౫. ధోతకమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో

౩౦. పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేతం, [ఇచ్చాయస్మా ధోతకో]

వాచాభికఙ్ఖామి మహేసి తుయ్హం;

తవ సుత్వాన నిగ్ఘోసం, సిక్ఖే నిబ్బానమత్తనో.

పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేతన్తి. పుచ్ఛామీతి తిస్సో పుచ్ఛా – అదిట్ఠజోతనా పుచ్ఛా, దిట్ఠసంసన్దనా పుచ్ఛా, విమతిచ్ఛేదనా పుచ్ఛా…పే… ఇమా తిస్సో పుచ్ఛా…పే… నిబ్బానపుచ్ఛా. పుచ్ఛామి తన్తి పుచ్ఛామి తం యాచామి తం అజ్ఝేసామి తం పసాదేమి తం, కథయస్సు మేతి – పుచ్ఛామి తం. భగవాతి గారవాధివచనమేతం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి. బ్రూహి మేతన్తి బ్రూహి ఆచిక్ఖాహి దేసేహి పఞ్ఞపేహి పట్ఠపేహి వివరాహి విభజాహి ఉత్తానీకరోహి పకాసేహీతి – పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేతం.

ఇచ్చాయస్మా ధోతకోతి. ఇచ్చాతి పదసన్ధి…పే… ఆయస్మాతి పియవచనం గరువచనం సగారవసప్పతిస్సాధివచనమేతం ఆయస్మాతి. ధోతకోతి తస్స బ్రాహ్మణస్స నామం సఙ్ఖా సమఞ్ఞా పఞ్ఞత్తి వోహారో నామం నామకమ్మం నామధేయ్యం నిరుత్తి బ్యఞ్జనం అభిలాపోతి – ఇచ్చాయస్మా ధోతకో.

వాచాభికఙ్ఖామి మహేసి తుయ్హన్తి తుయ్హం వచనం బ్యప్పథం దేసనం అనుసాసనం అనుసిట్ఠం కఙ్ఖామి అభికఙ్ఖామి ఇచ్ఛామి సాదియామి పత్థయామి పిహయామి అభిజప్పామి. మహేసీతి కిం మహేసి భగవా? మహన్తం సీలక్ఖన్ధం ఏసీ గవేసీ పరియేసీతి మహేసి…పే… కహం నరాసభోతి మహేసీతి – వాచాభికఙ్ఖామి మహేసి తుయ్హం.

తవ సుత్వాన నిగ్ఘోసన్తి తుయ్హం వచనం బ్యప్పథం దేసనం అనుసాసనం అనుసిట్ఠం సుత్వా సుణిత్వా ఉగ్గహేత్వా ఉపధారయిత్వా ఉపలక్ఖయిత్వాతి – తవ సుత్వాన నిగ్ఘోసం.

సిక్ఖే నిబ్బానమత్తనోతి. సిక్ఖాతి తిస్సో సిక్ఖా – అధిసీలసిక్ఖా, అధిచిత్తసిక్ఖా, అధిపఞ్ఞాసిక్ఖా…పే… అయం అధిపఞ్ఞాసిక్ఖా. నిబ్బానమత్తనోతి అత్తనో రాగస్స నిబ్బాపనాయ, దోసస్స నిబ్బాపనాయ, మోహస్స నిబ్బాపనాయ, కోధస్స నిబ్బాపనాయ, ఉపనాహస్స నిబ్బాపనాయ…పే… సబ్బాకుసలాభిసఙ్ఖారానం సమాయ ఉపసమాయ వూపసమాయ నిబ్బాపనాయ పటినిస్సగ్గాయ పటిపస్సద్ధియా అధిసీలమ్పి సిక్ఖేయ్య, అధిచిత్తమ్పి సిక్ఖేయ్య, అధిపఞ్ఞమ్పి సిక్ఖేయ్య. ఇమా తిస్సో సిక్ఖాయో ఆవజ్జన్తో సిక్ఖేయ్య, జానన్తో సిక్ఖేయ్య, పస్సన్తో సిక్ఖేయ్య, పచ్చవేక్ఖన్తో సిక్ఖేయ్య, చిత్తం పదహన్తో సిక్ఖేయ్య, సద్ధాయ అధిముచ్చన్తో సిక్ఖేయ్య, వీరియం పగ్గణ్హన్తో సిక్ఖేయ్య, సతిం ఉపట్ఠపేన్తో సిక్ఖేయ్య, చిత్తం సమాదహన్తో సిక్ఖేయ్య, పఞ్ఞాయ పజానన్తో సిక్ఖేయ్య, అభిఞ్ఞేయ్యం అభిజానన్తో సిక్ఖేయ్య, పరిఞ్ఞేయ్యం పరిజానన్తో సిక్ఖేయ్య, పహాతబ్బం పజహన్తో సిక్ఖేయ్య, భావేతబ్బం భావేన్తో సిక్ఖేయ్య, సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికరోన్తో సిక్ఖేయ్య, ఆచరేయ్య సమాచరేయ్య సమాదాయ వత్తేయ్యాతి – సిక్ఖే నిబ్బానమత్తనో. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –

‘‘పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేతం, [ఇచ్చాయస్మా ధోతకో]

వాచాభికఙ్ఖామి మహేసి తుయ్హం;

తవ సుత్వాన నిగ్ఘోసం, సిక్ఖే నిబ్బానమత్తనో’’తి.

