౩. పుణ్ణకమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో
౧౨. అనేజం మూలదస్సావిం, [ఇచ్చాయస్మా పుణ్ణకో]
అత్థి పఞ్హేన ఆగమం;
కింనిస్సితా ఇసయో మనుజా, ఖత్తియా బ్రాహ్మణా దేవతానం;
యఞ్ఞమకప్పయింసు పుథూధ లోకే, పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేతం.
అనేజం మూలదస్సావిన్తి ఏజా వుచ్చతి తణ్హా. యో రాగో సారాగో…పే… అభిజ్ఝా లోభో అకుసలమూలం సా ఏజా తణ్హా బుద్ధస్స భగవతో పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. తస్మా బుద్ధో అనేజో. ఏజాయ పహీనత్తా అనేజో. భగవా లాభేపి న ఇఞ్జతి, అలాభేపి న ఇఞ్జతి, యసేపి న ఇఞ్జతి, అయసేపి న ఇఞ్జతి, పసంసాయపి న ఇఞ్జతి, నిన్దాయపి న ఇఞ్జతి, సుఖేపి న ఇఞ్జతి, దుక్ఖేపి న ఇఞ్జతి న చలతి న వేధతి నప్పవేధతీతి – అనేజం. మూలదస్సావిన్తి భగవా మూలదస్సావీ హేతుదస్సావీ నిదానదస్సావీ సమ్భవదస్సావీ పభవదస్సావీ సముట్ఠానదస్సావీ ఆహారదస్సావీ ఆరమ్మణదస్సావీ పచ్చయదస్సావీ సముదయదస్సావీ.
తీణి అకుసలమూలాని – లోభో అకుసలమూలం, దోసో అకుసలమూలం, మోహో అకుసలమూలం.
వుత్తఞ్హేతం భగవతా – [పస్స అ. ని. ౩.౧౧౨] ‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, నిదానాని కమ్మానం సముదయాయ. కతమాని తీణి? లోభో నిదానం కమ్మానం సముదయాయ, దోసో నిదానం కమ్మానం సముదయాయ, మోహో నిదానం కమ్మానం సముదయాయ. న, భిక్ఖవే, లోభజేన కమ్మేన దోసజేన కమ్మేన మోహజేన కమ్మేన దేవా పఞ్ఞాయన్తి, మనుస్సా పఞ్ఞాయన్తి, యా వా పనఞ్ఞాపి కాచి సుగతియో. అథ ఖో, భిక్ఖవే, లోభజేన కమ్మేన దోసజేన కమ్మేన మోహజేన కమ్మేన నిరయో పఞ్ఞాయతి, తిరచ్ఛానయోని పఞ్ఞాయతి, పేత్తివిసయో పఞ్ఞాయతి, యా వా పనఞ్ఞాపి కాచి దుగ్గతియో నిరయే తిరచ్ఛానయోనియా పేత్తివిసయే అత్తభావాభినిబ్బత్తియా’’. ఇమాని తీణి అకుసలమూలానీతి భగవా జానాతి పస్సతి. ఏవమ్పి భగవా మూలదస్సావీ…పే… సముదయదస్సావీ. తీణి కుసలమూలాని – అలోభో కుసలమూలం, అదోసో కుసలమూలం, అమోహో కుసలమూలం.
వుత్తఞ్హేతం భగవతా – ‘‘తీణిమాని…పే… న, భిక్ఖవే, అలోభజేన కమ్మేన అదోసజేన కమ్మేన అమోహజేన కమ్మేన నిరయో పఞ్ఞాయతి, తిరచ్ఛానయోని పఞ్ఞాయతి, పేత్తివిసయో పఞ్ఞాయతి, యా వా పనఞ్ఞాపి కాచి దుగ్గతియో. అథ ఖో, భిక్ఖవే, అలోభజేన కమ్మేన అదోసజేన కమ్మేన అమోహజేన కమ్మేన దేవా పఞ్ఞాయన్తి, మనుస్సా పఞ్ఞాయన్తి, యా వా పనఞ్ఞాపి కాచి సుగతియో దేవే చ మనుస్సే చ అత్తభావాభినిబ్బత్తియా’’. ఇమాని తీణి కుసలమూలానీతి భగవా జానాతి పస్సతి. ఏవమ్పి భగవా మూలదస్సావీ…పే… సముదయదస్సావీ.
వుత్తఞ్హేతం భగవతా – ‘‘యే కేచి, భిక్ఖవే, ధమ్మా అకుసలా అకుసలభాగియా అకుసలపక్ఖికా సబ్బే తే అవిజ్జామూలకా అవిజ్జాసమోసరణా అవిజ్జాసముగ్ఘాతా’’. సబ్బే తే సముగ్ఘాతం గచ్ఛన్తీతి భగవా జానాతి పస్సతి. ఏవమ్పి భగవా మూలదస్సావీ…పే… సముదయదస్సావీ.
వుత్తఞ్హేతం భగవతా – ‘‘యే కేచి, భిక్ఖవే, ధమ్మా కుసలా కుసలభాగియా కుసలపక్ఖికా, సబ్బే తే అప్పమాదమూలకా అప్పమాదసమోసరణా. అప్పమాదో తేసం ధమ్మానం అగ్గమక్ఖాయతీ’’తి భగవా జానాతి పస్సతి. ఏవమ్పి భగవా మూలదస్సావీ…పే… సముదయదస్సావీ.
అథ వా, భగవా జానాతి పస్సతి. ‘‘అవిజ్జా మూలం సఙ్ఖారానం, సఙ్ఖారా మూలం విఞ్ఞాణస్స, విఞ్ఞాణం మూలం నామరూపస్స, నామరూపం మూలం సళాయతనస్స, సళాయతనం మూలం ఫస్సస్స, ఫస్సో మూలం వేదనాయ, వేదనా మూలం తణ్హాయ, తణ్హా మూలం ఉపాదానస్స, ఉపాదానం మూలం భవస్స, భవో మూలం జాతియా, జాతి మూలం జరామరణస్సా’’తి – భగవా జానాతి పస్సతి. ఏవమ్పి భగవా మూలదస్సావీ…పే… సముదయదస్సావీ.
అథ వా, భగవా జానాతి పస్సతి. ‘‘చక్ఖు మూలం చక్ఖురోగానం, సోతం మూలం సోతరోగానం, ఘానం మూలం ఘానరోగానం, జివ్హా మూలం జివ్హారోగానం, కాయో మూలం కాయరోగానం, మనో మూలం చేతసికానం దుక్ఖాన’’న్తి – భగవా జానాతి పస్సతి. ఏవమ్పి భగవా మూలదస్సావీ హేతుదస్సావీ నిదానదస్సావీ సమ్భవదస్సావీ పభవదస్సావీ సముట్ఠానదస్సావీ ఆహారదస్సావీ ఆరమ్మణదస్సావీ పచ్చయదస్సావీ సముదయదస్సావీతి – అనేజం మూలదస్సావీ.
