౬. గబ్భావక్కన్తిపఞ్హో

౬. ‘‘భన్తే నాగసేన, భాసితమ్పేతం భగవతా ‘తిణ్ణం ఖో పన, భిక్ఖవే, సన్నిపాతా గబ్భస్స అవక్కన్తి [గబ్భస్సావక్కన్తి (మ. ని. ౧.౪౦౮)] హోతి, ఇధ మాతాపితరో చ సన్నిపతితా హోన్తి, మాతా చ ఉతునీ హోతి, గన్ధబ్బో చ పచ్చుపట్ఠితో హోతి, ఇమేసం ఖో, భిక్ఖవే, తిణ్ణం సన్నిపాతా గబ్భస్స అవక్కన్తి హోతీ’తి, అసేసవచనమేతం, నిస్సేసవచనమేతం, నిప్పరియాయవచనమేతం, అరహస్సవచనమేతం, సదేవమనుస్సానం మజ్ఝే నిసీదిత్వా భణితం, అయఞ్చ ద్విన్నం సన్నిపాతా గబ్భస్స అవక్కన్తి దిస్సతి, దుకూలేన తాపసేన పారికాయ తాపసియా ఉతునికాలే దక్ఖిణేన హత్థఙ్గుట్ఠేన నాభి పరామట్ఠా, తస్స తేన నాభిపరామసనేన సామకుమారో నిబ్బత్తో. మాతఙ్గేనాపి ఇసినా బ్రాహ్మణకఞ్ఞాయ ఉతునికాలే దక్ఖిణేన హత్థఙ్గుట్ఠేన నాభి పరామట్ఠా, తస్స తేన నాభిపరామసనేన మణ్డబ్యో నామ మాణవకో నిబ్బత్తోతి. యది, భన్తే నాగసేన, భగవతా భణితం ‘తిణ్ణం ఖో పన, భిక్ఖవే, సన్నిపాతా గబ్భస్స అవక్కన్తి హోతీ’తి. తేన హి సామో చ కుమారో మణ్డబ్యో చ మాణవకో ఉభోపి తే నాభిపరామసనేన నిబ్బత్తాతి యం వచనం, తం మిచ్ఛా. యది, భన్తే, తథాగతేన భణితం ‘సామో చ కుమారో మణ్డబ్యో చ మాణవకో నాభిపరామసనేన నిబ్బత్తా’’తి, తేన హి ‘తిణ్ణం ఖో పన, భిక్ఖవే, సన్నిపాతా గబ్భస్స అవక్కన్తి హోతీ’తి యం వచనం, తమ్పి మిచ్ఛా. అయమ్పి ఉభతో కోటికో పఞ్హో సుగమ్భీరో సునిపుణో విసయో బుద్ధిమన్తానం, సో తవానుప్పత్తో, ఛిన్ద విమతిపథం, ధారేహి ఞాణవరప్పజ్జోత’’న్తి.

‘‘భాసితమ్పేతం, మహారాజ, భగవతా ‘తిణ్ణం ఖో పన, భిక్ఖవే, సన్నిపాతా గబ్భస్స అవక్కన్తి హోతి, ఇధ మాతాపితరో చ సన్నిపతితా హోన్తి, మాతా చ ఉతునీ హోతి, గన్ధబ్బో చ పచ్చుపట్ఠితో హోతి, ఏవం తిణ్ణం సన్నిపాతా గబ్భస్స అవక్కన్తి హోతీ’తి. భణితఞ్చ ‘సామో చ కుమారో మణ్డబ్యో చ మాణవకో నాభిపరామసనేన నిబ్బత్తా’’తి. ‘‘తేన హి, భన్తే నాగసేన, యేన కారణేన పఞ్హో సువినిచ్ఛితో హోతి, తేన కారణేన మం సఞ్ఞాపేహీ’’తి.

