౧౩. ఉదయమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో

౭౪. ఝాయిం విరజమాసీనం, [ఇచ్చాయస్మా ఉదయో]

కతకిచ్చం అనాసవం;

పారగుం సబ్బధమ్మానం, అత్థి పఞ్హేన ఆగమం;

అఞ్ఞావిమోక్ఖం పబ్రూహి [సంబ్రూహి (స్యా.)], అవిజ్జాయ పభేదనం.

ఝాయిం విరజమాసీనన్తి. ఝాయిన్తి ఝాయీ భగవా. పఠమేనపి ఝానేన ఝాయీ, దుతియేనపి ఝానేన ఝాయీ, తతియేనపి ఝానేన ఝాయీ, చతుత్థేనపి ఝానేన ఝాయీ, సవితక్కసవిచారేనపి ఝానేన ఝాయీ, అవితక్కవిచారమత్తేనపి ఝానేన ఝాయీ, అవితక్కఅవిచారేనపి ఝానేన ఝాయీ, సప్పీతికేనపి ఝానేన ఝాయీ, నిప్పీతికేనపి ఝానేన ఝాయీ, సాతసహగతేనపి ఝానేన ఝాయీ, ఉపేక్ఖాసహగతేనపి ఝానేన ఝాయీ, సుఞ్ఞతేనపి ఝానేన ఝాయీ, అనిమిత్తేనపి ఝానేన ఝాయీ, అప్పణిహితేనపి ఝానేన ఝాయీ, లోకియేనపి ఝానేన ఝాయీ, లోకుత్తరేనపి ఝానేన ఝాయీ ఝానరతో ఏకత్తమనుయుత్తో సదత్థగరుకోతి – ఝాయిం. విరజన్తి రాగో రజో, దోసో రజో, మోహో రజో, కోధో రజో, ఉపనాహో రజో…పే… సబ్బాకుసలాభిసఙ్ఖారా రజా. తే రజా బుద్ధస్స భగవతో పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. తస్మా బుద్ధో అరజో విరజో నిరజో రజాపగతో రజవిప్పహీనో రజవిప్పయుత్తో సబ్బరజవీతివత్తో.

రాగో రజో న చ పన రేణు వుచ్చతి,

రాగస్సేతం అధివచనం రజోతి;

ఏతం రజం విప్పజహిత్వా [పటివినోదిత్వా (క.) మహాని. ౨౦౯] చక్ఖుమా, తస్మా జినో విగతరజోతి వుచ్చతి.

దోసో రజో న చ పన రేణు వుచ్చతి, దోసస్సేతం అధివచనం రజోతి;

ఏతం రజం విప్పజహిత్వా చక్ఖుమా, తస్మా జినో విగతరజోతి వుచ్చతి.

మోహో రజో న చ పన రేణు వుచ్చతి, మోహస్సేతం అధివచనం రజోతి;

ఏతం రజం విప్పజహిత్వా చక్ఖుమా, తస్మా జినో విగతరజోతి వుచ్చతీతి. –

విరజం …పే….

ఆసీనన్తి నిసిన్నో భగవా పాసాణకే చేతియేతి – ఆసీనో.

నగస్స [నగరస్స (క.)] పస్సే ఆసీనం, మునిం దుక్ఖస్స పారగుం;

సావకా పయిరుపాసన్తి, తేవిజ్జా మచ్చుహాయినోతి.

ఏవమ్పి భగవా ఆసీనో. అథ వా, భగవా సబ్బోస్సుక్కపటిప్పస్సద్ధత్తా ఆసీనో వుత్థవాసో చిణ్ణచరణో…పే… జాతిమరణసంసారో నత్థి తస్స పునబ్భవోతి. ఏవమ్పి భగవా ఆసీనోతి – ఝాయిం విరజమాసీనం.

ఇచ్చాయస్మా ఉదయోతి. ఇచ్చాతి పదసన్ధి…పే… ఆయస్మాతి పియవచనం…పే… ఉదయోతి తస్స బ్రాహ్మణస్స నామం…పే… అభిలాపోతి – ఇచ్చాయస్మా ఉదయో.

కతకిచ్చం అనాసవన్తి బుద్ధస్స భగవతో కిచ్చాకిచ్చం కరణీయాకరణీయం పహీనం ఉచ్ఛిన్నమూలం తాలావత్థుకతం అనభావంకతం ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మం. తస్మా బుద్ధో కతకిచ్చో.

