౧. సేట్ఠధమ్మపఞ్హో

౧. ‘‘భన్తే నాగసేన, భాసితమ్పేతం భగవతా ‘ధమ్మో హి, వాసేట్ఠ, సేట్ఠో జనేతస్మిం దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అభిసమ్పరాయే చా’తి. పున చ ‘ఉపాసకో గిహీ సోతాపన్నో పిహితాపాయో దిట్ఠిప్పత్తో విఞ్ఞాతసాసనో భిక్ఖుం వా సామణేరం వా పుథుజ్జనం అభివాదేతి పచ్చుట్ఠేతీ’తి. యది, భన్తే నాగసేన, భగవతా భణితం ‘ధమ్మో హి, వాసేట్ఠ, సేట్ఠో జనేతస్మిం దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అభిసమ్పరాయే చా’తి, తేన హి ‘ఉపాసకో గిహీ సోతాపన్నో పిహితాపాయో దిట్ఠిప్పత్తో విఞ్ఞాతసాసనో భిక్ఖుం వా సామణేరం వా పుథుజ్జనం అభివాదేతి పచ్చుట్ఠేతీ’తి యం వచనం, తం మిచ్ఛా. యది ‘ఉపాసకో గిహీ సోతాపన్నో పిహితాపాయో దిట్ఠిప్పత్తో విఞ్ఞాతసాసనో భిక్ఖుం వా సామణేరం వా పుథుజ్జనం అభివాదేతి పచ్చుట్ఠేతి’, తేన హి ‘ధమ్మో హి, వాసేట్ఠ, సేట్ఠో జనేతస్మిం దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అభిసమ్పరాయే చాతి తమ్పి వచనం మిచ్ఛా. అయమ్పి ఉభతో కోటికో పఞ్హో తవానుప్పత్తో, సో తయా నిబ్బాహితబ్బో’’తి.

‘‘భాసితమ్పేతం, మహారాజ, భగవతా ‘ధమ్మో హి, వాసేట్ఠ, సేట్ఠో జనేతస్మిం దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అభిసమ్పరాయే చా’తి, ‘ఉపాసకో చ గిహీ సోతాపన్నో పిహితాపాయో దిట్ఠిప్పత్తో విఞ్ఞాతసాసనో భిక్ఖుం వా సామణేరం వా పుథుజ్జనం అభివాదేతి పచ్చుట్ఠేతి’. తత్థ పన కారణం అత్థి. కతమం తం కారణం?

‘‘వీసతి ఖో పనిమే, మహారాజ, సమణస్స సమణకరణా ధమ్మా ద్వే చ లిఙ్గాని, యేహి సమణో అభివాదనపచ్చుట్ఠానసమాననపూజనారహో హోతి. కతమే వీసతి సమణస్స సమణకరణా ధమ్మా ద్వే చ లిఙ్గాని? సేట్ఠో [సేట్ఠభూమిసయో (సీ. స్యా.), సేట్ఠో యమో (పీ.)] ధమ్మారామో, అగ్గో నియమో, చారో విహారో సంయమో సంవరో ఖన్తి సోరచ్చం ఏకత్తచరియా ఏకత్తాభిరతి పటిసల్లానం హిరిఓత్తప్పం వీరియం అప్పమాదో సిక్ఖాసమాదానం [సిక్ఖాపధానం (సీ. స్యా.), సుక్కావదానం (క.)] ఉద్దేసో పరిపుచ్ఛా సీలాదిఅభిరతి నిరాలయతా సిక్ఖాపదపారిపూరితా, కాసావధారణం, భణ్డుభావో. ఇమే ఖో, మహారాజ, వీసతి సమణస్స సమణకరణా ధమ్మా ద్వే చ లిఙ్గాని. ఏతే గుణే భిక్ఖు సమాదాయ వత్తతి, సో తేసం ధమ్మానం అనూనత్తా పరిపుణ్ణత్తా సమ్పన్నత్తా సమన్నాగతత్తా అసేక్ఖభూమిం అరహన్తభూమిం ఓక్కమతి, సేట్ఠం భూమన్తరం ఓక్కమతి, అరహత్తాసన్నగతోతి అరహతి ఉపాసకో సోతాపన్నో భిక్ఖుం పుథుజ్జనం అభివాదేతుం పచ్చుట్ఠాతుం.

‘‘‘ఖీణాసవేహి సో సామఞ్ఞం ఉపగతో, నత్థి మే సో సమయో’తి [తం సామఞ్ఞ’’న్తి (?)] అరహతి ఉపాసకో సోతాపన్నో భిక్ఖుం పుథుజ్జనం అభివాదేతుం పచ్చుట్ఠాతుం.