‘‘సుతపుబ్బం పన తయా, మహారాజ, సంకిచ్చో చ కుమారో ఇసిసిఙ్గో చ తాపసో థేరో చ కుమారకస్సపో ‘ఇమినా నామ తే నిబ్బత్తా’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, సుయ్యతి, అబ్భుగ్గతా తేసం జాతి, ద్వే మిగధేనుయో తావ ఉతునికాలే ద్విన్నం తాపసానం పస్సావట్ఠానం ఆగన్త్వా ససమ్భవం పస్సావం పివింసు, తేన పస్సావసమ్భవేన సంకిచ్చో చ కుమారో ఇసిసిఙ్గో చ తాపసో నిబ్బత్తా. థేరస్స ఉదాయిస్స భిక్ఖునుపస్సయం ఉపగతస్స రత్తచిత్తేన భిక్ఖునియా అఙ్గజాతం ఉపనిజ్ఝాయన్తస్స సమ్భవం కాసావే ముచ్చి. అథ ఖో ఆయస్మా ఉదాయి తం భిక్ఖునిం ఏతదవోచ ‘గచ్ఛ భగిని, ఉదకం ఆహర అన్తరవాసకం ధోవిస్సామీ’తి. ‘ఆహరయ్య అహమేవ ధోవిస్సామీ’తి. తతో సా భిక్ఖునీ ఉతునిసమయే తం సమ్భవం ఏకదేసం ముఖేన అగ్గహేసి, ఏకదేసం అఙ్గజాతే పక్ఖిపి, తేన థేరో కుమారకస్సపో నిబ్బత్తోతి ఏతం జనో ఆహా’’తి.

‘‘అపి ను ఖో త్వం, మహారాజ, సద్దహసి తం వచన’’న్తి? ‘‘ఆమ భన్తే, బలవం తత్థ మయం కారణం ఉపలభామ, యేన మయం కారణేన సద్దహామ ‘ఇమినా కారణేన నిబ్బత్తా’’తి. ‘‘కిం పనేత్థ, మహారాజ, కారణ’’న్తి? ‘‘సుపరికమ్మకతే, భన్తే, కలలే బీజం నిపతిత్వా ఖిప్పం సంవిరుహతీ’’తి. ‘‘ఆమ మహారాజా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భన్తే, సా భిక్ఖునీ ఉతునీ సమానా సణ్ఠితే కలలే రుహిరే పచ్ఛిన్నవేగే ఠితాయ ధాతుయా తం సమ్భవం గహేత్వా తస్మిం కలలే పక్ఖిపి, తేన తస్సా గబ్భో సణ్ఠాసి, ఏవం తత్థ కారణం పచ్చేమ తేసం నిబ్బత్తియా’’తి. ‘‘ఏవమేతం, మహారాజ, తథా సమ్పటిచ్ఛామి, యోనిప్పవేసేన గబ్భో సమ్భవతీతి. సమ్పటిచ్ఛసి పన, త్వం మహారాజ, థేరస్స కుమారకస్సపస్స గబ్భావక్కమన’’న్తి? ‘‘ఆమ భన్తే’’తి. ‘‘సాధు, మహారాజ, పచ్చాగతోసి మమ విసయం, ఏకవిధేనపి గబ్భావక్కన్తిం కథయన్తో మమానుబలం భవిస్ససి, అథ యా పన తా ద్వే మిగధేనుయో పస్సావం పివిత్వా గబ్భం పటిలభింసు, తాసం త్వం సద్దహసి గబ్భస్సావక్కమన’’న్తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, యం కిఞ్చి భుత్తం పీతం ఖాయితం లేహితం, సబ్బం తం కలలం ఓసరతి, ఠానగతం వుడ్ఢిమాపజ్జతి. యథా, భన్తే నాగసేన, యా కాచి సరితా నామ, సబ్బా తా మహాసముద్దం ఓసరన్తి, ఠానగతా వుడ్ఢిమాపజ్జన్తి. ఏవమేవ ఖో, భన్తే నాగసేన, యం కిఞ్చి భుత్తం పీతం ఖాయితం లేహితం, సబ్బం తం కలలం ఓసరతి, ఠానగతం వుడ్ఢిమాపజ్జతి, తేనాహం కారణేన సద్దహామి ముఖగతేనపి గబ్భస్స అవక్కన్తి హోతీ’’తి. ‘‘సాధు, మహారాజ, గాళ్హతరం ఉపగతోసి మమ విసయం, ముఖపానేనపి ద్వయసన్నిపాతో భవతి. సంకిచ్చస్స చ, మహారాజ, కుమారస్స ఇసిసిఙ్గస్స చ తాపసస్స థేరస్స చ కుమారకస్సపస్స గబ్భావక్కమనం సమ్పటిచ్ఛసీ’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, సన్నిపాతో ఓసరతీ’’తి.

