగవా –
‘‘ఆకిఞ్చఞ్ఞం పేక్ఖమానో సతిమా, [ఉపసీవాతి భగవా]
నత్థీతి నిస్సాయ తరస్సు ఓఘం;
కామే పహాయ విరతో కథాహి, తణ్హక్ఖయం నత్తమహాభిపస్సా’’తి.
౪౦. సబ్బేసు కామేసు యో వీతరాగో, [ఇచ్చాయస్మా ఉపసీవో]
ఆకిఞ్చఞ్ఞం నిస్సితో హిత్వా మఞ్ఞం;
సఞ్ఞావిమోక్ఖే పరమేధిముత్తో, తిట్ఠే ను సో తత్థ అనానుయాయీ.
సబ్బేసు కామేసు యో వీతరాగోతి. సబ్బేసూతి సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం అసేసం నిస్సేసం పరియాదియనవచనమేతం సబ్బేసూతి. కామేసూతి కామాతి ఉద్దానతో ద్వే కామా – వత్థుకామా చ కిలేసకామా చ…పే… ఇమే వుచ్చన్తి వత్థుకామా…పే… ఇమే వుచ్చన్తి కిలేసకామా. సబ్బేసు కామేసు యో వీతరాగోతి. సబ్బేసు కామేసు యో వీతరాగో విగతరాగో చత్తరాగో వన్తరాగో ముత్తరాగో పహీనరాగో పటినిస్సట్ఠరాగో విక్ఖమ్భనతోతి – సబ్బేసు కామేసు యో వీతరాగో.
ఇచ్చాయస్మా ఉపసీవోతి. ఇచ్చాతి పదసన్ధి…పే…. ఆయస్మాతి పియవచనం…పే…. ఉపసీవోతి తస్స బ్రాహ్మణస్స నామం…పే… అభిలాపోతి – ఇచ్చాయస్మా ఉపసీవో.
ఆకిఞ్చఞ్ఞం నిస్సితో హిత్వా మఞ్ఞన్తి. హేట్ఠిమా ఛ సమాపత్తియో హిత్వా చజిత్వా పరిచ్చజిత్వా అతిక్కమిత్వా సమతిక్కమిత్వా వీతివత్తిత్వా ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తిం నిస్సితో అల్లీనో ఉపగతో సముపగతో అజ్ఝోసితో అధిముత్తోతి – ఆకిఞ్చఞ్ఞం నిస్సితో హిత్వా మఞ్ఞం.
సఞ్ఞావిమోక్ఖే పరమేధిముత్తోతి సఞ్ఞావిమోక్ఖా వుచ్చన్తి సత్త సఞ్ఞాసమాపత్తియో. తాసం సఞ్ఞాసమాపత్తీనం ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తివిమోక్ఖో [విమోక్ఖా (క.) ఏవమఞ్ఞేసు పదేసు బహువచనేన] అగ్గో చ సేట్ఠో చ విసేట్ఠో చ పామోక్ఖో చ ఉత్తమో చ పవరో చ, పరమే అగ్గే సేట్ఠే విసేట్ఠే పామోక్ఖే ఉత్తమే పవరే అధిముత్తివిమోక్ఖేన అధిముత్తో తత్రాధిముత్తో తదధిముత్తో తచ్చరితో తబ్బహులో తగ్గరుకో తన్నిన్నో తప్పోణో తప్పబ్భారో తదధిముత్తో తదధిపతేయ్యోతి – సఞ్ఞావిమోక్ఖే పరమేధిముత్తో.
