౧౧. జతుకణ్ణిమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో
౬౫. సుత్వానహం వీర అకామకామిం, [ఇచ్చాయస్మా జతుకణ్ణి]
ఓఘాతిగం పుట్ఠుమకామమాగమం;
సన్తిపదం బ్రూహి సహజనేత్త, యథాతచ్ఛం భగవా బ్రూహి మేతం.
సుత్వానహం వీర అకామకామిన్తి సుత్వా సుణిత్వా ఉగ్గహేత్వా ఉపధారేత్వా ఉపలక్ఖయిత్వా. ఇతిపి సో భగవా అరహం…పే… బుద్ధో భగవాతి – సుత్వానహం. వీరాతి వీరో భగవా. వీరియవాతి వీరో, పహూతి వీరో, విసవీతి వీరో, అలమత్తోతి వీరో, సూరోతి వీరో, విక్కన్తో అభీరూ అచ్ఛమ్భీ అనుత్రాసీ అపలాయీ పహీనభయభేరవో విగతలోమహంసోతి వీరో.
విరతో ఇధ సబ్బపాపకేహి, నిరయదుక్ఖం అతిచ్చ వీరియవా [విరియవా (స్యా.) సు. ని. ౫౩౬] సో;
సో వీరియవా పధానవా, వీరో తాది పవుచ్చతే తథత్తాతి.
సుత్వానహం వీర. అకామకామిన్తి. కామాతి ఉద్దానతో ద్వే కామా – వత్థుకామా చ కిలేసకామా చ…పే… ఇమే వుచ్చన్తి వత్థుకామా…పే… ఇమే వుచ్చన్తి కిలేసకామా. బుద్ధస్స భగవతో వత్థుకామా పరిఞ్ఞాతా, కిలేసకామా పహీనా. వత్థుకామానం పరిఞ్ఞాతత్తా కిలేసకామానం పహీనత్తా భగవా న కామే కామేతి, న కామే పత్థేతి, న కామే పిహేతి, న కామే అభిజప్పతి. యే కామే కామేన్తి, కామే పత్థేన్తి, కామే పిహేన్తి, కామే అభిజప్పన్తి, తే కామకామినో రాగరాగినో సఞ్ఞాసఞ్ఞినో. భగవా న కామే కామేతి, న కామే పత్థేతి, న కామే పిహేతి, న కామే అభిజప్పతి. తస్మా బుద్ధో అకామో నిక్కామో చత్తకామో వన్తకామో ముత్తకామో పహీనకామో పటినిస్సట్ఠకామో వీతరాగో విగతరాగో చత్తరాగో వన్తరాగో ముత్తరాగో పహీనరాగో పటినిస్సట్ఠరాగో నిచ్ఛాతో నిబ్బుతో సీతిభూతో సుఖప్పటిసంవేదీ బ్రహ్మభూతేన అత్తనా విహరతీతి – సుత్వానహం వీర అమకామకామిం.
ఇచ్చాయస్మా జతుకణ్ణీతి. ఇచ్చాతి పదసన్ధి…పే… పదానుపుబ్బతాపేతం – ఇచ్చాతి. ఆయస్మాతి పియవచనం సగారవసప్పతిస్సాధివచనమేతం ఆయస్మాతి. జతుకణ్ణీతి తస్స బ్రాహ్మణస్స గోత్తం సఙ్ఖా సమఞ్ఞా పఞ్ఞత్తి వోహారోతి – ఇచ్చాయస్మా జతుకణ్ణి.
ఓఘాతిగం పుట్ఠుమకామమాగమన్తి. ఓఘాతిగన్తి ఓఘాతిగం ఓఘం అతిక్కన్తం సమతిక్కన్తం వీతివత్తన్తి – ఓఘాతిగం. పుట్ఠున్తి పుట్ఠుం పుచ్ఛితుం యాచితుం అజ్ఝేసితుం పసాదేతుం. అకామమాగమన్తి అకామం పుట్ఠుం నిక్కామం చత్తకామం వన్తకామం ముత్తకామం పహీనకామం పటినిస్సట్ఠకామం వీతరాగం విగతరాగం చత్తరాగం వన్తరాగం ముత్తరాగం పహీనరాగం పటినిస్సట్ఠరాగం ఆగమ్హా ఆగతమ్హా ఉపాగతమ్హా సమ్పత్తమ్హా తయా సద్ధిం సమాగతమ్హాతి – ఓఘాతిగం పుట్ఠుమకామమాగమం.
