౧౪. పోసాలమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో

౮౧. యో అతీతం ఆదిసతి, [ఇచ్చాయస్మా పోసాలో]

అనేజో ఛిన్నసంసయో;

పారగుం [పారగూ (స్యా. క.)] సబ్బధమ్మానం, అత్థి పఞ్హేన ఆగమం.

యో అతీతం ఆదిసతీతి. యోతి యో సో భగవా సయమ్భూ. అనాచరియకో పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు సామం సచ్చాని అభిసమ్బుజ్ఝి, తత్థ చ సబ్బఞ్ఞుతం పత్తో, బలేసు చ వసీభావం. అతీతం ఆదిసతీతి భగవా అత్తనో చ పరేసఞ్చ అతీతమ్పి ఆదిసతి, అనాగతమ్పి ఆదిసతి, పచ్చుప్పన్నమ్పి ఆదిసతి.

కథం భగవా అత్తనో అతీతం ఆదిసతి? భగవా అత్తనో అతీతం ఏకమ్పి జాతిం ఆదిసతి, ద్వేపి జాతియో ఆదిసతి, తిస్సోపి జాతియో ఆదిసతి, చతస్సోపి జాతియో ఆదిసతి, పఞ్చపి జాతియో ఆదిసతి, దసపి జాతియో ఆదిసతి, వీసమ్పి జాతియో ఆదిసతి, తింసమ్పి జాతియో ఆదిసతి, చత్తాలీసమ్పి జాతియో ఆదిసతి, పఞ్ఞాసమ్పి జాతియో ఆదిసతి, జాతిసతమ్పి…పే… జాతిసహస్సమ్పి… జాతిసతసహస్సమ్పి… అనేకేపి సంవట్టకప్పే… అనేకేపి వివట్టకప్పే… అనేకేపి సంవట్టవివట్టకప్పే ఆదిసతి – ‘‘అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నో’’తి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం ఆదిసతి. ఏవం భగవా అత్తనో అతీతం ఆదిసతి.

కథం భగవా పరేసం అతీతం ఆదిసతి? భగవా పరేసం అతీతం ఏకమ్పి జాతిం ఆదిసతి, ద్వేపి జాతియో ఆదిసతి…పే… అనేకేపి సంవట్టవివట్టకప్పే ఆదిసతి – ‘‘అముత్రాసి ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాది; తత్రాపాసి ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నో’’తి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం ఆదిసతి. ఏవం భగవా పరేసం అతీతం ఆదిసతి.

భగవా పఞ్చ జాతకసతాని భాసన్తో అత్తనో చ పరేసఞ్చ అతీతం ఆదిసతి, మహాపదానియసుత్తన్తం [మహాధనియసుత్తం (స్యా.)] భాసన్తో అత్తనో చ పరేసఞ్చ అతీతం ఆదిసతి, మహాసుదస్సనియసుత్తన్తం భాసన్తో అత్తనో చ పరేసఞ్చ అతీతం ఆదిసతి, మహాగోవిన్దియసుత్తన్తం భాసన్తో అత్తనో చ పరేసఞ్చ అతీతం ఆదిసతి, మఘదేవియసుత్తన్తం భాసన్తో అత్తనో చ పరేసఞ్చ అతీతం ఆదిసతి.

వుత్తఞ్హేతం భగవతా – ‘‘అతీతం ఖో, చున్ద, అద్ధానం ఆరబ్భ తథాగతస్స సతానుసారిఞాణం [సతానుస్సరియఞాణం (క.) పస్స దీ. ని. ౩.౧౮౭] హోతి. సో యావతకం ఆకఙ్ఖతి తావతకం అనుస్సరతి. అనాగతఞ్చ ఖో, చున్ద…పే… పచ్చుప్పన్నఞ్చ ఖో, చున్ద, అద్ధానం ఆరబ్భ తథాగతస్స బోధిజం ఞాణం ఉప్పజ్జతి – ‘అయమన్తిమా జాతి, నత్థిదాని పునబ్భవో’’’తి.

