౫౨౮. మహాబోధిజాతకం (౩)

౧౨౪. ‘‘కిం ను దణ్డం కిమజినం, కిం ఛత్తం కిముపాహనం;

కిమఙ్కుసఞ్చ పత్తఞ్చ, సఙ్ఘాటిఞ్చాపి బ్రాహ్మణ;

తరమానరూపోహాసి [గణ్హాసి (సీ. స్యా. పీ.)], కిం ను పత్థయసే దిసం’’.

౧౨౫. ‘‘ద్వాదసేతాని వస్సాని, వుసితాని తవన్తికే;

నాభిజానామి సోణేన, పిఙ్గలేనాభికూజితం.

౧౨౬. ‘‘స్వాయం దిత్తోవ నదతి, సుక్కదాఠం విదంసయం;

తవ సుత్వా సభరియస్స, వీతసద్ధస్స మం పతి’’.

౧౨౭. ‘‘అహు ఏస కతో దోసో, యథా భాససి బ్రాహ్మణ;

ఏస భియ్యో పసీదామి, వస బ్రాహ్మణ మాగమా’’.

౧౨౮. ‘‘సబ్బసేతో పురే ఆసి, తతోపి సబలో అహు;

సబ్బలోహితకో దాని, కాలో పక్కమితుం మమ.

౧౨౯. ‘‘అబ్భన్తరం పురే ఆసి, తతో మజ్ఝే తతో బహి;

పురా నిద్ధమనా హోతి, సయమేవ వజామహం.

౧౩౦. ‘‘వీతసద్ధం న సేవేయ్య, ఉదపానంవనోదకం;

సచేపి నం అనుఖణే, వారి కద్దమగన్ధికం.

౧౩౧. ‘‘పసన్నమేవ సేవేయ్య, అప్పసన్నం వివజ్జయే;

పసన్నం పయిరుపాసేయ్య, రహదం వుదకత్థికో.

౧౩౨. ‘‘భజే భజన్తం పురిసం, అభజన్తం న భజ్జయే [భాజయే (పీ.)];

అసప్పురిసధమ్మో సో, యో భజన్తం న భజ్జతి [భాజతి (పీ.)].

౧౩౩. ‘‘యో భజన్తం న భజతి, సేవమానం న సేవతి;

స వే మనుస్సపాపిట్ఠో, మిగో సాఖస్సితో యథా.

౧౩౪. ‘‘అచ్చాభిక్ఖణసంసగ్గా, అసమోసరణేన చ;

ఏతేన మిత్తా జీరన్తి, అకాలే యాచనాయ చ.

౧౩౫. ‘‘తస్మా నాభిక్ఖణం గచ్ఛే, న చ గచ్ఛే చిరాచిరం;

కాలేన యాచం యాచేయ్య, ఏవం మిత్తా న జీయరే [జీరరే (స్యా. పీ.)].

౧౩౬. ‘‘అతిచిరం నివాసేన, పియో భవతి అప్పియో;

ఆమన్త ఖో తం గచ్ఛామ, పురా తే హోమ అప్పియా’’.

౧౩౭. ‘‘ఏవం చే యాచమానానం, అఞ్జలిం నావబుజ్ఝసి;

పరిచారకానం సతం [పరిచారికానం సత్తానం (సీ. స్యా. పీ.)], వచనం న కరోసి నో;

ఏవం తం అభియాచామ, పున కయిరాసి పరియాయం’’.

౧౩౮. ‘‘ఏవం చే నో విహరతం, అన్తరాయో న హేస్సతి;

తుయ్హం వాపి [తుమ్హఞ్చాపి (సీ.), తుయ్హఞ్చాపి (పీ.)] మహారాజ, మయ్హం వా [అమ్హం వా (సీ.), మయ్హఞ్చ (పీ.)] రట్ఠవద్ధన;

అప్పేవ నామ పస్సేమ, అహోరత్తానమచ్చయే’’.