సన్తిపదం బ్రూహి సహజనేత్తాతి. సన్తీతి ఏకేన ఆకారేన సన్తిపి సన్తిపదమ్పి [సన్తిపదన్తి (క.)] తంయేవ అమతం నిబ్బానం. యో సో సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బానం. వుత్తఞ్హేతం భగవతా – ‘‘సన్తమేతం పదం, పణీతమేతం పదం, యదిదం సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బాన’’న్తి. అథాపరేనాకారేన యే ధమ్మా సన్తాధిగమాయ సన్తిఫుసనాయ సన్తిసచ్ఛికిరియాయ సంవత్తన్తి, సేయ్యథిదం – చత్తారో సతిపట్ఠానా చత్తారో సమ్మప్పధానా చత్తారో ఇద్ధిపాదా పఞ్చిన్ద్రియాని పఞ్చ బలాని సత్త బోజ్ఝఙ్గా అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో – ఇమే వుచ్చన్తి సన్తిపదా. సన్తిపదం తాణపదం లేణపదం సరణపదం అభయపదం అచ్చుతపదం అమతపదం నిబ్బానపదం బ్రూహి ఆచిక్ఖాహి దేసేహి పఞ్ఞపేహి పట్ఠపేహి వివరాహి విభజాహి ఉత్తానీకరోహి పకాసేహి. సహజనేత్తాతి నేత్తం వుచ్చతి సబ్బఞ్ఞుతఞాణం. బుద్ధస్స భగవతో నేత్తఞ్చ జినభావో చ బోధియా మూలే అపుబ్బం అచరిమం ఏకస్మిం ఖణే ఉప్పన్నో, తస్మా బుద్ధో సహజనేత్తోతి – సన్తిపదం బ్రూహి సహజనేత్త.
యథాతచ్ఛం భగవా బ్రూహి మేతన్తి యథాతచ్ఛం వుచ్చతి అమతం నిబ్బానం…పే… నిరోధో నిబ్బానం. భగవాతి గారవాధివచనం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి. బ్రూహి మేతన్తి బ్రూహి ఆచిక్ఖాహి…పే… పకాసేహీతి – యథాతచ్ఛం భగవా బ్రూహి మేతం. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –
‘‘సుత్వానహం వీర అకామకామిం, [ఇచ్చాయస్మా జతుకణ్ణి]
ఓఘాతిగం పుట్ఠుమకామమాగమం;
సన్తిపదం బ్రూహి సహజనేత్త, యథాతచ్ఛం భగవా బ్రూహి మేత’’న్తి.
౬౬. భగవా హి కామే అభిభుయ్య ఇరియతి, ఆదిచ్చోవ పథవిం తేజీ తేజసా;
పరిత్తపఞ్ఞస్స మే భూరిపఞ్ఞో, ఆచిక్ఖ ధమ్మం యమహం విజఞ్ఞం;
జాతిజరాయ ఇధ విప్పహానం.
భగవా హి కామే అభిభుయ్య ఇరియతీతి. భగవాతి గారవాధివచనం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి. కామాతి ఉద్దానతో ద్వే కామా – వత్థుకామా చ కిలేసకామా చ…పే… ఇమే వుచ్చన్తి వత్థుకామా…పే… ఇమే వుచ్చన్తి కిలేసకామా. భగవా వత్థుకామే పరిజానిత్వా కిలేసకామే పహాయ అభిభుయ్య అభిభవిత్వా అజ్ఝోత్థరిత్వా పరియాదియిత్వా చరతి విహరతి ఇరియతి వత్తేతి పాలేతి యపేతి యాపేతీతి – భగవా హి కామే అభిభుయ్య ఇరియతి.
ఆదిచ్చోవ పథవిం తేజీ తేజసాతి ఆదిచ్చో వుచ్చతి సూరియో [సురియో (స్యా.)]. పథవీ వుచ్చతి జగతీ [జరా (స్యా.)]. యథా సూరియో తేజీ తేజేన సమన్నాగతో పథవిం అభిభుయ్య అభిభవిత్వా అజ్ఝోత్థరిత్వా పరియాదియిత్వా సన్తాపయిత్వా సబ్బం ఆకాసగతం తమగతం అభివిహచ్చ అన్ధకారం విధమిత్వా ఆలోకం దస్సయిత్వా ఆకాసే అన్తలిక్ఖే గగనపథే [గమనపథే (స్యా.) అట్ఠకథా ఓలోకేతబ్బా] గచ్ఛతి, ఏవమేవ భగవా ఞాణతేజీ ఞాణతేజేన సమన్నాగతో సబ్బం అభిసఙ్ఖారసముదయం…పే… కిలేసతమం అవిజ్జన్ధకారం విధమిత్వా ఞాణాలోకం దస్సేత్వా వత్థుకామే పరిజానిత్వా కిలేసకామే పహాయ అభిభుయ్య అభిభవిత్వా అజ్ఝోత్థరిత్వా పరియాదియిత్వా మద్దిత్వా చరతి విహరతి ఇరియతి వత్తేతి పాలేతి యపేతి యాపేతీతి – ఆదిచ్చోవ పథవిం తేజీ తేజసా.