౩౧. తేనహాతప్పం కరోహి, [ధోతకాతి భగవా]

ఇధేవ నిపకో సతో;

ఇతో సుత్వాన నిగ్ఘోసం, సిక్ఖే నిబ్బానమత్తనో.

తేనహాతప్పం కరోహీతి ఆతప్పం కరోహి, ఉస్సాహం కరోహి, ఉస్సోళ్హిం కరోహి, థామం కరోహి, ధితిం కరోహి, వీరియం కరోహి, ఛన్దం జనేహి సఞ్జనేహి ఉపట్ఠపేహి సముట్ఠపేహి నిబ్బత్తేహి అభినిబ్బత్తేహీతి – తేనహాతప్పం కరోహి.

ధోతకాతి భగవా తం బ్రాహ్మణం నామేన ఆలపతి. భగవాతి గారవాధివచనమేతం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి – ధోతకాతి భగవా.

ఇధేవ నిపకో సతోతి. ఇధాతి ఇమిస్సా దిట్ఠియా ఇమిస్సా ఖన్తియా ఇమిస్సా రుచియా ఇమస్మిం ఆదాయే ఇమస్మిం ధమ్మే ఇమస్మిం వినయే ఇమస్మిం ధమ్మవినయే ఇమస్మిం పావచనే ఇమస్మిం బ్రహ్మచరియే ఇమస్మిం సత్థుసాసనే ఇమస్మిం అత్తభావే ఇమస్మిం మనుస్సలోకే. నిపకోతి నిపకో పణ్డితో పఞ్ఞవా బుద్ధిమా ఞాణీ విభావీ మేధావీ. సతోతి చతూహి కారణేహి సతో – కాయే కాయానుపస్సనాసతిపట్ఠానం భావేన్తో సతో…పే… సో వుచ్చతి సతోతి – ఇధేవ నిపకో సతో.

ఇతో సుత్వాన నిగ్ఘోసన్తి ఇతో మయ్హం వచనం బ్యప్పథం దేసనం అనుసాసనం అనుసిట్ఠం సుత్వా సుణిత్వా ఉగ్గణ్హిత్వా ఉపధారయిత్వా ఉపలక్ఖయిత్వాతి – ఇతో సుత్వాన నిగ్ఘోసం.

‘‘తేనహాతప్పం కరోహి, [ధోతకాతి భగవా]

ఇధేవ నిపకో సతో;

ఇతో సుత్వాన నిగ్ఘోసం, సిక్ఖే నిబ్బానమత్తనో’’తి.

౩౨. పస్సామహం దేవమనుస్సలోకే,అకిఞ్చనం బ్రాహ్మణమిరియమానం;

తం తం నమస్సామి సమన్తచక్ఖు, పముఞ్చ మం సక్క కథంకథాహి.

పస్సామహం దేవమనుస్సలోకేతి. దేవాతి తయో దేవా – సమ్ముతిదేవా, ఉపపత్తిదేవా, విసుద్ధిదేవా. కతమే సమ్ముతిదేవా? సమ్ముతిదేవా వుచ్చన్తి రాజానో చ రాజకుమారా చ దేవియో చ. ఇమే వుచ్చన్తి సమ్ముతిదేవా. కతమే ఉపపత్తిదేవా? ఉపపత్తిదేవా వుచ్చన్తి చాతుమహారాజికా దేవా తావతింసా దేవా యామా దేవా తుసితా దేవా నిమ్మానరతీ దేవా పరనిమ్మితవసవత్తీ దేవా బ్రహ్మకాయికా దేవా యే చ దేవా తదుత్తరి [తత్రుపరి (స్యా.)]. ఇమే వుచ్చన్తి ఉపపత్తిదేవా. కతమే విసుద్ధిదేవా? విసుద్ధిదేవా వుచ్చన్తి తథాగతసావకా అరహన్తో ఖీణాసవా యే చ పచ్చేకబుద్ధా. ఇమే వుచ్చన్తి విసుద్ధిదేవా. భగవా సమ్ముతిదేవానఞ్చ ఉపపత్తిదేవానఞ్చ విసుద్ధిదేవానఞ్చ దేవో చ అతిదేవో చ దేవాతిదేవో చ సీహసీహో నాగనాగో గణిగణీ మునిమునీ రాజరాజా. పస్సామహం దేవమనుస్సలోకేతి మనుస్సలోకే దేవం పస్సామి అతిదేవం పస్సామి దేవాతిదేవం పస్సామి దక్ఖామి ఓలోకేమి నిజ్ఝాయామి ఉపపరిక్ఖామీతి – పస్సామహం దేవమనుస్సలోకే.

