౧౬. పిఙ్గియమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో
౮౯. జిణ్ణోహమస్మి అబలో వీతవణ్ణో [వివణ్ణో (స్యా.)], [ఇచ్చాయస్మా పిఙ్గియో]
నేత్తా న సుద్ధా సవనం న ఫాసు;
మాహం నస్సం మోముహో అన్తరావ [అన్తరాయ (స్యా. క.)], ఆచిక్ఖ ధమ్మం యమహం విజఞ్ఞం;
జాతిజరాయ ఇధ విప్పహానం.
జిణ్ణోహమస్మి అబలో వీతవణ్ణోతి. జిణ్ణోహమస్మీతి జిణ్ణో వుడ్ఢో మహల్లకో అద్ధగతో వయోఅనుప్పత్తో వీసవస్ససతికో జాతియా. అబలోతి దుబ్బలో అప్పబలో అప్పథామో. వీతవణ్ణోతి వీతవణ్ణో విగతవణ్ణో విగచ్ఛితవణ్ణో. యా సా పురిమా సుభా వణ్ణనిభా సా అన్తరహితా, ఆదీనవో పాతుభూతోతి – జిణ్ణోహమస్మి అబలో వీతవణ్ణో.
ఇచ్చాయస్మా పిఙ్గియోతి. ఇచ్చాతి పదసన్ధి…పే…. ఆయస్మాతి పియవచనం…పే…. పిఙ్గియోతి తస్స బ్రాహ్మణస్స నామం…పే… అభిలాపోతి – ఇచ్చాయస్మా పిఙ్గియో.
నేత్తా న సుద్ధా సవనం న ఫాసూతి నేత్తా అసుద్ధా అవిసుద్ధా అపరిసుద్ధా అవోదాతా. నో తథా చక్ఖునా రూపే పస్సామీతి – నేత్తా న సుద్ధా. సవనం న ఫాసూతి సోతం అసుద్ధం అవిసుద్ధం అపరిసుద్ధం అవోదాతం. నో తథా సోతేన సద్దం సుణోమీతి – నేత్తా న సుద్ధా సవనం న ఫాసు.
మాహం నస్సం మోముహో అన్తరావాతి. మాహం నస్సన్తి మాహం నస్స మాహం వినస్సం మాహం పనస్సం. మోముహోతి మోహముహో అవిజ్జాగతో అఞ్ఞాణీ అవిభావీ దుప్పఞ్ఞో. అన్తరావాతి తుయ్హం ధమ్మం దిట్ఠిం పటిపదం మగ్గం అనఞ్ఞాయ అనధిగన్త్వా అవిదిత్వా అప్పటిలభిత్వా అఫస్సయిత్వా అసచ్ఛికరిత్వా అన్తరాయేవ కాలఙ్కరేయ్యన్తి – మాహం నస్సం మోముహో అన్తరావ.
ఆచిక్ఖ ధమ్మం యమహం విజఞ్ఞన్తి. ధమ్మన్తి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం పరియోసానకల్యాణం సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం, చత్తారో సతిపట్ఠానే, చత్తారో సమ్మప్పధానే, చత్తారో ఇద్ధిపాదే, పఞ్చిన్ద్రియాని, పఞ్చ బలాని, సత్త బోజ్ఝఙ్గే, అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం, నిబ్బానఞ్చ నిబ్బానగామినిఞ్చ పటిపదం ఆచిక్ఖాహి దేసేహి పఞ్ఞపేహి పట్ఠపేహి వివరాహి విభజాహి ఉత్తానీకరోహి పకాసేహీతి – ఆచిక్ఖ ధమ్మం. యమహం విజఞ్ఞన్తి యమహం జానేయ్యం ఆజానేయ్యం విజానేయ్యం పటివిజానేయ్యం పటివిజ్ఝేయ్యం అధిగచ్ఛేయ్యం ఫస్సేయ్యం సచ్ఛికరేయ్యన్తి – ఆచిక్ఖ ధమ్మం యమహం విజఞ్ఞం.
జాతిజరాయ ఇధ విప్పహానన్తి ఇధేవ జాతిజరామరణస్స పహానం వూపసమం పటినిస్సగ్గం పటిప్పస్సద్ధిం అమతం నిబ్బానన్తి – జాతిజరాయ ఇధ విప్పహానం. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –
‘‘జిణ్ణోహమస్మి అబలో వీతవణ్ణో, [ఇచ్చాయస్మా పిఙ్గియో]
నేత్తా న సుద్ధా సవనం న ఫాసు;
మాహం నస్సం మోముహో అన్తరావ, ఆచిక్ఖ ధమ్మం యమహం విజఞ్ఞం;
జాతిజరాయ ఇధ విప్పహాన’’న్తి.