ఇచ్చాయస్మా పుణ్ణకోతి ఇచ్చాతి పదసన్ధి…పే… ఆయస్మా పుణ్ణకో.
అత్థి పఞ్హేన ఆగమన్తి పఞ్హేన అత్థికో ఆగతోమ్హి, [పఞ్హత్థికామ్హ ఆగతా (బహూసు) పస్స మహాని. ౧౯౨] పఞ్హం పుచ్ఛితుకామో ఆగతోమ్హి, పఞ్హం సోతుకామో ఆగతోమ్హీతి – ఏవమ్పి అత్థి పఞ్హేన ఆగమం. అథ వా, పఞ్హత్థికానం పఞ్హం పుచ్ఛితుకామానం పఞ్హం సోతుకామానం ఆగమనం అభిక్కమనం ఉపసఙ్కమనం పయిరుపాసనం అత్థీతి – ఏవమ్పి అత్థి పఞ్హేన ఆగమం. అథ వా, పఞ్హాగమో తుయ్హం అత్థి, త్వమ్పి పహు త్వమసి అలమత్తో. మయా పుచ్ఛితం కథేతుం విసజ్జేతుం వహస్సేతం భారన్తి [విసజ్జేతుం సన్దస్సేతుం భణితున్తి (స్యా.) వహస్సు + ఏతం] – ఏవమ్పి అత్థి పఞ్హేన ఆగమం.
కిం నిస్సితా ఇసయో మనుజాతి కిం నిస్సితా ఆసితా అల్లీనా ఉపగతా అజ్ఝోసితా అధిముత్తా. ఇసయోతి ఇసినామకా యే కేచి ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజితా ఆజీవకా నిగణ్ఠా జటిలా తాపసా. మనుజాతి మనుస్సా వుచ్చన్తీతి – కిం నిస్సితా ఇసయో మనుజా.
ఖత్తియా బ్రాహ్మణా దేవతానన్తి. ఖత్తియాతి యే కేచి ఖత్తియజాతికా. బ్రాహ్మణాతి యే కేచి భోవాదికా. దేవతానన్తి ఆజీవకసావకానం ఆజీవకా దేవతా, నిగణ్ఠసావకానం నిగణ్ఠా దేవతా, జటిలసావకానం జటిలా దేవతా, పరిబ్బాజకసావకానం పరిబ్బాజకా దేవతా, అవిరుద్ధకసావకానం అవిరుద్ధకా [అవరుద్ధకసావకానం అవరుద్ధకా (స్యా.)] దేవతా, హత్థివతికానం హత్థీ దేవతా, అస్సవతికానం అస్సా దేవతా, గోవతికానం గావో దేవతా, కుక్కురవతికానం కుక్కురా దేవతా, కాకవతికానం కాకా దేవతా, వాసుదేవవతికానం వాసుదేవో దేవతా, బలదేవవతికానం బలదేవో దేవతా, పుణ్ణభద్దవతికానం పుణ్ణభద్దో దేవతా, మణిభద్దవతికానం మణిభద్దో దేవతా, అగ్గివతికానం అగ్గి దేవతా, నాగవతికానం నాగా దేవతా, సుపణ్ణవతికానం సుపణ్ణా దేవతా, యక్ఖవతికానం యక్ఖా దేవతా, అసురవతికానం అసురా దేవతా, గన్ధబ్బవతికానం గన్ధబ్బా దేవతా, మహారాజవతికానం మహారాజానో దేవతా, చన్దవతికానం చన్దో దేవతా, సూరియవతికానం సూరియో దేవతా, ఇన్దవతికానం ఇన్దో దేవతా, బ్రహ్మవతికానం బ్రహ్మా దేవతా, దేవవతికానం దేవో దేవతా, దిసావతికానం దిసా దేవతా, యే యేసం దక్ఖిణేయ్యా తే తేసం దేవతాతి – ఖత్తియబ్రాహ్మణా దేవతానం.
యఞ్ఞమకప్పయింసు పుథూధ లోకేతి యఞ్ఞం వుచ్చతి దేయ్యధమ్మో చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం అన్నం పానం వత్థం యానం మాలాగన్ధవిలేపనం [మాలాగన్ధం విలేపనం (స్యా.) ఇతివు. ౭౫] సేయ్యావసథపదీపేయ్యం. యఞ్ఞమకప్పయింసూతి యేపి యఞ్ఞం ఏసన్తి గవేసన్తి పరియేసన్తి చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం అన్నం పానం వత్థం యానం మాలాగన్ధవిలేపనం సేయ్యావసథపదీపేయ్యం, తేపి యఞ్ఞం కప్పేన్తి. యేపి యఞ్ఞం అభిసఙ్ఖరోన్తి చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం అన్నం పానం…పే… సేయ్యావసథపదీపేయ్యం, తేపి యఞ్ఞం కప్పేన్తి. యేపి యఞ్ఞం దేన్తి యజన్తి పరిచ్చజన్తి చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం అన్నం పానం…పే… సేయ్యావసథపదీపేయ్యం, తేపి యఞ్ఞం కప్పేన్తి. పుథూతి యఞ్ఞా వా ఏతే పుథూ, యఞ్ఞయాజకా [యఞ్ఞయజకా (స్యా.)] వా ఏతే పుథూ, దక్ఖిణేయ్యా వా ఏతే పుథూ. కథం యఞ్ఞా వా ఏతే పుథూ? బహుకానం ఏతే యఞ్ఞా చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారా అన్నం పానం వత్థం యానం మాలం గన్ధం విలేపనం సేయ్యావసథపదీపేయ్యం – ఏవం యఞ్ఞా వా ఏతే పుథూ.
కథం యఞ్ఞయాజకా వా ఏతే పుథూ? బహుకా ఏతే యఞ్ఞయాజకా ఖత్తియా చ బ్రాహ్మణా చ వేస్సా చ సుద్దా చ గహట్ఠా చ పబ్బజితా చ దేవా చ మనుస్సా చ – ఏవం యఞ్ఞయాజకా వా ఏతే పుథూ.
కథం దక్ఖిణేయ్యా వా ఏతే పుథూ? బహుకా ఏతే దక్ఖిణేయ్యా పుథూ సమణబ్రాహ్మణా కపణద్ధికవనిబ్బకయాచకా [… వణిబ్బకసావకా (స్యా.) ఇతివు. ౭౫] – ఏవం దక్ఖిణేయ్యా వా ఏతే పుథూ. ఇధ లోకేతి మనుస్సలోకేతి యఞ్ఞమకప్పయింసు – పుథూధ లోకే.
పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేతన్తి. పుచ్ఛాతి తిస్సో పుచ్ఛా – అదిట్ఠజోతనా పుచ్ఛా, దిట్ఠసంసన్దనా పుచ్ఛా, విమతిచ్ఛేదనా పుచ్ఛా. కతమా అదిట్ఠజోతనా పుచ్ఛా? పకతియా లక్ఖణం అఞ్ఞాతం హోతి అదిట్ఠం అతులితం అతీరితం అవిభూతం అవిభావితం, తస్స ఞాణాయ దస్సనాయ తులనాయ తీరణాయ విభూతత్థాయ విభావనత్థాయ పఞ్హం పుచ్ఛతి – అయం అదిట్ఠజోతనా పుచ్ఛా.
కతమా దిట్ఠసంసన్దనా పుచ్ఛా? పకతియా లక్ఖణం ఞాతం హోతి దిట్ఠం తులితం తీరితం విభూతం విభావితం. అఞ్ఞేహి పణ్డితేహి సద్ధిం సంసన్దనత్థాయ పఞ్హం పుచ్ఛతి – అయం దిట్ఠసంసన్దనా పుచ్ఛా.
కతమా విమతిచ్ఛేదనా పుచ్ఛా? పకతియా సంసయపక్ఖన్దో [సంసయపక్ఖన్నో (స్యా.)] హోతి విమతిపక్ఖన్దో ద్వేళ్హకజాతో – ‘‘ఏవం ను ఖో, న ను ఖో, కిం ను ఖో, కథం ను ఖో’’తి! సో విమతిచ్ఛేదనత్థాయ పఞ్హం పుచ్ఛతి – అయం విమతిచ్ఛేదనా పుచ్ఛా. ఇమా తిస్సో పుచ్ఛా.
అపరాపి తిస్సో పుచ్ఛా – మనుస్సపుచ్ఛా, అమనుస్సపుచ్ఛా, నిమ్మితపుచ్ఛా. కతమా మనుస్సపుచ్ఛా? మనుస్సా బుద్ధం భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛన్తి, భిక్ఖూ పుచ్ఛన్తి, భిక్ఖునియో పుచ్ఛన్తి, ఉపాసకా పుచ్ఛన్తి, ఉపాసికాయో పుచ్ఛన్తి, రాజానో పుచ్ఛన్తి, ఖత్తియా పుచ్ఛన్తి, బ్రాహ్మణా పుచ్ఛన్తి, వేస్సా పుచ్ఛన్తి, సుద్దా పుచ్ఛన్తి, గహట్ఠా పుచ్ఛన్తి, పబ్బజితా పుచ్ఛన్తి – అయం మనుస్సపుచ్ఛా.
కతమా అమనుస్సపుచ్ఛా? అమనుస్సా బుద్ధం భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్హం పుచ్ఛన్తి, నాగా పుచ్ఛన్తి, సుపణ్ణా పుచ్ఛన్తి, యక్ఖా పుచ్ఛన్తి, అసురా పుచ్ఛన్తి, గన్ధబ్బా పుచ్ఛన్తి, మహారాజానో పుచ్ఛన్తి, ఇన్దా పుచ్ఛన్తి, బ్రహ్మానో పుచ్ఛన్తి, దేవతాయో పుచ్ఛన్తి – అయం అమనుస్సపుచ్ఛా.
కతమా నిమ్మితపుచ్ఛా? యం భగవా రూపం అభినిమ్మినాతి మనోమయం సబ్బఙ్గపచ్చఙ్గం అహీనిన్ద్రియం, సో నిమ్మితో బుద్ధం భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్హం పుచ్ఛతి; భగవా విసజ్జేతి [విస్సజ్జేతి (క.)] – అయం నిమ్మితపుచ్ఛా. ఇమా తిస్సో పుచ్ఛా.
అపరాపి తిస్సో పుచ్ఛా – అత్తత్థపుచ్ఛా, పరత్థపుచ్ఛా, ఉభయత్థపుచ్ఛా. అపరాపి తిస్సో పుచ్ఛా – దిట్ఠధమ్మికత్థపుచ్ఛా, సమ్పరాయికత్థపుచ్ఛా, పరమత్థపుచ్ఛా. అపరాపి తిస్సో పుచ్ఛా – అనవజ్జత్థపుచ్ఛా, నిక్కిలేసత్థపుచ్ఛా, వోదానత్థపుచ్ఛా. అపరాపి తిస్సో పుచ్ఛా – అతీతపుచ్ఛా, అనాగతపుచ్ఛా, పచ్చుప్పన్నపుచ్ఛా. అపరాపి తిస్సో పుచ్ఛా – అజ్ఝత్తపుచ్ఛా, బహిద్ధాపుచ్ఛా, అజ్ఝత్తబహిద్ధాపుచ్ఛా. అపరాపి తిస్సో పుచ్ఛా – కుసలపుచ్ఛా, అకుసలపుచ్ఛా, అబ్యాకతపుచ్ఛా. అపరాపి తిస్సో పుచ్ఛా – ఖన్ధపుచ్ఛా, ధాతుపుచ్ఛా, ఆయతనపుచ్ఛా. అపరాపి తిస్సో పుచ్ఛా – సతిపట్ఠానపుచ్ఛా, సమ్మప్పధానపుచ్ఛా, ఇద్ధిపాదపుచ్ఛా. అపరాపి తిస్సో పుచ్ఛా – ఇన్ద్రియపుచ్ఛా, బలపుచ్ఛా, బోజ్ఝఙ్గపుచ్ఛా. అపరాపి తిస్సో పుచ్ఛా – మగ్గపుచ్ఛా, ఫలపుచ్ఛా, నిబ్బానపుచ్ఛా.
పుచ్ఛామి తన్తి పుచ్ఛామి తం యాచామి తం అజ్ఝేసామి తం పసాదేమి తం ‘‘కథయస్సు మే’’తి పుచ్ఛామి తం. భగవాతి గారవాధివచనమేతం… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి – యదిదం భగవాతి. బ్రూహి మేతన్తి బ్రూహి ఆచిక్ఖాహి దేసేహి పఞ్ఞపేహి పట్ఠపేహి వివరాహి విభజాహి ఉత్తానీకరోహి పకాసేహీతి – పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేతం. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –
‘‘అనేజం మూలదస్సావిం, [ఇచ్చాయస్మా పుణ్ణకో]
అత్థి పఞ్హేన ఆగమం;
కిం నిస్సితా ఇసయో మనుజా, ఖత్తియా బ్రాహ్మణా దేవతానం;
యఞ్ఞమకప్పయింసు పుథూధ లోకే, పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేత’’న్తి.
