౪. పుబ్బపేతాదిసపఞ్హో

౪. ‘‘భన్తే నాగసేన, ఇమే దాయకా దానం దత్వా పుబ్బపేతానం ఆదిసన్తి [ఉద్దిసన్తి (క. సీ.)] ‘ఇదం తేసం పాపుణాతూ’తి, అపి ను తే కిఞ్చి తతోనిదానం విపాకం పటిలభన్తీ’’తి? ‘‘కేచి, మహారాజ, పటిలభన్తి, కేచి నప్పటిలభన్తీ’’తి. ‘‘కే, భన్తే, పటిలభన్తి, కే నప్పటిలభన్తీ’’తి? ‘‘నిరయూపపన్నా, మహారాజ, నప్పటిలభన్తి, సగ్గగతా నప్పటిలభన్తి, తిరచ్ఛానయోనిగతా నప్పటిలభన్తి, చతున్నం పేతానం తయో పేతా నప్పటిలభన్తి వన్తాసికా ఖుప్పిపాసినో నిజ్ఝామతణ్హికా, లభన్తి పేతా పరదత్తూపజీవినో, తేపి సరమానా యేవ లభన్తీ’’తి.

‘‘తేన హి, భన్తే నాగసేన, దాయకానం దానం విసోసితం [విసోతం (సీ. పీ.)] హోతి అఫలం, యేసం ఉద్దిస్స కతం యది తే నప్పటిలభన్తీ’’తి? ‘‘న హి తం, మహారాజ, దానం అఫలం హోతి అవిపాకం, దాయకా యేవ తస్స ఫలం అనుభవన్తీ’’తి. ‘‘తేన హి, భన్తే నాగసేన, కారణేన మం సఞ్ఞాపేహీ’’తి. ‘‘ఇధ, మహారాజ, కేచి మనుస్సా మచ్ఛమంససురాభత్తఖజ్జకాని పటియాదేత్వా ఞాతికులం గచ్ఛన్తి, యది తే ఞాతకా తం ఉపాయనం న సమ్పటిచ్ఛేయ్యుం, అపి ను తం ఉపాయనం విసోసితం గచ్ఛేయ్య వినస్సేయ్య వా’’తి? ‘‘న హి, భన్తే, సామికానం యేవ తం హోతీ’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, దాయకా యేవ తస్స ఫలం అనుభవన్తి. యథా పన, మహారాజ, పురిసో గబ్భం పవిట్ఠో అసతి పురతో నిక్ఖమనముఖే కేన నిక్ఖమేయ్యా’’తి. ‘‘పవిట్ఠేనేవ భన్తే’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, దాయకా యేవ తస్స ఫలం అనుభవన్తీ’’తి. ‘‘హోతు, భన్తే నాగసేన, ఏవమేతం తథా సమ్పటిచ్ఛామి, దాయకా యేవ తస్స ఫలం అనుభవన్తి, న మయం తం కారణం విలోమేమాతి.

‘‘భన్తే నాగసేన, యది ఇమేసం దాయకానం దిన్నదానం పుబ్బపేతానం పాపుణాతి, తే చ తస్స విపాకం అనుభవన్తి. తేన హి యో పాణాతిపాతీ లుద్దో లోహితపాణీ పదుట్ఠమనసఙ్కప్పో మనుస్సే ఘాతేత్వా దారుణం కమ్మం కత్వా పుబ్బపేతానం ఆదిసేయ్య ‘ఇమస్స మే కమ్మస్స విపాకో పుబ్బపేతానం పాపుణాతూ’తి, అపి ను తస్స విపాకో పుబ్బపేతానం పాపుణాతీ’’తి? ‘‘న హి, మహారాజా’’తి.