యస్స చ విసతా [యస్స పరిపతా (స్యా.) పస్స మహాని. ౨౦౨] నత్థి, ఛిన్నసోతస్స భిక్ఖునో;

కిచ్చాకిచ్చప్పహీనస్స, పరిళాహో న విజ్జతీతి.

కతకిచ్చం అనాసవన్తి. ఆసవాతి చత్తారో ఆసవా – కామాసవో, భవాసవో, దిట్ఠాసవో, అవిజ్జాసవో. తే ఆసవా బుద్ధస్స భగవతో పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. తస్మా బుద్ధో అనాసవోతి – కతకిచ్చం అనాసవం.

పారగుం సబ్బధమ్మానన్తి భగవా సబ్బధమ్మానం అభిఞ్ఞాపారగూ పరిఞ్ఞాపారగూ పహానపారగూ భావనాపారగూ సచ్ఛికిరియాపారగూ సమాపత్తిపారగూ. అభిఞ్ఞాపారగూ సబ్బధమ్మానం, పరిఞ్ఞాపారగూ సబ్బదుక్ఖానం, పహానపారగూ సబ్బకిలేసానం, భావనాపారగూ చతున్నం మగ్గానం, సచ్ఛికిరియాపారగూ నిరోధస్స, సమాపత్తిపారగూ సబ్బసమాపత్తీనం. సో వసిప్పత్తో పారమిప్పత్తో అరియస్మిం సీలస్మిం; వసిప్పత్తో పారమిప్పత్తో అరియస్మిం సమాధిస్మిం; వసిప్పత్తో పారమిప్పత్తో అరియాయ పఞ్ఞాయ; వసిప్పత్తో పారమిప్పత్తో అరియాయ విముత్తియా. సో పారగతో పారప్పత్తో అన్తగతో అన్తప్పత్తో కోటిగతో కోటిప్పత్తో పరియన్తగతో పరియన్తప్పత్తో వోసానగతో వోసానప్పత్తో తాణగతో తాణప్పత్తో లేణగతో లేణప్పత్తో సరణగతో సరణప్పత్తో అభయగతో అభయప్పత్తో అచ్చుతగతో అచ్చుతప్పత్తో అమతగతో అమతప్పత్తో నిబ్బానగతో నిబ్బానప్పత్తో. సో వుత్తవాసో చిణ్ణచరణో…పే… జాతిమరణసంసారో నత్థి తస్స పునబ్భవోతి – పారగుం సబ్బధమ్మానం.

అత్థి పఞ్హేన ఆగమన్తి పఞ్హేన అత్థికో ఆగతోమ్హి, పఞ్హం పుచ్ఛితుకామో ఆగతోమ్హి, పఞ్హం సోతుకామో ఆగతోమ్హీతి, ఏవమ్పి అత్థి పఞ్హేన ఆగమం. అథ వా, పఞ్హత్థికానం పఞ్హం పుచ్ఛితుకామానం పఞ్హం సోతుకామానం ఆగమనం అభిక్కమనం ఉపసఙ్కమనం పయిరుపాసనం అత్థీతి, ఏవమ్పి అత్థి పఞ్హేన ఆగమం. అథ వా, పఞ్హాగమో తుయ్హం అత్థి, త్వమ్పి పహు త్వమసి అలమత్తో మయా పుచ్ఛితం కథేతుం విసజ్జేతుం, వహస్సేతం భారన్తి, ఏవమ్పి అత్థి పఞ్హేన ఆగమం.

అఞ్ఞావిమోక్ఖం పబ్రూహీతి అఞ్ఞావిమోక్ఖో వుచ్చతి అరహత్తవిమోక్ఖో. అరహత్తవిమోక్ఖం పబ్రూహి ఆచిక్ఖాహి దేసేహి పఞ్ఞపేహి పట్ఠపేహి వివరాహి విభజాహి ఉత్తానీకరోహి పకాసేహీతి – అఞ్ఞావిమోక్ఖం పబ్రూహి.

అవిజ్జాయ పభేదనన్తి అవిజ్జాయ భేదనం పభేదనం పహానం వూపసమం పటినిస్సగ్గం పటిప్పస్సద్ధం అమతం నిబ్బానన్తి – అవిజ్జాయ పభేదనం. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –

‘‘ఝాయిం విరజమాసీనం, [ఇచ్చాయస్మా ఉదయో]

కతకిచ్చం అనాసవం;

పారగుం సబ్బధమ్మానం, అత్థి పఞ్హేన ఆగమం;

అఞ్ఞావిమోక్ఖం పబ్రూహి, అవిజ్జాయ పభేదన’’న్తి.