‘‘సామోపి, మహారాజ, కుమారో మణ్డబ్యోపి మాణవకో తీసు సన్నిపాతేసు అన్తోగధా, ఏకరసా యేవ పురిమేన, తత్థ కారణం వక్ఖామి. దుకూలో చ, మహారాజ, తాపసో పారికా చ తాపసీ ఉభోపి తే అరఞ్ఞవాసా అహేసుం పవివేకాధిముత్తా ఉత్తమత్థగవేసకా, తపతేజేన యావ బ్రహ్మలోకం సన్తాపేసుం. తేసం తదా సక్కో దేవానమిన్దో సాయం పాతం ఉపట్ఠానం ఆగచ్ఛతి. సో తేసం గరుకతమేత్తతాయ ఉపధారేన్తో అద్దస అనాగతమద్ధానే ద్విన్నమ్పి తేసం చక్ఖూనం అన్తరధానం, దిస్వా తే ఏవమాహ ‘ఏకం మే, భోన్తో, వచనం కరోథ, సాధు ఏకం పుత్తం జనేయ్యాథ, సో తుమ్హాకం ఉపట్ఠాకో భవిస్సతి ఆలమ్బనో చా’తి. ‘అలం, కోసియ, మా ఏవం భణీ’తి. తే తస్స తం వచనం న సమ్పటిచ్ఛింసు. అనుకమ్పకో అత్థకామో సక్కో దేవానమిన్దో దుతియమ్పి…పే… తతియమ్పి తే ఏవమాహ ‘ఏకం మే, భోన్తో, వచనం కరోథ, సాధు ఏకం పుత్తం జనేయ్యాథ, సో తుమ్హాకం ఉపట్ఠాకో భవిస్సతి ఆలమ్బనో చా’తి. తతియమ్పి తే ఆహంసు ‘అలం, కోసియ, మా త్వం ఖో అమ్హే అనత్థే నియోజేహి, కదాయం కాయో న భిజ్జిస్సతి, భిజ్జతు అయం కాయో భేదనధమ్మో, భిజ్జన్తియాపి ధరణియా పతన్తేపి సేలసిఖరే ఫలన్తేపి ఆకాసే పతన్తేపి చన్దిమసూరియే నేవ మయం లోకధమ్మేహి మిస్సయిస్సామ, మా త్వం అమ్హాకం సమ్ముఖభావం ఉపగచ్ఛ, ఉపగతస్స తే ఏసో విస్సాసో, అనత్థచరో త్వం మఞ్ఞే’తి.

తతో సక్కో దేవానమిన్దో తేసం మనం అలభమానో గరుకతో పఞ్జలికో పున యాచి ‘యది మే వచనం న ఉస్సహథ కాతుం, యదా తాపసీ ఉతునీ హోతి పుప్ఫవతీ, తదా త్వం, భన్తే, దక్ఖిణేన హత్థఙ్గుట్ఠేన నాభిం పరామసేయ్యాసి, తేన సా గబ్భం లచ్ఛతి, సన్నిపాతో యేవేస గబ్భావక్కన్తియా’తి. ‘సక్కోమహం, కోసియ, తం వచనం కాతుం, న తావతకేన అమ్హాకం తపో భిజ్జతి, హోతూ’తి సమ్పటిచ్ఛింసు. తాయ చ పన వేలాయ దేవభవనే అత్థి దేవపుత్తో ఉస్సన్నకుసలమూలో ఖీణాయుకో ఆయుక్ఖయప్పత్తో యదిచ్ఛకం సమత్థో ఓక్కమితుం అపి చక్కవత్తికులేపి. అథ సక్కో దేవానమిన్దో తం దేవపుత్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహ ‘ఏహి ఖో, మారిస, సుపభాతో తే దివసో, అత్థసిద్ధి ఉపగతా, యమహం తే ఉపట్ఠానమాగమిం, రమణీయే తే ఓకాసే వాసో భవిస్సతి, పతిరూపే కులే పటిసన్ధి భవిస్సతి, సున్దరేహి మాతాపితూహి వడ్ఢేతబ్బో, ఏహి మే వచనం కరోహీ’తి యాచి. దుతియమ్పి…పే… తతియమ్పి యాచి సిరసి పఞ్జలికతో.