౯౦. దిస్వాన రూపేసు విహఞ్ఞమానే, [పిఙ్గియాతి భగవా]
రుప్పన్తి రూపేసు జనా పమత్తా;
తస్మా తువం పిఙ్గియ అప్పమత్తో, జహస్సు రూపం అపునబ్భవాయ.
దిస్వాన రూపేసు విహఞ్ఞమానేతి. రూపన్తి చత్తారో చ మహాభూతా చతున్నఞ్చ మహాభూతానం ఉపాదాయ రూపం. సత్తా రూపహేతు రూపప్పచ్చయా రూపకారణా హఞ్ఞన్తి విహఞ్ఞన్తి ఉపహఞ్ఞన్తి ఉపఘాతియన్తి [ఉపఘాతయన్తి (స్యా. క.)]. రూపే సతి వివిధకమ్మకారణా [వివిధకమ్మకరణాని (క.)] కారేన్తి. కసాహిపి తాళేన్తి, వేత్తేహిపి తాళేన్తి, అడ్ఢదణ్డకేహిపి తాళేన్తి, హత్థమ్పి ఛిన్దన్తి, పాదమ్పి ఛిన్దన్తి, హత్థపాదమ్పి ఛిన్దన్తి, కణ్ణమ్పి ఛిన్దన్తి, నాసమ్పి ఛిన్దన్తి, కణ్ణనాసమ్పి ఛిన్దన్తి, బిలఙ్గథాలికమ్పి కరోన్తి, సఙ్ఖముణ్డికమ్పి కరోన్తి, రాహుముఖమ్పి కరోన్తి, జోతిమాలికమ్పి కరోన్తి, హత్థపజ్జోతికమ్పి కరోన్తి, ఏరకవత్తికమ్పి కరోన్తి, చీరకవాసికమ్పి కరోన్తి, ఏణేయ్యకమ్పి కరోన్తి, బళిసమంసికమ్పి కరోన్తి, కహాపణికమ్పి కరోన్తి, ఖారాపతచ్ఛికమ్పి [ఖారాపటిచ్ఛికమ్పి (క.)] కరోన్తి, పలిఘపరివత్తికమ్పి కరోన్తి, పలాలపీఠకమ్పి కరోన్తి, తత్తేనపి తేలేన ఓసిఞ్చన్తి, సునఖేహిపి ఖాదాపేన్తి, జీవన్తమ్పి సూలే ఉత్తాసేన్తి, అసినాపి సీసం ఛిన్దన్తి. ఏవం సత్తా రూపహేతు రూపప్పచ్చయా రూపకారణా హఞ్ఞన్తి విహఞ్ఞన్తి ఉపహఞ్ఞన్తి ఉపఘాతియన్తి. ఏవం హఞ్ఞమానే విహఞ్ఞమానే ఉపహఞ్ఞమానే ఉపఘాతియమానే దిస్వా పస్సిత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వాతి – దిస్వాన రూపేసు విహఞ్ఞమానే.
పిఙ్గియాతి భగవాతి. పిఙ్గియాతి భగవా తం బ్రాహ్మణం నామేన ఆలపతి. భగవాతి గారవాధివచనమేతం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి – పిఙ్గియాతి భగవా.
రుప్పన్తి రూపేసు జనా పమత్తాతి. రుప్పన్తీతి రుప్పన్తి కుప్పన్తి పీళయన్తి [పీళియన్తి (స్యా. క.)] ఘట్టయన్తి, బ్యాధితా దోమనస్సితా హోన్తి. చక్ఖురోగేన రుప్పన్తి కుప్పన్తి పీళయన్తి ఘట్టయన్తి, బ్యాధితా దోమనస్సితా హోన్తి. సోతరోగేన…పే… కాయరోగేన…పే… డంసమకసవాతాతపసరీసపసమ్ఫస్సేహి రుప్పన్తి కుప్పన్తి పీళయన్తి ఘట్టయన్తి, బ్యాధితా దోమనస్సితా హోన్తీతి – రుప్పన్తి రూపేసు.