౭౫. పహానం కామచ్ఛన్దానం, [ఉదయాతి భగవా]

దోమనస్సాన చూభయం;

థినస్స [థీనస్స (స్యా.)] చ పనూదనం, కుక్కుచ్చానం నివారణం.

పహానం కామచ్ఛన్దానన్తి. ఛన్దోతి యో కామేసు కామచ్ఛన్దో కామరాగో కామనన్దీ కామతణ్హా కామసినేహో కామపిపాసా కామపరిళాహో కామముచ్ఛా కామజ్ఝోసానం కామోఘో కామయోగో కాముపాదానం కామచ్ఛన్దనీవరణం. పహానం కామచ్ఛన్దానన్తి కామచ్ఛన్దానం పహానం వూపసమం పటినిస్సగ్గం పటిప్పస్సద్ధిం అమతం నిబ్బానన్తి – పహానం కామచ్ఛన్దానం. ఉదయాతి భగవాతి. ఉదయాతి భగవా తం బ్రాహ్మణం నామేన ఆలపతి. భగవాతి గారవాధివచనమేతం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి – ఉదయాతి భగవా.

దోమనస్సాన చూభయన్తి. దోమనస్సాతి యం చేతసికం అసాతం చేతసికం దుక్ఖం చేతోసమ్ఫస్సజం అసాతం దుక్ఖం వేదయితం, చేతోసమ్ఫస్సజా అసాతా దుక్ఖా వేదనా. దోమనస్సాన చూభయన్తి కామచ్ఛన్దస్స చ దోమనస్సస్స చ ఉభిన్నం పహానం వూపసమం పటినిస్సగ్గం పటిప్పస్సద్ధిం అమతం నిబ్బానన్తి – దోమనస్సాన చూభయం.

థినస్స చ పనూదనన్తి. థినన్తి యా చిత్తస్స అకల్యతా అకమ్మఞ్ఞతా ఓలీయనా సల్లీయనా లీనా లీయనా లీయితత్తం థినం థియనా [థీనం థీయనా (స్యా.)] థియితత్తం చిత్తస్స. పనూదనన్తి థినస్స చ పనూదనం పహానం వూపసమం పటినిస్సగ్గం పటిప్పస్సద్ధిం అమతం నిబ్బానన్తి – థినస్స చ పనూదనం.

కుక్కుచ్చానం నివారణన్తి. కుక్కుచ్చన్తి హత్థకుక్కుచ్చమ్పి కుక్కుచ్చం, పాదకుక్కుచ్చమ్పి కుక్కుచ్చం, హత్థపాదకుక్కుచ్చమ్పి కుక్కుచ్చం. అకప్పియే కప్పియసఞ్ఞితా, కప్పియే అకప్పియసఞ్ఞితా…పే… అవజ్జే వజ్జసఞ్ఞితా, వజ్జే అవజ్జసఞ్ఞితా. యం ఏవరూపం కుక్కుచ్చం కుక్కుచ్చాయనా కుక్కుచ్చాయితత్తం చేతసో విప్పటిసారో మనోవిలేఖో, ఇదం వుచ్చతి కుక్కుచ్చం. అపి చ, ద్వీహి కారణేహి ఉప్పజ్జతి కుక్కుచ్చం చేతసో విప్పటిసారో మనోవిలేఖో – కతత్తా చ అకతత్తా చ. కథం కతత్తా చ అకతత్తా చ ఉప్పజ్జతి కుక్కుచ్చం చేతసో విప్పటిసారో మనోవిలేఖో? ‘‘కతం మే కాయదుచ్చరితం, అకతం మే కాయసుచరిత’’న్తి ఉప్పజ్జతి కుక్కుచ్చం చేతసో విప్పటిసారో మనోవిలేఖో. ‘‘కతం మే వచీదుచ్చరితం, అకతం మే వచీసుచరిత’’న్తి…పే… ‘‘కతం మే మనోదుచ్చరితం, అకతం మే మనోసుచరిత’’న్తి…పే… ‘‘కతో మే పాణాతిపాతో, అకతా మే పాణాతిపాతా వేరమణీ’’తి…పే… ‘‘కతం మే అదిన్నాదానం, అకతా మే అదిన్నాదానా వేరమణీ’’తి…పే… ‘‘కతో మే కామేసుమిచ్ఛాచారో, అకతా మే కామేసుమిచ్ఛాచారా వేరమణీ’’తి…పే… ‘‘కతో మే ముసావాదో, అకతా మే ముసావాదా వేరమణీ’’తి…పే… ‘‘కతా మే పిసుణా వాచా [పిసుణవాచా (క.)], అకతా మే పిసుణాయ వాచాయ వేరమణీ’’తి…పే… ‘‘కతా మే ఫరుసా వాచా, అకతా మే ఫరుసాయ వాచాయ వేరమణీ’’తి…పే… ‘‘కతో మే సమ్ఫప్పలాపో, అకతా మే సమ్ఫప్పలాపా వేరమణీ’’తి…పే… ‘‘కతా మే అభిజ్ఝా, అకతా మే అనభిజ్ఝా’’తి…పే… ‘‘కతో మే బ్యాపాదో, అకతో మే అబ్యాపాదో’’తి…పే… ‘‘కతా మే మిచ్ఛాదిట్ఠి, అకతా మే సమ్మాదిట్ఠీ’’తి, ఉప్పజ్జతి కుక్కుచ్చం చేతసో విప్పటిసారో మనోవిలేఖో. ఏవం కతత్తా చ అకతత్తా చ ఉప్పజ్జతి కుక్కుచ్చం చేతసో విప్పటిసారో మనోవిలేఖో.