ఇన్ద్రియపరోపరియత్తఞాణం [ఇన్ద్రియపరోపరియత్తిఞాణం (క.) అట్ఠకథా ఓలోకేతబ్బా] తథాగతస్స తథాగతబలం, సత్తానం ఆసయానుసయఞాణం తథాగతస్స తథాగతబలం, యమకపాటిహీరే ఞాణం [యమకపాటిహిరియఞాణం (స్యా.)] తథాగతస్స తథాగతబలం, మహాకరుణాసమాపత్తియా ఞాణం తథాగతస్స తథాగతబలం, సబ్బఞ్ఞుతఞాణం తథాగతస్స తథాగతబలం, అనావరణఞాణం తథాగతస్స తథాగతబలం, సబ్బత్థ అసఙ్గమప్పటిహతమనావరణఞాణం తథాగతస్స తథాగతబలం. ఏవం భగవా అత్తనో చ పరేసఞ్చ అతీతమ్పి ఆదిసతి అనాగతమ్పి ఆదిసతి పచ్చుప్పన్నమ్పి ఆదిసతి ఆచిక్ఖతి దేసేతి పఞ్ఞపేతి పట్ఠపేతి వివరతి విభజతి ఉత్తానీకరోతి పకాసేతీతి – యో అతీతం ఆదిసతి.

ఇచ్చాయస్మా పోసాలోతి. ఇచ్చాతి పదసన్ధి…పే… ఆయస్మాతి పియవచనం…పే… పోసాలోతి తస్స బ్రాహ్మణస్స నామం…పే… అభిలాపోతి – ఇచ్చాయస్మా పోసాలో.

అనేజో ఛిన్నసంసయోతి ఏజా వుచ్చతి తణ్హా. యో రాగో సారాగో…పే… అభిజ్ఝా లోభో అకుసలమూలం. సా ఏజా తణ్హా బుద్ధస్స భగవతో పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. తస్మా బుద్ధో అనేజో. ఏజాయ పహీనత్తా అనేజో. భగవా లాభేపి న ఇఞ్జతి…పే… దుక్ఖేపి న ఇఞ్జతి న చలతి న వేధతి నప్పవేధతి న సమ్పవేధతీతి అనేజో. ఛిన్నసంసయోతి సంసయో వుచ్చతి విచికిచ్ఛా. దుక్ఖే కఙ్ఖా…పే… ఛమ్భితత్తం చిత్తస్స మనోవిలేఖో. సో సంసయో బుద్ధస్స భగవతో పహీనో ఛిన్నో ఉచ్ఛిన్నో సముచ్ఛిన్నో వూపసన్తో పటినిస్సగ్గో పటిప్పస్సద్ధో అభబ్బుప్పత్తికో ఞాణగ్గినా దడ్ఢో. తస్మా బుద్ధో ఛిన్నసంసయోతి – అనేజో ఛిన్నసంసయో.

పారగుం సబ్బధమ్మానన్తి భగవా సబ్బధమ్మానం అభిఞ్ఞాపారగూ పరిఞ్ఞాపారగూ పహానపారగూ భావనాపారగూ సచ్ఛికిరియాపారగూ సమాపత్తిపారగూ అభిఞ్ఞాపారగూ సబ్బధమ్మానం…పే… జాతిమరణసంసారో నత్థి తస్స పునబ్భవోతి – పారగూ సబ్బధమ్మానం.

అత్థి పఞ్హేన ఆగమన్తి పఞ్హేన అత్థికో ఆగతోమ్హి…పే… ‘‘వహస్సేతం భార’’న్తి – అత్థి పఞ్హేన ఆగమం. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –

‘‘యో అతీతం ఆదిసతి, [ఇచ్చాయస్మా పోసాలో]

అనేజో ఛిన్నసంసయో;

పారగుం సబ్బధమ్మానం, అత్థి పఞ్హేన ఆగమ’’న్తి.

౮౨. విభూతరూపసఞ్ఞిస్స, సబ్బకాయప్పహాయినో;

అజ్ఝత్తఞ్చ బహిద్ధా చ, నత్థి కిఞ్చీతి పస్సతో;

ఞాణం సక్కానుపుచ్ఛామి, కథం నేయ్యో తథావిధో.