ఆకిఞ్చనం బ్రాహ్మణమిరియమానన్తి. అకిఞ్చనన్తి రాగకిఞ్చనం దోసకిఞ్చనం మోహకిఞ్చనం మానకిఞ్చనం దిట్ఠికిఞ్చనం కిలేసకిఞ్చనం దుచ్చరితకిఞ్చనం, తే కిఞ్చనా బుద్ధస్స భగవతో పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా, తస్మా బుద్ధో అకిఞ్చనో. బ్రాహ్మణోతి భగవా సత్తన్నం ధమ్మానం బాహితత్తా బ్రాహ్మణో – సక్కాయదిట్ఠి బాహితా హోతి, విచికిచ్ఛా బాహితా హోతి, సీలబ్బతపరామాసో బాహితో హోతి, రాగో బాహితో హోతి, దోసో బాహితో హోతి, మోహో బాహితో హోతి, మానో బాహితో హోతి, బాహితాస్స హోన్తి పాపకా అకుసలా ధమ్మా సంకిలేసికా పోనోభవికా సదరా దుక్ఖవిపాకా ఆయతిం జాతిజరామరణియా.

బాహిత్వా సబ్బపాపకాని, [సభియాతి భగవా]

విమలో సాధుసమాహితో ఠితత్తో;

సంసారమతిచ్చ కేవలీ సో, అసితో తాది పవుచ్చతే స బ్రహ్మాతి.

ఇరియమానన్తి చరన్తం విహరన్తం ఇరియన్తం వత్తేన్తం పాలేన్తం యపేన్తం యాపేన్తన్తి – అకిఞ్చనం బ్రాహ్మణమిరియమానం.

తం తం నమస్సామి సమన్తచక్ఖూతి. తన్తి భగవన్తం భణతి. నమస్సామీతి కాయేన వా నమస్సామి, వాచాయ వా నమస్సామి, చిత్తేన వా నమస్సామి, అన్వత్థపటిపత్తియా వా నమస్సామి, ధమ్మానుధమ్మపటిపత్తియా వా నమస్సామి సక్కరోమి గరుం కరోమి మానేమి పూజేమి. సమన్తచక్ఖూతి సమన్తచక్ఖు వుచ్చతి సబ్బఞ్ఞుతఞాణం. భగవా సబ్బఞ్ఞుతఞాణేన ఉపేతో సముపేతో ఉపాగతో సముపాగతో ఉపపన్నో సముపపన్నో సమన్నాగతో.

‘‘న తస్స అద్దిట్ఠమిధత్థి [అదిట్ఠమిధత్థి (స్యా. క.) మహాని. ౧౫౬] కిఞ్చి, అథో అవిఞ్ఞాతమజానితబ్బం;

సబ్బం అభిఞ్ఞాసి యదత్థి నేయ్యం, తథాగతో తేన సమన్తచక్ఖూ’’తి.

తం తం నమస్సామి సమన్తచక్ఖు.

పముఞ్చ మం సక్క కథంకథాహీతి. సక్కాతి సక్కో భగవా సక్యకులా పబ్బజితోతిపి సక్కో. అథ వా, అడ్ఢో [అద్ధో (స్యా. క.)] మహద్ధనో ధనవాతిపి సక్కో. తస్సిమాని ధనాని, సేయ్యథిదం – సద్ధాధనం సీలధనం హిరిధనం ఓత్తప్పధనం సుతధనం చాగధనం పఞ్ఞాధనం సతిపట్ఠానధనం సమ్మప్పధానధనం ఇద్ధిపాదధనం ఇన్ద్రియధనం బలధనం బోజ్ఝఙ్గధనం మగ్గధనం ఫలధనం నిబ్బానధనం. ఇమేహి అనేకవిధేహి ధనరతనేహి అడ్ఢో మహద్ధనో ధనవాతిపి సక్కో. అథ వా, సక్కో పహు విసవీ అలమత్తో సూరో వీరో విక్కన్తో అభీరూ అచ్ఛమ్భీ అనుత్రాసీ అపలాయీ పహీనభయభేరవో విగతలోమహంసోతిపి సక్కో. కథంకథా వుచ్చతి విచికిచ్ఛా. దుక్ఖే కఙ్ఖా, దుక్ఖసముదయే కఙ్ఖా, దుక్ఖనిరోధే కఙ్ఖా, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ కఙ్ఖా, పుబ్బన్తే కఙ్ఖా, అపరన్తే కఙ్ఖా, పుబ్బన్తాపరన్తే కఙ్ఖా, ఇదప్పచ్చయతాపటిచ్చసముప్పన్నేసు ధమ్మేసు కఙ్ఖా. యా ఏవరూపా కఙ్ఖా కఙ్ఖాయనా కఙ్ఖాయితత్తం విమతి విచికిచ్ఛా ద్వేళ్హకం ద్వేధాపథో సంసయో అనేకంసగ్గాహో ఆసప్పనా పరిసప్పనా అపరియోగాహనా ఛమ్భితత్తం చిత్తస్స మనోవిలేఖో. పముఞ్చ మం సక్క కథంకథాహీతి ముఞ్చ మం పముఞ్చ మం మోచేహి మం పమోచేహి మం ఉద్ధర మం సముద్ధర మం వుట్ఠాపేహి మం కథంకథాసల్లతోతి – పముఞ్చ మం సక్క కథంకథాహి. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –

‘‘పస్సామహం దేవమనుస్సలోకే, అకిఞ్చనం బ్రాహ్మణమిరియమానం;

తం తం నమస్సామి సమన్తచక్ఖు, పముఞ్చ మం సక్క కథంకథాహీ’’తి.

౩౩. నాహం సహిస్సామి పమోచనాయ, కథంకథిం ధోతక కఞ్చి లోకే;

ధమ్మఞ్చ సేట్ఠం ఆజానమానో, ఏవం తువం ఓఘమిమం తరేసి.

నాహం సహిస్సామి [సమీహామి (క.)] పమోచనాయాతి నాహం తం సక్కోమి ముఞ్చితుం పముఞ్చితుం మోచేతుం పమోచేతుం ఉద్ధరితుం సముద్ధరితుం ఉట్ఠాపేతుం సముట్ఠాపేతుం కథంకథాసల్లతోతి. ఏవమ్పి నాహం సహిస్సామి పమోచనాయ. అథ వా, న ఈహామి న సమీహామి న ఉస్సహామి న వాయమామి న ఉస్సాహం కరోమి న ఉస్సోళ్హిం కరోమి న థామం కరోమి న ధితిం కరోమి న వీరియం కరోమి న ఛన్దం జనేమి న సఞ్జనేమి న నిబ్బత్తేమి న అభినిబ్బత్తేమి అస్సద్ధే పుగ్గలే అచ్ఛన్దికే కుసీతే హీనవీరియే అప్పటిపజ్జమానే ధమ్మదేసనాయాతి. ఏవమ్పి నాహం సహిస్సామి పమోచనాయ. అథ వా, నత్థఞ్ఞో కోచి మోచేతా. తే యది మోచేయ్యుం సకేన థామేన సకేన బలేన సకేన వీరియేన సకేన పరక్కమేన సకేన పురిసథామేన సకేన పురిసబలేన సకేన పురిసవీరియేన సకేన పురిసపరక్కమేన అత్తనా సమ్మాపటిపదం అనులోమపటిపదం అపచ్చనీకపటిపదం అన్వత్థపటిపదం ధమ్మానుధమ్మపటిపదం పటిపజ్జమానా మోచేయ్యున్తి. ఏవమ్పి నాహం సహిస్సామి పమోచనాయ.

వుత్తఞ్హేతం భగవతా – ‘‘సో వత, చున్ద, అత్తనా పలిపపలిపన్నో పరం పలిపపలిపన్నం ఉద్ధరిస్సతీతి నేతం ఠానం విజ్జతి. సో వత, చున్ద, అత్తనా అదన్తో అవినీతో అపరినిబ్బుతో పరం దమేస్సతి వినేస్సతి పరినిబ్బాపేస్సతీతి నేతం ఠానం విజ్జతీతి. ఏవమ్పి నాహం సహిస్సామి పమోచనాయ.

వుత్తఞ్హేతం భగవతా –

‘‘అత్తనా హి [అత్తనావ (బహూసు) ధ. ప. ౧౬౫] కతం పాపం, అత్తనా సంకిలిస్సతి;

అత్తనా అకతం పాపం, అత్తనావ విసుజ్ఝతి;

సుద్ధి అసుద్ధి పచ్చత్తం, నాఞ్ఞో అఞ్ఞం విసోధయే’’తి.

ఏవమ్పి నాహం సహిస్సామి పమోచనాయ.

వుత్తఞ్హేతం భగవతా – ‘‘ఏవమేవ ఖో, బ్రాహ్మణ, తిట్ఠతేవ నిబ్బానం తిట్ఠతి నిబ్బానగామిమగ్గో తిట్ఠామహం సమాదపేతా, అథ చ పన మమ సావకా మయా ఏవం ఓవదియమానా ఏవం అనుసాసియమానా అప్పేకచ్చే అచ్చన్తనిట్ఠం నిబ్బానం ఆరాధేన్తి ఏకచ్చే నారాధేన్తీతి. ఏత్థ క్యాహం, బ్రాహ్మణ కరోమి? మగ్గక్ఖాయీ, బ్రాహ్మణ, తథాగతో. మగ్గం బుద్ధో ఆచిక్ఖతి. అత్తనా పటిపజ్జమానా ముచ్చేయ్యున్తి [ముఞ్చేయ్యున్తి (స్యా.)]. ఏవమ్పి నాహం సహిస్సామి పమోచనాయ’’.