తిట్ఠే ను సో తత్థ అనానుయాయీతి. తిట్ఠే నూతి సంసయపుచ్ఛా విమతిపుచ్ఛా ద్వేళ్హకపుచ్ఛా అనేకంసపుచ్ఛా, ‘‘ఏవం ను ఖో, నను ఖో, కిం ను ఖో, కథం ను ఖో’’తి – తిట్ఠే ను. తత్థాతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనే. అనానుయాయీతి అనానుయాయీ అవిచ్చమానో [అవేధమానో (స్యా.)] అవిగచ్ఛమానో అనన్తరధాయమానో అపరిహాయమానో…పే…. అథ వా, అరజ్జమానో అదుస్సమానో అముయ్హమానో అకిలిస్సమానోతి – తిట్ఠే ను సో తత్థ అనానుయాయీ. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –
‘‘సబ్బేసు కామేసు యో వీతరాగో, [ఇచ్చాయస్మా ఉపసీవో]
ఆకిఞ్చఞ్ఞం నిస్సితో హిత్వా మఞ్ఞం;
సఞ్ఞావిమోక్ఖే పరమేధిముత్తో, తిట్ఠే ను సో తత్థ అనానుయాయీ’’తి.
౪౧. సబ్బేసు కామేసు యో వీతరాగో, [ఉపసీవాతి భగవా]
ఆకిఞ్చఞ్ఞం నిస్సితో హిత్వా మఞ్ఞం;
సఞ్ఞావిమోక్ఖే పరమేధిముత్తో, తిట్ఠేయ్య సో తత్థ అనానుయాయీ.
సబ్బేసు కామేసు యో వీతరాగోతి. సబ్బేసూతి సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం అసేసం నిస్సేసం పరియాదియనవచనమేతం సబ్బేసూతి. కామేసూతి కామాతి ఉద్దానతో ద్వే కామా – వత్థుకామా చ కిలేసకామా చ…పే… ఇమే వుచ్చన్తి వత్థుకామా…పే… ఇమే వుచ్చన్తి కిలేసకామా. సబ్బేసు కామేసు యో వీతరాగోతి సబ్బేసు కామేసు యో వీతరాగో…పే… పటినిస్సట్ఠరాగో విక్ఖమ్భనతోతి – సబ్బేసు కామేసు యో వీతరాగో.
ఉపసీవాతి భగవాతి. ఉపసీవాతి భగవా తం బ్రాహ్మణం నామేన ఆలపతి. భగవాతి గారవాధివచనమేతం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి – ఉపసీవాతి భగవా.
ఆకిఞ్చఞ్ఞం నిస్సితో హిత్వా మఞ్ఞన్తి. హేట్ఠిమా ఛ సమాపత్తియో హిత్వా చజిత్వా పరిచ్చజిత్వా అతిక్కమిత్వా సమతిక్కమిత్వా వీతివత్తిత్వా ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తిం నిస్సితో అల్లీనో ఉపగతో సముపగతో అజ్ఝోసితో అధిముత్తోతి – ఆకిఞ్చఞ్ఞం నిస్సితో హిత్వా మఞ్ఞం.
సఞ్ఞావిమోక్ఖే పరమేధిముత్తోతి సఞ్ఞావిమోక్ఖా వుచ్చన్తి సత్త సఞ్ఞాసమాపత్తియో. తాసం సఞ్ఞాసమాపత్తీనం ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తివిమోక్ఖో అగ్గో చ సేట్ఠో చ విసేట్ఠో చ పామోక్ఖో చ ఉత్తమో చ పవరో చ, పరమే అగ్గే సేట్ఠే విసేట్ఠే పామోక్ఖే ఉత్తమే పవరే అధిముత్తివిమోక్ఖేన అధిముత్తో తత్రాధిముత్తో తదధిముత్తో…పే… తదధిపతేయ్యోతి – సఞ్ఞావిమోక్ఖే పరమేధిముత్తో.
తిట్ఠేయ్య సో తత్థ అనానుయాయీతి. తిట్ఠేయ్యాతి తిట్ఠేయ్య సట్ఠికప్పసహస్సాని. తత్థాతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనే. అనానుయాయీతి అనానుయాయీ అవిచ్చమానో అవిగచ్ఛమానో అనన్తరధాయమానో అపరిహాయమానో. అథ వా, అరజ్జమానో అదుస్సమానో అముయ్హమానో అకిలిస్సమానోతి – తిట్ఠేయ్య సో తత్థ అనానుయాయీ. తేనాహ భగవా –
‘‘సబ్బేసు కామేసు యో వీతరాగో, [ఉపసీవాతి భగవా]
ఆకిఞ్చఞ్ఞం నిస్సితో హిత్వా మఞ్ఞం;
సఞ్ఞావిమోక్ఖే పరమేధిముత్తో, తిట్ఠేయ్య సో తత్థ అనానుయాయీ’’తి.