విభూతరూపసఞ్ఞిస్సాతి కతమా రూపసఞ్ఞా? రూపావచరసమాపత్తిం సమాపన్నస్స వా ఉపపన్నస్స వా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారిస్స వా సఞ్ఞా సఞ్జాననా సఞ్జానితత్తం – అయం రూపసఞ్ఞా. విభూతరూపసఞ్ఞిస్సాతి చతస్సో అరూపసమాపత్తియో పటిలద్ధస్స [లాభిస్స (స్యా.)] రూపసఞ్ఞా విభూతా హోన్తి విగతా అతిక్కన్తా సమతిక్కన్తా వీతివత్తాతి – విభూతరూపసఞ్ఞిస్స.

సబ్బకాయప్పహాయినోతి సబ్బో తస్స పటిసన్ధికో రూపకాయో పహీనో, తదఙ్గసమతిక్కమా విక్ఖమ్భనప్పహానేన పహీనో తస్స రూపకాయోతి – సబ్బకాయప్పహాయినో.

అజ్ఝత్తఞ్చ బహిద్ధా చ, నత్థి కిఞ్చీతి పస్సతోతి. నత్థి కిఞ్చీతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తి. కింకారణా? నత్థి కిఞ్చీతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తి. యం విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తిం సతో సమాపజ్జిత్వా తతో వుట్ఠహిత్వా తఞ్ఞేవ విఞ్ఞాణం అభావేతి, విభావేతి, అన్తరధాపేతి, ‘‘నత్థి కిఞ్చీ’’తి పస్సతి – తంకారణా నత్థి కిఞ్చీతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తీతి – అజ్ఝత్తఞ్చ బహిద్ధా చ నత్థి కిఞ్చీతి పస్సతో.

ఞాణం సక్కానుపుచ్ఛామీతి. సక్కాతి – సక్కో. భగవా సక్యకులా పబ్బజితోతిపి సక్కో …పే… పహీనభయభేరవో విగతలోమహంసోతిపి సక్కో. ఞాణం సక్కానుపుచ్ఛామీతి తస్స ఞాణం పుచ్ఛామి, పఞ్ఞం పుచ్ఛామి, సమ్బుద్ధం పుచ్ఛామి. ‘‘కీదిసం కింసణ్ఠితం కింపకారం కింపటిభాగం ఞాణం ఇచ్ఛితబ్బ’’న్తి – ఞాణం సక్కానుపుచ్ఛామి.

కథం నేయ్యో తథావిధోతి కథం సో నేతబ్బో వినేతబ్బో అనునేతబ్బో పఞ్ఞపేతబ్బో నిజ్ఝాపేతబ్బో పేక్ఖేతబ్బో పసాదేతబ్బో? కథం తేన [కథమస్స (స్యా.)] ఉత్తరి ఞాణం ఉప్పాదేతబ్బం? తథావిధోతి తథావిధో తాదిసో తస్సణ్ఠితో తప్పకారో తప్పటిభాగో యో సో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తిలాభీతి – కథం నేయ్యో తథావిధో. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –

‘‘విభూతరూపసఞ్ఞిస్స, సబ్బకాయప్పహాయినో;

అజ్ఝత్తఞ్చ బహిద్ధా చ, నత్థి కిఞ్చీతి పస్సతో;

ఞాణం సక్కానుపుచ్ఛామి, కథం నేయ్యో తథావిధో’’తి.

౮౩. విఞ్ఞాణట్ఠితియో సబ్బా, [పోసాలాతి భగవా]

అభిజానం తథాగతో;

తిట్ఠన్తమేనం జానాతి, ధిముత్తం తప్పరాయణం;