౧౩. యే కేచిమే ఇసయో మనుజా, [పుణ్ణకాతి భగవా]
ఖత్తియా బ్రాహ్మణా దేవతానం;
యఞ్ఞమకప్పయింసు పుథూధ లోకే, ఆసీసమానా పుణ్ణక ఇత్థత్తం [ఇత్థతం (స్యా.), ఇత్థభావం (క.)] ;
జరం సితా యఞ్ఞమకప్పయింసు.
యే కేచిమే ఇసయో మనుజాతి. యే కేచీతి సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం అసేసం నిస్సేసం పరియాదియనవచనమేతం – యే కేచీతి. ఇసయోతి ఇసినామకా యే కేచి ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజితా ఆజీవకా నిగణ్ఠా జటిలా తాపసా. మనుజాతి మనుస్సా వుచ్చన్తీతి – యే కేచిమే ఇసయో మనుజా పుణ్ణకాతి భగవా.
ఖత్తియా బ్రాహ్మణా దేవతానన్తి. ఖత్తియాతి యే కేచి ఖత్తియజాతికా. బ్రాహ్మణాతి యే కేచి భోవాదికా. దేవతానన్తి ఆజీవకసావకానం ఆజీవకా దేవతా…పే… దిసావతికానం దిసా దేవతా. యే యేసం దక్ఖిణేయ్యా, తే తేసం దేవతాతి – ఖత్తియా బ్రాహ్మణా దేవతానం.
యఞ్ఞమకప్పయింసు పుథూధ లోకేతి. యఞ్ఞం వుచ్చతి దేయ్యధమ్మో చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం అన్నం పానం…పే… సేయ్యావసథపదీపేయ్యం. యఞ్ఞమకప్పయింసూతి యేపి యఞ్ఞం ఏసన్తి గవేసన్తి పరియేసన్తి…పే… సేయ్యావసథపదీపేయ్యం, తేపి యఞ్ఞం కప్పేన్తి. పుథూతి యఞ్ఞా వా ఏతే పుథూ, యఞ్ఞయాజకా వా ఏతే పుథూ, దక్ఖిణేయ్యా వా ఏతే పుథూ…పే… ఏవం దక్ఖిణేయ్యా వా ఏతే పుథూ. ఇధ లోకేతి మనుస్సలోకేతి యఞ్ఞమకప్పయింసు – పుథూధ లోకే.
ఆసీసమానా పుణ్ణక ఇత్థత్తన్తి. ఆసీసమానాతి రూపపటిలాభం ఆసీసమానా, సద్దపటిలాభం ఆసీసమానా, గన్ధపటిలాభం ఆసీసమానా, రసపటిలాభం ఆసీసమానా, ఫోట్ఠబ్బపటిలాభం ఆసీసమానా, పుత్తపటిలాభం ఆసీసమానా, దారపటిలాభం ఆసీసమానా, ధనపటిలాభం ఆసీసమానా, యసపటిలాభం ఆసీసమానా, ఇస్సరియపటిలాభం ఆసీసమానా, ఖత్తియమహాసాలకులే అత్తభావపటిలాభం ఆసీసమానా, బ్రాహ్మణమహాసాలకులే అత్తభావపటిలాభం ఆసీసమానా, గహపతిమహాసాలకులే అత్తభావపటిలాభం ఆసీసమానా, చాతుమహారాజికేసు [చాతుమ్మహారాజికేసు (స్యా.)] దేవేసు అత్తభావపటిలాభం ఆసీసమానా, తావతింసేసు దేవేసు యామేసు దేవేసు తుసితేసు దేవేసు నిమ్మానరతీసు దేవేసు పరనిమ్మితవసవత్తీసు దేవేసు బ్రహ్మకాయికేసు దేవేసు అత్తభావపటిలాభం ఆసీసమానా ఇచ్ఛమానా సాదియమానా పత్థయమానా పిహయమానా అభిజప్పమానాతి ఆసీసమానా.
పుణ్ణక ఇత్థత్తన్తి ఏత్థ అత్తభావాభినిబ్బత్తిం ఆసీసమానా ఏత్థ ఖత్తియమహాసాలకులే అత్తభావాభినిబ్బత్తిం ఆసీసమానా…పే… ఏత్థ బ్రహ్మకాయికేసు దేవేసు అత్తభావాభినిబ్బత్తిం ఆసీసమానా ఇచ్ఛమానా సాదియమానా పత్థయమానా పిహయమానా అభిజప్పమానాతి ఆసీసమానా – పుణ్ణక ఇత్థత్తం.
జరం సితా యఞ్ఞమకప్పయింసూతి జరానిస్సితా బ్యాధినిస్సితా మరణనిస్సితా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసనిస్సితా. యదేవ తే జాతినిస్సితా తదేవ తే జరానిస్సితా. యదేవ తే జరానిస్సితా తదేవ తే బ్యాధినిస్సితా. యదేవ తే బ్యాధినిస్సితా తదేవ తే మరణనిస్సితా. యదేవ తే మరణనిస్సితా తదేవ తే సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసనిస్సితా. యదేవ తే సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసనిస్సితా తదేవ తే గతినిస్సితా. యదేవ తే గతినిస్సితా తదేవ తే ఉపపత్తినిస్సితా. యదేవ తే ఉపపత్తినిస్సితా తదేవ తే పటిసన్ధినిస్సితా. యదేవ తే పటిసన్ధినిస్సితా తదేవ తే భవనిస్సితా. యదేవ తే భవనిస్సితా తదేవ తే సంసారనిస్సితా. యదేవ తే సంసారనిస్సితా తదేవ తే వట్టనిస్సితా అల్లీనా ఉపగతా అజ్ఝోసితా అధిముత్తాతి – జరం సితా యఞ్ఞమకప్పయింసు. తేనాహ భగవా –
‘‘యే కేచిమే ఇసయో మనుజా, [పుణ్ణకాతి భగవా]
ఖత్తియా బ్రాహ్మణా దేవతానం;
యఞ్ఞమకప్పయింసు పుథూధ లోకే, ఆసీసమానా పుణ్ణక ఇత్థత్తం;
జరం సితా యఞ్ఞమకప్పయింసూ’’తి.
౧౪. యే కేచిమే ఇసయో మనుజా, [ఇచ్చాయస్మా పుణ్ణకో]
ఖత్తియా బ్రాహ్మణా దేవతానం;
యఞ్ఞమకప్పయింసు పుథూధ లోకే, కచ్చిసు తే భగవా యఞ్ఞపథే అప్పమత్తా;
అతారుం [అతారుం (స్యా. క.)] జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిస, పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేతం.
యే కేచిమే ఇసయో మనుజాతి. యే కేచీతి…పే….