‘‘‘అగ్గపరిసం సో ఉపగతో, నాహం తం ఠానం ఉపగతో’తి అరహతి ఉపాసకో సోతాపన్నో భిక్ఖుం పుథుజ్జనం అభివాదేతుం పచ్చుట్ఠాతుం.

‘‘‘లభతి సో పాతిమోక్ఖుద్దేసం సోతుం, నాహం తం లభామి సోతు’న్తి అరహతి ఉపాసకో సోతాపన్నో భిక్ఖుం పుథుజ్జనం అభివాదేతుం పచ్చుట్ఠాతుం.

‘‘‘సో అఞ్ఞే పబ్బాజేతి ఉపసమ్పాదేతి జినసాసనం వడ్ఢేతి, అహమేతం న లభామి కాతు’న్తి అరహతి ఉపాసకో సోతాపన్నో భిక్ఖుం పుథుజ్జనం అభివాదేతుం పచ్చుట్ఠాతుం.

‘‘‘అప్పమాణేసు సో సిక్ఖాపదేసు సమత్తకారీ, నాహం తేసు వత్తామీ’తి అరహతి ఉపాసకో సోతాపన్నో భిక్ఖుం పుథుజ్జనం అభివాదేతుం పచ్చుట్ఠాతుం.

‘‘‘ఉపగతో సో సమణలిఙ్గం, బుద్ధాధిప్పాయే ఠితో, తేనాహం లిఙ్గేన దూరమపగతో’తి అరహతి ఉపాసకో సోతాపన్నో భిక్ఖుం పుథుజ్జనం అభివాదేతుం పచ్చుట్ఠాతుం.

‘‘‘పరూళ్హకచ్ఛలోమో సో అనఞ్జితఅమణ్డితో అనులిత్తసీలగన్ధో, అహం పన మణ్డనవిభూసనాభిరతో’తి అరహతి ఉపాసకో సోతాపన్నో భిక్ఖుం పుథుజ్జనం అభివాదేతుం పచ్చుట్ఠాతుం.

‘‘అపి చ, మహారాజ, ‘యే తే వీసతి సమణకరణా ధమ్మా ద్వే చ లిఙ్గాని, సబ్బేపేతే ధమ్మా భిక్ఖుస్స సంవిజ్జన్తి, సో యేవ తే ధమ్మే ధారేతి, అఞ్ఞేపి తత్థ సిక్ఖాపేతి, సో మే ఆగమో సిక్ఖాపనఞ్చ నత్థీ’తి అరహతి ఉపాసకో సోతాపన్నో భిక్ఖుం పుథుజ్జనం అభివాదేతుం పచ్చుట్ఠాతుం.

‘‘యథా, మహారాజ, రాజకుమారో పురోహితస్స సన్తికే విజ్జం అధీయతి, ఖత్తియధమ్మం సిక్ఖతి, సో అపరేన సమయేన అభిసిత్తో ఆచరియం అభివాదేతి పచ్చుట్ఠేతి ‘సిక్ఖాపకో మే అయ’న్తి, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, ‘భిక్ఖు సిక్ఖాపకో వంసధరో’తి అరహతి ఉపాసకో సోతాపన్నో భిక్ఖుం పుథుజ్జనం అభివాదేతుం పచ్చుట్ఠాతుం.

‘‘అపి చ, మహారాజ, ఇమినాపేతం పరియాయేన జానాహి భిక్ఖుభూమియా మహన్తతం అసమవిపులభావం. యది, మహారాజ, ఉపాసకో సోతాపన్నో అరహత్తం సచ్ఛికరోతి, ద్వేవ తస్స గతియో భవన్తి అనఞ్ఞా తస్మిం యేవ దివసే పరినిబ్బాయేయ్య వా, భిక్ఖుభావం వా ఉపగచ్ఛేయ్య. అచలా హి సా, మహారాజ, పబ్బజ్జా, మహతీ అచ్చుగ్గతా, యదిదం భిక్ఖుభూమీ’’తి. ‘‘ఞాణగతో, భన్తే నాగసేన, పఞ్హో సునిబ్బేఠితో బలవతా అతిబుద్ధినా తయా, న యిమం పఞ్హం సమత్థో అఞ్ఞో ఏవం వినివేఠేతుం అఞ్ఞత్ర తవాదిసేన బుద్ధిమతా’’తి.

సేట్ఠధమ్మపఞ్హో పఠమో.