౪౨. తిట్ఠే చే సో తత్థ అనానుయాయీ, పూగమ్పి వస్సాని [వస్సానం (స్యా. క.)] సమన్తచక్ఖు;
తత్థేవ సో సీతిసియా విముత్తో, చవేథ విఞ్ఞాణం తథావిధస్స.
తిట్ఠే చే సో తత్థ అనానుయాయీతి సచే సో తిట్ఠేయ్య సట్ఠికప్పసహస్సాని. తత్థాతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనే. అనానుయాయీతి అనానుయాయీ అవిచ్చమానో అవిగచ్ఛమానో అనన్తరధాయమానో అపరిహాయమానో. అథ వా, అరజ్జమానో అదుస్సమానో అముయ్హమానో అకిలిస్సమానోతి – తిట్ఠే చే సో తత్థ అనానుయాయీ.
పూగమ్పి వస్సాని సమన్తచక్ఖూతి. పూగమ్పి వస్సానీతి పూగమ్పి వస్సాని బహూని వస్సాని [బహున్నం వస్సానం (స్యా.)] బహూని వస్ససతాని బహూని వస్ససహస్సాని బహూని వస్ససతసహస్సాని బహూని కప్పాని బహూని కప్పసతాని బహూని కప్పసహస్సాని బహూని కప్పసతసహస్సాని. సమన్తచక్ఖూతి సమన్తచక్ఖు వుచ్చతి సబ్బఞ్ఞుతఞాణం…పే… తథాగతో తేన సమన్తచక్ఖూతి – పూగమ్పి వస్సాని సమన్తచక్ఖు.
తత్థేవ సో సీతిసియా విముత్తో, చవేథ విఞ్ఞాణం తథావిధస్సాతి తత్థేవ సో సీతిభావమనుప్పత్తో నిచ్చో ధువో సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో సస్సతిసమం తథేవ తిట్ఠేయ్య. అథ వా, తస్స విఞ్ఞాణం చవేయ్య ఉచ్ఛిజ్జేయ్య నస్సేయ్య వినస్సేయ్య న భవేయ్యాతి పునబ్భవపటిసన్ధివిఞ్ఞాణం నిబ్బత్తేయ్య కామధాతుయా వా రూపధాతుయా వా అరూపధాతుయా వాతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమాపన్నస్స సస్సతఞ్చ ఉచ్ఛేదఞ్చ పుచ్ఛతి. ఉదాహు తత్థేవ అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బాయేయ్య. అథ వా, తస్స విఞ్ఞాణం చవేయ్య పున పటిసన్ధివిఞ్ఞాణం నిబ్బత్తేయ్య కామధాతుయా వా రూపధాతుయా వా అరూపధాతుయా వాతి, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఉపపన్నస్స పరినిబ్బానఞ్చ పటిసన్ధిఞ్చ పుచ్ఛతి. తథావిధస్సాతి తథావిధస్స తాదిసస్స తస్సణ్ఠితస్స తప్పకారస్స తప్పటిభాగస్స ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఉపపన్నస్సాతి – తత్థేవ సో సీతిసియా విముత్తో, చవేథ విఞ్ఞాణం తథావిధస్స. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –
‘‘తిట్ఠే చే సో తత్థ అనానుయాయీ, పూగమ్పి వస్సాని సమన్తచక్ఖు;
తత్థేవ సో సీతిసియా విముత్తో, చవేథ విఞ్ఞాణం తథావిధస్సా’’తి.
౪౩. అచ్చి యథా వాతవేగేన ఖిత్తా, [ఉపసీవాతి భగవా]
అత్థం పలేతి న ఉపేతి సఙ్ఖం;
ఏవం మునీ నామకాయా విముత్తో, అత్థం పలేతి న ఉపేతి సఙ్ఖం.