పరిత్తపఞ్ఞస్స మే భూరిపఞ్ఞోతి అహమస్మి పరిత్తపఞ్ఞో ఓమకపఞ్ఞో లామకపఞ్ఞో ఛతుక్కపఞ్ఞో. త్వమ్పి మహాపఞ్ఞో పుథుపఞ్ఞో హాసపఞ్ఞో జవనపఞ్ఞో తిక్ఖపఞ్ఞో నిబ్బేధికపఞ్ఞో. భూరి వుచ్చతి పథవీ. భగవా తాయ పథవిసమాయ పఞ్ఞాయ విపులాయ విత్థతాయ సమన్నాగతోతి – పరిత్తపఞ్ఞస్స మే భూరిపఞ్ఞో.
ఆచిక్ఖ ధమ్మం యమహం విజఞ్ఞన్తి. ధమ్మన్తి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం పరియోసానకల్యాణం సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం, చత్తారో సతిపట్ఠానే…పే… నిబ్బానఞ్చ నిబ్బానగామినిఞ్చ పటిపదం ఆచిక్ఖాహి దేసేహి పఞ్ఞపేహి పట్ఠపేహి వివరాహి విభజాహి ఉత్తానీకరోహి పకాసేహి. యమహం విజఞ్ఞన్తి యమహం జానేయ్యం ఆజానేయ్యం విజానేయ్యం పటిజానేయ్యం పటివిజ్ఝేయ్యం అధిగచ్ఛేయ్యం ఫస్సేయ్యం సచ్ఛికరేయ్యన్తి – ఆచిక్ఖ ధమ్మం యమహం విజఞ్ఞం.
జాతిజరాయ ఇధ విప్పహానన్తి ఇధేవ జాతిజరాయ మరణస్స పహానం వూపసమం పటినిస్సగ్గం పటిప్పస్సద్ధిం అమతం నిబ్బానన్తి – జాతిజరాయ ఇధ విప్పహానం. తేనాహ సో బ్రాహ్మణో –
‘‘భగవా హి కామే అభిభుయ్య ఇరియతి, ఆదిచ్చోవ పథవిం తేజీ తేజసా;
పరిత్తపఞ్ఞస్స మే భూరిపఞ్ఞో, ఆచిక్ఖ ధమ్మం యమహం విజఞ్ఞం;
జాతిజరాయ ఇధ విప్పహాన’’న్తి.
౬౭. కామేసు వినయ గేధం, [జతుకణ్ణీతి భగవా]
నేక్ఖమ్మం దట్ఠు ఖేమతో;
ఉగ్గహితం నిరత్తం వా, మా తే విజ్జిత్థ కిఞ్చనం.
కామేసు వినయ గేధన్తి. కామాతి ఉద్దానతో ద్వే కామా – వత్థుకామా చ కిలేసకామా చ…పే… ఇమే వుచ్చన్తి వత్థుకామా…పే… ఇమే వుచ్చన్తి కిలేసకామా. గేధన్తి గేధో వుచ్చతి తణ్హా. యో రాగో సారాగో…పే… అభిజ్ఝా లోభో అకుసలమూలం. కామేసు వినయ గేధన్తి కామేసు గేధం వినయ పటివినయ పజహ వినోదేహి బ్యన్తీకరోహి అనభావం గమేహీతి – కామేసు వినయ గేధం. జతుకణ్ణీతి భగవా తం బ్రాహ్మణం గోత్తేన ఆలపతి. భగవాతి గారవాధివచనమేతం…పే… సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి, యదిదం భగవాతి – జతుకణ్ణీతి భగవా.