కచ్చిసు తే భగవా యఞ్ఞపథే అప్పమత్తాతి. కచ్చిసూతి సంసయపుచ్ఛా విమతిపుచ్ఛా ద్వేళ్హకపుచ్ఛా అనేకంసపుచ్ఛా – ‘‘ఏవం ను ఖో, న ను ఖో, కిం ను ఖో, కథం ను ఖో’’తి – కచ్చిసు. తేతి యఞ్ఞయాజకా వుచ్చన్తి. భగవాతి గారవాధివచనం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి – కచ్చిసు తే భగవా. యఞ్ఞపథే అప్పమత్తాతి యఞ్ఞోయేవ వుచ్చతి యఞ్ఞపథో. యథా అరియమగ్గో అరియపథో దేవమగ్గో దేవపథో బ్రహ్మమగ్గో బ్రహ్మపథో, ఏవమేవ యఞ్ఞోయేవ వుచ్చతి యఞ్ఞపథో. అప్పమత్తాతి యఞ్ఞపథే అప్పమత్తా సక్కచ్చకారినో సాతచ్చకారినో అట్ఠితకారినో అనోలీనవుత్తినో అనిక్ఖిత్తచ్ఛన్దా అనిక్ఖిత్తధురా తచ్చరితా తబ్బహులా తగ్గరుకా తన్నిన్నా తప్పోణా తప్పబ్భారా తదధిముత్తా తదధిపతేయ్యాతి – తేపి యఞ్ఞపథే అప్పమత్తా. యేపి యఞ్ఞం ఏసన్తి గవేసన్తి పరియేసన్తి చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం అన్నం పానం…పే… సేయ్యావసథపదీపేయ్యం సక్కచ్చకారినో…పే… తదధిపతేయ్యా, తేపి యఞ్ఞపథే అప్పమత్తా. యేపి యఞ్ఞం అభిసఙ్ఖరోన్తి చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం అన్నం పానం…పే… సేయ్యావసథపదీపేయ్యం సక్కచ్చకారినో…పే… తదధిపతేయ్యా, తేపి యఞ్ఞపథే అప్పమత్తా. యేపి యఞ్ఞం దేన్తి యజన్తి పరిచ్చజన్తి చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం అన్నం పానం…పే… సేయ్యావసథపదీపేయ్యం సక్కచ్చకారినో …పే… తదధిపతేయ్యా, తేపి యఞ్ఞపథే అప్పమత్తాతి – కచ్చిసు తే భగవా యఞ్ఞపథే అప్పమత్తా.
అతారుం జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిసాతి జరామరణం అతరింసు ఉత్తరింసు పతరింసు సమతిక్కమింసు వీతివత్తింసు. మారిసాతి పియవచనం గరువచనం సగారవసప్పతిస్సాధివచనమేతం మారిసాతి – అతారు జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిస.
పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేతన్తి. పుచ్ఛామి తన్తి పుచ్ఛామి తం యాచామి తం అజ్ఝేసామి తం పసాదేమి తం కథయస్సు మేతి – పుచ్ఛామి తం. భగవాతి గారవాధివచనం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి – యదిదం భగవాతి. బ్రూహి మేతన్తి బ్రూహి ఆచిక్ఖాహి దేసేహి పఞ్ఞపేహి పట్ఠపేహి వివరాహి విభజాహి ఉత్తానీకరోహి పకాసేహీతి – పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేతం. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –
‘‘యే కేచిమే ఇసయో మనుజా, [ఇచ్చాయస్మా పుణ్ణకో]
ఖత్తియా బ్రాహ్మణా దేవతానం;
యఞ్ఞమకప్పయింసు పుథూధ లోకే, కచ్చిసు తే భగవా యఞ్ఞపథే అప్పమత్తా;
అతారు జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిస, పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేత’’న్తి.
౧౫. ఆసీసన్తి [ఆసింసన్తి (స్యా.)] థోమయన్తి, అభిజప్పన్తి జుహన్తి; [పుణ్ణకాతి భగవా]
కామాభిజప్పన్తి పటిచ్చ లాభం, తే యాజయోగా భవరాగరత్తా;
నాతరింసు జాతిజరన్తి బ్రూమి.
ఆసీసన్తి థోమయన్తి అభిజప్పన్తి జుహన్తీతి. ఆసీసన్తీతి రూపపటిలాభం ఆసీసన్తి, సద్దపటిలాభం ఆసీసన్తి, గన్ధపటిలాభం ఆసీసన్తి, రసపటిలాభం ఆసీసన్తి, ఫోట్ఠబ్బపటిలాభం ఆసీసన్తి, పుత్తపటిలాభం ఆసీసన్తి, దారపటిలాభం ఆసీసన్తి, ధనపటిలాభం ఆసీసన్తి, యసపటిలాభం ఆసీసన్తి, ఇస్సరియపటిలాభం ఆసీసన్తి, ఖత్తియమహాసాలకులే అత్తభావపటిలాభం ఆసీసన్తి, బ్రాహ్మణమహాసాలకులే…పే… గహపతిమహాసాలకులే అత్తభావపటిలాభం ఆసీసన్తి, చాతుమహారాజికేసు దేవేసు…పే… బ్రహ్మకాయికేసు దేవేసు అత్తభావపటిలాభం ఆసీసన్తి ఇచ్ఛన్తి సాదియన్తి పత్థయన్తి పిహయన్తీతి – ఆసీసన్తి.
థోమయన్తీతి యఞ్ఞం వా థోమేన్తి ఫలం వా థోమేన్తి దక్ఖిణేయ్యే వా థోమేన్తి. కథం యఞ్ఞం థోమేన్తి? సుచిం దిన్నం [వియం దిన్నం (స్యా.)], మనాపం దిన్నం, పణీతం దిన్నం, కాలేన దిన్నం, కప్పియం దిన్నం, విచేయ్య దిన్నం, అనవజ్జం దిన్నం, అభిణ్హం దిన్నం దదం చిత్తం పసాదితన్తి – థోమేన్తి కిత్తేన్తి వణ్ణేన్తి పసంసన్తి. ఏవం యఞ్ఞం థోమేన్తి.
కథం ఫలం థోమేన్తి? ఇతో నిదానం రూపపటిలాభో భవిస్సతి…పే… బ్రహ్మకాయికేసు దేవేసు అత్తభావపటిలాభో భవిస్సతీతి – థోమేన్తి కిత్తేన్తి వణ్ణేన్తి పసంసన్తి. ఏవం ఫలం థోమేన్తి.