అచ్చి యథా వాతవేగేన ఖిత్తాతి అచ్చి వుచ్చతి జాలసిఖా. వాతాతి పురత్థిమా వాతా పచ్ఛిమా వాతా ఉత్తరా వాతా దక్ఖిణా వాతా సరజా వాతా అరజా వాతా సీతా వాతా ఉణ్హా వాతా పరిత్తా వాతా అధిమత్తా వాతా [కాళవాతా (క.)] వేరమ్భవాతా పక్ఖవాతా సుపణ్ణవాతా తాలపణ్ణవాతా విధూపనవాతా. వాతవేగేన ఖిత్తాతి వాతవేగేన ఖిత్తా [ఖిత్తం (స్యా.) ఏవమఞ్ఞేసు పదేసు నిగ్గహీతన్తవసేన] ఉక్ఖిత్తా నున్నా పణున్నా ఖమ్భితా విక్ఖమ్భితాతి – అచ్చి యథా వాతవేగేన ఖిత్తా. ఉపసీవాతి భగవాతి. ఉపసీవాతి భగవా తం బ్రాహ్మణం నామేన ఆలపతి. భగవాతి గారవాధివచనమేతం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి – ఉపసీవాతి భగవా.
అత్థం పలేతి న ఉపేతి సఙ్ఖన్తి. అత్థం పలేతీతి అత్థం పలేతి, అత్థం గమేతి, అత్థం గచ్ఛతి నిరుజ్ఝతి వూపసమతి పటిప్పస్సమ్భతి. న ఉపేతి సఙ్ఖన్తి సఙ్ఖం [అముకం నామ దిసం గతోతి సఙ్ఖం (స్యా.)] న ఉపేతి, ఉద్దేసం న ఉపేతి, గణనం న ఉపేతి, పణ్ణత్తిం న ఉపేతి, ‘‘పురత్థిమం వా దిసం గతా, పచ్ఛిమం వా దిసం గతా, ఉత్తరం వా దిసం గతా, దక్ఖిణం వా దిసం గతా ఉద్ధం వా గతా, అధో వా గతా, తిరియం వా గతా, విదిసం వా గతా’’తి, సో హేతు నత్థి, పచ్చయో నత్థి, కారణం నత్థి, యేన సఙ్ఖం గచ్ఛేయ్యాతి – అత్థం పలేతి న ఉపేతి సఙ్ఖం.
ఏవం మునీ నామకాయా విముత్తోతి. ఏవన్తి ఓపమ్మసమ్పటిపాదనం. మునీతి మోనం వుచ్చతి ఞాణం …పే… సఙ్గజాలమతిచ్చ సో ముని. నామకాయా విముత్తోతి సో ముని పకతియా పుబ్బేవ రూపకాయా విముత్తో. తదఙ్గం సమతిక్కమా [తదఙ్గం సమతిక్కమ్మ (క.)] విక్ఖమ్భనప్పహానేన పహీనో. తస్స మునినో భవన్తం ఆగమ్మ చత్తారో అరియమగ్గా పటిలద్ధా హోన్తి. చతున్నం అరియమగ్గానం పటిలద్ధత్తా నామకాయో చ రూపకాయో చ పరిఞ్ఞాతా హోన్తి. నామకాయస్స చ రూపకాయస్స చ పరిఞ్ఞాతత్తా నామకాయా చ రూపకాయా చ ముత్తో విముత్తో సువిముత్తో అచ్చన్తఅనుపాదావిమోక్ఖేనాతి – ఏవం మునీ నామకాయా విముత్తో.