అథ వా, చక్ఖుస్మిం హీయమానే హాయమానే పరిహాయమానే వేమానే [విహాయమానే (క.)] విగచ్ఛమానే అన్తరధాయమానే రుప్పన్తి…పే… దోమనస్సితా హోన్తి. సోతస్మిం…పే… ఘానస్మిం… జివ్హాయ… కాయస్మిం… రూపస్మిం… సద్దస్మిం… గన్ధస్మిం… రసస్మిం… ఫోట్ఠబ్బస్మిం… కులస్మిం… గణస్మిం… ఆవాసస్మిం… లాభస్మిం… యసస్మిం… పసంసాయ… సుఖస్మిం… చీవరస్మిం… పిణ్డపాతస్మిం… సేనాసనస్మిం… గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారస్మిం హీయమానే హాయమానే పరిహాయమానే వేమానే విగచ్ఛమానే అన్తరధాయమానే రుప్పన్తి కుప్పన్తి పీళయన్తి ఘట్టయన్తి, బ్యాధితా దోమనస్సితా హోన్తీతి – ఏవమ్పి రుప్పన్తి రూపేసు.
జనాతి ఖత్తియా చ బ్రాహ్మణా చ వేస్సా చ సుద్దా చ గహట్ఠా చ పబ్బజితా చ దేవా చ మనుస్సా చ. పమత్తాతి పమాదో వత్తబ్బో కాయదుచ్చరితేన వా వచీదుచ్చరితేన వా మనోదుచ్చరితేన వా పఞ్చసు కామగుణేసు చిత్తస్స వోసగ్గో వోసగ్గానుప్పదానం కుసలానం వా ధమ్మానం భావనాయ అసక్కచ్చకిరియతా అసాతచ్చకిరియతా అనట్ఠితకిరియతా ఓలీనవుత్తితా నిక్ఖిత్తచ్ఛన్దతా నిక్ఖిత్తధురతా అనాసేవనా అభావనా అబహులీకమ్మం [అబహులికమ్మం (క.)] అనధిట్ఠానం అననుయోగో పమాదో. యో ఏవరూపో పమాదో పమజ్జనా పమజ్జితత్తం – అయం వుచ్చతి పమాదో. ఇమినా పమాదేన సమన్నాగతా జనా పమత్తాతి – రుప్పన్తి రూపేసు జనా పమత్తా.
తస్మా తువం పిఙ్గియ అప్పమత్తోతి. తస్మాతి తస్మా తంకారణా తంహేతు తప్పచ్చయా తంనిదానా ఏవం ఆదీనవం సమ్పస్సమానో రూపేసూతి – తస్మా తువం పిఙ్గియ. అప్పమత్తోతి సక్కచ్చకారీ సాతచ్చకారీ…పే… అప్పమాదో కుసలేసు ధమ్మేసూతి – తస్మా తువం పిఙ్గియ అప్పమత్తో.
జహస్సు రూపం అపునబ్భవాయాతి. రూపన్తి చత్తారో చ మహాభూతా చతున్నఞ్చ మహాభూతానం ఉపాదాయ రూపం. జహస్సు రూపన్తి జహస్సు రూపం, పజహస్సు రూపం, వినోదేహి రూపం, బ్యన్తీకరోహి రూపం, అనభావం గమేహి రూపం. అపునబ్భవాయాతి యథా తే రూపం ఇధేవ నిరుజ్ఝేయ్య, పునపటిసన్ధికో భవో న నిబ్బత్తేయ్య కామధాతుయా వా రూపధాతుయా వా అరూపధాతుయా వా, కామభవే వా రూపభవే వా అరూపభవే వా, సఞ్ఞాభవే వా అసఞ్ఞాభవే వా నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాభవే వా, ఏకవోకారభవే వా చతువోకారభవే వా పఞ్చవోకారభవే వా, పున గతియా వా ఉపపత్తియా వా పటిసన్ధియా వా భవే వా సంసారే వా వట్టే వా న జనేయ్య న సఞ్జనేయ్య న నిబ్బత్తేయ్య నాభినిబ్బత్తేయ్య, ఇధేవ నిరుజ్ఝేయ్య వూపసమేయ్య అత్థం గచ్ఛేయ్య పటిప్పస్సమ్భేయ్యాతి – జహస్సు రూపం అపునబ్భవాయ. తేనాహ భగవా –
‘‘దిస్వాన రూపేసు విహఞ్ఞమానే, [పిఙ్గియాతి భగవా]
రుప్పన్తి రూపేసు జనా పమత్తా;
తస్మా తువం పిఙ్గియ అప్పమత్తో, జహస్సు రూపం అపునబ్భవాయా’’తి.