కథంకథిం ధోతక కఞ్చి లోకేతి కథంకథిం పుగ్గలం సకఙ్ఖం సఖిలం సద్వేళ్హకం సవిచికిచ్ఛం. కఞ్చీతి కఞ్చి ఖత్తియం వా బ్రాహ్మణం వా వేస్సం వా సుద్దం వా గహట్ఠం వా పబ్బజితం వా దేవం వా మనుస్సం వా. లోకేతి అపాయలోకే…పే… ఆయతనలోకేతి – కథంకథిం ధోతక కఞ్చి లోకే.

ధమ్మఞ్చ సేట్ఠం ఆజానమానోతి ధమ్మం సేట్ఠం వుచ్చతి అమతం నిబ్బానం. యో సో సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బానం. సేట్ఠన్తి అగ్గం సేట్ఠం విసేట్ఠం పామోక్ఖం ఉత్తమం పవరం ధమ్మం ఆజానమానో విజానమానో పటివిజానమానో పటివిజ్ఝమానోతి – ధమ్మఞ్చ సేట్ఠం ఆజానమానో.

ఏవం తువం ఓఘమిమం తరేసీతి ఏవం కామోఘం భవోఘం దిట్ఠోఘం అవిజ్జోఘం తరేయ్యాసి ఉత్తరేయ్యాసి పతరేయ్యాసి సమతిక్కమేయ్యాసి వీతివత్తేయ్యాసీతి – ఏవం తువం ఓఘమిమం తరేసి. తేనాహ భగవా –

‘‘నాహం సహిస్సామి పమోచనాయ, కథంకథిం ధోతక కఞ్చి లోకే;

ధమ్మఞ్చ సేట్ఠం ఆజానమానో, ఏవం తువం ఓఘమిమం తరేసీ’’తి.

౩౪. అనుసాస బ్రహ్మే కరుణాయమానో, వివేకధమ్మం యమహం విజఞ్ఞం;

యథాహం ఆకాసోవ [ఆకాసో చ (స్యా.)] అబ్యాపజ్జమానో [అబ్యాపజ్ఝమానో (స్యా.)], ఇధేవ సన్తో అసితో చరేయ్యం.

అనుసాస బ్రహ్మే కరుణాయమానోతి అనుసాస బ్రహ్మే అనుగ్గణ్హ బ్రహ్మే అనుకమ్ప బ్రహ్మేతి – అనుసాస బ్రహ్మే. కరుణాయమానోతి కరుణాయమానో అనుదయమానో [అనుద్దయమానో (బహూసు)] అనురక్ఖమానో అనుగ్గణ్హమానో అనుకమ్పమానోతి – అనుసాస బ్రహ్మే కరుణాయమానో.

వివేకధమ్మం యమహం విజఞ్ఞన్తి వివేకధమ్మం వుచ్చతి అమతం నిబ్బానం. యో సో సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బానం. యమహం విజఞ్ఞన్తి యమహం జానేయ్యం ఆజానేయ్యం విజానేయ్యం పటివిజానేయ్యం పటివిజ్ఝేయ్యం అధిగచ్ఛేయ్యం ఫస్సేయ్యం సచ్ఛికరేయ్యన్తి – వివేకధమ్మం యమహం విజఞ్ఞం.

యథాహం ఆకాసోవ అబ్యాపజ్జమానోతి యథా ఆకాసో న పజ్జతి న గణ్హతి [నత్థి… స్యా. … పోత్థకే] న బజ్ఝతి న పలిబజ్ఝతి, ఏవం అపజ్జమానో అగణ్హమానో అబజ్ఝమానో అపలిబజ్ఝమానోతి – ఏవమ్పి ఆకాసోవ అబ్యాపజ్జమానో. యథా ఆకాసో న రజ్జతి లాఖాయ వా హలిద్దియా [హలిద్దేన (స్యా.)] వా నీలియా [నీలేన (స్యా.)] వా మఞ్జేట్ఠాయ వా ఏవం అరజ్జమానో అదుస్సమానో అముయ్హమానో అకిలిస్సమానోతి [అకిలియమానో (స్యా.)] – ఏవమ్పి ఆకాసోవ అబ్యాపజ్జమానో. యథా ఆకాసో న కుప్పతి న బ్యాపజ్జతి న పతిలీయతి [పతిట్ఠియతి (క.)] న పటిహఞ్ఞతి, ఏవం అకుప్పమానో అబ్యాపజ్జమానో అప్పతిలీయమానో అప్పటిహఞ్ఞమానో అప్పటిహతమానోతి – ఏవమ్పి ఆకాసోవ అబ్యాపజ్జమానో.