తతో సో దేవపుత్తో ఏవమాహ ‘కతమం తం, మారిస, కులం, యం త్వం అభిక్ఖణం కిత్తయసి పునప్పున’న్తి. ‘దుకూలో చ తాపసో పారికా చ తాపసీ’తి. సో తస్స వచనం సుత్వా తుట్ఠో సమ్పటిచ్ఛి ‘సాధు, మారిస, యో తవ ఛన్దో, సో హోతు, ఆకఙ్ఖమానో అహం, మారిస, పత్థితే కులే ఉప్పజ్జేయ్యం, కిమ్హి కులే ఉప్పజ్జామి అణ్డజే వా జలాబుజే వా సంసేదజే వా ఓపపాతికే వా’తి? ‘జలాబుజాయ, మారిస, యోనియా ఉప్పజ్జాహీ’తి. అథ సక్కో దేవానమిన్దో ఉప్పత్తిదివసం విగణేత్వా దుకూలస్స తాపసస్స ఆరోచేసి ‘అసుకస్మిం నామ దివసే తాపసీ ఉతునీ భవిస్సతి పుప్ఫవతీ, తదా త్వం, భన్తే, దక్ఖిణేన హత్థఙ్గుట్ఠేన నాభిం పరామసేయ్యాసీ’తి. తస్మిం, మహారాజ, దివసే తాపసీ చ ఉతునీ పుప్ఫవతీ అహోసి, దేవపుత్తో చ తత్థూపగో పచ్చుపట్ఠితో అహోసి, తాపసో చ దక్ఖిణేన హత్థఙ్గుట్ఠేన తాపసియా నాభిం పరామసి, ఇతి తే తయో సన్నిపాతా అహేసుం, నాభిపరామసనేన తాపసియా రాగో ఉదపాది, సో పనస్సా రాగో నాభిపరామసనం పటిచ్చ మా త్వం సన్నిపాతం అజ్ఝాచారమేవ మఞ్ఞి, ఊహసనమ్పి [హసనమ్పి (క.)] సన్నిపాతో, ఉల్లపనమ్పి సన్నిపాతో, ఉపనిజ్ఝాయనమ్పి సన్నిపాతో, పుబ్బభాగభావతో రాగస్స ఉప్పాదాయ ఆమసనేన సన్నిపాతో జాయతి, సన్నిపాతా ఓక్కమనం హోతీతి.

‘‘అనజ్ఝాచారేపి, మహారాజ, పరామసనేన గబ్భావక్కన్తి హోతి. యథా, మహారాజ, అగ్గి జలమానో అపరామసనోపి ఉపగతస్స సీతం బ్యపహన్తి, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, అనజ్ఝాచారేపి పరామసనేన గబ్భావక్కన్తి హోతి.

‘‘చతున్నం, మహారాజ, వసేన సత్తానం గబ్భావక్కన్తి హోతి కమ్మవసేన యోనివసేన కులవసేన ఆయాచనవసేన, అపి చ సబ్బేపేతే సత్తా కమ్మసమ్భవా కమ్మసముట్ఠానా.