కథం దక్ఖిణేయ్యే థోమేన్తి? దక్ఖిణేయ్యా జాతిసమ్పన్నా గోత్తసమ్పన్నా అజ్ఝాయకా మన్తధరా తిణ్ణం వేదానం పారగూ సనిఘణ్డుకేటుభానం సాక్ఖరప్పభేదానం ఇతిహాసపఞ్చమానం పదకా వేయ్యాకరణా లోకాయతమహాపురిసలక్ఖణేసు అనవయాతి, వీతరాగా వా రాగవినయాయ వా పటిపన్నా, వీతదోసా వా దోసవినయాయ వా పటిపన్నా, వీతమోహా వా మోహవినయాయ వా పటిపన్నా, సద్ధాసమ్పన్నా సీలసమ్పన్నా సమాధిసమ్పన్నా పఞ్ఞాసమ్పన్నా విముత్తిసమ్పన్నా విముత్తిఞాణదస్సనసమ్పన్నాతి – థోమేన్తి కిత్తేన్తి వణ్ణేన్తి పసంసన్తి. ఏవం దక్ఖిణేయ్యే థోమేన్తీతి – ఆసీసన్తి థోమయన్తి.
అభిజప్పన్తీతి రూపపటిలాభం అభిజప్పన్తి, సద్దపటిలాభం అభిజప్పన్తి, గన్ధపటిలాభం అభిజప్పన్తి, రసపటిలాభం అభిజప్పన్తి…పే… బ్రహ్మకాయికేసు దేవేసు అత్తభావపటిలాభం అభిజప్పన్తీతి – ఆసీసన్తి థోమయన్తి అభిజప్పన్తి. జుహన్తీతి జుహన్తి దేన్తి యజన్తి పరిచ్చజన్తి చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం అన్నం పానం వత్థం యానం మాలాగన్ధవిలేపనం సేయ్యావసథపదీపేయ్యన్తి – ఆసీసన్తి థోమయన్తి అభిజప్పన్తి జుహన్తి పుణ్ణకాతి భగవా.
కామాభిజప్పన్తి పటిచ్చ లాభన్తి రూపపటిలాభం పటిచ్చ కామే అభిజప్పన్తి, సద్దపటిలాభం పటిచ్చ కామే అభిజప్పన్తి…పే… బ్రహ్మకాయికేసు దేవేసు అత్తభావపటిలాభం పటిచ్చ కామే అభిజప్పన్తి పజప్పన్తీతి – కామాభిజప్పన్తి పటిచ్చ లాభం.
తే యాజయోగా భవరాగరత్తా నాతరింసు జాతిజరన్తి బ్రూమీతి తేతి యఞ్ఞయాజకా వుచ్చన్తి, యాజయోగాతి యాజయోగేసు యుత్తా పయుత్తా ఆయుత్తా సమాయుత్తా తచ్చరితా తబ్బహులా తగ్గరుకా తన్నిన్నా తప్పోణా తప్పబ్భారా తదధిముత్తా తదధిపతేయ్యాతి – తే యాజయోగా, భవరాగరత్తాతి భవరాగో వుచ్చతి యో భవేసు భవచ్ఛన్దో భవరాగో భవనన్దీ భవతణ్హా భవసినేహో భవపరిళాహో భవముచ్ఛా భవజ్ఝోసానం. భవరాగేన భవేసు రత్తా గిద్ధా గధితా ముచ్ఛితా అజ్ఝోసన్నా లగ్గా లగ్గితా పలిబుద్ధాతి – తే యాజయోగా భవరాగరత్తా.
నాతరింసు జాతిజరన్తి బ్రూమీతి తే యాజయోగా భవరాగరత్తా జాతిజరామరణం నాతరింసు న ఉత్తరింసు న పతరింసు న సమతిక్కమింసు న వీతివత్తింసు, జాతిజరామరణా అనిక్ఖన్తా అనిస్సటా అనతిక్కన్తా అసమతిక్కన్తా అవీతివత్తా అన్తోజాతిజరామరణే పరివత్తన్తి అన్తోసంసారపథే పరివత్తన్తి. జాతియా అనుగతా జరాయ అనుసటా బ్యాధినా అభిభూతా మరణేన అబ్భాహతా అతాణా అలేణా అసరణా అసరణీభూతాతి; బ్రూమి ఆచిక్ఖామి దేసేమి పఞ్ఞపేమి పట్ఠపేమి వివరామి విభజామి ఉత్తానీకరోమి పకాసేమీతి – తే యాజయోగా భవరాగరత్తా నాతరింసు జాతిజరన్తి బ్రూమి. తేనాహ భగవా –
‘‘ఆసీసన్తి థోమయన్తి, అభిజప్పన్తి జుహన్తి; [పుణ్ణకాతి భగవా]
కామాభిజప్పన్తి పటిచ్చ లాభం, తే యాజయోగా భవరాగరత్తా;
నాతరింసు జాతిజరన్తి బ్రూమీ’’తి.
౧౬. తే చే నాతరింసు యాజయోగా, [ఇచ్చాయస్మా పుణ్ణకో]
యఞ్ఞేహి జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిస;
అథ కో చరహి దేవమనుస్సలోకే, అతారి జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిస;
పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేతం.
తే చే నాతరింసు యాజయోగాతి తే యఞ్ఞయాజకా యాజయోగా భవరాగరత్తా జాతిజరామరణం నాతరింసు న ఉత్తరింసు న పతరింసు న సమతిక్కమింసు న వీతివత్తింసు, జాతిజరామరణా అనిక్ఖన్తా అనిస్సటా అనతిక్కన్తా అసమతిక్కన్తా అవీతివత్తా అన్తోజాతిజరామరణే పరివత్తన్తి అన్తోసంసారపథే పరివత్తన్తి. జాతియా అనుగతా జరాయ అనుసటా బ్యాధినా అభిభూతా మరణేన అబ్భాహతా అతాణా అలేణా అసరణా అసరణీభూతాతి – తే చే నాతరింసు యాజయోగా.
ఇచ్చాయస్మా పుణ్ణకోతి. ఇచ్చాతి పదసన్ధి…పే… ఆయస్మా పుణ్ణకో.
యఞ్ఞేహి జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిసాతి. యఞ్ఞేహీతి యఞ్ఞేహి పహూతేహి యఞ్ఞేహి వివిధేహి యఞ్ఞేహి పుథూహి. మారిసాతి పియవచనం గరువచనం సగారవసప్పతిస్సాధివచనమేతం మారిసాతి – యఞ్ఞేహి జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిస.
అథ కో చరహి దేవమనుస్సలోకే, అతారి జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిసాతి అథ కో ఏసో సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ జాతిజరామరణం అతరి ఉత్తరి పతరి సమతిక్కమి వీతివత్తయి [వీతివత్తి (క.)]. మారిసాతి పియవచనం గరువచనం సగారవసప్పత్తిస్సాధివచనమేతం మారిసాతి – అథ కో చరహి దేవమనుస్సలోకే, అతారి జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిస.
పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేతన్తి. పుచ్ఛామి తన్తి పుచ్ఛామి తం యాచామి తం అజ్ఝేసామి తం పసాదేమి తం కథయస్సు మేతన్తి – పుచ్ఛామి తం. భగవాతి గారవాధివచనం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి – యదిదం భగవాతి. బ్రూహి మేతన్తి బ్రూహి ఆచిక్ఖాహి దేసేహి పఞ్ఞపేహి పట్ఠపేహి వివరాహి విభజాహి ఉత్తానీకరోహి పకాసేహీతి – పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేతం. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –
‘‘తే చే నాతరింసు యాజయోగా, [ఇచ్చాయస్మా పుణ్ణకో]
యఞ్ఞేహి జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిస;
అథ కో చరహి దేవమనుస్సలోకే, అతారి జాతిఞ్చ జరఞ్చ మారిస;
పుచ్ఛామి తం భగవా బ్రూహి మేత’’న్తి.
౧౭. సఙ్ఖాయ లోకస్మి [లోకస్మిం (స్యా. క.)] పరోపరాని, [పుణ్ణకాతి భగవా]
యస్సిఞ్జితం నత్థి కుహిఞ్చి లోకే;
సన్తో విధూమో అనీఘో నిరాసో, అతారి సో జాతిజరన్తి బ్రూమి.
సఙ్ఖాయ లోకస్మి పరోపరానీతి సఙ్ఖా వుచ్చతి ఞాణం యా పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి. పరోపరానీతి ఓరం వుచ్చతి సకత్తభావో, పరం వుచ్చతి పరత్తభావో ఓరం వుచ్చతి సకరూపవేదనాసఞ్ఞాసఙ్ఖారవిఞ్ఞాణం, పరం వుచ్చతి పరరూపవేదనాసఞ్ఞాసఙ్ఖారవిఞ్ఞాణం; ఓరం వుచ్చతి ఛ అజ్ఝత్తికాని ఆయతనాని, పరం వుచ్చతి ఛ బాహిరాని ఆయతనాని. ఓరం వుచ్చతి మనుస్సలోకో, పరం వుచ్చతి దేవలోకో; ఓరం వుచ్చతి కామధాతు, పరం వుచ్చతి రూపధాతు అరూపధాతు; ఓరం వుచ్చతి కామధాతు రూపధాతు, పరం వుచ్చతి అరూపధాతు. సఙ్ఖాయ లోకస్మి పరోపరానీతి పరోపరాని అనిచ్చతో సఙ్ఖాయ దుక్ఖతో రోగతో గణ్డతో…పే… నిస్సరణతో సఙ్ఖాయ జానిత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వాతి – సఙ్ఖాయ లోకస్మి పరోపరాని. పుణ్ణకాతి భగవాతి. పుణ్ణకాతి భగవా తం బ్రాహ్మణం నామేన ఆలపతి. భగవాతి గారవాధివచనమేతం…పే… యదిదం భగవాతి – పుణ్ణకాతి భగవా.
యస్సిఞ్జితం నత్థి కుహిఞ్చి లోకేతి. యస్సాతి అరహతో ఖీణాసవస్స. ఇఞ్జితన్తి తణ్హిఞ్జితం దిట్ఠిఞ్జితం మానిఞ్జితం కిలేసిఞ్జితం కామిఞ్జితం. యస్సిమే ఇఞ్జితా నత్థి న సన్తి న సంవిజ్జన్తి నుపలబ్భన్తి, పహీనా సముచ్ఛిన్నా వూపసన్తా పటిపస్సద్ధా అభబ్బుప్పత్తికా ఞాణగ్గినా దడ్ఢా. కుహిఞ్చీతి కుహిఞ్చి కిస్మిఞ్చి కత్థచి అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా అజ్ఝత్తబహిద్ధా వా. లోకేతి అపాయలోకే…పే… ఆయతనలోకేతి – యస్సిఞ్జితం నత్థి కుహిఞ్చి లోకే.
సన్తో విధూమో అనీఘో నిరాసో, అతారి సో జాతిజరన్తి బ్రూమీతి. సన్తోతి రాగస్స సన్తత్తా సన్తో, దోసస్స…పే… మోహస్స… కోధస్స… ఉపనాహస్స… మక్ఖస్స… సబ్బాకుసలాభిసఙ్ఖారానం సన్తత్తా సమితత్తా వూపసమితత్తా విజ్ఝాతత్తా [నిజ్ఝాతత్తా (క.) మహాని. ౧౮] నిబ్బుతత్తా విగతత్తా పటిపస్సద్ధత్తా సన్తో ఉపసన్తో వూపసన్తో నిబ్బుతో పటిపస్సద్ధోతి సన్తో; విధూమోతి కాయదుచ్చరితం విధూమితం విధమితం సోసితం విసోసితం బ్యన్తీకతం [బ్యన్తికతం (క.)], వచీదుచ్చరితం…పే… మనోదుచ్చరితం విధూమితం విధమితం సోసితం విసోసితం బ్యన్తీకతం, రాగో… దోసో… మోహో విధూమితో విధమితో సోసితో విసోసితో బ్యన్తీకతో, కోధో… ఉపనాహో… మక్ఖో… పళాసో… ఇస్సా… మచ్ఛరియం… మాయా… సాఠేయ్యం… థమ్భో… సారమ్భో… మానో… అతిమానో… మదో… పమాదో… సబ్బే కిలేసా సబ్బే దుచ్చరితా సబ్బే దరథా సబ్బే పరిళాహా సబ్బే సన్తాపా సబ్బాకుసలాభిసఙ్ఖారా విధూమితా విధమితా సోసితా విసోసితా బ్యన్తీకతా. అథ వా, కోధో వుచ్చతి ధూమో –
మానో హి తే బ్రాహ్మణ ఖారిభారో, కోధో ధూమో భస్మని [గమ్మని (స్యా.)] మోసవజ్జం;
జివ్హా సుజా హదయం [తప్పరస్స (స్యా.)] జోతిట్ఠానం, అత్తా సుదన్తో పురిసస్స జోతి.
అపి చ, దసహాకారేహి కోధో జాయతి – అనత్థం మే అచరీతి కోధో జాయతి, అనత్థం మే చరతీతి కోధో జాయతి, అనత్థం మే చరిస్సతీతి కోధో జాయతి, పియస్స మే మనాపస్స అనత్థం అచరి, అనత్థం చరతి, అనత్థం చరిస్సతీతి కోధో జాయతి, అప్పియస్స మే అమనాపస్స అత్థం అచరి, అత్థం చరతి, అత్థం చరిస్సతీతి కోధో జాయతి, అట్ఠానే వా పన కోధో జాయతి. యో ఏవరూపో చిత్తస్స ఆఘాతో పటిఘాతో పటిఘం పటివిరోధో కోపో పకోపో సమ్పకోపో దోసో పదోసో సమ్పదోసో చిత్తస్స బ్యాపత్తి మనోపదోసో కోధో కుజ్ఝనా కుజ్ఝితత్తం దోసో దుస్సనా దుస్సితత్తం బ్యాపత్తి బ్యాపజ్జనా బ్యాపజ్జితత్తం విరోధో పటివిరోధో చణ్డిక్కం అసురోపో [అస్సురోపో (స్యా.)] అనత్తమనతా చిత్తస్స – అయం వుచ్చతి కోధో.