అథ వా, ‘‘సీలేసుమ్హి అపరిపూరకారీ’’తి ఉప్పజ్జతి కుక్కుచ్చం చేతసో విప్పటిసారో మనోవిలేఖో; ‘‘ఇన్ద్రియేసుమ్హి అగుత్తద్వారో’’తి…పే… ‘‘భోజనే అమత్తఞ్ఞుమ్హీ’’తి… ‘‘జాగరియం అననుయుత్తోమ్హీ’’తి… ‘‘న సతిసమ్పజఞ్ఞేన సమన్నాగతోమ్హీ’’తి… ‘‘అభావితా మే చత్తారో సతిపట్ఠానాతి, చత్తారో సమ్మప్పధానాతి చత్తారో ఇద్ధిపాదాతి, పఞ్చిన్ద్రియానీతి, పఞ్చ బలానీతి, సత్త బోజ్ఝఙ్గాతి, అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో’’తి… ‘‘దుక్ఖం మే అపరిఞ్ఞాతం, సముదయో మే అప్పహీనో, మగ్గో మే అభావితో, నిరోధో మే అసచ్ఛికతో’’తి ఉప్పజ్జతి కుక్కుచ్చం చేతసో విప్పటిసారో మనోవిలేఖో.

కుక్కుచ్చానం నివారణన్తి కుక్కుచ్చానం ఆవరణం నీవరణం పహానం ఉపసమం వూపసమం పటినిస్సగ్గం పటిప్పస్సద్ధిం అమతం నిబ్బానన్తి – కుక్కుచ్చానం నివారణం. తేనాహ భగవా –

‘‘పహానం కామచ్ఛన్దానం, [ఉదయాతి భగవా]

దోమనస్సాన చూభయం;

థినస్స చ పనూదనం, కుక్కుచ్చానం నివారణ’’న్తి.

౭౬. ఉపేక్ఖాసతిసంసుద్ధం, ధమ్మతక్కపురేజవం;

అఞ్ఞావిమోక్ఖం పబ్రూమి, అవిజ్జాయ పభేదనం.

ఉపేక్ఖాసతిసంసుద్ధన్తి. ఉపేక్ఖాతి యా చతుత్థే ఝానే ఉపేక్ఖా ఉపేక్ఖనా అజ్ఝుపేక్ఖనా చిత్తసమతా [చిత్తసమథో (స్యా.) మహాని. ౨౦౭] చిత్తప్పస్సద్ధతా మజ్ఝత్తతా చిత్తస్స. సతీతి యా చతుత్థే ఝానే ఉపేక్ఖం ఆరబ్భ సతి అనుస్సతి…పే… సమ్మాసతి. ఉపేక్ఖాసతిసంసుద్ధన్తి చతుత్థే ఝానే ఉపేక్ఖా చ సతి చ సుద్ధా హోన్తి విసుద్ధా సంసుద్ధా పరిసుద్ధా పరియోదాతా అనఙ్గణా విగతూపక్కిలేసా ముదుభూతా కమ్మనియా ఠితా ఆనేఞ్జప్పత్తాతి – ఉపేక్ఖాసతిసంసుద్ధం.