‘‘కథం, మహారాజ, కమ్మవసేన సత్తానం గబ్భావక్కన్తి హోతి? ఉస్సన్నకుసలమూలా, మహారాజ, సత్తా యదిచ్ఛకం ఉప్పజ్జన్తి ఖత్తియమహాసాలకులే వా బ్రాహ్మణమహాసాలకులే వా గహపతిమహాసాలకులే వా దేవేసు వా అణ్డజాయ వా యోనియా జలాబుజాయ వా యోనియా సంసేదజాయ వా యోనియా ఓపపాతికాయ వా యోనియా. యథా, మహారాజ, పురిసో అడ్ఢో మహద్ధనో మహాభోగో పహూతజాతరూపరజతో పహూతవిత్తూపకరణో పహూతధనధఞ్ఞో పహూతఞాతిపక్ఖో దాసిం వా దాసం వా ఖేత్తం వా వత్థుం వా గామం వా నిగమం వా జనపదం వా యం కిఞ్చి మనసా అభిపత్థితం, యదిచ్ఛకం ద్విగుణతిగుణమ్పి ధనం దత్వా కిణాతి, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, ఉస్సన్నకుసలమూలా సత్తా యదిచ్ఛకం ఉప్పజ్జన్తి ఖత్తియమహాసాలకులే వా బ్రాహ్మణమహాసాలకులే వా గహపతిమహాసాలకులే వా దేవేసు వా అణ్డజాయ వా యోనియా జలాబుజాయ వా యోనియా సంసేదజయ వా యోనియా ఓపపాతికాయ వా యోనియా. ఏవం కమ్మవసేన సత్తానం గబ్భావక్కన్తి హోతి.

‘‘కథం యోనివసేన సత్తానం గబ్భావక్కన్తి హోతి? కుక్కుటానం, మహారాజ, వాతేన గబ్భావక్కన్తి హోతి. బలాకానం మేఘసద్దేన గబ్భావక్కన్తి హోతి. సబ్బేపి దేవా అగబ్భసేయ్యకా సత్తా యేవ, తేసం నానావణ్ణేన గబ్భావక్కన్తి హోతి. యథా, మహారాజ, మనుస్సా నానావణ్ణేన మహియా చరన్తి, కేచి పురతో పటిచ్ఛాదేన్తి, కేచి పచ్ఛతో పటిచ్ఛాదేన్తి, కేచి నగ్గా హోన్తి, కేచి భణ్డూ హోన్తి సేతపటధరా, కేచి మోళిబద్ధా హోన్తి, కేచి భణ్డూ కాసావవసనా హోన్తి, కేచి కాసావవసనా మోళిబద్ధా హోన్తి, కేచి జటినో వాకచీరధరా [వాకచీరా (క.)] హోన్తి, కేచి చమ్మవసనా హోన్తి, కేచి రస్మియో నివాసేన్తి, సబ్బేపేతే మనుస్సా నానావణ్ణేన మహియా చరన్తి, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, సత్తా యేవ తే సబ్బే, తేసం నానావణ్ణేన గబ్భావక్కన్తి హోతి. ఏవం యోనివసేన సత్తానం గబ్భావక్కన్తి హోతి.

‘‘కథం కులవసేన సత్తానం గబ్భావక్కన్తి హోతి? కులం నామ, మహారాజ, చత్తారి కులాని అణ్డజం జలాబుజం సంసేదజం ఓపపాతికం. యది తత్థ గన్ధబ్బో యతో కుతోచి ఆగన్త్వా అణ్డజే కులే ఉప్పజ్జతి, సో తత్థ అణ్డజో హోతి…పే… జలాబుజే కులే…పే… సంసేదజే కులే…పే… ఓపపాతికే కులే ఉప్పజ్జతి, సో తత్థ ఓపపాతికో హోతి. తేసు తేసు కులేసు తాదిసా యేవ సత్తా సమ్భవన్తి. యథా, మహారాజ, హిమవతి నేరుపబ్బతం యే కేచి మిగపక్ఖినో ఉపేన్తి, సబ్బే తే సకవణ్ణం విజహిత్వా సువణ్ణవణ్ణా హోన్తి, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, యో కోచి గన్ధబ్బో యతో కుతోచి ఆగన్త్వా అణ్డజం యోనిం ఉపగన్త్వా సభావవణ్ణం విజహిత్వా అణ్డజో హోతి…పే… జలాబుజం…పే… సంసేదజం…పే… ఓపపాతికం యోనిం ఉపగన్త్వా సభావవణ్ణం విజహిత్వా ఓపపాతికో హోతి, ఏవం కులవసేన సత్తానం గబ్భావక్కన్తి హోతి.