౯౧. దిసా చతస్సో విదిసా చతస్సో, ఉద్ధం అధో దస దిసా ఇమాయో;
న తుయ్హం అదిట్ఠం అస్సుతం అముతం, అథో అవిఞ్ఞాతం కిఞ్చి నమత్థి లోకే;
ఆచిక్ఖ ధమ్మం యమహం విజఞ్ఞం, జాతిజరాయ ఇధ విప్పహానం.
దిసా చతస్సో విదిసా చతస్సో, ఉద్ధం అధో దస దిసా ఇమాయోతి దస దిసా.
న తుయ్హం అదిట్ఠం అస్సుతం అముతం, అథో అవిఞ్ఞాతం కిఞ్చి నమత్థి లోకేతి న తుయ్హం అదిట్ఠం అస్సుతం అముతం అవిఞ్ఞాతం కిఞ్చి అత్తత్థో వా పరత్థో వా ఉభయత్థో వా దిట్ఠధమ్మికో వా అత్థో సమ్పరాయికో వా అత్థో ఉత్తానో వా అత్థో గమ్భీరో వా అత్థో గూళ్హో వా అత్థో పటిచ్ఛన్నో వా అత్థో నేయ్యో వా అత్థో నీతో వా అత్థో అనవజ్జో వా అత్థో నిక్కిలేసో వా అత్థో వోదానో వా అత్థో పరమత్థో వా నత్థి న సతి న సంవిజ్జతి నుపలబ్భతీతి – న తుయ్హం అదిట్ఠం అస్సుతం అముతం, అథో అవిఞ్ఞాతం కిఞ్చి నమత్థి లోకే.
ఆచిక్ఖ ధమ్మం యమహం విజఞ్ఞన్తి. ధమ్మన్తి ఆదికల్యాణం…పే… నిబ్బానఞ్చ నిబ్బానగామినిఞ్చ పటిపదం ఆచిక్ఖాహి దేసేహి పఞ్ఞపేహి పట్ఠపేహి వివరాహి విభజాహి ఉత్తానీకరోహి పకాసేహి. యమహం విజఞ్ఞన్తి యమహం జానేయ్యం ఆజానేయ్యం విజానేయ్యం పటివిజానేయ్యం పటివిజ్ఝేయ్యం అధిగచ్ఛేయ్యం ఫస్సేయ్యం సచ్ఛికరేయ్యన్తి – ఆచిక్ఖ ధమ్మం యమహం విజఞ్ఞం.
జాతిజరాయ ఇధ విప్పహానన్తి ఇధేవ జాతిజరామరణస్స పహానం వూపసమం పటినిస్సగ్గం పటిప్పస్సద్ధిం అమతం నిబ్బానన్తి – జాతిజరాయ ఇధ విప్పహానం. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –
‘‘దిసా చతస్సో విదిసా చతస్సో, ఉద్ధం అధో దస దిసా ఇమాయో;
న తుయ్హం అదిట్ఠం అస్సుతం అముతం, అథో అవిఞ్ఞాతం కిఞ్చి నమత్థి లోకే;
ఆచిక్ఖ ధమ్మం యమహం విజఞ్ఞం, జాతిజరాయ ఇధ విప్పహాన’’న్తి.
౯౨. తణ్హాధిపన్నే మనుజే పేక్ఖమానో, [పిఙ్గియాతి భగవా]
సన్తాపజాతే జరసా పరేతే;
తస్మా తువం పిఙ్గియ అప్పమత్తో, జహస్సు తణ్హం అపునబ్భవాయ.
తణ్హాధిపన్నే మనుజే పేక్ఖమానోతి. తణ్హాతి రూపతణ్హా…పే… ధమ్మతణ్హా. తణ్హాధిపన్నేతి తణ్హాధిపన్నే [తణ్హాయ అధిపన్నే (క.)] తణ్హానుగే తణ్హానుగతే తణ్హానుసటే తణ్హాయ పన్నే పటిపన్నే అభిభూతే పరియాదిన్నచిత్తే. మనుజేతి సత్తాధివచనం. పేక్ఖమానోతి పేక్ఖమానో దక్ఖమానో ఓలోకయమానో నిజ్ఝాయమానో ఉపపరిక్ఖమానోతి – తణ్హాధిపన్నే మనుజే పేక్ఖమానో. పిఙ్గియాతి భగవాతి. పిఙ్గియాతి భగవా తం బ్రాహ్మణం నామేన ఆలపతి. భగవాతి గారవాధివచనమేతం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి – పిఙ్గియాతి భగవా.