విఞ్ఞాణట్ఠితియో సబ్బాతి భగవా అభిసఙ్ఖారవసేన చతస్సో విఞ్ఞాణట్ఠితియో జానాతి, పటిసన్ధివసేన సత్త విఞ్ఞాణట్ఠితియో జానాతి. కథం భగవా అభిసఙ్ఖారవసేన చతస్సో విఞ్ఞాణట్ఠితియో జానాతి? వుత్తఞ్హేతం భగవతా – ‘‘రూపుపయం [రూపూపాయం (స్యా. క.) పస్స సం. ని. ౩.౫౩] వా, భిక్ఖవే, విఞ్ఞాణం తిట్ఠమానం తిట్ఠేయ్య [తిట్ఠతి (స్యా. క.)], రూపారమ్మణం రూపప్పతిట్ఠం నన్దూపసేచనం వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జేయ్య. వేదనుపయం వా, భిక్ఖవే…పే… సఞ్ఞుపయం వా, భిక్ఖవే…పే… సఙ్ఖారుపయం వా, భిక్ఖవే, విఞ్ఞాణం తిట్ఠమానం తిట్ఠేయ్య, సఙ్ఖారారమ్మణం సఙ్ఖారప్పతిట్ఠం నన్దూపసేచనం వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జేయ్యా’’తి. ఏవం భగవా అభిసఙ్ఖారవసేన చతస్సో విఞ్ఞాణట్ఠితియో జానాతి.

కథం భగవా పటిసన్ధివసేన సత్త విఞ్ఞాణట్ఠితియో జానాతి? వుత్తఞ్హేతం భగవతా – ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, సత్తా నానత్తకాయా నానత్తసఞ్ఞినో – సేయ్యథాపి మనుస్సా ఏకచ్చే చ దేవా ఏకచ్చే చ వినిపాతికా. అయం పఠమా విఞ్ఞాణట్ఠితి.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, సత్తా నానత్తకాయా ఏకత్తసఞ్ఞినో, సేయ్యథాపి దేవా బ్రహ్మకాయికా పఠమాభినిబ్బత్తా. అయం దుతియా విఞ్ఞాణట్ఠితి.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, సత్తా ఏకత్తకాయా నానత్తసఞ్ఞినో, సేయ్యథాపి దేవా ఆభస్సరా. అయం తతియా విఞ్ఞాణట్ఠితి.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, సత్తా ఏకత్తకాయా ఏకత్తసఞ్ఞినో, సేయ్యథాపి దేవా సుభకిణ్హా. అయం చతుత్థీ [చతుత్థా (స్యా.) పస్స అ. ని. ౭.౪౪] విఞ్ఞాణట్ఠితి.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, సత్తా సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా, అనన్తో ఆకాసోతి ఆకాసానఞ్చాయతనూపగా. అయం పఞ్చమీ [పఞ్చమా (స్యా.)] విఞ్ఞాణట్ఠితి.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, సత్తా సబ్బసో ఆకాసానఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ, అనన్తం విఞ్ఞాణన్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనూపగా. అయం ఛట్ఠీ [ఛట్ఠో (స్యా.)] విఞ్ఞాణట్ఠితి.

‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, సత్తా సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ, నత్థి కిఞ్చీతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనూపగా. అయం సత్తమీ [సత్తమా (స్యా.)] విఞ్ఞాణట్ఠితి’’. ఏవం భగవా పటిసన్ధివసేన సత్త విఞ్ఞాణట్ఠితియో జానాతీతి – విఞ్ఞాణట్ఠితియో సబ్బా.

పోసాలాతి భగవాతి. పోసాలాతి భగవా తం బ్రాహ్మణం నామేన ఆలపతి. భగవాతి గారవాధివచనమేతం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి – పోసాలాతి భగవా.

అభిజానం తథాగతోతి. అభిజానన్తి అభిజానన్తో విజానన్తో పటివిజానన్తో పటివిజ్ఝన్తో తథాగతో. వుత్తఞ్హేతం భగవతా – ‘‘అతీతం చేపి ఖో, చున్ద, హోతి అభూతం అతచ్ఛం అనత్థసఞ్హితం, న తం తథాగతో బ్యాకరోతి. అతీతం చేపి, చున్ద, హోతి భూతం తచ్ఛం అనత్థసఞ్హితం, తమ్పి తథాగతో న బ్యాకరోతి. అతీతం చేపి ఖో, చున్ద, హోతి భూతం తచ్ఛం అత్థసఞ్హితం, తత్ర కాలఞ్ఞూ తథాగతో హోతి తస్సేవ పఞ్హస్స వేయ్యాకరణాయ. అనాగతం చేపి, చున్ద, హోతి…పే… పచ్చుప్పన్నం చేపి, చున్ద, హోతి అభూతం అతచ్ఛం అనత్థసఞ్హితం, న తం తథాగతో బ్యాకరోతి. పచ్చుప్పన్నం చేపి, చున్ద, హోతి భూతం తచ్ఛం అనత్థసఞ్హితం, తమ్పి తథాగతో న బ్యాకరోతి. పచ్చుప్పన్నం చేపి, చున్ద, హోతి భూతం తచ్ఛం అత్థసఞ్హితం, తత్ర కాలఞ్ఞూ తథాగతో హోతి తస్స పఞ్హస్స వేయ్యాకరణాయ. ఇతి ఖో, చున్ద, అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నేసు ధమ్మేసు తథాగతో కాలవాదీ భూతవాదీ అత్థవాదీ ధమ్మవాదీ వినయవాదీ. తస్మా తథాగతోతి వుచ్చతి.