‘‘కథం ఆయాచనవసేన సత్తానం గబ్భావక్కన్తి హోతి? ఇధ, మహారాజ, కులం హోతి అపుత్తకం బహుసాపతేయ్యం సద్ధం పసన్నం సీలవన్తం కల్యాణధమ్మం తపనిస్సితం, దేవపుత్తో చ ఉస్సన్నకుసలమూలో చవనధమ్మో హోతి. అథ సక్కో దేవానమిన్దో తస్స కులస్స అనుకమ్పాయ తం దేవపుత్తం ఆయాచతి ‘పణిధేహి, మారిస, అసుకస్స కులస్స మహేసియా కుచ్ఛి’న్తి. సో తస్స ఆయాచనహేతు తం కులం పణిధేతి. యథా, మహారాజ, మనుస్సా పుఞ్ఞకామా సమణం మనోభావనీయం ఆయాచిత్వా గేహం ఉపనేన్తి, అయం ఉపగన్త్వా సబ్బస్స కులస్స సుఖావహో భవిస్సతీతి. ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, సక్కో దేవానమిన్దో తం దేవపుత్తం ఆయాచిత్వా తం కులం ఉపనేతి. ఏవం ఆయాచనవసేన సత్తానం గబ్భావక్కన్తి హోతి.

‘‘సామో, మహారాజ, కుమారో సక్కేన దేవానమిన్దేన ఆయాచితో పారికాయ తాపసియా కుచ్ఛిం ఓక్కన్తో. సామో, మహారాజ, కుమారో కతపుఞ్ఞో, మాతాపితరో సీలవన్తో కల్యాణధమ్మా, ఆయాచకో సక్కో, తిణ్ణం చేతోపణిధియా సామో కుమారో నిబ్బత్తో. ఇధ, మహారాజ, నయకుసలో పురిసో సుకట్ఠే అనూపఖేత్తే బీజం రోపేయ్య, అపి ను తస్స బీజస్స అన్తరాయం వివజ్జేన్తస్స వుడ్ఢియా కోచి అన్తరాయో భవేయ్యా’’తి? ‘‘న హి, భన్తే, నిరుపఘాతం బీజం ఖిప్పం సంవిరుహేయ్యా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, సామో కుమారో ముత్తో ఉప్పన్నన్తరాయేహి తిణ్ణం చేతోపణిధియా నిబ్బత్తో.

‘‘అపి ను ఖో, మహారాజ, సుతపుబ్బం తయా ఇసీనం మనోపదోసేన ఇద్ధో ఫీతో మహాజనపదో సజనో సముచ్ఛిన్నో’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, సుయ్యతి. మహియా దణ్డకారఞ్ఞం [దణ్డకీరఞ్ఞం (మ. ని. ౨.౬౫)] మజ్ఝారఞ్ఞం కాలిఙ్గారఞ్ఞం మాతఙ్గారఞ్ఞం, సబ్బం తం అరఞ్ఞం అరఞ్ఞభూతం, సబ్బేపేతే జనపదా ఇసీనం మనోపదోసేన ఖయం గతా’’తి. ‘‘యది, మహారాజ, తేసం మనోపదోసేన సుసమిద్ధా జనపదా ఉచ్ఛిజ్జన్తి, అపి ను ఖో తేసం మనోపసాదేన కిఞ్చి నిబ్బత్తేయ్యా’’తి? ‘‘ఆమ భన్తే’’తి. ‘‘తేన హి, మహారాజ, సామో కుమారో తిణ్ణం బలవన్తానం చేతోపసాదేన నిబ్బత్తో ఇసినిమ్మితో దేవనిమ్మితో పుఞ్ఞనిమ్మితోతి. ఏవమేతం, మహారాజ, ధారేహి.

‘‘తయోమే, మహారాజ, దేవపుత్తా సక్కేన దేవానమిన్దేన ఆయాచితా కులం ఉప్పన్నా. కతమే తయో? సామో కుమారో మహాపనాదో కుసరాజా, తయోపేతే బోధిసత్తా’’తి. ‘‘సునిద్దిట్ఠా, భన్తే నాగసేన, గబ్భావక్కన్తి, సుకథితం కారణం, అన్ధకారో ఆలోకో కతో, జటా విజటితా, నిచ్ఛుద్ధా పరవాదా, ఏవమేతం తథా సమ్పటిచ్ఛామీ’’తి.

గబ్భావక్కన్తిపఞ్హో ఛట్ఠో.