నేక్ఖమ్మం దట్ఠు ఖేమతోతి. నేక్ఖమ్మన్తి సమ్మాపటిపదం అనులోమపటిపదం అపచ్చనీకపటిపదం అన్వత్థపటిపదం ధమ్మానుధమ్మపటిపదం సీలేసు పరిపూరకారితం ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారతం భోజనే మత్తఞ్ఞుతం జాగరియానుయోగం సతిసమ్పజఞ్ఞం చత్తారో సతిపట్ఠానే చత్తారో సమ్మప్పధానే చత్తారో ఇద్ధిపాదే పఞ్చిన్ద్రియాని పఞ్చ బలాని సత్త బోజ్ఝఙ్గే అరియం అట్ఠఙ్గికం మగ్గం నిబ్బానఞ్చ నిబ్బానగామినిఞ్చ పటిపదం ఖేమతో తాణతో లేణతో సరణతో సరణీభూతతో అభయతో అచ్చుతతో అమతతో నిబ్బానతో దట్ఠుం పస్సిత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వాతి – నేక్ఖమ్మం దట్ఠు ఖేమతో.
ఉగ్గహితం నిరత్తం వాతి. ఉగ్గహితన్తి తణ్హావసేన దిట్ఠివసేన గహితం పరామట్ఠం అభినివిట్ఠం అజ్ఝోసితం అధిముత్తం. నిరత్తం వాతి నిరత్తం వా ముఞ్చితబ్బం విజహితబ్బం వినోదితబ్బం బ్యన్తీకాతబ్బం అనభావం గమేతబ్బన్తి – ఉగ్గహితం నిరత్తం వా.
మా తే విజ్జిత్థ కిఞ్చనన్తి రాగకిఞ్చనం దోసకిఞ్చనం మోహకిఞ్చనం మానకిఞ్చనం దిట్ఠికిఞ్చనం కిలేసకిఞ్చనం దుచ్చరితకిఞ్చనం. ఇదం కిఞ్చనం [ఇమే కిఞ్చనా (క.)] తుయ్హం మా విజ్జిత్థ మా పవిజ్జిత్థ మా సంవిజ్జిత్థ పజహ వినోదేహి బ్యన్తీకరోహి అనభావం గమేహీతి – మా తే విజ్జిత్థ కిఞ్చనం. తేనాహ భగవా –
‘‘కామేసు వినయ గేధం, [జతుకణ్ణీతి భగవా]
నేక్ఖమ్మం దట్ఠు ఖేమతో;
ఉగ్గహితం నిరత్తం వా, మా తే విజ్జిత్థ కిఞ్చన’’న్తి.
౬౮. యం పుబ్బే తం విసోసేహి, పచ్ఛా తే మాహు కిఞ్చనం;
మజ్ఝే చే నో గహేస్ససి, ఉపసన్తో చరిస్ససి.
యం పుబ్బే తం విసోసేహీతి అతీతే సఙ్ఖారే ఆరబ్భ యే కిలేసా ఉప్పజ్జేయ్యుం తే కిలేసే సోసేహి విసోసేహి సుక్ఖాపేహి విసుక్ఖాపేహి అబీజం కరోహి పజహ వినోదేహి బ్యన్తీకరోహి అనభావం గమేహీతి – ఏవమ్పి యం పుబ్బే తం విసోసేహి. అథ వా, యే అతీతా కమ్మాభిసఙ్ఖారా అవిపక్కవిపాకా తే కమ్మాభిసఙ్ఖారే సోసేహి విసోసేహి సుక్ఖాపేహి విసుక్ఖాపేహి అబీజం [అవీజం (స్యా.)] కరోహి పజహ వినోదేహి బ్యన్తీకరోహి అనభావం గమేహీతి – ఏవమ్పి యం పుబ్బే తం విసోసేహి.
పచ్ఛా తే మాహు కిఞ్చనన్తి పచ్ఛా వుచ్చతి అనాగతే సఙ్ఖారే ఆరబ్భ రాగకిఞ్చనం దోసకిఞ్చనం మోహకిఞ్చనం మానకిఞ్చనం దిట్ఠికిఞ్చనం కిలేసకిఞ్చనం దుచ్చరితకిఞ్చనం. ఇదం కిఞ్చనం తుయ్హం మా అహు మా అహోసి మా జనేసి [మా జనేహి (స్యా.) తథావసేసేసు ద్వీసు పదేసుపి] మా సఞ్జనేసి మాభినిబ్బత్తేసి పజహ వినోదేహి బ్యన్తీకరోహి అనభావం గమేహీతి – పచ్ఛా తే మాహు కిఞ్చనం.
మజ్ఝే చే నో గహేస్ససీతి మజ్ఝే వుచ్చతి పచ్చుప్పన్నం రూపం వేదనా సఞ్ఞా సఙ్ఖారా విఞ్ఞాణం. పచ్చుప్పన్నే సఙ్ఖారే తణ్హావసేన దిట్ఠివసేన న గహేస్ససి న తణ్హిస్ససి న పరామసిస్ససి న నన్దిస్ససి నాభినన్దిస్ససి న అజ్ఝోసిస్ససి. అభినన్దనం అభివదనం అజ్ఝోసానం గాహం పరామాసం అభినివేసం పజహిస్ససి వినోదేస్ససి బ్యన్తీకరిస్ససి అనభావం గమేస్ససీతి – మజ్ఝే చే నో గహేస్ససి.