‘‘భన్తే నాగసేన, కో తత్థ హేతు కిం కారణం, యేన కుసలం పాపుణాతి అకుసలం న పాపుణాతీ’’తి? ‘‘నేసో, మహారాజ, పఞ్హో పుచ్ఛితబ్బో, మా చ త్వం, మహారాజ, ‘విసజ్జకో అత్థీ’తి అపుచ్ఛితబ్బం పుచ్ఛి, ‘కిస్స ఆకాసో నిరాలమ్బో, కిస్స గఙ్గా ఉద్ధమ్ముఖా న సన్దతి, కిస్స ఇమే మనుస్సా చ దిజా చ ద్విపదా మిగా చతుప్పదా’తి తమ్పి మం త్వం పుచ్ఛిస్ససీ’’తి. ‘‘నాహం తం, భన్తే నాగసేన, విహేసాపేక్ఖో పుచ్ఛామి, అపి చ నిబ్బాహనత్థాయ [నిబ్బానత్థాయ (క.)] సన్దేహస్స పుచ్ఛామి, బహూ మనుస్సా లోకే వామగామినో [పాపగాహినో (స్యా.)] విచక్ఖుకా, ‘కిన్తి తే ఓతారం న లభేయ్యు’న్తి ఏవాహం తం పుచ్ఛామీ’’తి. ‘‘న సక్కా, మహారాజ, సహ అకతేన అననుమతేన సహ పాపం కమ్మం సంవిభజితుం.

‘‘యథా, మహారాజ, మనుస్సా ఉదకనిబ్బాహనేన ఉదకం సువిదూరమ్పి హరన్తి, అపి ను, మహారాజ, సక్కా ఘనమహాసేలపబ్బతో [పబ్బతతో (క.)] నిబ్బాహనేన యథిచ్ఛితం హరితు’’న్తి? ‘‘న హి, భన్తే’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, సక్కా కుసలం సంవిభజితుం, న సక్కా అకుసలం సంవిభజితుం. యథా వా పన, మహారాజ, సక్కా తేలేన పదీపో జాలేతుం, అపి ను, మహారాజ, సక్కా ఉదకేన పదీపో జాలేతు’’న్తి? ‘‘న హి, భన్తే’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, సక్కా కుసలం సంవిభజితుం, న సక్కా అకుసలం సంవిభజితుం. యథా వా పన, మహారాజ, కస్సకా తళాకతో ఉదకం నీహరిత్వా ధఞ్ఞం పరిపాచేన్తి, అపి ను ఖో, మహారాజ, సక్కా మహాసముద్దతో ఉదకం నీహరిత్వా ధఞ్ఞం పరిపాచేతు’’న్తి? ‘‘న హి, భన్తే’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, సక్కా కుసలం సంవిభజితుం, న సక్కా అకుసలం సంవిభజితు’’న్తి.

‘‘భన్తే నాగసేన, కేన కారణేన సక్కా కుసలం సంవిభజితుం, న సక్కా అకుసలం సంవిభజితుం. కారణేన మం సఞ్ఞాపేహి, నాహం అన్ధో అనాలోకో సుత్వా వేదిస్సామీ’’తి. ‘‘అకుసలం, మహారాజ, థోకం, కుసలం బహుకం, థోకత్తా అకుసలం కత్తారం యేవ పరియాదియతి, బహుకత్తా కుసలం సదేవకం లోకం అజ్ఝోత్థరతీ’’తి. ‘‘ఓపమ్మం కరోహీ’’తి.

‘‘యథా, మహారాజ, పరిత్తం ఏకం ఉదకబిన్దు పథవియం నిపతేయ్య, అపి ను ఖో తం, మహారాజ, ఉదకబిన్దు దసపి ద్వాదసపి యోజనాని అజ్ఝోత్థరేయ్యా’’తి? ‘‘న హి, భన్తే, యత్థ తం ఉదకబిన్దు నిపతితం, తత్థేవ పరియాదియతీ’’తి. ‘‘కేన కారణేన, మహారాజా’’తి? ‘‘పరిత్తత్తా, భన్తే, ఉదకబిన్దుస్సా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, పరిత్తం అకుసలం పరిత్తత్తా కత్తారం యేవ పరియాదియతి, న సక్కా సంవిభజితుం.