‘‘యం ఖో, చున్ద, సదేవకస్స లోకస్స సమారకస్స సబ్రహ్మకస్స సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ దిట్ఠం సుతం ముతం విఞ్ఞాతం పత్తం పరియేసితం అనువిచరితం మనసా, సబ్బం తం తథాగతేన అభిసమ్బుద్ధం. తస్మా తథాగతోతి వుచ్చతి. యఞ్చ, చున్ద, రత్తిం తథాగతో అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుజ్ఝతి, యఞ్చ రత్తిం అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బాయతి, యం ఏతస్మిం అన్తరే భాసతి లపతి నిద్దిసతి సబ్బం తం తథేవ హోతి నో అఞ్ఞథా. తస్మా తథాగతోతి వుచ్చతి. యథావాదీ, చున్ద, తథాగతో తథాకారీ; యథాకారీ తథావాదీ. ఇతి యథావాదీ తథాకారీ, యథాకారీ తథావాదీ. తస్మా తథాగతోతి వుచ్చతి. సదేవకే, చున్ద, లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ తథాగతో అభిభూ అనభిభూతో అఞ్ఞదత్థుదసో వసవత్తీ. తస్మా తథాగతోతి వుచ్చతీ’’తి – అభిజానం తథాగతో.

తిట్ఠన్తమేనం జానాతీతి భగవా ఇధత్థఞ్ఞేవ [ఇధట్ఠఞ్ఞేవ (స్యా.)] జానాతి కమ్మాభిసఙ్ఖారవసేన – ‘‘అయం పుగ్గలో కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జిస్సతీ’’తి. భగవా ఇధత్థఞ్ఞేవ జానాతి కమ్మాభిసఙ్ఖారవసేన – ‘‘అయం పుగ్గలో కాయస్స భేదా పరం మరణా తిరచ్ఛానయోనిం ఉపపజ్జిస్సతీ’’తి. భగవా ఇధత్థఞ్ఞేవ జానాతి కమ్మాభిసఙ్ఖారవసేన – ‘‘అయం పుగ్గలో కాయస్స భేదా పరం మరణా పేత్తివిసయం ఉపపజ్జిస్సతీ’’తి. భగవా ఇధత్థఞ్ఞేవ జానాతి కమ్మాభిసఙ్ఖారవసేన – ‘‘అయం పుగ్గలో కాయస్స భేదా పరం మరణా మనుస్సేసు ఉప్పజ్జిస్సతీ’’తి. భగవా ఇధత్థఞ్ఞేవ జానాతి కమ్మాభిసఙ్ఖారవసేన – ‘‘అయం పుగ్గలో సుప్పటిపన్నో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జిస్సతీ’’తి.

వుత్తఞ్హేతం భగవతా – ‘‘ఇధ పనాహం, సారిపుత్త, ఏకచ్చం పుగ్గలం ఏవం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానామి – ‘తథాయం పుగ్గలో పటిపన్నో, తథా చ ఇరియతి, తఞ్చ మగ్గం సమారూళ్హో, యథా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జిస్సతీ’తి.