అత్థం పలేతి న ఉపేతి సఙ్ఖన్తి. అత్థం పలేతీతి అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బాయతి. న ఉపేతి సఙ్ఖన్తి అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బుతో సఙ్ఖం న ఉపేతి, ఉద్దేసం న ఉపేతి, గణనం న ఉపేతి, పణ్ణత్తిం న ఉపేతి – ఖత్తియోతి వా బ్రాహ్మణోతి వా వేస్సోతి వా సుద్దోతి వా గహట్ఠోతి వా పబ్బజితోతి వా దేవోతి వా మనుస్సోతి వా రూపీతి వా అరూపీతి వా సఞ్ఞీతి వా అసఞ్ఞీతి వా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞీతి వా. సో హేతు నత్థి పచ్చయో నత్థి కారణం నత్థి యేన సఙ్ఖం గచ్ఛేయ్యాతి – అత్థం పలేతి న ఉపేతి సఙ్ఖం. తేనాహ భగవా –
‘‘అచ్చి యథా వాతవేగేన ఖిత్తా, [ఉపసీవాతి భగవా]
అత్థం పలేతి న ఉపేతి సఙ్ఖం;
ఏవం మునీ నామకాయా విముత్తో, అత్థం పలేతి న ఉపేతి సఙ్ఖ’’న్తి.
౪౪. అత్థఙ్గతో సో ఉద వా సో నత్థి, ఉదాహు వే సస్సతియా అరోగో;
తం మే మునీ సాధు వియాకరోహి, తథా హి తే విదితో ఏస ధమ్మో.
అత్థఙ్గతో సో ఉద వా సో నత్థీతి సో అత్థఙ్గతో ఉదాహు నత్థి సో నిరుద్ధో ఉచ్ఛిన్నో వినట్ఠోతి – అత్థఙ్గతో సో ఉద వా సో నత్థి.
ఉదాహు వే సస్సతియా అరోగోతి ఉదాహు నిచ్చో ధువో సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో సస్సతిసమం తథేవ తిట్ఠేయ్యాతి – ఉదాహు వే సస్సతియా అరోగో.
తం మే మునీ సాధు వియాకరోహీతి. తన్తి యం పుచ్ఛామి యం యాచామి యం అజ్ఝేసామి యం పసాదేమి. మునీతి మోనం వుచ్చతి ఞాణం…పే… సఙ్గజాలమతిచ్చ సో ముని. సాధు వియాకరోహీతి సాధు ఆచిక్ఖాహి దేసేహి పఞ్ఞపేహి పట్ఠపేహి వివరాహి విభజాహి ఉత్తానీకరోహి పకాసేహీతి – తం మే మునీ సాధు వియాకరోహి.
తథా హి తే విదితో ఏస ధమ్మోతి తథా హి తే విదితో తులితో తీరితో విభూతో విభావితో ఏస ధమ్మోతి – తథా హి తే విదితో ఏస ధమ్మో. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –
‘‘అత్థఙ్గతో సో ఉద వా సో నత్థి, ఉదాహు వే సస్సతియా అరోగో;
తం మే మునీ సాధు వియాకరోహి, తథా హి తే విదితో ఏస ధమ్మో’’తి.
౪౫. అత్థఙ్గతస్స న పమాణమత్థి, [ఉపసీవాతి భగవా]
యేన నం వజ్జుం తం తస్స నత్థి;
సబ్బేసు ధమ్మేసు సమూహతేసు, సమూహతా వాదపథాపి సబ్బే.
అత్థఙ్గతస్స న పమాణమత్థీతి అత్థఙ్గతస్స అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బుతస్స రూపపమాణం నత్థి, వేదనాపమాణం నత్థి, సఞ్ఞాపమాణం నత్థి, సఙ్ఖారపమాణం నత్థి, విఞ్ఞాణపమాణం నత్థి, న అత్థి న సంవిజ్జతి నుపలబ్భతి పహీనం సముచ్ఛిన్నం వూపసన్తం పటిప్పస్సద్ధం అభబ్బుప్పత్తికం ఞాణగ్గినా దడ్ఢన్తి – అత్థఙ్గతస్స న పమాణమత్థి. ఉపసీవాతి భగవాతి ఉపసీవాతి భగవా తం బ్రాహ్మణం నామేన ఆలపతి. భగవాతి గారవాధివచనమేతం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి – ఉపసీవాతి భగవా.