౧౩౯. ‘‘ఉదీరణా చే సంగత్యా, భావాయ మనువత్తతి;

అకామా అకరణీయం వా, కరణీయం వాపి కుబ్బతి;

ఆకామాకరణీయమ్హి, క్విధ పాపేన లిప్పతి [లిమ్పతి (స్యా. క.)].

౧౪౦. ‘‘సో చే అత్థో చ ధమ్మో చ, కల్యాణో న చ పాపకో;

భోతో చే వచనం సచ్చం, సుహతో వానరో మయా.

౧౪౧. ‘‘అత్తనో చే హి వాదస్స, అపరాధం విజానియా [విజానియ (సీ. స్యా. పీ.)];

న మం త్వం గరహేయ్యాసి, భోతో వాదో హి తాదిసో’’.

౧౪౨. ‘‘ఇస్సరో సబ్బలోకస్స, సచే కప్పేతి జీవితం;

ఇద్ధిం [ఇద్ధి (పీ. క.)] బ్యసనభావఞ్చ, కమ్మం కల్యాణపాపకం;

నిద్దేసకారీ పురిసో, ఇస్సరో తేన లిప్పతి.

౧౪౩. ‘‘సో చే అత్థో చ ధమ్మో చ, కల్యాణో న చ పాపకో;

భోతో చే వచనం సచ్చం, సుహతో వానరో మయా.

౧౪౪. ‘‘అత్తనో చే హి వాదస్స, అపరాధం విజానియా;

న మం త్వం గరహేయ్యాసి, భోతో వాదో హి తాదిసో’’.

౧౪౫. ‘‘సచే పుబ్బేకతహేతు, సుఖదుక్ఖం నిగచ్ఛతి;

పోరాణకం కతం పాపం, తమేసో ముచ్చతే [ముఞ్చతే (సీ. స్యా.)] ఇణం;

పోరాణకఇణమోక్ఖో, క్విధ పాపేన లిప్పతి.

౧౪౬. ‘‘సో చే అత్థో చ ధమ్మో చ, కల్యాణో న చ పాపకో;

భోతో చే వచనం సచ్చం, సుహతో వానరో మయా.

౧౪౭. ‘‘అత్తనో చే హి వాదస్స, అపరాధం విజానియా;

న మం త్వం గరహేయ్యాసి, భోతో వాదో హి తాదిసో’’.

౧౪౮. ‘‘చతున్నంయేవుపాదాయ, రూపం సమ్భోతి పాణినం;

యతో చ రూపం సమ్భోతి, తత్థేవానుపగచ్ఛతి;

ఇధేవ జీవతి జీవో, పేచ్చ పేచ్చ వినస్సతి.

౧౪౯. ఉచ్ఛిజ్జతి అయం లోకో, యే బాలా యే చ పణ్డితా;

ఉచ్ఛిజ్జమానే లోకస్మిం, క్విధ పాపేన లిప్పతి.

౧౫౦. ‘‘సో చే అత్థో చ ధమ్మో చ, కల్యాణో న చ పాపకో;

భోతో చే వచనం సచ్చం, సుహతో వానరో మయా.

౧౫౧. ‘‘అత్తనో చే హి వాదస్స, అపరాధం విజానియా;

న మం త్వం గరహేయ్యాసి, భోతో వాదో హి తాదిసో’’.

౧౫౨. ‘‘ఆహు ఖత్తవిదా [ఖత్తవిధా (సీ. స్యా. పీ.)] లోకే, బాలా పణ్డితమానినో.

మాతరం పితరం హఞ్ఞే, అథో జేట్ఠమ్పి భాతరం;

హనేయ్య పుత్త [పుత్తే చ (పీ.)] దారే చ, అత్థో చే తాదిసో సియా.

౧౫౩. ‘‘యస్స రుక్ఖస్స ఛాయాయ, నిసీదేయ్య సయేయ్య వా;

న తస్స సాఖం భఞ్జేయ్య, మిత్తదుబ్భో [మిత్తదూభీ (పీ.)] హి పాపకో.

౧౫౪. ‘‘అథ అత్థే సముప్పన్నే, సమూలమపి అబ్బహే [అబ్భహే (స్యా. క.)];

అత్థో మే సమ్బలేనాపి, సుహతో వానరో మయా.