‘‘ఇధ పనాహం, సారిపుత్త, ఏకచ్చం పుగ్గలం ఏవం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానామి – ‘తథాయం పుగ్గలో పటిపన్నో తథా చ ఇరియతి తఞ్చ మగ్గం సమారూళ్హో, యథా కాయస్స భేదా పరం మరణా తిరచ్ఛానయోనిం ఉపపజ్జిస్సతీ’తి.

‘‘ఇధ పనాహం, సారిపుత్త, ఏకచ్చం పుగ్గలం ఏవం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానామి – ‘తథాయం పుగ్గలో పటిపన్నో తథా చ ఇరియతి తఞ్చ మగ్గం సమారూళ్హో, యథా కాయస్స భేదా పరం మరణా పేత్తివిసయం ఉపపజ్జిస్సతీ’తి.

‘‘ఇధ పనాహం, సారిపుత్త, ఏకచ్చం పుగ్గలం ఏవం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానామి – ‘తథాయం పుగ్గలో పటిపన్నో తథా చ ఇరియతి తఞ్చ మగ్గం సమారూళ్హో, యథా కాయస్స భేదా పరం మరణా మనుస్సేసు ఉప్పజ్జిస్సతీ’తి.

‘‘ఇధ పనాహం, సారిపుత్త, ఏకచ్చం పుగ్గలం ఏవం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానామి – ‘తథాయం పుగ్గలో పటిపన్నో తథా చ ఇరియతి తఞ్చ మగ్గం సమారూళ్హో, యథా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జిస్సతీ’తి.

‘‘ఇధ పనాహం, సారిపుత్త, ఏకచ్చం పుగ్గలం ఏవం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానామి – ‘తథాయం పుగ్గలో పటిపన్నో తథా చ ఇరియతి తఞ్చ మగ్గం సమారూళ్హో, యథా ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతీ’’’తి – తిట్ఠన్తమేనం జానాతి.

ధిముత్తం తప్పరాయణన్తి. ధిముత్తన్తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం. ధిముత్తన్తి విమోక్ఖేన ధిముత్తం తత్రాధిముత్తం తదధిముత్తం తదాధిపతేయ్యం. అథ వా, భగవా జానాతి – ‘‘అయం పుగ్గలో రూపాధిముత్తో సద్దాధిముత్తో గన్ధాధిముత్తో రసాధిముత్తో ఫోట్ఠబ్బాధిముత్తో కులాధిముత్తో గణాధిముత్తో ఆవాసాధిముత్తో లాభాధిముత్తో యసాధిముత్తో పసంసాధిముత్తో సుఖాధిముత్తో చీవరాధిముత్తో పిణ్డపాతాధిముత్తో సేనాసనాధిముత్తో గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారాధిముత్తో సుత్తన్తాధిముత్తో వినయాధిముత్తో అభిధమ్మాధిముత్తో ఆరఞ్ఞకఙ్గాధిముత్తో పిణ్డపాతికఙ్గాధిముత్తో పంసుకూలికఙ్గాధిముత్తో తేచీవరికఙ్గాధిముత్తో సపదానచారికఙ్గాధిముత్తో ఖలుపచ్ఛాభత్తికఙ్గాధిముత్తో నేసజ్జికఙ్గాధిముత్తో యథాసన్థతికఙ్గాధిముత్తో పఠమజ్ఝానాధిముత్తో దుతియజ్ఝానాధిముత్తో తతియజ్ఝానాధిముత్తో చతుత్థజ్ఝానాధిముత్తోఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తాధిముత్తో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తాధిముత్తో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తాధిముత్తో నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తాధిముత్తో’’తిధిముత్తం.

తప్పరాయణన్తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనమయం తప్పరాయణం కమ్మపరాయణం విపాకపరాయణం కమ్మగరుకం పటిసన్ధిగరుకం. అథ వా, భగవా జానాతి – ‘‘అయం పుగ్గలో రూపపరాయణో…పే… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తిపరాయణో’’తి – ధిముత్తం తప్పరాయణం. తేనాహ భగవా –

‘‘విఞ్ఞాణట్ఠితియో సబ్బా, [పోసాలాతి భగవా]

అభిజానం తథాగతో;

తిట్ఠన్తమేనం జానాతి, ధిముత్తం తప్పరాయణ’’న్తి.