ఇధేవ సన్తో అసితో చరేయ్యన్తి. ఇధేవ సన్తోతి ఇధేవ సన్తో ఇధేవ సమానో ఇధేవ నిసిన్నో సమానో ఇమస్మింయేవ ఆసనే నిసిన్నో సమానో ఇమిస్సాయేవ పరిసాయ నిసిన్నో సమానోతి, ఏవమ్పి – ఇధేవ సన్తో. అథ వా, ఇధేవ సన్తో ఉపసన్తో వూపసన్తో నిబ్బుతో పటిప్పస్సద్ధోతి, ఏవమ్పి – ఇధేవ సన్తో. అసితోతి ద్వే నిస్సయా – తణ్హానిస్సయో చ దిట్ఠినిస్సయో చ…పే… అయం తణ్హానిస్సయో…పే… అయం దిట్ఠినిస్సయో… తణ్హానిస్సయం పహాయ దిట్ఠినిస్సయం పటినిస్సజ్జిత్వా చక్ఖుం అనిస్సితో, సోతం అనిస్సితో, ఘానం అనిస్సితో, జివ్హం అనిస్సితో, కాయం అనిస్సితో, మనం అనిస్సితో, రూపే… సద్దే… గన్ధే … రసే… ఫోట్ఠబ్బే… ధమ్మే… కులం… గణం… ఆవాసం… లాభం… యసం… పసంసం… సుఖం… చీవరం… పిణ్డపాతం… సేనాసనం… గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం… కామధాతుం… రూపధాతుం… అరూపధాతుం… కామభవం… రూపభవం… అరూపభవం… సఞ్ఞాభవం… అసఞ్ఞాభవం… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాభవం… ఏకవోకారభవం… చతువోకారభవం… పఞ్చవోకారభవం… అతీతం… అనాగతం… పచ్చుప్పన్నం… దిట్ఠసుతముతవిఞ్ఞాతబ్బే [దిట్ఠం, సుతం, ముతం, విఞ్ఞాతం, సబ్బే. మహాని. ౪౬ పస్సితబ్బం] ధమ్మే అసితో అనిస్సితో అనల్లీనో అనుపగతో అనజ్ఝోసితో అనధిముత్తో నిక్ఖన్తో నిస్సటో [నిస్సట్ఠో (స్యా.)] విప్పముత్తో విసంయుత్తో విమరియాదికతేన చేతసా. చరేయ్యన్తి చరేయ్యం విహరేయ్యం ఇరియేయ్యం వత్తేయ్యం యపేయ్యం యాపేయ్యన్తి – ఇధేవ సన్తో అసితో చరేయ్యం. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –

‘‘అనుసాస బ్రహ్మే కరుణాయమానో, వివేకధమ్మం యమహం విజఞ్ఞం;

యథాహం ఆకాసోవ అబ్యాపజ్జమానో, ఇధేవ సన్తో అసితో చరేయ్య’’న్తి.

౩౫. కిత్తయిస్సామి తే సన్తిం, [ధోతకాతి భగవా]

దిట్ఠే ధమ్మే అనీతిహం;

యం విదిత్వా సతో చరం, తరే లోకే విసత్తికం.

కిత్తయిస్సామి తే సన్తిన్తి రాగస్స సన్తిం, దోసస్స సన్తిం, మోహస్స సన్తిం, కోధస్స సన్తిం, ఉపనాహస్స…పే… మక్ఖస్స… పళాసస్స… ఇస్సాయ… మచ్ఛరియస్స… మాయాయ… సాఠేయ్యస్స… థమ్భస్స… సారమ్భస్స… మానస్స… అతిమానస్స… మదస్స… పమాదస్స… సబ్బకిలేసానం… సబ్బదుచ్చరితానం… సబ్బదరథానం… సబ్బపరిళాహానం… సబ్బసన్తాపానం… సబ్బాకుసలాభిసఙ్ఖారానం సన్తిం ఉపసన్తిం వూపసన్తిం నిబ్బుతిం పటిప్పస్సద్ధిం కిత్తయిస్సామి పకిత్తయిస్సామి ఆచిక్ఖిస్సామి దేసేస్సామి పఞ్ఞపేస్సామి పట్ఠపేస్సామి వివరిస్సామి విభజిస్సామి ఉత్తానీకరిస్సామి పకాసిస్సామీతి – కిత్తయిస్సామి తే సన్తిం.

ధోతకాతి భగవాతి. ధోతకాతి భగవా తం బ్రాహ్మణం నామేన ఆలపతి. భగవాతి గారవాధివచనమేతం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి – ధోతకాతి భగవా.