ధమ్మతక్కపురేజవన్తి ధమ్మతక్కో వుచ్చతి సమ్మాసఙ్కప్పో. సో ఆదితో హోతి, పురతో హోతి, పుబ్బఙ్గమో హోతి అఞ్ఞావిమోక్ఖస్సాతి, ఏవమ్పి ధమ్మతక్కపురేజవం. అథ వా, ధమ్మతక్కో వుచ్చతి సమ్మాదిట్ఠి. సా ఆదితో హోతి, పురతో హోతి, పుబ్బఙ్గమో హోతి అఞ్ఞావిమోక్ఖస్సాతి, ఏవమ్పి ధమ్మతక్కపురేజవం. అథ వా, ధమ్మతక్కో వుచ్చతి చతున్నం మగ్గానం పుబ్బభాగవిపస్సనా. సా ఆదితో హోతి, పురతో హోతి, పుబ్బఙ్గమో హోతి అఞ్ఞావిమోక్ఖస్సాతి – ఏవమ్పి ధమ్మతక్కపురేజవం.

అఞ్ఞావిమోక్ఖం పబ్రూమీతి అఞ్ఞావిమోక్ఖో వుచ్చతి అరహత్తవిమోక్ఖో. అరహత్తవిమోక్ఖం పబ్రూమి ఆచిక్ఖామి దేసేమి పఞ్ఞపేమి పట్ఠపేమి వివరామి విభజామి ఉత్తానీకరోమి పకాసేమీతి – అఞ్ఞావిమోక్ఖం పబ్రూమి.

అవిజ్జాయ పభేదనన్తి. అవిజ్జాతి దుక్ఖే అఞ్ఞాణం…పే… అవిజ్జా మోహో అకుసలమూలం. పభేదనన్తి అవిజ్జాయ పభేదనం పహానం వూపసమం పటినిస్సగ్గం పటిప్పస్సద్ధిం అమతం నిబ్బానన్తి – అవిజ్జాయ పభేదనం. తేనాహ భగవా –

‘‘ఉపేక్ఖాసతిసంసుద్ధం, ధమ్మతక్కపురేజవం;

అఞ్ఞావిమోక్ఖం పబ్రూమి, అవిజ్జాయ పభేదన’’న్తి.

౭౭. కింసు సంయోజనో లోకో, కింసు తస్స విచారణం;

కిస్సస్స విప్పహానేన, నిబ్బానం ఇతి వుచ్చతి.

కింసు సంయోజనో లోకోతి లోకస్స సంయోజనం లగ్గనం బన్ధనం ఉపక్కిలేసో. కేన లోకో యుత్తో పయుత్తో ఆయుత్తో సమాయుత్తో లగ్గో లగ్గితో పలిబుద్ధోతి – కింసు సంయోజనో లోకో.

కింసు తస్స విచారణన్తి కింసు తస్స చారణం విచారణం పటివిచారణం. కేన లోకో చరతి విచరతి పటివిచరతీతి – కింసు తస్స విచారణం. కిస్సస్స విప్పహానేన నిబ్బానం ఇతి వుచ్చతీతి కిస్సస్స విప్పహానేన వూపసమేన పటినిస్సగ్గేన పటిప్పస్సద్ధియా నిబ్బానం ఇతి వుచ్చతి పవుచ్చతి కథీయతి భణీయతి దీపీయతి వోహరీయతీతి – కిస్సస్స విప్పహానేన నిబ్బానం ఇతి వుచ్చతి. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –

‘‘కింసు సంయోజనో లోకో, కింసు తస్స విచారణం;

కిస్సస్స విప్పహానేన, నిబ్బానం ఇతి వుచ్చతీ’’తి.

౭౮. నన్దిసంయోజనో లోకో, వితక్కస్స విచారణా;

తణ్హాయ విప్పహానేన, నిబ్బానం ఇతి వుచ్చతి.

నన్దిసంయోజనో లోకోతి నన్దీ వుచ్చతి తణ్హా. యో రాగో సారాగో…పే… అభిజ్ఝా లోభో అకుసలమూలం, అయం వుచ్చతి నన్దీ. యా నన్దీ లోకస్స సంయోజనం లగ్గనం బన్ధనం ఉపక్కిలేసో, ఇమాయ నన్దియా లోకో యుత్తో పయుత్తో ఆయుత్తో సమాయుత్తో లగ్గో లగ్గితో పలిబుద్ధోతి – నన్దిసంయోజనో లోకో.