యేన నం వజ్జుం తం తస్స నత్థీతి యేన తం రాగేన [యేన రాగేన (స్యా. క.) మహాని. ౯౪] వదేయ్యుం, యేన దోసేన వదేయ్యుం, యేన మోహేన వదేయ్యుం, యేన మానేన వదేయ్యుం, యాయ దిట్ఠియా వదేయ్యుం, యేన ఉద్ధచ్చేన వదేయ్యుం, యాయ విచికిచ్ఛాయ వదేయ్యుం, యేహి అనుసయేహి వదేయ్యుం – రత్తోతి వా దుట్ఠోతి వా మూళ్హోతి వా వినిబద్ధోతి వా పరామట్ఠోతి వా విక్ఖేపగతోతి వా అనిట్ఠఙ్గతోతి [అనిట్ఠాగతోతి (క.)] వా థామగతోతి వా, తే అభిసఙ్ఖారా పహీనా. అభిసఙ్ఖారానం పహీనత్తా గతియా యేన తం వదేయ్యుం – నేరయికోతి వా తిరచ్ఛానయోనికోతి వా పేత్తివిసయికోతి వా మనుస్సోతి వా దేవోతి వా రూపీతి వా అరూపీతి వా సఞ్ఞీతి వా అసఞ్ఞీతి వా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞీతి వా, సో హేతు నత్థి పచ్చయో నత్థి కారణం నత్థి యేన వదేయ్యుం కథేయ్యుం భణేయ్యుం దీపేయ్యుం వోహరేయ్యున్తి – యేన నం వజ్జుం తం తస్స నత్థి.
సబ్బేసు ధమ్మేసు సమూహతేసూతి సబ్బేసు ధమ్మేసు సబ్బేసు ఖన్ధేసు సబ్బేసు ఆయతనేసు సబ్బాసు ధాతూసు సబ్బాసు గతీసు సబ్బాసు ఉపపత్తీసు సబ్బాసు పటిసన్ధీసు సబ్బేసు భవేసు సబ్బేసు సంసారేసు సబ్బేసు వట్టేసు ఊహతేసు సమూహతేసు ఉద్ధతేసు సముద్ధతేసు ఉప్పాటితేసు సముప్పాటితేసు పహీనేసు సముచ్ఛిన్నేసు వూపసన్తేసు పటిప్పస్సద్ధేసు అభబ్బుప్పత్తికేసు ఞాణగ్గినా దడ్ఢేసూతి – సబ్బేసు ధమ్మేసు సమూహతేసు.
సమూహతా వాదపథాపి సబ్బేతి వాదపథా వుచ్చన్తి కిలేసా చ ఖన్ధా చ అభిసఙ్ఖారా చ. తస్స వాదా చ వాదపథా చ అధివచనాని చ అధివచనపథా చ నిరుత్తి చ నిరుత్తిపథా చ పఞ్ఞత్తి చ పఞ్ఞత్తిపథా చ ఊహతా సమూహతా ఉద్ధతా సముద్ధతా ఉప్పాటితా సముప్పాటితా పహీనా సముచ్ఛిన్నా వూపసన్తా పటిప్పస్సద్ధా అభబ్బుప్పత్తికా ఞాణగ్గినా దడ్ఢాతి – సమూహతా వాదపథాపి సబ్బే. తేనాహ భగవా –
‘‘అత్థఙ్గతస్స న పమాణమత్థి, [ఉపసీవాతి భగవా]
యేన నం వజ్జుం తం తస్స నత్థి;
సబ్బేసు ధమ్మేసు సమూహతేసు, సమూహతా వాదపథాపి సబ్బే’’తి.
సహ గాథాపరియోసానా యే తే బ్రాహ్మణేన సద్ధిం…పే… పఞ్జలికో నమస్సమానో నిసిన్నో హోతి – సత్థా మే, భన్తే భగవా, సావకోహమస్మీతి.
ఉపసీవమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో ఛట్ఠో.