౧౫౫. [అయం గాథా సీహళపోత్థకే నత్థి] ‘‘సో చే అత్థో చ ధమ్మో చ, కల్యాణో న చ పాపకో;

భోతో చే వచనం సచ్చం, సుహతో వానరో మయా [అయం గాథా సీహళపోత్థకే నత్థి].

౧౫౬. ‘‘అత్తనో చే హి వాదస్స, అపరాధం విజానియా;

న మం త్వం గరహేయ్యాసి, భోతో వాదో హి తాదిసో.

౧౫౭. ‘‘అహేతువాదో పురిసో, యో చ ఇస్సరకుత్తికో;

పుబ్బేకతీ చ ఉచ్ఛేదీ, యో చ ఖత్తవిదో నరో.

౧౫౮. ‘‘ఏతే అసప్పురిసా లోకే, బాలా పణ్డితమానినో;

కరేయ్య తాదిసో పాపం, అథో అఞ్ఞమ్పి కారయే;

అసప్పురిససంసగ్గో, దుక్ఖన్తో [దుక్కటో (సీ.)] కటుకుద్రయో.

౧౫౯. ‘‘ఉరబ్భరూపేన వకస్సు [బకాసు (సీ. స్యా.), వకాసు (పీ.)] పుబ్బే, అసంకితో అజయూథం ఉపేతి;

హన్త్వా ఉరణిం అజికం [అజియం (సీ. స్యా. పీ.)] అజఞ్చ, ఉత్రాసయిత్వా [చిత్రాసయిత్వా (సీ. పీ.)] యేన కామం పలేతి.

౧౬౦. ‘‘తథావిధేకే సమణబ్రాహ్మణాసే, ఛదనం కత్వా వఞ్చయన్తి మనుస్సే;

అనాసకా థణ్డిలసేయ్యకా చ, రజోజల్లం ఉక్కుటికప్పధానం;

పరియాయభత్తఞ్చ అపానకత్తా, పాపాచారా అరహన్తో వదానా.

౧౬౧. ‘‘ఏతే అసప్పురిసా లోకే, బాలా పణ్డితమానినో;

కరేయ్య తాదిసో పాపం, అథో అఞ్ఞమ్పి కారయే;

అసప్పురిససంసగ్గో, దుక్ఖన్తో కటుకుద్రయో.

౧౬౨. ‘‘యమాహు నత్థి వీరియన్తి, అహేతుఞ్చ పవదన్తి [హేతుఞ్చ అపవదన్తి (సీ. స్యా. పీ.)] యే;

పరకారం అత్తకారఞ్చ, యే తుచ్ఛం సమవణ్ణయుం.

౧౬౩. ‘‘ఏతే అసప్పురిసా లోకే, బాలా పణ్డితమానినో;

కరేయ్య తాదిసో పాపం, అథో అఞ్ఞమ్పి కారయే;

అసప్పురిససంసగ్గో, దుక్ఖన్తో కటుకుద్రయో.

౧౬౪. ‘‘సచే హి వీరియం నాస్స, కమ్మం కల్యాణపాపకం;

న భరే వడ్ఢకిం రాజా, నపి యన్తాని కారయే.

౧౬౫. ‘‘యస్మా చ వీరియం అత్థి, కమ్మం కల్యాణపాపకం;

తస్మా యన్తాని కారేతి, రాజా భరతి వడ్ఢకిం.

౧౬౬. ‘‘యది వస్ససతం దేవో, న వస్సే న హిమం పతే;

ఉచ్ఛిజ్జేయ్య అయం లోకో, వినస్సేయ్య అయం పజా.

౧౬౭. ‘‘యస్మా చ వస్సతీ దేవో, హిమఞ్చానుఫుసాయతి;

తస్మా సస్సాని పచ్చన్తి, రట్ఠఞ్చ పాలితే [పల్లతే (సీ. పీ.), పోలయతే (స్యా.)] చిరం.