వితక్కస్స విచారణాతి. వితక్కాతి నవ వితక్కా – కామవితక్కో, బ్యాపాదవితక్కో, విహింసావితక్కో, ఞాతివితక్కో జనపదవితక్కో, అమరావితక్కో, పరానుదయతాపటిసంయుత్తో వితక్కో, లాభసక్కారసిలోకపటిసంయుత్తో వితక్కో, అనవఞ్ఞత్తిపటిసంయుత్తో వితక్కో. ఇమే వుచ్చన్తి నవ వితక్కా. ఇమే నవ వితక్కా లోకస్స చారణా విచారణా పటివిచారణా. ఇమేహి నవహి వితక్కేహి లోకో చరతి విచరతి పటివిచరతీతి – వితక్కస్స విచారణా.

తణ్హాయ విప్పహానేన నిబ్బానం ఇతి వుచ్చతీతి. తణ్హాతి రూపతణ్హా…పే… ధమ్మతణ్హా. తణ్హాయ విప్పహానేన నిబ్బానం ఇతి వుచ్చతీతి తణ్హాయ విప్పహానేన వూపసమేన పటినిస్సగ్గేన పటిప్పస్సద్ధియా నిబ్బానం ఇతి వుచ్చతి పవుచ్చతి కథీయతి భణీయతి దీపీయతి వోహరీయతీతి – తణ్హాయ విప్పహానేన నిబ్బానం ఇతి వుచ్చతి. తేనాహ భగవా –

‘‘నన్దిసంయోజనో లోకో, వితక్కస్స విచారణా;

తణ్హాయ విప్పహానేన, నిబ్బానం ఇతి వుచ్చతీ’’తి.

౭౯. కథం సతస్స చరతో, విఞ్ఞాణం ఉపరుజ్ఝతి;

భగవన్తం పుట్ఠుమాగమా, తం సుణోమ వచో తవ.

కథం సతస్స చరతోతి కథం సతస్స సమ్పజానస్స చరతో విహరతో ఇరియతో వత్తయతో పాలయతో యపయతో యాపయతోతి – కథం సతస్స చరతో.

విఞ్ఞాణం ఉపరుజ్ఝతీతి విఞ్ఞాణం నిరుజ్ఝతి వూపసమ్మతి అత్థం గచ్ఛతి పటిప్పస్సమ్భతీతి – విఞ్ఞాణం ఉపరుజ్ఝతి.

భగవన్తం పుట్ఠుమాగమాతి బుద్ధం భగవన్తం పుట్ఠుం పుచ్ఛితుం యాచితుం అజ్ఝేసితుం పసాదేతుం ఆగమ్హా ఆగతమ్హా ఉపాగతమ్హా సమ్పత్తమ్హా, ‘‘తయా సద్ధిం సమాగతమ్హా’’తి – భగవన్తం పుట్ఠుమాగమా.

తం సుణోమ వచో తవాతి. తన్తి తుయ్హం వచనం బ్యప్పథం దేసనం అనుసాసనం అనుసిట్ఠం సుణోమ ఉగ్గణ్హామ ధారేమ ఉపధారేమ ఉపలక్ఖేమాతి – తం సుణోమ వచో తవ. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –

‘‘కథం సతస్స చరతో, విఞ్ఞాణం ఉపరుజ్ఝతి;

భగవన్తం పుట్ఠుమాగమా, తం సుణోమ వచో తవా’’తి.

౮౦. అజ్ఝత్తఞ్చ బహిద్ధా చ, వేదనం నాభినన్దతో;

ఏవం సతస్స చరతో, విఞ్ఞాణం ఉపరుజ్ఝతి.