దిట్ఠే ధమ్మే అనీతిహన్తి. దిట్ఠే ధమ్మేతి దిట్ఠే ధమ్మే ఞాతే ధమ్మే తులితే ధమ్మే తీరితే ధమ్మే విభూతే ధమ్మే విభావితే ధమ్మే సబ్బే సఙ్ఖారా అనిచ్చాతి…పే… యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం సబ్బం తం నిరోధధమ్మన్తి దిట్ఠే ధమ్మే ఞాతే ధమ్మే తులితే ధమ్మే తీరితే ధమ్మే విభావితే ధమ్మే విభూతే ధమ్మేతి, ఏవమ్పి – దిట్ఠే ధమ్మే…పే…. అథ వా, దుక్ఖే దిట్ఠే దుక్ఖం కథయిస్సామి, సముదయే దిట్ఠే సముదయం కథయిస్సామి, మగ్గే దిట్ఠే మగ్గం కథయిస్సామి, నిరోధే దిట్ఠే నిరోధం కథయిస్సామీతి, ఏవమ్పి – దిట్ఠే ధమ్మే…పే…. అథ వా, సన్దిట్ఠికం అకాలికం ఏహిపస్సికం ఓపనేయ్యికం [ఓపనయికం (స్యా. క.)] పచ్చత్తం వేదితబ్బం విఞ్ఞూహీతి, ఏవమ్పి – దిట్ఠే ధమ్మే. అనీతిహన్తి న ఇతిహీతిహం న ఇతికిరాయ న పరమ్పరాయ న పిటకసమ్పదాయ న తక్కహేతు న నయహేతు న ఆకారపరివితక్కేన న దిట్ఠినిజ్ఝానక్ఖన్తియా సామం సయమభిఞ్ఞాతం అత్తపచ్చక్ఖధమ్మం, తం కథయిస్సామీతి – దిట్ఠే ధమ్మే అనీతిహం.

యం విదిత్వా సతో చరన్తి యం విదితం కత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా; ‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా అనిచ్చా’’తి విదితం కత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా; ‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా దుక్ఖా’’తి…పే… ‘‘సబ్బే ధమ్మా అనత్తా’’తి…పే… ‘‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’’న్తి విదితం కత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా. సతోతి చతూహి కారణేహి సతో – కాయే కాయానుపస్సనాసతిపట్ఠానం భావేన్తో సతో…పే… సో వుచ్చతి సతో. చరన్తి చరన్తో విహరన్తో ఇరియన్తో వత్తేన్తో పాలేన్తో యపేన్తో యాపేన్తోతి – యం విదిత్వా సతో చరం.

తరే లోకే విసత్తికన్తి విసత్తికా వుచ్చతి తణ్హా. యో రాగో సారాగో…పే… అభిజ్ఝా లోభో అకుసలమూలం. విసత్తికాతి కేనట్ఠేన విసత్తికా…పే… విసటా విత్థతాతి విసత్తికా. లోకేతి అపాయలోకే…పే… ఆయతనలోకే. తరే లోకే విసత్తికన్తి లోకే వేసా విసత్తికా, లోకే వేతం విసత్తికం సతో తరేయ్య ఉత్తరేయ్య పతరేయ్య సమతిక్కమేయ్య వీతివత్తేయ్యాతి – తరే లోకే విసత్తికం. తేనాహ భగవా –

‘‘కిత్తయిస్సామి తే సన్తిం, [ధోతకాతి భగవా]

దిట్ఠే ధమ్మే అనీతిహం;

యం విదిత్వా సతో చరం, తరే లోకే విసత్తిక’’న్తి.

౩౬. తఞ్చాహం అభినన్దామి, మహేసి సన్తిముత్తమం;

యం విదిత్వా సతో చరం, తరే లోకే విసత్తికం.

తఞ్చాహం అభినన్దామీతి. తన్తి తుయ్హం వచనం బ్యప్పథం దేసనం అనుసాసనం అనుసిట్ఠం నన్దామి అభినన్దామి మోదామి అనుమోదామి ఇచ్ఛామి సాదియామి పత్థయామి పిహయామి అభిజప్పామీతి – తఞ్చాహం అభినన్దామి.

మహేసిసన్తిముత్తమన్తి. మహేసీతి కిం మహేసి భగవా? మహన్తం సీలక్ఖన్ధం ఏసీ గవేసీ పరియేసీతి మహేసి, మహన్తం సమాధిక్ఖన్ధం…పే… కహం నరాసభోతి మహేసి. సన్తిముత్తమన్తి సన్తి వుచ్చతి అమతం నిబ్బానం. యో సో సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బానం. ఉత్తమన్తి అగ్గం సేట్ఠం విసేట్ఠం పామోక్ఖం ఉత్తమం పవరన్తి – మహేసి సన్తిముత్తమం.

యం విదిత్వా సతో చరన్తి యం విదితం కత్వా…పే… ‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా అనిచ్చా’’తి విదితం కత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా; ‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా దుక్ఖా’’తి… ‘‘సబ్బే ధమ్మా అనత్తా’’తి…పే… ‘‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’’న్తి విదితం కత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా. సతోతి చతూహి కారణేహి సతో – కాయే కాయానుపస్సనాసతిపట్ఠానం భావేన్తో సతో…పే… సో వుచ్చతి సతో. చరన్తి చరన్తో…పే… యాపేన్తోతి – యం విదిత్వా సతో చరం.