సన్తాపజాతే జరసా పరేతేతి. సన్తాపజాతేతి జాతియా సన్తాపజాతే, జరాయ సన్తాపజాతే, బ్యాధినా సన్తాపజాతే, మరణేన సన్తాపజాతే, సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసేహి సన్తాపజాతే, నేరయికేన దుక్ఖేన సన్తాపజాతే…పే… దిట్ఠిబ్యసనేన దుక్ఖేన సన్తాపజాతే ఈతిజాతే ఉపద్దవజాతే ఉపసగ్గజాతేతి – సన్తాపజాతే. జరసా పరేతేతి జరాయ ఫుట్ఠే పరేతే సమోహితే సమన్నాగతే. జాతియా అనుగతే జరాయ అనుసటే బ్యాధినా అభిభూతే మరణేన అబ్భాహతే అతాణే అలేణే అసరణే అసరణీభూతేతి – సన్తాపజాతే జరసా పరేతే.
తస్మా తువం పిఙ్గియ అప్పమత్తోతి. తస్మాతి తస్మా తంకారణా తంహేతు తప్పచ్చయా తంనిదానా ఏవం ఆదీనవం సమ్పస్సమానో తణ్హాయాతి – తస్మా తువం పిఙ్గియ. అప్పమత్తోతి సక్కచ్చకారీ…పే… అప్పమాదో కుసలేసు ధమ్మేసూతి – తస్మా తువం పిఙ్గియ అప్పమత్తో.
జహస్సు తణ్హం అపునబ్భవాయాతి. తణ్హాతి రూపతణ్హా…పే… ధమ్మతణ్హా. జహస్సు తణ్హన్తి జహస్సు తణ్హం పజహస్సు తణ్హం వినోదేహి తణ్హం బ్యన్తీకరోహి తణ్హం అనభావం గమేహి తణ్హం. అపునబ్భవాయాతి యథా తే…పే… పునపటిసన్ధికో భవో న నిబ్బత్తేయ్య కామధాతుయా వా రూపధాతుయా వా అరూపధాతుయా వా, కామభవే వా రూపభవే వా అరూపభవే వా, సఞ్ఞాభవే వా అసఞ్ఞాభవే వా నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాభవే వా, ఏకవోకారభవే వా చతువోకారభవే వా పఞ్చవోకారభవే వా, పునగతియా వా ఉపపత్తియా వా పటిసన్ధియా వా భవే వా సంసారే వా వట్టే వా న జనేయ్య న సఞ్జనేయ్య న నిబ్బత్తేయ్య నాభినిబ్బత్తేయ్య, ఇధేవ నిరుజ్ఝేయ్య వూపసమేయ్య అత్థం గచ్ఛేయ్య పటిప్పస్సమ్భేయ్యాతి – జహస్సు తణ్హం అపునబ్భవాయ. తేనాహ భగవా –
‘‘తణ్హాధిపన్నే మనుజే పేక్ఖమానో, [పిఙ్గియాతి భగవా]
సన్తాపజాతే జరసా పరేతే;
తస్మా తువం పిఙ్గియ అప్పమత్తో, జహస్సు తణ్హం అపునబ్భవాయా’’తి.
సహ గాథాపరియోసానా యే తే బ్రాహ్మణేన సద్ధిం ఏకచ్ఛన్దా ఏకపయోగా ఏకాధిప్పాయా ఏకవాసనవాసితా, తేసం అనేకపాణసహస్సానం విరజం వీతమలం ధమ్మచక్ఖుం ఉదపాది – ‘‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’’న్తి. తస్స చ బ్రాహ్మణస్స విరజం వీతమలం ధమ్మచక్ఖుం ఉదపాది – ‘‘యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’’న్తి. సహ ధమ్మచక్ఖుస్స పటిలాభా అజినజటావాకచీరతిదణ్డకమణ్డలుకేసా చ మస్సూ చ అన్తరహితా భణ్డుకాసాయవత్థవసనో సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధరో అన్వత్థపటిపత్తియా పఞ్జలికో భగవన్తం నమస్సమానో నిసిన్నో హోతి – ‘‘సత్థా మే భన్తే భగవా, సావకోహమస్మీ’’తి.
పిఙ్గియమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో [సిఙ్గియపఞ్హం (క.)] సోళసమో.