అజ్ఝత్తఞ్చ బహిద్ధా చ వేదనం నాభినన్దతోతి అజ్ఝత్తం వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరన్తో వేదనం నాభినన్దతి నాభివదతి న అజ్ఝోసేతి [న అజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి (స్యా.)], అభినన్దనం అభివదనం అజ్ఝోసానం గాహం పరామాసం అభినివేసం పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి; బహిద్ధా వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరన్తో వేదనం నాభినన్దతి నాభివదతి న అజ్ఝోసేతి, అభినన్దనం అభివదనం అజ్ఝోసానం గాహం పరామాసం అభినివేసం పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి; అజ్ఝత్తబహిద్ధా వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరన్తో వేదనం నాభినన్దతి నాభివదతి న అజ్ఝోసేతి, అభినన్దనం అభివదనం అజ్ఝోసానం గాహం పరామాసం అభినివేసం పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి. అజ్ఝత్తం సముదయధమ్మానుపస్సీ వేదనాసు వేదనానుపస్సీ [ఇదం పదం నత్థి స్యా. పోత్థకే] విహరన్తో వేదనం నాభినన్దతి నాభివదతి న అజ్ఝోసేతి, అభినన్దనం అభివదనం అజ్ఝోసానం గాహం పరామాసం అభినివేసం పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి; అజ్ఝత్తం వయధమ్మానుపస్సీ వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరన్తో…పే… అజ్ఝత్తం సముదయవయధమ్మానుపస్సీ వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరన్తో…పే… బహిద్ధా సముదయధమ్మానుపస్సీ వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరన్తో వేదనం నాభినన్దతి నాభివదతి న అజ్ఝోసేతి, అభినన్దనం అభివదనం అజ్ఝోసానం గాహం పరామాసం అభినివేసం పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి; బహిద్ధా వయధమ్మానుపస్సీ వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరన్తో…పే… బహిద్ధా సముదయవయధమ్మానుపస్సీ వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరన్తో…పే… అజ్ఝత్తబహిద్ధా సముదయధమ్మానుపస్సీ వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరన్తో…పే… అజ్ఝత్తబహిద్ధా వయధమ్మానుపస్సీ వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరన్తో…పే… అజ్ఝత్తబహిద్ధా సముదయవయధమ్మానుపస్సీ వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరన్తో వేదనం నాభినన్దతి నాభివదతి న అజ్ఝోసేతి, అభినన్దనం అభివదనం అజ్ఝోసానం గాహం పరామాసం అభినివేసం పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి. ఇమేహి ద్వాదసహి ఆకారేహి వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరన్తో…పే… అనభావం గమేతి.

అథ వా, వేదనం అనిచ్చతో పస్సన్తో వేదనం నాభినన్దతి నాభివదతి న అజ్ఝోసేతి, అభినన్దనం అభివదనం అజ్ఝోసానం గాహం పరామాసం అభినివేసం పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి. వేదనం దుక్ఖతో రోగతో గణ్డతో సల్లతో అఘతో ఆబాధతో…పే… నిస్సరణతో పస్సన్తో వేదనం నాభినన్దతి నాభివదతి న అజ్ఝోసేతి, అభినన్దనం అభివదనం అజ్ఝోసానం గాహం పరామాసం అభినివేసం పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి. ఇమేహి చత్తాలీసాయ [ద్వాచత్తాళీసాయ (స్యా.)] ఆకారేహి వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరన్తో వేదనం నాభినన్దతి నాభివదతి న అజ్ఝోసేతి, అభినన్దనం అభివదనం అజ్ఝోసానం గాహం పరామాసం అభినివేసం పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతీతి – అజ్ఝత్తఞ్చ బహిద్ధా చ వేదనం నాభినన్దతో.

ఏవం సతస్స చరతోతి ఏవం సతస్స సమ్పజానస్స చరతో విహరతో ఇరియతో వత్తయతో పాలయతో యపయతో యాపయతోతి – ఏవం సతస్స చరతో.

విఞ్ఞాణం ఉపరుజ్ఝతీతి పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారసహగతం విఞ్ఞాణం అపుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారసహగతం విఞ్ఞాణం ఆనేఞ్జాభిసఙ్ఖారసహగతం విఞ్ఞాణం నిరుజ్ఝతి వూపసమ్మతి అత్థం గచ్ఛతి పటిప్పస్సమ్భతీతి – విఞ్ఞాణం ఉపరుజ్ఝతీ. తేనాహ భగవా –

‘‘అజ్ఝత్తఞ్చ బహిద్ధా చ, వేదనం నాభినన్దతో;

ఏవం సతస్స చరతో, విఞ్ఞాణం ఉపరుజ్ఝతీ’’తి.

సహ గాథాపరియోసానా…పే… సత్థా మే, భన్తే భగవా, సావకోహమస్మీతి.

ఉదయమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో తేరసమో.