ఉపసన్తో చరిస్ససీతి రాగస్స ఉపసమితత్తా ఉపసన్తో చరిస్ససి, దోసస్స…పే… సబ్బాకుసలాభిసఙ్ఖారానం సన్తత్తా సమితత్తా ఉపసమితత్తా వూపసమితత్తా నిజ్ఝాతత్తా నిబ్బుతత్తా విగతత్తా పటిప్పస్సద్ధత్తా సన్తో ఉపసన్తో వూపసన్తో నిబ్బుతో పటిప్పస్సద్ధో చరిస్ససి విహరిస్ససి ఇరియిస్ససి వత్తిస్ససి పాలేస్ససి యపేస్ససి యాపేస్ససీతి – ఉపసన్తో చరిస్ససి. తేనాహ భగవా –
‘‘యం పుబ్బే తం విసోసేహి, పచ్ఛా తే మాహు కిఞ్చనం;
మజ్ఝే చే నో గహేస్ససి, ఉపసన్తో చరిస్ససీ’’తి.
౬౯. సబ్బసో నామరూపస్మిం, వీతగేధస్స బ్రాహ్మణ;
ఆసవాస్స న విజ్జన్తి, యేహి మచ్చువసం వజే.
సబ్బసో నామరూపస్మిం వీతగేధస్స బ్రాహ్మణాతి. సబ్బసోతి సబ్బేన సబ్బం సబ్బథా సబ్బం అసేసం నిస్సేసం పరియాదియనవచనమేతం సబ్బసోతి. నామన్తి చత్తారో అరూపినో ఖన్ధా. రూపన్తి చత్తారో చ మహాభూతా చతున్నఞ్చ మహాభూతానం ఉపాదాయ రూపం. గేధో వుచ్చతి తణ్హా. యో రాగో సారాగో…పే… అభిజ్ఝా లోభో అకుసలమూలం. సబ్బసో నామరూపస్మిం వీతగేధస్స బ్రాహ్మణాతి సబ్బసో నామరూపస్మిం వీతగేధస్స విగతగేధస్స చత్తగేధస్స వన్తగేధస్స ముత్తగేధస్స పహీనగేధస్స పటినిస్సట్ఠగేధస్స వీతరాగస్స విగతరాగస్స చత్తరాగస్స వన్తరాగస్స ముత్తరాగస్స పహీనరాగస్స పటినిస్సట్ఠరాగస్సాతి – సబ్బసో నామరూపస్మిం వీతగేధస్స బ్రాహ్మణ.
ఆసవాస్స న విజ్జన్తీతి. ఆసవాతి చత్తారో ఆసవా – కామాసవో, భవాసవో, దిట్ఠాసవో, అవిజ్జాసవో. అస్సాతి అరహతో ఖీణాసవస్స. న విజ్జన్తీతి ఇమే ఆసవా తస్స నత్థి న సన్తి న సంవిజ్జన్తి నుపలబ్భన్తి పహీనా సముచ్ఛిన్నా వూపసన్తా పటిప్పస్సద్ధా అభబ్బుప్పత్తికా ఞాణగ్గినా దడ్ఢాతి – ఆసవాస్స న విజ్జన్తి.
యేహి మచ్చువసం వజేతి యేహి ఆసవేహి మచ్చునో వా వసం గచ్ఛేయ్య, మరణస్స వా వసం గచ్ఛేయ్య, మారపక్ఖస్స వా వసం గచ్ఛేయ్య; తే ఆసవా తస్స నత్థి న సన్తి న సంవిజ్జన్తి నుపలబ్భన్తి పహీనా సముచ్ఛిన్నా వూపసన్తా పటిప్పస్సద్ధా అభబ్బుప్పత్తికా ఞాణగ్గినా దడ్ఢాతి – యేహి మచ్చువసం వజే. తేనాహ భగవా –
‘‘సబ్బసో నామరూపస్మిం, వీతగేధస్స బ్రాహ్మణ;
ఆసవాస్స న విజ్జన్తి, యేహి మచ్చువసం వజే’’తి.
సహ గాథాపరియోసానా…పే… సత్థా మే భన్తే భగవా, సావకోహమస్మీతి.
జతుకణ్ణిమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో ఏకాదసమో.