‘‘యథా వా పన, మహారాజ, మహతిమహామేఘో అభివస్సేయ్య తప్పయన్తో ధరణితలం, అపి ను ఖో సో, మహారాజ, మహామేఘో సమన్తతో ఓత్థరేయ్యా’’తి. ‘‘ఆమ, భన్తే, పూరయిత్వా సో మహామేఘో సోబ్భసర సరితసాఖాకన్దరపదరదహతళాక [మాతికాతళాక (క.)] ఉదపానపోక్ఖరణియో దసపి ద్వాదసపి యోజనాని అజ్ఝోత్థరేయ్యా’’తి. ‘‘కేన కారణేన, మహారాజా’’తి? ‘‘మహన్తత్తా, భన్తే, మేఘస్సా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, కుసలం బహుకం, బహుకత్తా సక్కా దేవమనుస్సేహిపి సంవిభజితు’’న్తి.

‘‘భన్తే నాగసేన, కేన కారణేన అకుసలం థోకం కుసలం బహుతర’’న్తి? ‘‘ఇధ, మహారాజ, యో కోచి దానం దేతి, సీలం సమాదియతి, ఉపోసథకమ్మం కరోతి, సో హట్ఠో పహట్ఠో హసితో పముదితో పసన్నమానసో వేదజాతో హోతి, తస్స అపరాపరం పీతి ఉప్పజ్జతి, పీతిమనస్స భియ్యో భియ్యో కుసలం పవడ్ఢతి.

‘‘యథా, మహారాజ, ఉదపానే బహుసలిలసమ్పుణ్ణే ఏకేన దేసేన ఉదకం పవిసేయ్య, ఏకేన నిక్ఖమేయ్య, నిక్ఖమన్తేపి అపరాపరం ఉప్పజ్జతి, న సక్కా హోతి ఖయం పాపేతుం. ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, కుసలం భియ్యో భియ్యో పవడ్ఢతి. వస్ససతేపి చే, మహారాజ, పురిసో కతం కుసలం ఆవజ్జేయ్య, ఆవజ్జితే ఆవజ్జితే భియ్యో భియ్యో కుసలం పవడ్ఢతి. తస్స తం కుసలం సక్కా హోతి యథిచ్ఛకేహి సద్ధిం సంవిభజితుం, ఇదమేత్థ, మహారాజ, కారణం, యేన కారణేన కుసలం బహుతరం.

‘‘అకుసలం పన, మహారాజ, కరోన్తో పచ్ఛా విప్పటిసారీ హోతి, విప్పటిసారినో చిత్తం పటిలీయతి పటికుటతి పటివత్తతి న సమ్పసారీయతి సోచతి తప్పతి హాయతి ఖీయతి న పరివడ్ఢతి తత్థేవ పరియాదియతి. యథా, మహారాజ, సుక్ఖాయ నదియా మహాపుళినాయ ఉన్నతావనతాయ కుటిలసఙ్కుటిలాయ ఉపరితో పరిత్తం ఉదకం ఆగచ్ఛన్తం హాయతి ఖీయతి న పరివడ్ఢతి తత్థేవ పరియాదియతి. ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, అకుసలం కరోన్తస్స చిత్తం పటిలీయతి పటికుటతి పటివత్తతి న సమ్పసారీయతి సోచతి తప్పతి హాయతి ఖీయతి న పరివడ్ఢతి తత్థేవ పరియాదియతి, ఇదమేత్థ, మహారాజ, కారణం, యేన కారణేన అకుసలం థోక’’న్తి. ‘‘సాధు, భన్తే నాగసేన, ఏవమేతం తథా సమ్పటిచ్ఛామీ’’తి.

పుబ్బపేతాదిసపఞ్హో చతుత్థో.