తరే లోకే విసత్తికన్తి. విసత్తికా వుచ్చతి తణ్హా. యో రాగో సారాగో…పే… అభిజ్ఝా లోభో అకుసలమూలం. విసత్తికాతి కేనట్ఠేన విసత్తికా…పే… విసటా విత్థతాతి విసత్తికా. లోకేతి అపాయలోకే…పే… ఆయతనలోకే. తరే లోకే విసత్తికన్తి లోకే వేసా విసత్తికా, లోకే వేతం విసత్తికం సతో తరేయ్యం ఉత్తరేయ్యం…పే… వీతివత్తేయ్యన్తి – తరే లోకే విసత్తికం. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –

‘‘తఞ్చాహం అభినన్దామి, మహేసి సన్తిముత్తమం;

యం విదిత్వా సతో చరం, తరే లోకే విసత్తిక’’న్తి.

౩౭. యం కిఞ్చి సమ్పజానాసి, [ధోతకాతి భగవా]

ఉద్ధం అధో తిరియఞ్చాపి మజ్ఝే;

ఏతం విదిత్వా సఙ్గోతి లోకే, భవాభవాయ మాకాసి తణ్హం.

యం కిఞ్చి సమ్పజానాసీతి యం కిఞ్చి సమ్పజానాసి ఆజానాసి పటివిజానాసి పటివిజ్ఝసీతి – యం కిఞ్చి సమ్పజానాసి. ధోతకాతి భగవాతి. ధోతకాతి భగవా తం బ్రాహ్మణం నామేన ఆలపతి. భగవాతి గారవాధివచనమేతం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి – ధోతకాతి భగవా.

ఉద్ధం అధో తిరియఞ్చాపి మజ్ఝేతి. ఉద్ధన్తి అనాగతం; అధోతి అతీతం; తిరియఞ్చాపి మజ్ఝేతి పచ్చుప్పన్నం. ఉద్ధన్తి దేవలోకో; అధోతి అపాయలోకో; తిరియఞ్చాపి మజ్ఝేతి మనుస్సలోకో. అథ వా, ఉద్ధన్తి కుసలా ధమ్మా; అధోతి అకుసలా ధమ్మా; తిరియఞ్చాపి మజ్ఝేతి అబ్యాకతా ధమ్మా. ఉద్ధన్తి అరూపధాతు; అధోతి కామధాతు; తిరియఞ్చాపి మజ్ఝేతి రూపధాతు. ఉద్ధన్తి సుఖా వేదనా; అధోతి దుక్ఖా వేదనా; తిరియఞ్చాపి మజ్ఝేతి అదుక్ఖమసుఖా వేదనా. ఉద్ధన్తి ఉద్ధం పాదతలా; అధోతి అధో కేసమత్థకా; తిరియఞ్చాపి మజ్ఝేతి వేమజ్ఝేతి – ఉద్ధం అధో తిరియఞ్చాపి మజ్ఝే.

ఏతం విదిత్వా సఙ్గోతి లోకేతి సఙ్గో ఏసో లగ్గనం ఏతం బన్ధనం ఏతం పలిబోధో ఏసోతి ఞత్వా జానిత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వాతి – ఏతం విదిత్వా సఙ్గోతి లోకే.

భవాభవాయ మాకాసి తణ్హన్తి. తణ్హాతి రూపతణ్హా సద్దతణ్హా…పే… ధమ్మతణ్హా. భవాభవాయాతి భవాభవాయ కమ్మభవాయ పునబ్భవాయ కామభవాయ, కమ్మభవాయ కామభవాయ పునబ్భవాయ రూపభవాయ, కమ్మభవాయ రూపభవాయ పునబ్భవాయ అరూపభవాయ, కమ్మభవాయ అరూపభవాయ పునబ్భవాయ పునప్పునబ్భవాయ, పునప్పునగతియా పునప్పునఉపపత్తియా పునప్పునపటిసన్ధియా పునప్పునఅత్తభావాభినిబ్బత్తియా తణ్హం మాకాసి మా జనేసి మా సఞ్జనేసి మా నిబ్బత్తేసి మాభినిబ్బత్తేసి, పజహ వినోదేహి బ్యన్తీకరోహి అనభావం గమేహీతి – భవాభవాయ మాకాసి తణ్హన్తి. తేనాహ భగవా –

‘‘యం కిఞ్చి సమ్పజానాసి, [ధోతకాతి భగవా]

ఉద్ధం అధో తిరియఞ్చాపి మజ్ఝే;

ఏతం విదిత్వా సఙ్గోతి లోకే, భవాభవాయ మాకాసి తణ్హ’’న్తి.

సహ గాథాపరియోసానా…పే… సత్థా మే, భన్తే భగవా, సావకోహమస్మీతి.

ధోతకమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో పఞ్చమో.