అపి చ, కోధస్స అధిమత్తపరిత్తతా వేదితబ్బా. అత్థి కఞ్చి [కిఞ్చి (క.) మహాని. ౮౫] కాలం కోధో చిత్తావిలకరణమత్తో హోతి, న చ తావ ముఖకులానవికులానో హోతి. అత్థి కఞ్చి కాలం కోధో ముఖకులానవికులానమత్తో హోతి, న చ తావ హనుసఞ్చోపనో హోతి. అత్థి కఞ్చి కాలం కోధో హనుసఞ్చోపనమత్తో హోతి, న చ తావ ఫరుసవాచం నిచ్ఛారణో [ఫరుసవాచనిచ్ఛారణో (స్యా.)] హోతి. అత్థి కఞ్చి కాలం కోధో ఫరుసవాచం నిచ్ఛారణమత్తో హోతి, న చ తావ దిసావిదిసానువిలోకనో హోతి. అత్థి కఞ్చి కాలం కోధో దిసావిదిసానువిలోకనమత్తో హోతి, న చ తావ దణ్డసత్థపరామసనో హోతి. అత్థి కఞ్చి కాలం కోధో దణ్డసత్థపరామసనమత్తో హోతి, న చ తావ దణ్డసత్థఅబ్భుక్కిరణో హోతి. అత్థి కఞ్చి కాలం కోధో దణ్డసత్థఅబ్భుక్కిరణమత్తో హోతి, న చ తావ దణ్డసత్థఅభినిపాతనో హోతి. అత్థి కఞ్చి కాలం కోధో దణ్డసత్థఅభినిపాతనమత్తో హోతి, న చ తావ ఛిన్నవిచ్ఛిన్నకరణో హోతి. అత్థి కఞ్చి కాలం కోధో ఛిన్నవిచ్ఛిన్నకరణమత్తో హోతి, న చ తావ సమ్భఞ్జనపలిభఞ్జనో హోతి. అత్థి కఞ్చి కాలం కోధో సమ్భఞ్జనపలిభఞ్జనమత్తో హోతి, న చ తావ అఙ్గమఙ్గఅపకడ్ఢనో హోతి. అత్థి కఞ్చి కాలం కోధో అఙ్గమఙ్గఅపకడ్ఢనమత్తో హోతి, న చ తావ జీవితావోరోపనో [జీవితపనాసనో (స్యా.) మహాని. ౮౫] హోతి. అత్థి కఞ్చి కాలం కోధో జీవితావోరోపనమత్తో హోతి, న చ తావ సబ్బచాగపరిచ్చాగాయ సణ్ఠితో హోతి. యతో కోధో పరం పుగ్గలం ఘాతేత్వా అత్తానం ఘాతేతి, ఏత్తావతా కోధో పరముస్సదగతో పరమవేపుల్లపత్తో హోతి. యస్స సో హోతి కోధో పహీనో సముచ్ఛిన్నో వూపసన్తో పటిపస్సద్ధో అభబ్బుప్పత్తికో ఞాణగ్గినా దడ్ఢో, సో వుచ్చతి – విధూమో.
కోధస్స పహీనత్తా విధూమో, కోధవత్థుస్స పరిఞ్ఞాతత్తా విధూమో, కోధహేతుస్స పరిఞ్ఞాతత్తా విధూమో, కోధహేతుస్స ఉపచ్ఛిన్నత్తా విధూమో. అనీఘోతి రాగో నీఘో, దోసో నీఘో, మోహో నీఘో, కోధో నీఘో, ఉపనాహో నీఘో…పే… సబ్బాకుసలాభిసఙ్ఖారా నీఘా. యస్సేతే నీఘా పహీనా సముచ్ఛిన్నా వూపసన్తా పటిపస్సద్ధా అభబ్బుప్పత్తికా ఞాణగ్గినా దడ్ఢా, సో వుచ్చతి అనీఘో.
నిరాసోతి ఆసా వుచ్చతి తణ్హా. యో రాగో సారాగో…పే… అభిజ్ఝా లోభో అకుసలమూలం. యస్సేసా ఆసా తణ్హా పహీనా సముచ్ఛిన్నా వూపసన్తా పటిపస్సద్ధా అభబ్బుప్పత్తికా ఞాణగ్గినా దడ్ఢా, సో వుచ్చతి నిరాసో. జాతీతి యా తేసం తేసం సత్తానం తమ్హి తమ్హి సత్తనికాయే జాతి సఞ్జాతి ఓక్కన్తి అభినిబ్బత్తి ఖన్ధానం పాతుభావో ఆయతనానం పటిలాభో. జరాతి యా తేసం తేసం సత్తానం తమ్హి తమ్హి సత్తనికాయే జరా జీరణతా ఖణ్డిచ్చం పాలిచ్చం వలిత్తచతా ఆయునో సంహాని ఇన్ద్రియానం పరిపాకో. సన్తో విధూమో అనీఘో నిరాసో, అతారి సో జాతిజరన్తి బ్రూమీతి యో సన్తో చ విధూమో చ అనీఘో చ నిరాసో చ, సో జాతిజరామరణం అతరి ఉత్తరి పతరి సమతిక్కమి వీతివత్తయీతి బ్రూమి ఆచిక్ఖామి దేసేమి పఞ్ఞపేమి పట్ఠపేమి వివరామి విభజామి ఉత్తానీకరోమి పకాసేమీతి – సన్తో విధూమో అనీఘో నిరాసో, అతారి సో జాతిజరన్తి బ్రూమి. తేనాహ భగవా –
‘‘సఙ్ఖాయ లోకస్మి పరోపరాని, [పుణ్ణకాతి భగవా]
యస్సిఞ్జితం నత్థి కుహిఞ్చి లోకే;
సన్తో విధూమో అనీఘో నిరాసో, అతారి సో జాతిజరన్తి బ్రూమీ’’తి.
సహగాథాపరియోసానా…పే… పఞ్జలికో భగవన్తం నమస్సమానో నిసిన్నో హోతి – ‘‘సత్థా మే భన్తే భగవా, సావకోహమస్మీ’’తి.
పుణ్ణకమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో తతియో.