౮౪. ఆకిఞ్చఞ్ఞాసమ్భవం ఞత్వా, నన్దిసంయోజనం ఇతి;

ఏవమేతం అభిఞ్ఞాయ, తతో తత్థ విపస్సతి;

ఏతం ఞాణం తథం తస్స, బ్రాహ్మణస్స వుసీమతో.

ఆకిఞ్చఞ్ఞాసమ్భవం ఞత్వాతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాసమ్భవోతి వుచ్చతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసంవత్తనికో కమ్మాభిసఙ్ఖారో. ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసంవత్తనికం కమ్మాభిసఙ్ఖారం ఆకిఞ్చఞ్ఞాసమ్భవోతి ఞత్వా, లగ్గనన్తి ఞత్వా, బన్ధనన్తి ఞత్వా, పలిబోధోతి ఞత్వా జానిత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వాతి – ఆకిఞ్చఞ్ఞాసమ్భవం ఞత్వా.

నన్దిసంయోజనం ఇతీతి నన్దిసంయోజనం వుచ్చతి అరూపరాగో. అరూపరాగేన తం కమ్మం లగ్గం లగ్గితం పలిబుద్ధం అరూపరాగం నన్దిసంయోజనన్తి ఞత్వా, లగ్గనన్తి ఞత్వా, బన్ధనన్తి ఞత్వా, పలిబోధోతి ఞత్వా జానిత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా. ఇతీతి పదసన్ధి పదసంసగ్గో పదపారిపూరీ అక్ఖరసమవాయో బ్యఞ్జనసిలిట్ఠతా పదానుపుబ్బతాపేతం ఇతీతి – నన్దిసంయోజనం ఇతి.

ఏవమేతం అభిఞ్ఞాయాతి ఏవం ఏతం అభిఞ్ఞాయ జానిత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వాతి – ఏవమేతం అభిఞ్ఞాయ.

తతో తత్థ విపస్సతీతి. తత్థాతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమాపజ్జిత్వా తతో వుట్ఠహిత్వా తత్థ జాతే చిత్తచేతసికే ధమ్మే అనిచ్చతో విపస్సతి, దుక్ఖతో విపస్సతి, రోగతో…పే… నిస్సరణతో విపస్సతి దక్ఖతి ఓలోకేతి నిజ్ఝాయతి ఉపపరిక్ఖతీతి – తతో తత్థ విపస్సతి.

ఏతం ఞాణం తథం తస్సాతి ఏతం ఞాణం తచ్ఛం భూతం యాథావం అవిపరీతం తస్సాతి – ఏతం ఞాణం తథం తస్స.

బ్రాహ్మణస్స వుసీమతోతి. బ్రాహ్మణోతి సత్తన్నం ధమ్మానం బాహితత్తా బ్రాహ్మణో…పే… అసితో తాది పవుచ్చతే స బ్రహ్మాతి. బ్రాహ్మణస్స వుసీమతోతి పుథుజ్జనకల్యాణం ఉపాదాయ సత్త సేక్ఖా అప్పత్తస్స పత్తియా అనధిగతస్స అధిగమాయ అసచ్ఛికతస్స సచ్ఛికిరియాయ వసన్తి సంవసన్తి ఆవసన్తి పరివసన్తి; అరహా వుసితవా కతకరణీయో ఓహితభారో అనుప్పత్తసదత్థో పరిక్ఖీణభవసంయోజనో సమ్మదఞ్ఞా విముత్తో; సో వుత్థవాసో చిణ్ణచరణో…పే… జాతిమరణసంసారో; నత్థి తస్స పునబ్భవోతి – బ్రాహ్మణస్స వుసీమతో. తేనాహ భగవా –

‘‘ఆకిఞ్చఞ్ఞాసమ్భవం ఞత్వా, నన్దిసంయోజనం ఇతి;

ఏవమేతం అభిఞ్ఞాయ, తతో తత్థ విపస్సతి;

ఏతం ఞాణం తథం తస్స, బ్రాహ్మణస్స వుసీమతో’’తి.

సహ గాథాపరియోసానా…పే… సత్థా మే, భన్తే భగవా, సావకోహమస్మీతి.

పోసాలమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో చుద్దసమో.