౧౬౮. ‘‘గవం చే తరమానానం, జిమ్హం గచ్ఛతి పుఙ్గవో;

సబ్బా తా జిమ్హం గచ్ఛన్తి, నేత్తే జిమ్హం [జిమ్హ (పీ.)] గతే సతి.

౧౬౯. ‘‘ఏవమేవ [ఏవమేవం (పీ.)] మనుస్సేసు, యో హోతి సేట్ఠసమ్మతో;

సో చే అధమ్మం చరతి, పగేవ ఇతరా పజా;

సబ్బం రట్ఠం దుఖం సేతి, రాజా చే హోతి అధమ్మికో.

౧౭౦. ‘‘గవం చే తరమానానం, ఉజుం గచ్ఛతి పుఙ్గవో;

సబ్బా గావీ ఉజుం యన్తి, నేత్తే ఉజుం [ఉజూ (పీ.)] గతే సతి.

౧౭౧. ‘‘ఏవమేవ మనుస్సేసు, యో హోతి సేట్ఠసమ్మతో;

సో సచే [చేవ (సీ.), చేపి (క.)] ధమ్మం చరతి, పగేవ ఇతరా పజా;

సబ్బం రట్ఠం సుఖం సేతి, రాజా చే హోతి ధమ్మికో.

౧౭౨. ‘‘మహారుక్ఖస్స ఫలినో, ఆమం ఛిన్దతి యో ఫలం;

రసఞ్చస్స న జానాతి, బీజఞ్చస్స వినస్సతి.

౧౭౩. ‘‘మహారుక్ఖూపమం రట్ఠం, అధమ్మేన పసాసతి;

రసఞ్చస్స న జానాతి, రట్ఠఞ్చస్స వినస్సతి.

౧౭౪. ‘‘మహారుక్ఖస్స ఫలినో, పక్కం ఛిన్దతి యో ఫలం;

రసఞ్చస్స విజానాతి, బీజఞ్చస్స న నస్సతి.

౧౭౫. ‘‘మహారుక్ఖూపమం రట్ఠం, ధమ్మేన యో పసాసతి;

రసఞ్చస్స విజానాతి, రట్ఠఞ్చస్స న నస్సతి.

౧౭౬. ‘‘యో చ రాజా జనపదం, అధమ్మేన పసాసతి;

సబ్బోసధీహి సో రాజా, విరుద్ధో హోతి ఖత్తియో.

౧౭౭. ‘‘తథేవ నేగమే హింసం, యే యుత్తా కయవిక్కయే;

ఓజదానబలీకారే, స కోసేన విరుజ్ఝతి.

౧౭౮. ‘‘పహారవరఖేత్తఞ్ఞూ, సఙ్గామే కతనిస్సమే [కతనియమే (క.)];

ఉస్సితే హింసయం రాజా, స బలేన విరుజ్ఝతి.

౧౭౯. ‘‘తథేవ ఇసయో హింసం, సఞ్ఞతే [సంయమే (స్యా. క.)] బ్రహ్మచారియో [బ్రహ్మచారినో (సీ.)];

అధమ్మచారీ ఖత్తియో, సో సగ్గేన విరుజ్ఝతి.

౧౮౦. ‘‘యో చ రాజా అధమ్మట్ఠో, భరియం హన్తి అదూసికం;

లుద్దం పసవతే ఠానం [పాపం (సీ.)], పుత్తేహి చ విరుజ్ఝతి.

౧౮౧. ‘‘ధమ్మం చరే జానపదే, నేగమేసు [నిగమేసు (సీ.)] బలేసు చ;

ఇసయో చ న హింసేయ్య, పుత్తదారే సమం చరే.

౧౮౨. ‘‘స తాదిసో భూమిపతి, రట్ఠపాలో అకోధనో;

సపత్తే [సామన్తే (సీ. స్యా. పీ.)] సమ్పకమ్పేతి, ఇన్దోవ అసురాధిపో’’తి.

మహాబోధిజాతకం తతియం.

పణ్ణాసనిపాతం నిట్ఠితం.